Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00093 006187 20590427 na godz. na dobę w sumie
Regiony w prawie i praktyce Polska – Ukraina - ebook/pdf
Regiony w prawie i praktyce Polska – Ukraina - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 130
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9839-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> międzynarodowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
W kontekście coraz częściej pojawiających się pytań o cele i kierunki reformy administracji regionalnej na Ukrainie można wykorzystać w tym zakresie polskie doświadczenia. Funkcjonowanie regionów samorządowo-rządowych w Polsce, mimo nieustannie dokonywanych licznych zmian prawa, opiera się już bowiem na pewnych trwałych podstawach ustrojowych, chociaż kwestionowana jest słuszność różnych konkretnych ustawowych rozwiązań, w tym dotyczących wewnętrznej struktury regionu i in. Książka jest zbiorem opracowań powstałych na bazie referatów wygłoszonych podczas samorządowo-prawnej sesji tematycznej „Regiony w prawie i praktyce”, zorganizowanej przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego w ramach Międzynarodowej konferencji naukowej „Europa Wschodnia w XXI wieku. Polska – Ukraina: partnerstwo regionów” (Łódź, 21–22 października 2014). Autorzy zanalizowali i ocenili reformy prawa samorządu terytorialnego i kształtowanie się pozycji ustrojowej regionów oraz praktyki ich funkcjonowania w Polsce i na Ukrainie, w kontekście doświadczeń innych państw europejskich. Została podjęta różnorodna tematyka w szeroko rozumianym aspekcie regionalnym w prawie konstytucyjnym i administracyjnym. Doniosłe prawnie, teoretycznie i praktycznie problemy, nieraz budzące kontrowersje, wymagały od Autorów nie tylko przedstawienia własnego – często krytycznego – stanowiska, ale również wskazania pożądanych kierunków zmian legislacyjnych.  
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Regiony w prawie i praktyce Polska – Ukraina Regiony w prawie i praktyce Polska – Ukraina pod redakcją naukową Krzysztofa Skotnickiego i Katarzyny Wlaźlak Krzysztof Skotnicki – Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji Katedra Prawa Konstytucyjnego, 90-232 Łódź, ul. Kopcińskiego 8/12 Katarzyna Wlaźlak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji Katedra Prawa Administracyjnego i Nauki Administracji, 90-232 Łódź, ul. Kopcińskiego 8/12 RECENZENT Janusz Sługocki REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Elżbieta Marciszewska-Kowalczyk SKŁAD I ŁAMANIE Oficyna Wydawnicza Edytor.org Lidia Ciecierska PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com Wydanie publikacji zostało dofinansowane przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego, Katedrę Prawa Konstytucyjnego UŁ, Katedrę Prawa Administracyjnego i Nauki Administracji UŁ oraz Centrum Studiów Wyborczych UŁ © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07047.15.0.K Ark. wyd. 8,0; ark. druk. 8,125 ISBN 978-83-7969-838-7 e-ISBN 978-83-7969-839-4 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Krzysztof Skotnicki, Katarzyna Wlaźlak, Wprowadzenie Michał Kasiński, Kształtowanie pozycji ustrojowej województwa jako regionu samorządowego Oksana W. Szczerbaniuk, Decentralizacja władzy publicznej na Ukrainie – aspekt prawno- konstytucyjny 7 11 37 57 67 83 Krzysztof Skotnicki, Wybory organów samorządu województwa. Zagadnienia wybrane Maria Karcz-Kaczmarek, Rozwój kultury jako zadanie samorządu województwa Katarzyna Wlaźlak, Prawny model współpracy zagranicznej samorządu województwa Paulina Łazutka, Specyfika prawna euroregionów ze szczególnym uwzględnieniem euroregio- nów polsko-ukraińskich Ryszard P. Krawczyk, Nadzór nad działalnością samorządu terytorialnego w Polsce – aktu- alne problemy 101 117 Krzysztof Skotnicki*, Katarzyna Wlaźlak** Wprowadzenie W dniach 21–22 października 2014 r. w Łodzi odbyła się Międzynarodo- wa konferencja naukowa Europa Wschodnia w XXI wieku. Polska – Ukraina: partnerstwo regionów zorganizowana przez Międzynarodowe Centrum Badań Wschodnioeuropejskich Uniwersytetu Łódzkiego we współpracy z Wydziałami UŁ: Studiów Międzynarodowych i Politologicznych, Ekonomiczno-Socjologicz- nym, Filologicznym, Prawa i Administracji oraz z Komisją Badań Integracji Eu- ropy – Polska Akademia Nauk Oddział w Łodzi. Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego był organizatorem samorządowo-prawnej sesji tematycznej Regiony w prawie i praktyce. Monogra- fia, którą oddajemy do rąk Czytelników, jest efektem wygłoszonych na tej sesji re- feratów, jak również refleksji i przemyśleń zainspirowanych dyskusją, jaka odbyła się podczas konferencji. Prezentowana publikacja stanowi wyraz indywidualnych badań, poglądów i doświadczeń siedmiu autorów – teoretyków i praktyków samo- rządowych, którzy jednak dokładali także starań, aby odzwierciedlić dominujące w doktrynie stanowiska i wykładnię przepisów przyjętą w praktyce orzeczniczej. Autorzy publikacji postawili sobie za cel dokonanie analizy i oceny reform prawa samorządu terytorialnego i kształtowania się pozycji ustrojowej regionów oraz praktyki ich funkcjonowania w Polsce i na Ukrainie, w tym w kontekście doświadczeń innych państw europejskich. Reaktywowanie samorządu terytorial- nego na poziomie gminy (1990), a następnie rozbudowa jego struktur w powiecie i województwie (1998) stanowią jeden z najważniejszych elementów przemian ustrojowych w Polsce, które mogą być postrzegane także jako przejaw zbliżenia naszych konstrukcji prawnych do rozwiązań zachodnioeuropejskich. Ogromnej przy tym metamorfozie uległa pozycja i rola województwa, które z małego i nie- zdolnego do realizacji polityki własnego rozwoju przekształciło się w podmiot samodzielny – regionalną wspólnotę samorządową, wykonujący zadania publicz- ne we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność, za własne środki, zgodnie * Prof. dr hab., Katedra Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Łódzkiego. ** Dr, Katedra Prawa Administracyjnego i Nauki Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. 8 z ustawowo nadanymi kompetencjami. Województwo przestało pełnić funkcję agendy rządowej w terenie z sejmikiem województwa reprezentującym gminy wobec administracji rządowej i ma własne, pochodzące z wyborów organy, któ- rych działalność podlega nadzorowi sprawowanemu przez państwo z punktu wi- dzenia legalności. Na Ukrainie nie ma wprawdzie jeszcze porównywalnych instytucji samo- rządowych, planowana jest jednak znacząca reforma ukraińskiego samorządu terytorialnego, w tym na poziomie regionalnym, tj. w odniesieniu do obwodów będących odpowiednikami polskich województw. Obecnie w obwodzie samorząd reprezentuje обласна рада, ale jest to władza niesamodzielna, a jej ograniczone kompetencje i niewystarczający budżet na realizację przydzielonych zadań pod- dawane są szerokiej krytyce. W kontekście coraz częściej pojawiających się pytań o cele i kierunki reformy administracji regionalnej na Ukrainie można zastana- wiać się nad przydatnością i pożądanym stopniem wykorzystania w tym zakre- sie polskich doświadczeń. Funkcjonowanie regionów samorządowo-rządowych w Polsce, mimo nieustannie dokonywanych licznych zmian prawa, opiera się już bowiem na pewnych trwałych podstawach ustrojowych, chociaż kwestionowana jest słuszność różnych konkretnych ustawowych rozwiązań, w tym dotyczących wewnętrznej struktury regionu, podziału zadań i kompetencji między państwo a region oraz pozostałe jednostki samorządu terytorialnego, zasad finansowania czy zachowania właściwych proporcji między samodzielnością regionu a stoso- wanymi środkami nadzoru. Prezentowana w monografii dyskusja wymagała nie tylko przedstawienia własnego – często krytycznego – stanowiska w ważnych, a nieraz budzących kontrowersje kwestiach, ale również wskazania pożądanych kierunków zmian le- gislacyjnych. Autorzy podjęli różnorodną tematykę w szeroko rozumianym kon- tekście regionalnym w prawie konstytucyjnym i administracyjnym, począwszy od założeń ustrojowo-organizacyjnych i aksjologicznych: kształtowanie pozycji ustrojowej województwa jako regionu samorządowego (Michał Kasiński), decen- tralizacja władzy publicznej na Ukrainie – aspekt prawno-konstytucyjny (Oksana W. Szczerbaniuk), wybory organów samorządu województwa, zagadnienia wy- brane (Krzysztof Skotnicki); poprzez wybrane zadania i kompetencje regionów: rozwój kultury jako zadanie samorządu województwa (Maria Karcz-Kaczma- rek), prawny model współpracy zagranicznej samorządu województwa (Katarzy- na Wlaźlak), specyfika prawna euroregionów ze szczególnym uwzględnieniem euroregionów polsko-ukraińskich (Paulina Łazutka), aż po kwestie nadzoru nad działalnością samorządu województwa (Ryszard P. Krawczyk). Rozległość i złożoność problematyki uniemożliwia przedstawienie wszyst- kich, bardzo licznych i aktualnych jej aspektów. W naszym przekonaniu zebra- ne w monografii opracowania wykazują już jednak w dużym i wystarczającym zakresie doniosłość prawnych i praktycznych problemów regionów, zarazem Krzysztof Skotnicki, Katarzyna Wlaźlak 9 pozostających do rozwiązania i ujawniających potrzebę kontynuowania debaty naukowej. W imieniu wszystkich Autorów wyrażamy nadzieję, że ze względu na zakres podjętych rozważań prowadzonych z różnych punktów widzenia, zróżni- cowanie stanowisk, interesujące analizy i postulaty de lege ferenda, monogra- fia przyczyni się zarówno do pogłębienia wiedzy o regionach, jak i stanie się asumptem do dalszych badań, refleksji i przemyśleń przedstawicieli doktryny oraz praktyków. Wprowadzenie Michał Kasiński* Kształtowanie pozycji ustrojowej województwa jako regionu samorządowego 1. Pojęcie i typy regionu Termin region występuje w wielu znaczeniach w różnych dyscyplinach na- ukowych. W naukach geograficznych przez region rozumie się umownie wy- dzielony, względnie jednorodny obszar, odróżniający się od innych obszarów określonymi cechami przyrodniczymi lub społeczno-gospodarczymi. W naukach politycznych i administracyjnych pojęcie regionu z reguły odnosi się do ustroju administracji publicznej, służy oznaczeniu najwyższej jednostki podziału tery- torialnego, wyodrębnionej przez ustawodawcę1. Jest zrozumiałe, że w refleksji naukowej praktykowanej w obrębie tych dyscyplin muszą być brane pod uwagę przyrodnicze (geograficzno-fizyczne) oraz społeczno-gospodarcze podstawy wy- odrębniania regionów. W doktrynie prawnej najsilniej akcentowana jest jednak kwestia zdolności prawnej podmiotów reprezentujących region do działania na rzecz jego interesów, w szczególności w relacjach z centralnymi organami pań- stwa. Konkurują tu ze sobą dwa sposoby definiowania regionu. W znaczeniu szerokim przez region rozumie się najwyższą jednostkę po- działu terytorialnego państwa, charakteryzującą się dużą powierzchnią i znaczną liczbą ludności oraz względną jednolitością z punktu widzenia gospodarczego, społecznego i kulturowego, stanowiącą ogniwo pośrednie między państwem jako całością a innymi jednostkami w jego organizacji terytorialnej2. W znaczeniu węższym za region uznaje się tylko taką najwyższą jednostkę terytorialną, któ- ra jest wyposażona w pewien zakres względnej samodzielności działania wobec * Prof. nadzw. dr hab., Katedra Prawa Administracyjnego i Nauki Administracji Uniwersytetu 1 T. Kaczmarek, Struktury terytorialno-administracyjne i ich reformy w krajach europejskich, Łódzkiego. Poznań 2005, s. 187. 2 S. Kasznica, Polskie prawo administracyjne. Pojęcia i instytucje zasadnicze, Poznań 1947, s. 53. 12 centrum. Wymaga się przeto, aby obok wymienionych cech region posiadał oso- bowość prawa publicznego i cywilnego, a także władze publiczne niezależne od administracji rządowej, uprawnione i zobowiązane do prowadzenia samodziel- nej polityki gospodarczej, społecznej i kulturalnej na rzecz interesu regionalnego (polityki regionalnej), w szczególności – w celu zapewnienia rozwoju regional- nego3. Cechom regionów w sensie szerokim odpowiadały w zasadzie wszystkie województwa na terytorium państwa polskiego, zarówno w okresie międzywo- jennym, jak i przez cały okres po zakończeniu II wojny światowej. Nie o każ- dym rozwiązaniu kształtującym model prawnoustrojowy polskiego województwa w XX w. można natomiast powiedzieć, że spełniało dalej idące wymagania, doty- czące zakwalifikowania tej jednostki jako regionu w znaczeniu węższym. W związku z tym dla celów bliższej analizy statusu prawnoustrojowego wo- jewództwa jako regionu należy posłużyć się proponowaną w literaturze typolo- gią, w której świetle wyróżnia się region administracyjny (funkcjonalny), region samorządowy, region autonomiczny, a także region federalny4. Kryterium roz- różnienia jest charakter prawny regionalizacji, pojmowanej jako proces prowa- dzący do utworzenia regionu określonego typu i rezultat tego procesu. Region administracyjny (funkcjonalny) powstaje w wyniku terytorialnej dekoncentracji administracji rządowej, to znaczy przeniesienia niektórych zadań tej administra- cji ze szczebla centralnego na szczebel województwa. Jego władze są elementa- mi systemu administracji rządowej, pozostają nadal w hierarchicznej zależności od organów centralnych, otrzymując kompetencje do względnie samodzielnego działania jedynie w ściśle oznaczonym zakresie zadań (funkcji). Region samorządowy powstaje w wyniku decentralizacji administracji pu- blicznej, ma odrębną od państwa podmiotowość prawną. Jego władze, w grani- cach ustaw działają samodzielnie, w szerokim zakresie realizując zadania na rzecz interesu regionalnego. Nie są one elementami systemu administracji rządowej, lecz wchodzą – obok władz samorządu lokalnego – w skład systemu ustrojowe- go samorządu terytorialnego. Są wybierane bezpośrednio przez mieszkańców lub przez ich ciało przedstawicielskie i podlegają demokratycznej odpowiedzialności przed mieszkańcami. Konstytucyjnie lub ustawowo oznaczone organy państwo- we sprawują nad nimi jedynie ograniczony nadzór prawny (nad legalnością, wy- jątkowo tylko nad celowością działań). Region autonomiczny jest instytucją konstytucyjnego ustroju politycznego pań- stwa. W zakresie oznaczonym przez konstytucję i na niej opartym statucie autono- micznym jego organ stanowiący typu regionalnego parlamentu może wydawać akty 3 M. Elżanowski, M. Maciołek, P. Przybysz, Region jako instytucja prawnoustrojowa, „Pań- stwo i Prawoˮ1990, nr 8, s. 60; J. Lemańska, Koncepcja samorządu województwa na tle porównaw- czym, Kraków 2006, s. 17–18; K. Wlaźlak, Rozwój regionalny jako zadanie administracji publicz- nej, Warszawa 2010, s. 19–41; B. Dolnicki, Samorząd terytorialny, Warszawa 2012, s. 146–149. 4 Por. T. Kaczmarek, Struktury terytorialno-administracyjne…, s. 186–191; K. Wlaźlak, Roz- wój regionalny jako…, s. 30–33. Michał Kasiński 13 prawne rangi ustawowej, a jego organ wykonawczy ma pozycję regionalnego rzą- du. Zakres samodzielności poszczególnych regionów autonomicznych bywa bardzo zróżnicowany, z reguły jednak jest ona znacznie większa niż w przypadku regio- nów samorządowych, a tym bardziej regionów administracyjnych (funkcjonalnych). Wymienione prawno-ustrojowe typy regionów mogą występować w państwach unitarnych jako następstwo ich regionalizacji. W państwach federalnych występu- ją ponadto regiony federalne, jako następstwo federalizacji, to znaczy rezygnacji państwa dotychczas unitarnego z wyłączności władzy suwerennej na całym swoim terytorium i przekazania części tej władzy na rzecz regionów, bądź też utworzenia wspólnego państwa przez suwerenne dotychczas jednostki polityczne, dzielące się z państwem swoją suwerennością. Regiony federalne w rodzaju landów, kantonów, republik związkowych itp. nie wykonują jednak władzy terytorialnej, lecz część władzy państwowej, ich funkcje mają odmienny sens polityczny. We współczesnej Europie pozycja prawnoustrojowa regionów jest znacznie zróżnicowana, co stanowi rezultat między innymi odmienności warunków przy- rodniczych i gospodarczych, tradycji historycznych, stosunków narodowościo- wych i etnicznych itp. Stąd też trudno byłoby mówić o jakimś jednym wzorze zachodnioeuropejskiego regionu, do którego mogliby nawiązywać zwolennicy regionalizacji państwa dotychczas scentralizowanego. Tym niemniej – jak zauwa- żył J. Sługocki – w ostatnich kilkudziesięciu latach wystąpiło w Europie zjawi- sko znacznego wzrostu znaczenia regionów, a ich rola w systemie państwowym ulega upodobnieniu, zwłaszcza w sprawach gospodarczych. Z drugiej strony na kształt polityki regionalnej poszczególnych państw coraz większy wpływ wy- wierają instrumenty polityki regionalnej Unii Europejskiej. Wyrazem tendencji do wspólnego, uogólnionego pojmowania roli regionu w systemie państwowym oraz w rozwoju stosunków europejskich są m.in. kolejne wersje projektu Europej- skiej Karty Samorządu Regionalnego5. Według zapisu zawartego w Karcie region powinien być rozumiany jako prawo i zdolność największej terytorialnie jednostki władzy w obrębie każdego państwa, mającej wybieralne organy, administracyjnie usytuowanej między rzą- dem centralnym i samorządem lokalnym i posiadającej prerogatywy, wynikające albo z samoorganizacji, albo typu zwykle przypisywanego rządowi centralnemu, do zarządzania na własną odpowiedzialność i w interesie mieszkańców zasadni- czą częścią spraw publicznych, zgodnie z zasadą subsydiarności (art. 3). K. Wlaź- lak zwróciła uwagę, że w Karcie mowa jest wprost o regionie jako o „samorządzie regionalnym”, w którego zakresie mieści się zarówno region samorządowy, jak i region autonomiczny oraz federalny. Nie chodzi tu bowiem tyle o nazwę, ile 5 J. Sługocki, Koncepcja regionu i zadań samorządu województwa w Polsce na tle europej- skim, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2001, R. LXIII, z. 4, s. 1–2. Projekty Euro- pejskiej Karty Samorządu Regionalnego przyjęte zostały przez Kongres Władz Lokalnych i Regio- nalnych (organ Rady Europy) w 1997 i 2005 r. Dotychczas jednak Karta nie weszła w życie. Kształtowanie pozycji ustrojowej województwa jako regionu samorządowego 14 o propozycję przyjęcia zasady samorządności regionalnej6. W tej kategorii nie mieści się natomiast region administracyjny (funkcjonalny), choć można wskazać na tego rodzaju konstrukcje ustrojowe, do niedawna występujące w niektórych państwach europejskich (np. we Francji do 1982 r., w Polsce do 1999 r.). 2. Przedwojenne tendencje regionalizacyjne W XX-wiecznej Polsce rywalizowały wspomniane koncepcje regionu admi- nistracyjnego, samorządowego i autonomicznego. W okresie prac nad pierwszą konstytucją niepodległego państwa dyskutowana też była koncepcja jego federa- lizacji, autorstwa Józefa Buzka. Odrzucono ją jednak jako prowadzącą do rozluź- nienia jedności państwowej i utrwalenia separatyzmu dzielnicowego7. Koncepcja regionu federalnego – członu federacji nie miała odzwierciedlenia w żadnych re- gulacjach prawnoustrojowych, jako że wszystkie polskie konstytucje przyjmowa- ły zasadę państwa unitarnego. W okresie międzywojennym wbrew zapowiedziom konstytucji marcowej ele- menty samorządu wojewódzkiego wprowadzono de iure tylko w województwie pomorskim i poznańskim, zaś województwo śląskie uzyskało status autonomiczny. W tych województwach rysował się obraz pewnego dualizmu wpływów czynnika rządowego i samorządowego, który niewątpliwie sprzyjał tendencjom regionaliza- cyjnym w węższym, ściślejszym znaczeniu. Pozostałe województwa to jednostki utworzone w zasadzie wyłącznie dla celów administracji rządowej. Funkcjonowanie mechanizmów władzy było tu prawie bez reszty zdominowane przez wojewodów- -przedstawicieli rządu sprawujących z jego ramienia władzę państwową na obsza- rze poszczególnych województw. Czynnikiem obywatelskim w mechanizmach władzy na tym szczeblu były na obszarze byłego zaboru rosyjskiego quasi-samo- rządowe rady wojewódzkie jako organy doradcze wojewodów. W województwach południowo-wschodnich istniały natomiast na niektórych terenach formy wywo- dzące się jeszcze z okresu zaboru austriackiego lub przejściowe. Na obszarach tych obowiązywała wprawdzie ustawa z 26 września 1922 r. o zasadach powszechnego samorządu wojewódzkiego, a w szczególności województwa lwowskiego, tarno- polskiego i stanisławowskiego. W praktyce wejście w życie tej ustawy niewiele zmieniło – wobec niewydania ustaw konkretyzujących jej przepisy. W rezultacie nie było tam samorządu wojewódzkiego z prawdziwego zdarzenia8. 6 K. Wlaźlak, Rozwój regionalny jako…, s. 36. 7 J. Buzek (oprac.), Projekt konstytucji państwa polskiego i ordynacji wyborczej sejmowej oraz uzasadnienie i porównanie projektu konstytucji państwa polskiego z innemi konstytucjami, Warszawa 1918. Por. S. Krukowski, Geneza Konstytucji z 17 marca 1921 r., Warszawa 1977, s. 127. 8 A. Bosiacki, Od naturalizmu do etatyzmu. Doktryny samorządu terytorialnego Drugiej Rze- czypospolitej 1918–1939, Warszawa 2006, s. 35–38. Michał Kasiński
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Regiony w prawie i praktyce Polska – Ukraina
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: