Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00140 010568 7484911 na godz. na dobę w sumie
Regulacja zwolnień grupowych pracowników - ebook/pdf
Regulacja zwolnień grupowych pracowników - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 232
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2003-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Stan prawny na 1.04.2009 r.

W niniejszej monografii zostały omówione zagadnienia prawne wraz z aspektami społeczno-ekonomicznymi zwolnień grupowych.

Głównym wątkiem opracowania jest poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, czy w obecnie obowiązującej regulacji dotyczącej zwolnień grupowych zachowana jest równowaga pomiędzy swobodą pracodawcy w kształtowaniu składu załogi a ochroną pracowników. Problematyka ta - ukazana w szerszej perspektywie regulacji wspólnotowych, orzecznictwa, praktyki, a także nowych trendów rozwoju prawa pracy w Unii Europejskiej (flexicurity) - dostarcza pogłębionej wiedzy o różnorodnych aspektach zwolnień grupowych.

Adresaci:

Opracowanie skierowane jest do pracodawców, kadrowców, pracowników działów zajmujących się zasobami pracy, dyrektorów HR, pracowników administracji odpowiedzialnych za legislację, sędziów sądów pracy, studentów, a także wszystkich pragnących pogłębić wiedzę na ten temat.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Regulacja zwolnień grupowych pracowników Lena Krysińska-Wnuk Warszawa 2009 Stan prawny na 1 kwietnia 2009 r. Wydawca: Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący: Małgorzata Buczna Opracowanie redakcyjne: Anna Krzesz Sk³ad, ³amanie: Szymon Zaliwski © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2009 ISBN 978-83-7601-825-6 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści przemian społeczno-gospodarczych w..latach.1990–1993....................................................................24 Wykaz skrótów.................................................................................................11 Wstęp..................................................................................................................1 Rozdział I Ekonomiczno-społeczne przesłanki regulacji zwolnień grupowych......................................................................19 1.. Uwagi.ogólne...............................................................................................19 2.. Bezrobocie.w..krajach.Europy.Zachodniej...............................................21 3.. Zwolnienia.grupowe.a..problem.bezrobocia.w..Polsce..........................24 . 3.1..Okresy.przemian.na.rynku.pracy.w..Polsce.....................................24 . . . . . . . . . Rozdział II Zwolnienia zbiorowe pracowników w świetle regulacji prawa międzynarodowego i europejskiego..............................32 1. Standardy Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczące rozwiązania stosunku pracy . 3.1.1. Pierwsza.fala.wzrostu.bezrobocia.w..okresie. . 3.1.2.. Stabilizacja.sytuacji.gospodarczej. . 3.1.3.. Druga.fala.wzrostu.bezrobocia. . w..latach.1998–2001....................................................................2 3.1.4.. Regres.w..zatrudnieniu.w..latach.2002–2004..........................26 3.1... Poprawa.sytuacji.na.rynku.pracy. z..inicjatywy.pracodawcy...........................................................................32 w..latach.1994–1997....................................................................2 od II półrocza 2004 roku...........................................................27 3.2. Pracownicy zwolnieni z przyczyn dotyczących zakładów pracy na tle ogółu bezrobotnych.....................................28  Spis treści Zrewidowana Europejska Karta Społeczna.....................................3 2.1. Europejska Karta Społeczna oraz 2.2..Wspólnotowa.Karta.Podstawowych.Praw.Socjalnych. Pracowników........................................................................................37 . 2.3..Karta.Praw.Podstawowych.UE..........................................................37 publicznej.w..prawie.wspólnotowym...............................................3 zbiorowych.pracowników.........................................................................39 3.1..Geneza.dyrektywy.7/129/EWG. dotyczącej zwolnień zbiorowych pracowników.............................39 3.2..Nowelizacje.dyrektywy.7/129/EWG.............................................41 3.3. Zakres podmiotowy zwolnień zbiorowych.....................................42 3.4..Zakres.przedmiotowy.dyrektywy.98/9/WE................................4 3...Informacja.i..konsultacja.pracowników. w sprawie zwolnień zbiorowych ......................................................0 3.6. Notyfikacja zwolnień zbiorowych władzy . 2. Problematyka zwolnień pracowników . w..prawie.pracy.Rady.Europy...................................................................3 . . . . 3. Dyrektywy UE dotyczące zwolnień . . . . . . . . Rozdział III Geneza i ogólna charakterystyka regulacji prawnej zwolnień grupowych w prawie polskim....................................7 1.. Geneza.ustawy.o..zwolnieniach.1989.......................................................7 2. Ewolucja regulacji zwolnień grupowych................................................62 3.. Ustawa.o..zwolnieniach.2003.....................................................................67 Rozdział IV Pojęcie grupowego zwolnienia.....................................................................71 1. Uwagi dotyczące terminu „grupowe zwolnienie”................................71 2.. Zakres.podmiotowy.grupowego.zwolnienia..........................................74 3.. Zakres.przedmiotowy.grupowego.zwolnienia......................................78 . . . . . 4. Tryb rozwiązania stosunku pracy jako składnik definicji grupowego zwolnienia...............................................................83 3.1. Pojęcie „przyczyn niedotyczących pracownika” . 3.2. Kryterium ilościowe zwolnień kwalifikowanych . jako.grupowe........................................................................................81 3.3..Okres.dokonania.grupowego.zwolnienia........................................82 jako.dopuszczalnych.przyczyn.grupowego.zwolnienia................78 6 Spis treści 3.1. Definicje informacji i konsultacji . w..prawie.europejskim.i..polskim.......................................................97 3.1.1.. Informacja.i..konsultacja.w..prawie.europejskim. ze szczególnym uwzględnieniem procedury zwolnień zbiorowych...............................................................97 3.1.2. Pojęcie informacji i konsultacji w prawie polskim ............101 . 3.2. Obowiązki pracodawcy w zakresie . informacji.i..konsultacji.w..procedurze. zwolnień grupowych.........................................................................103 3.2.1.. Forma.i..zakres.informacji.udzielanych. . 3.2.2.. Zakres.konsultacji.w..procedurze. 3.2.3.. Czas.udzielania.informacji.i..przeprowadzania. Rozdział V Procedura zwolnień grupowych...................................................................88 1.. Ogólna charakterystyka procedury zwolnień grupowych...................88 2.. Podmioty.uprawnione.do.informacji.i..konsultacji. –.rodzaje.przedstawicielstw.pracowniczych..........................................92 . 3.. Pojęcie informacji i konsultacji..................................................................97 . . . . . . . . . . . . . . . w..braku.porozumienia...........................................................116 . 4.. Notyfikacja zwolnień grupowych urzędom pracy..............................118 4.1. Cel notyfikacji zwolnień grupowych..............................................118 . 4.2. Elementy treści notyfikacji zwolnień grupowych.........................120 . . 4.3. Obowiązki urzędów pracy związane z notyfikacją 3.3.1.. Strony.porozumienia.w..sprawie. 3.3.2.. Zakres.przedmiotowy,.forma.i..czas.zawarcia. 3.3.3.. Charakter.prawny.porozumienia. 3.3.4. Regulamin wydany przez pracodawcę . konsultacji w procedurze zwolnień grupowych................107 3.3. Porozumienie w sprawie zwolnień grupowych...........................108 przy.zwolnieniach.grupowych.............................................103 zwolnień grupowych..............................................................10 zwolnień grupowych ........................................................................122 zwolnień grupowych..............................................................108 porozumienia w sprawie zwolnień grupowych ...............111 w sprawie zwolnień grupowych..........................................114 7 Spis treści przed.wypowiedzeniem.w..trybie.dokonywania. zwolnień grupowych.........................................................................130 stosunku.pracy.w..trybie.dokonywania. zwolnień grupowych.........................................................................131 zwolnień grupowych.........................................................................138 stosunku pracy w trybie zwolnień grupowych.............................141 ochrony trwałości stosunku pracy..........................................................144 Rozdział VI Zakres ochrony trwałości stosunku pracy przy zwolnieniach grupowych.........................................................128 1.. Wypowiedzenie.stosunku.pracy............................................................128 1.1..Uwagi.ogólne......................................................................................128 . . 1.2. Modyfikacje powszechnej ochrony . . 1.3. Modyfikacje szczególnej ochrony trwałości . . . 1.4. Wypowiedzenie zmieniające w procesie . . 1.5. Terminy wypowiedzenia i rozwiązania 2.. Upadłość i likwidacja pracodawcy a ograniczenie Rozdział VII Odprawa pieniężna jako dodatkowy instrument ochrony pracowników.............................................................148 1.. Pojęcie odprawy pieniężnej.....................................................................148 2.. Zakres.podmiotowy.prawa.do.odprawy. . przy.zwolnieniach.grupowych...............................................................10 3.. Przesłanki nabycia prawa do odprawy.................................................11 4.. Czynniki determinujące wysokość odprawy........................................14 .. Charakter prawny odprawy pieniężnej przy zwolnieniach . Rozdział VIII Prawo do ponownego zatrudnienia pracownika zwolnionego w ramach grupowego zwolnienia......................................162 1.. Zakres.podmiotowy..................................................................................162 2.. Charakter.roszczenia.pracownika.o..ponowne. zatrudnienie (prawo pierwszeństwa w zatrudnieniu)........................164 3.. Warunki.powstania.prawa.do.ponownego.zatrudnienia...................166 . . . 3.1..Ponowne.zatrudnianie.pracowników. . w..tej.samej.grupie.zawodowej.........................................................167 3.2. Zgłoszenie zamiaru podjęcia zatrudnienia przez pracownika......169 grupowych.................................................................................................17 8 3.3. Okres trwania powinności ponownego zatrudnienia..................173 3.4. Charakter prawny terminów warunkujących . Spis treści z tytułu niewykonania przez pracodawcę obowiązku ponownego zatrudnienia....................................................179 obowiązek ponownego zatrudnienia pracownika zwolnionego.w..ramach.grupowego.zwolnienia..................................181 4.1. Złożenie przez pracodawcę oferty nawiązania stosunku.pracy...................................................................................17 . 4.2..Warunki.pracy.przy.ponownym.zatrudnieniu.............................178 . . . prawo.do.ponownego.zatrudnienia................................................174 4.. Wykonanie obowiązku ponownego zatrudnienia...............................17 . . . .. Odszkodowanie należne pracownikowi 6.. Ocena rozwiązania prawnego przewidującego . Rozdział IX Zwolnienia indywidualne na podstawie ustawy o zwolnieniach 2003...............................................183 1.. Pojęcie zwolnienia indywidualnego . w..ustawie.o..zwolnieniach.2003..............................................................183 2.. Przesłanki zwolnienia indywidualnego................................................187 . . 3.. Ochrona trwałości stosunku pracy na podstawie . . . . . Rozdział X Polska regulacja zwolnień grupowych na tle polityki flexicurity – uwagi końcowe..............................................196 Bibliografia......................................................................................................211 Spis dokumentów..........................................................................................220 Spis orzeczeń...................................................................................................222 przepisu.art....10.ustawy.o..zwolnieniach.2003.......................................191 3.1. Zakres ochrony trwałości stosunku pracy.....................................191 3.2. Charakter prawny sprzeciwu zgłaszanego 3.3. Uprawnienia przysługujące pracownikom . 2.1. Pojęcie przyczyny niedotyczącej pracownika i wyłączność tej przyczyny...............................................................187 2.2. Tryb rozwiązania stosunku pracy...................................................189 przez zakładową organizację związkową......................................193 zwalnianym.indywidualnie.............................................................194 9 Wykaz skrótów Akty prawne k.c.. k.p.. u.i.p.p.k.. u.p.z.. ustawa. o..zwolnieniach. 1989.. ustawa o..zwolnieniach. 2003.. u.z.z. .–.. .ustawa.z..dnia.23.kwietnia.1964..r..–.Kodeks.cywilny,. Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm. .–.. .ustawa.z..dnia.26.czerwca.1974..r..–.Kodeks.pracy,.tekst. jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm. .–.. .ustawa. z. .dnia. 7. kwietnia. 2006. .r.. o. .informowaniu. pracowników.i..przeprowadzaniu.z..nimi.konsultacji,.. Dz. U. Nr 79, poz. 550 z późn. zm. .–.. .ustawa.z..dnia.20.kwietnia.2004..r..o..promocji.zatrud- nienia.i..instytucjach.rynku.pracy,.tekst.jedn..Dz..U... z 2008 r. Nr 69, poz. 415 z późn. zm. .–.. .ustawa.z..dnia.28.grudnia.1989..r..o..szczególnych.za- sadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, tekst pierwotny: Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19; tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. . Nr 112, poz. 980 z późn. zm. –.. .ustawa.z..dnia.13.marca.2003..r..o..szczególnych.zasa- dach rozwiązania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników Dz. U. . Nr 90, poz. 844 z późn. zm. – ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawo- dowych,.tekst.jedn..Dz..U..z..2001..r..Nr.79,.poz..84. z późn. zm. 11 Wykaz skrótów Czasopisma i publikatory Dz..U.. Dz. Urz. UE Dz..Urz..UE.–.sp. – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej – polskie wy- .–.. Dziennik.Ustaw – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej Dz. Urz. UOKiK – Dziennik Urzędowy Urzędu Ochrony Konkurencji danie.specjalne i..Konsumentów Dz. Urz. WE ECR. MP. M..Praw.. MPP. OJ ONSA OSA OSNAPiUS OSNC OSNP OSP OSPiKA OTK PiP PiZS Pr..Prac.. ETS EWG. ILO. MOP NSA 12 – Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich .–.. European.Court.Reports .–.. Monitor.Polski .–.. Monitor.Prawniczy .–.. Monitor.Prawa.Pracy – Official Journal – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Administracji Pracy i Ubezpieczeń społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Pracy, Ubez- pieczeń Społecznych i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażo- wych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Państwo i Prawo – Praca i Zabezpieczenie Społeczne .–.. Prawo.Pracy Inne – Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich (zwany Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości) .–.. Europejska.Wspólnota.Gospodarcza .–.. International.Labour.Organization – Międzynarodowa Organizacja Pracy – Naczelny Sąd Administracyjny Wykaz skrótów SA SN TK UE. WE. v. – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny .–.. Unia.Europejska .–.. Wspólnoty.Europejskie .–.. (versus) przeciwko Wstęp Prawna regulacja zwolnień grupowych była niezbędnym środkiem pozwalającym na racjonalizację zatrudnienia, która stała się konieczna w obliczu przekształceń społeczno-gospodarczych w Europie w drugiej połowie XX wieku, kiedy po okresie powojennej prosperity nastąpiła re- cesja gospodarcza. Ponadto przemysł europejski musiał na rynku konku- rować z dynamicznie rozwijającymi się gospodarkami Stanów Zjednoczo- nych oraz z gospodarkami krajów azjatyckich. Pracodawcy zaczęli więc na szeroką skalę obniżać koszty pracy umieszczając zakłady produkcyjne na tych obszarach, gdzie były one niższe. Spowodowało to konieczność zwolnień dużej liczby pracowników z rodzimych zakładów produkcyj- nych. Znaczące różnice w sytuacji zwalnianych pracowników w poszcze- gólnych krajach Unii Europejskiej starano się złagodzić przyjmując dy- rektywę 75/129/EWG dotyczącą zwolnień zbiorowych pracowników. Dyrektywa ta została następnie w 1992 roku znowelizowana dyrektywą 92/56/EWG. Obie te dyrektywy w 1998 roku zostały skonsolidowane dy- rektywą 98/59/WE dotyczącą zwolnień zbiorowych. W tym samym czasie Polska borykała się z problemami gospodar- czymi i społecznymi innego rodzaju i chociaż recesja na rynkach świato- wych oraz globalizacja nie pozostały bez wpływu na sytuację w kraju, to obowiązująca wtedy i realizowana odgórnie doktryna pełnego zatrudnie- nia i usztywniające rozwiązania prawne powodowały, że do masowych zwolnień nie dochodziło. Przełom polityczny roku 1989 spowodował zna- czące zmiany gospodarcze, m.in. uruchomił proces przekształceń własnoś- ciowych przedsiębiorstw państwowych. Konieczne zatem stało się uelas- tycznienie przepisów mających zapewnić większą swobodę pracodawców w kształtowaniu składu załogi, co przy sztucznie utrzymywanym wyso- kim zatrudnieniu w przedsiębiorstwach państwowych oznaczało przede wszystkim konieczność dokonania na dużą skalę zwolnień grupowych. Na 1 Wstęp zwolnienia tego rodzaju pozwalała już ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn do- tyczących zakładu pracy, która została następnie od dnia 1 stycznia 2004 r. zastąpiona ustawą z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach roz- wiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Należy zwrócić uwagę, iż od początku, od roku 1990 zwolnienia tego rodzaju określano w doktrynie, orzecznictwie i piśmiennictwie jako „zwolnienia grupowe”; natomiast ustawa o zwolnieniach 2003 wprowa- dza ustawowy termin „grupowe zwolnienie”; zatem poddając analizie polską ustawę posługuję się zarówno terminem ustawowym „grupowe zwolnienie”, jak i tradycyjnie używanym określeniem „zwolnienia gru- powe”. Natomiast w odniesieniu do źródeł prawa wspólnotowego przy- jęłam termin „zwolnienia zbiorowe”, który jest bliższy terminowi collective redundancies.stosowanemu.w..dyrektywach. W okresie przemian w Polsce niesłusznie zakładano, wbrew do- świadczeniom państw Europy Zachodniej, że zwolnienia takie będą zja- wiskiem jedynie czasowym. Wpisały się one bowiem na stałe w krajobraz gospodarki rynkowej. Zwolnienia grupowe są obecnie jednym z najważ- niejszych zjawisk współczesnego rynku pracy, stanowiąc złożony problem o charakterze prawnym, społecznym i ekonomicznym. Reżim prawny zwolnień grupowych odpowiada potrzebom pracodawców w zakresie elastycznego,.uproszczonego.trybu.redukcji.zatrudnienia,.gdy.wymaga. tego sytuacja ekonomiczna przedsiębiorstwa. Współczesna Polska musi podołać trudnościom funkcjonowania rynku pracy wynikającym z globali- zacji. Jednym z wymagań współczesnej gospodarki rynkowej jest potrzeba szybkich i elastycznych przekształceń strukturalnych, pozwalających przedsiębiorstwom zachować konkurencyjność. Zmiany technologiczne, a także własnościowe po stronie pracodawcy często powodują koniecz- ność głębokiej restrukturyzacji i w efekcie dokonania zwolnień większej grupy.pracowników. Ustanowienie specjalnego trybu pozwalającego na rozwiązanie sto- sunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników ułatwia praco- dawcom dokonanie koniecznych zmian funkcjonowania zakładu pracy, lecz jednocześnie w znaczący sposób narusza pewność pracy, co spowodo- wało konieczność ustanowienia dodatkowych form ochrony zwalnianych pracowników. Są nimi specyficzny tryb informacyjno-konsultacyjny stoso- wany przy zwolnieniach grupowych oraz dodatkowe środki osłonowe dla 16 Wstęp zwolnionych pracowników, do których należą przede wszystkim odprawa pieniężna i prawo pierwszeństwa w zatrudnieniu. Niniejsza praca jest poświęcona omówieniu zagadnień prawnych związanych ze zwolnieniami grupowymi z uwzględnieniem aspektów społeczno-ekonomicznych. Jej główny wątek stanowi poszukiwanie od- powiedzi na pytanie, czy w obecnie obowiązującej regulacji zwolnień gru- powych została zachowana równowaga pomiędzy swobodą pracodawcy w kształtowaniu składu załogi a ochroną pracowników. Wybór tematyki pracy został dokonany ze względu na znaczenie prawnej regulacji zwol- nień grupowych zarówno dla ochrony pracowników, jak i roli, jaką zwol- nienia tego typu odgrywają w procesach restrukturyzacji zakładów pracy. W literaturze krajowej, mimo licznych prac poświęconych problematyce regulowanej w ustawie o zwolnieniach nie ma jak dotąd opracowania, w..którym.nie.tylko.dokonano.by.analizy.przepisów.ustawy.i..dorobku. orzecznictwa, ale które traktowałoby rozwiązania prawne z punktu widze- nia równowagi pomiędzy prawem pracodawcy do kształtowania składu załogi a ochroną pracowników; równowaga taka służy zarówno rozwo- jowi przedsiębiorstw, jak i interesom pracowników. Ukazanie regulacji prawnej zwolnień grupowych na tle regulacji wspólnotowych, orzecznic- twa oraz praktyki stanowi szersze źródło refleksji nad potrzebą dalszych modyfikacji polskich rozwiązań. Za pomoc w przygotowaniu pracy dziękuję Panu Prof. dr. hab. Je- rzemu Wratnemu, którego życzliwość, cierpliwość i wsparcie pozwoliły nakreślić wyważony obraz omawianej regulacji prawnej. Składam także serdeczne podziękowania Pani Prof. dr hab. Marii Matey-Tyrowicz za ukazanie niebagatelnej roli pokory w procesie twór- czym oraz pomoc przy przedstawianiu zagadnień prawa wspólnotowego i międzynarodowego. Nieoceniony wkład w pracę miały także życzliwe uwagi Pana Prof. dr. hab. Grzegorza Goździewicza i Pana Dr. hab. Leszka Mitrusa, którym serdecznie dziękuję. Szczególne podziękowania składam moim Najbliższym – mojej Ma- mie, Tacie i Mężowi, bez codziennego wsparcia których praca ta nigdy nie byłaby ukończona. Autorka Rozdział I Ekonomiczno-społeczne przesłanki regulacji zwolnień grupowych 1. Uwagi ogólne Ciągłemu postępowi technicznemu i organizacyjnemu w gospodarce wolnorynkowej towarzyszą zmiany dokonywane w liczbie i strukturze zatrudnionych. Zwalnianie, zwłaszcza większych liczebnie grup pracow- ników, a następnie zatrudnianie nowych, konieczne w procesie przekształ- ceń produkcyjnych, powoduje szereg problemów natury społecznej, eko- nomicznej, psychologicznej, a także prawnej. Zwolnionych pracowników nękają różne problemy wynikające z nagłego pogorszenia się ich sytuacji materialnej oraz poczucia marginalizacji społecznej, a dodatkowo rozwią- zanie stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika silnie go- dzi w jego poczucie bezpieczeństwa. Zwolnienia dokonywane na większą skalę rodzą również niebezpieczeństwo wybuchu konfliktu społecznego, bowiem powszechnie postrzegane są jako zjawisko przyczyniające się do zwiększania bezrobocia1. Z.drugiej.jednak.strony.prawo.pracodawcy.do.racjonalizacji.zatrud- nienia, przejawiające się m.in. w swobodnym kształtowaniu składu załogi, jest nieodzowne dla umożliwienia przedsiębiorstwu działania w gospodarce wolnorynkowej, przy konieczności stworzenia instrumentów prawnych ła- godzących ujemne skutki tego zjawiska i chroniących pracowników2. 1 Zob. G. Spytek-Bandurska, Zwolnienia grupowe z perspektywy rynku pracy. Aspekty prawne i społeczne,.Warszawa.2003,.s..11. 2 Uwagę na to zwraca także M. Matey-Tyrowicz (w:) M. Matey-Tyrowicz (red.), Prawo pracy, cz..I,.Opracowanie analityczne,.Warszawa.1998,.s..191. 19 Rozdział I. Ekonomiczno-społeczne przesłanki regulacji zwolnień grupowych Szczególnie negatywne konsekwencje dla rynku pracy ma mała mo- bilność pracowników uniemożliwiająca samoregulowanie się tego rynku3.. Regulacje prawne dotyczące zwolnień grupowych powinny być zatem skonstruowane w sposób pozwalający na zwiększenie mobilności pracow- ników i ułatwienie restrukturyzacji przedsiębiorstw. Szczególną uwagę na- leży zwrócić nie tyle na ochronę trwałości stosunków pracy, ile na pomoc pracownikom w podjęciu nowego zatrudnienia (employability). W przeciw- nym bowiem razie zwolnieni pracownicy będą powiększać szeregi bez- robotnych, przyczyniając się do wzrostu związanych z tym zjawiskiem kosztów społecznych. Ponieważ na rynku pracy oferowana ilość pracy zależy głównie od wysokości płacy realnej, należy unikać zmian (zwłasz- cza prawnych), które powodują zmniejszenie zamożności społeczeństwa, a zatem jego siły nabywczej. Do takich zmian zaliczane są głównie zmiany kosztów pracy, a więc: zmiany podatkowe (podniesienie podatków lub odebranie ulg), podwyższenie składek na ubezpieczenia społeczne itp. Jed- nakże, jak to trafnie ujął Z. Sypniewski: walka z bezrobociem „to kwestia społeczno-ekonomicznego i politycznego ustroju pracy, o czym trudno dyskutować na gruncie prawa”4. Mimo tego prawo powinno przyczyniać się do ograniczenia zjawiska bezrobocia, a przynajmniej zadbać o neutrali- zację jego ujemnych skutków, zobowiązując różne podmioty, w tym także pracodawców do podejmowania określonych działań. W tym kontekście ważna staje się jakość obowiązujących regulacji prawnych także dotyczą- cych zwolnień grupowych pracowników. W Polsce przeobrażenia polityczno-gospodarcze spowodowały gwał- towne zmiany w sferze zatrudnienia. Jeszcze w połowie 1989 roku było prawie pół miliona wolnych miejsc pracy, a kilkanaście miesięcy później . 3 Mała mobilność pracowników spowodowana jest m.in. zjawiskiem określanym w eko- nomii jako „lepkość płac” (sticky wages). Oznacza ono wolną zmianę płacy w przypadku nierów- nowagi na rynku pracy, czego skutkiem jest uporczywe bezrobocie. Jej przyczyny są wielorakie. W wielu gałęziach gospodarki przyczyną „lepkości płac” jest sposób ich ustalania – czasochłonne i kosztowne negocjacje związków zawodowych i pracodawców. Natomiast tam, gdzie związki za- wodowe są słabe, często dochodzi do „milczących porozumień” między pracodawcą i pracowni- kami. Pracownicy zgadzają się na umiarkowane płace w zamian za ich stabilność. Obniżenie płac uniemożliwiają także płace minimalne ustanawiane przez państwo. Do małej elastyczności płac przyczynia się również polityka firm w zakresie wynagrodzeń. Firmy oferują wysokie, stabilne płace zachęcające do zwiększania wydajności i zniechęcające do mobilności, czyli przechodzenia pracowników do konkurencji. Szerzej na temat ekonomicznych skutków usztywnienia płac zob. . B..Czarny,..R..Rapacki,.Podstawy ekonomii, Warszawa.2002,.s..444–466. 4. Zob..Z..Sypniewski,.Prawo pracy. Część 1 – zwolnienia grupowe i bezrobocie w świetle prawa,. Warszawa–Poznań 1991, s. 12. 20 2. Bezrobocie w krajach Europy Zachodniej (w końcu października 1990 roku) liczba bezrobotnych osiągnęła milion, przy zgłoszonych jako wolne 65 tysiącach miejsc pracy. Bez pracy pozostało w tym okresie.7, .zdolnych.do.pracy. Zmiany w strukturze przedsiębiorstw spowodowały, że zwolnienia grupowe stały się jednym z najważniejszych zjawisk ówczesnego, a także współczesnego rynku pracy. Część autorów – zwłaszcza z zakresu nauk społecznych oraz znaczna część polityków pod- kreśla, że zwolnienia grupowe przyczyniają się do wzrostu masowego bezro- bocia. Także w ten sposób są postrzegane w opinii społeczeństwa. Zwolnie- nia tego typu niewątpliwie powodują wzrost bezrobocia, w szczególności na tzw. miejscowych rynkach pracy. Czasem, kiedy zwolnienia obejmują kilku- dziesięciu, a nawet kilkuset pracowników i dotyczą jedynego na danym ob- szarze pracodawcy, powodują dramatyczną sytuację. Jednakże jak pokazują statystyki w skali kraju, osoby, które stały się bezrobotne w wyniku zwolnień grupowych, stanowią obecnie ok. 3,5 ogółu bezrobotnych. 2. Bezrobocie w krajach Europy Zachodniej Dążenie do zachowania równowagi pomiędzy uprawnieniami pra- codawców i pracowników oraz konieczność ujednolicania przepisów re- gulujących rozwiązanie stosunku pracy były przedmiotem regulacji prawa wspólnotowego. Przyjmuje się, że zwolnienia grupowe są jednym ze skut- ków recesji, która dotknęła państwa Europy Zachodniej w końcu lat 60. po okresie powojennego wzrostu gospodarczego. Wiele przedsiębiorstw zostało zmuszonych do zmniejszania kosztów związanych z produkcją, co odbywało się także poprzez zmniejszenie kosztów pracy. Przekształcenia te napotkały opór społeczny. Rynek pracy nie funkcjonuje bowiem tak jak inne rynki towarów i usług z powodu małej elastyczności płac, których wysokość zmienia się bardzo powoli6. Przyczyną sztywności płac są dłu- gookresowe porozumienia zawierane między pracodawcami i pracowni- kami.oraz.rozliczne.przywileje.uzyskane.przez.pracowników,.charakte- rystyczne dla okresów prosperity gospodarczej. Także ustawodawstwo . Ibidem,.s... 6 W ekonomii zwraca się uwagę na dwie teorie dotyczące rynku pracy i towarzyszącego mu bezrobocia, reprezentowane przez ekonomistów klasycznych, którzy nawiązują do dorobku A. Smi- tha oraz zwolenników teorii J.M. Keynesa, głoszących zasadę „lepkości płac”. W obu przyjmuje się, że płace są sztywne, jednakże podaje się różne tego przyczyny, a w związku z tym różne sposoby ich uelastyczniania. Szerzej na ten temat zob. B. Czarny, R. Rapacki: Podstawy ekonomii...,.s..463.i..n. 21 Rozdział I. Ekonomiczno-społeczne przesłanki regulacji zwolnień grupowych poszczególnych państw chroniąc pracowników przed zwolnieniem oraz niekorzystnymi zmianami warunków pracy przyczyniało się do usztyw- nienia.zatrudnienia. Tymczasem recesja gospodarcza spowodowała konieczność uelas- tycznienia sposobów zarządzania także w zakresie zarządzania załogą, aby zwiększyć konkurencyjność na stale zmieniającym się rynku. Przed- siębiorstwa musiały szybciej reagować na zmiany oraz redukować koszty produkcji. W latach 70. ubiegłego stulecia pojawiła się konieczność zmniej- szenia zatrudnienia i dokonania masowych zwolnień w celu ograniczenia kosztów pracy. Niestety także na początku tego stulecia w państwach Eu- ropy Zachodniej nastąpiło dalsze spowolnienie wzrostu gospodarczego. Ponadto w sektorze transportowo-turystycznym, metalurgicznym oraz w innych sektorach zauważalne ograniczenie zasobów pracy i zwolnień związane było z wojną w Iraku oraz obawami przed rozprzestrzenianiem się choroby SARS7. Jednakże, mimo przedstawionych wyżej negatywnie oddziałujących na gospodarkę czynników8,.bezrobocie.w..Unii.Europejskiej.stale.spada.. I tak w 2004 roku łącznie dla 25 państw członkowskich, w tym także dla Polski bezrobocie wyniosło 9 9,.a..w.200.roku.8,7 10..Bezrobocie.w..po- 7. Employment in Europe 2003. Recent Trends and Prospects,.Luxemburg.2003,.s..22.i..23. 8 Spowolnienie wzrostu gospodarczego było jedną z przyczyn fiaska strategii lizbońskiej i konieczności podjęcia jej rewizji – zob. Industrial Relations In Europe,.Luxemburg.2004,.s..7.oraz. 59–62. Celem strategii lizbońskiej, który miał zostać osiągnięty do 2010 roku, było m.in. pełne za- trudnienie w Unii Europejskiej, które określono jako zatrudnienie na poziomie 70 populacji ak- tywnej zawodowo. Zatrudnienie dla kobiet miało wynieść powyżej 60 aktywnych zawodowo, a dla osób starszych w wieku 55–64 lat co najmniej 50 aktywnych zawodowo. Niektóre państwa oczekiwane zatrudnienie osiągnęły już w 2002 roku: Dania (na poziomie 75,9 ) Holandia (74,4 ), Szwecja (73,6 ), Wielka Brytania (71,7 ) – por. Employment in Europe 2003..., s. 29. Jednakże recesja gospodarcza spowodowała wzrost bezrobocia i przyczyniła się do konieczności rewizji strategii liz- bońskiej oraz postawionych w niej celów. Por. COM(2005) 24, 2.2.2005 – Working together for growth and jobs – a New start for the Lisbon Strategy oraz COM(2005) 141 final, Brussels, 12.4.2005. 9. ILO,. Global Employment Trends, Supplement for Europe and Central Asia, February 2005,.. s..1 oraz.Publication.Eurostat,.News Release, 6/2005 z 1 lutego 2005. Badania są prowadzone zgod- nie z metodyką Międzynarodowej Organizacji Pracy, co zapewnia porównywalność uzyskanych danych w skali międzynarodowej. W Polsce badania aktywności ekonomicznej ludności (BAEL) są prowadzone od roku1992. Dotyczą one reprezentatywnej próby osób w wieku lat 15 i więcej. W trakcie BAEL zostaje ustalona liczba osób aktywnych zawodowo (równa sumie pracujących i bezrobotnych) oraz grupa biernych zawodowo. Dane uzyskane za pomocą BAEL nieco różnią się od danych uzyskiwanych na podstawie rejestrów prowadzonych przez urzędy pracy. Zharmoni- zowana stopa bezrobocia w Polsce w 2004 roku wynosiła 18,9 (w UE 9 ). Natomiast stopa bez- robocia rejestrowanego wyniosła w Polsce w 2004 roku 19,2 . 10 Źródło: Eurostat.–.Employment in Europe 2006,.s..28.i..29. 22 2. Bezrobocie w krajach Europy Zachodniej szerzonej już do 27 krajów Unii Europejskiej spadło z 7,6 w grudniu 2006.roku.do.6,8 .w..grudniu.2007.roku..Natomiast.w..grudniu.2008.roku. osiągnęło poziom 7,5 , jest zatem porównywalne z bezrobociem w USA (7,6 ), chociaż jest wyższe niż w Japonii (4,4 )11. Jak pokazują badania statystyczne, w ciągu ostatnich 10 lat bezrobo- cie spadło jedynie w państwach Europy Zachodniej należących do Unii, natomiast wzrosło w krajach Europy Środkowej i Wschodniej12..Najbar- dziej.destrukcyjne.dla.gospodarki,.a..przede.wszystkim.dla.pojedynczych. jednostek, jest długotrwałe bezrobocie, które powoduje izolację od środo- wiska pracy i społeczeństwa. Jego koszty dla jednostki i społeczeństwa są bardzo wysokie z uwagi na zubożenie rodzin, pogorszenie stanu zdrowia oraz brak stałego podnoszenia kwalifikacji. W skrajnych przypadkach dłu- gotrwałe bezrobocie prowadzi do depresji, załamań nerwowych, a nawet prób.samobójczych13. Recesja gospodarcza i długotrwałe bezrobocie powoduje koniecz- ność podjęcia kroków w celu zmniejszenia kosztów pracy, co zwykle jest uzyskiwane poprzez obniżenie płac i zwolnienia grupowe. Konieczność restrukturyzacji, zwłaszcza w dużych przedsiębiorstwach lub całych ga- łęziach gospodarki powoduje ruchy społeczne i wybuchy niezadowolenia wśród pracowników i ich rodzin. Objawiają się one, często powodującymi ogromne straty w gospodarce, strajkami obejmującymi region lub nawet dane państwo. W 2003 roku planowana restrukturyzacja państwowych kolei.w..Austrii.(Austrian Railways) oraz reforma emerytur państwowych doprowadziły do strajków, które osiągnęły najwyższy poziom od czasu II wojny światowej. Także z powodu planowanych reform i restrukturyzacji powiązanych ze zwolnieniami zbiorowymi strajki objęły Francję, Grecję, Włochy, Słowację oraz Hiszpanię. Natomiast zmiany w sektorze publicz- nym wywołały strajki w Estonii, Grecji, Włoszech, Szwecji i Wielkiej Bry- tanii14. 11 Źródło: Eurostat – News Releases 13/2008, 31 January 2008.oraz.News Releases 25/2009, 27 February 2009,.http://ec.europa.eu/eurostat. 12. ILO,.Global Employment Trends...,.s..1.i..3. 13 W Unii Europejskiej długotrwałe bezrobocie, definiowane jako bezrobocie w ciągu 12 i więcej miesięcy, dotknęło prawie połowę wszystkich bezrobotnych – zob. A. Weiler, Annual review of working conditions in the EU: 2004–2005,.Luxemburg.200,.s..2. 14 Spory zbiorowe, w tym spory dotyczące zwolnień grupowych powodowały w latach 1993–2004 rocznie utratę średnio 64 dni pracy na 1000 pracowników. Największe straty dni robo- czych wynoszące średnio 248 odnotowano w Hiszpanii. Wysokie straty z tego powodu poniesiono także w Danii, Finlandii i we Włoszech. Najmniejsze straty spowodowały strajki w Austrii (1 dzień) 23
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Regulacja zwolnień grupowych pracowników
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: