Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00155 006550 18457987 na godz. na dobę w sumie
Religia a gospodarka. Judaizm - Chrześcijaństwo - Islam. Krótkie Wprowadzenie 22 - ebook/pdf
Religia a gospodarka. Judaizm - Chrześcijaństwo - Islam. Krótkie Wprowadzenie 22 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 162
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-865-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> handel i gospodarka
Porównaj ceny (książka, ebook (-18%), audiobook).

> KRÓTKIE WPROWADZENIE

- książki, które zmieniają sposób myślenia!

 

Celem książki jest wykazanie wpływu religii na gospodarkę i wzajemnego ich przenikania. Kościoły były i są podmiotami życia gospodarczego, posiadającymi majątek i kapitał ludzki. Wchodzą one w liczne interakcje z otoczeniem ekonomicznym. Religia zaś, poprzez doktrynę, a także działania i przekonania swych wyznawców, propaguje określony styl życia, konsumpcji, oszczędności, model rodziny; kształtuje moralność, kreuje stosunek do bogactwa, biedy oraz postępu naukowo-technicznego i kultury.

 

*

 

Interdyscyplinarna seria KRÓTKIE WPROWADZENIE piórem uznanych ekspertów skupionych wokół Uniwersytetu Oksfordzkiego przybliża aktualną wiedzę na temat współczesnego świata i pomaga go zrozumieć. W atrakcyjny sposób prezentuje najważniejsze zagadnienia XXI w. – od kultury, religii, historii przez nauki przyrodnicze po technikę. To publikacje popularnonaukowe, które w formule przystępnej, dalekiej od akademickiego wykładu, prezentują wybrane kwestie.

Książki idealne zarówno jako wprowadzenie do nowych tematów, jak i uzupełnienie wiedzy o tym, co nas pasjonuje. Najnowsze fakty, analizy ekspertów, błyskotliwe interpretacje.

Opiekę merytoryczną nad polską edycją serii sprawują naukowcy z Uniwersytetu Łódzkiego: prof. Krystyna Kujawińska Courtney, prof. Ewa Gajewska, prof. Aneta Pawłowska, prof. Jerzy Gajdka, prof. Piotr Stalmaszczyk.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

RELIGIA A GOSPODARKA JUDAIZM – CHRZEŚCIJAŃSTWO – ISLAM Janusz Skodlarski RELIGIA A GOSPODARKA JUDAIZM – CHRZEŚCIJAŃSTWO – ISLAM Redakcja naukowa Maciej Potz Łódź 2020 Janusz Skodlarski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Historii Myśli Ekonomicznej i Historii Gospodarczej ul. Rewolucji 1905 r. nr 41, 90-214 Łódź Rada Naukowa serii Krótkie Wprowadzenie Jerzy Gajdka, Ewa Gajewska, Krystyna Kujawińska Courtney Aneta Pawłowska, Piotr Stalmaszczyk Redaktorzy inicjujący serii Krótkie Wprowadzenie Urszula Dzieciątkowska, Agnieszka Kałowska Redaktor inicjujący publikacji Monika Borowczyk Recenzja Piotr Franaszek Redaktor Wydawnictwa UŁ Bogusław Pielat Skład i łamanie Munda – Maciej Torz Projekt typograficzny serii Tomasz Przybył Projekt okładki krzysztof de mianiuk © Copyright by Janusz Skodlarski, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.8918.18.0.M Ark. wyd. 5,2; ark. druk. 10,125 ISBN 978-83-8142-864-4 e-ISBN 978-83-8142-865-1 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp Rozdział I. Judaizm 1. Uwagi wstępne 2. Wpływ systemu religijnego na gospodarkę 3. Działalność ekonomiczna Żydów 4. Żydzi jako współtwórcy gospodarki kapitalistycznej Rozdział II. Chrześcijaństwo przed reformacją 1. Uwagi wstępne 2. Ewangeliczne nauczanie o gospodarowaniu 3. Prawosławie: symbioza państwa i Kościoła 4. Katolicyzm: między bogactwem a dobroczynnością Rozdział III. Protestantyzm 1. Uwagi wstępne 2. Luteranizm 3. Kalwinizm 4. Kościół anglikański i purytanizm Rozdział IV. Islam 1. Uwagi wstępne 2. System społeczno-gospodarczy w świetle prawa koranicznego 3. Gospodarka islamska Podsumowanie Załączniki (1–9) Bibliografia Spis ilustracji Indeks 7 11 11 12 20 28 33 33 34 39 42 53 53 54 59 64 71 71 73 79 87 93 145 153 155 Wstęp Temat roli religii w rozwoju gospodarczym zagościł na trwa- łe w literaturze naukowej od czasu opublikowania przez Maxa Webera w 1905 r. pracy Etyka protestancka a duch kapitalizmu, a następnie w 1913 r. Szkiców z socjologii religii1. Znaczący wkład do tej problematyki wniosły także prace Wernera Sombarta2 oraz innych wybitnych ekonomistów (zob. Aneks). Do dziś uznaje się potrzebę prowadzenia pogłębionych badań o roli religii i Ko- ściołów w życiu gospodarczym. Głównym celem tej książki jest wykazanie wpływu reli- gii na gospodarkę, w mniejszym zaś stopniu – gospodarki na religię. Zasadniczą płaszczyzną analizy są kwestie doktry- nalno-ideologiczne, tj. funkcjonowanie gospodarki w świetle dogmatów i  zasad religijnych. Ponadto zwracam uwagę na rolę poszczególnych wyznań w  praktyce gospodarczej. Nie można zapomnieć, że Kościoły były i są podmiotami życia go- spodarczego, posiadającymi majątek i dysponującymi kapita- łem ludzkim. Wchodzą one w liczne interakcje z otoczeniem ekonomicznym. Sama zaś religia, poprzez swą doktrynę oraz działania i przekonania wyznawców, propaguje określony styl życia, konsumpcji, oszczędności, model rodziny, kształtuje moralność, kreuje stosunek do bogactwa, biedy oraz postępu naukowo-technicznego czy kultury. 1 M. Weber, Etyka protestancka a duch kapitalizmu, Lublin 1994; idem, Szkice z so- cjologii religii, Warszawa 1984. 2 W. Sombart, Der moderne Kapitalismus, t. 2, cz. 1, München 1928; idem, Żydzi i życie gospodarcze, Warszawa 2010. Wstęp 7 W pierwszym z czterech rozdziałów omawiam stosunek ju- daizmu do działalności gospodarczej. Uwzględnia on wpływ systemu religijnego na gospodarkę, szczególne predyspozycje Żydów do ekonomii (homo oeconomicus), odzwierciedlenie zasad i zaleceń religijnych w praktycznej działalności oraz rolę wy- znawców judaizmu jako współtwórców gospodarki rynkowej. W  następnym rozdziale (Chrześcijaństwo przed reformacją) analizuję zasady ewangelicznej nauki ekonomii na podstawie kazań i  przypowieści wygłaszanych przez Jezusa Chrystusa. Sporo miejsca poświęcam kwestii pracy, bogactwa i biedy. Dru- gi fragment tego rozdziału dotyczy religii prawosławnej. Zwra- cam w nim uwagę na doktrynę prawosławia, liturgię, zwyczaje oraz na różnice dzielące katolicyzm i prawosławie w podejściu do spraw gospodarczych. Na zakończenie przedstawiam działal- ność filantropijną prowadzoną przez Kościół katolicki i działają- ce w jego obrębie zakony, a następnie ich stopniowe obrastanie w dobra materialne i powiązaną z tym demoralizację. Ten stan rzeczy doprowadził do reformacji w Kościele ka- tolickim, o czym jest mowa w kolejnym rozdziale, ukazującym wielką rolę, jaką odegrali w tym ruchu wybitni reformatorzy: Marcin Luter, Ulrich Zwingli i Jan Kalwin. Zbudowali oni zrę- by protestantyzmu w jego rozmaitych odmianach. Jedną z nich był anglikanizm: omówione zostały kolejne etapy reformacji w Anglii za panowania Henryka VIII (1509–1547), Elżbiety I (1558–1603), dynastii Stuartów (1663–1714) i  hanowerskiej (1714–1901). W końcowej części rozdziału zwracam uwagę na skutki gospodarczo-społeczne działalności radykalnego odła- mu kalwinizmu – purytanizmu. Nowe doktryny protestanckie wpłynęły na przyspieszenie przemian gospodarczo-społecznych. Rozdział czwarty poświęcony jest religijnym podstawom gospodarki islamskiej. Rozpoczynam go od uwag dotyczących świętej księgi islamu – Koranu, by następnie omówić prawo- dawstwo w  odniesieniu do systemu społeczno-gospodarczego i funkcjonowanie gospodarki islamskiej. Książka oparta jest przede wszystkim na świętych tekstach omawianych religii, tj. Starym Testamencie, Nowym Testamen- 8 Religia a gospodarka cie i Koranie oraz na innych źródłach, dostępnych w Internecie. Cennych informacji dostarczyły także monografie, artyku- ły i opracowania zbiorowe, a zwłaszcza pięciotomowa Historia Kościoła3 i Zarys dziejów religii4. Mam nadzieję, że ta skrótowa z konieczności prezentacja związków pomiędzy głównymi reli- giami monoteistycznymi a gospodarką rzuca nieco światła na ów ważny i pasjonujący temat. 3 J. Daniélou, H.I. Marrou, M.D. Knowles, D. Obolensky, H. Tüchle, L.J. Ro- gier, G. de Bertier de Sauvigny, J. Hajjar, R. Aubert i in., Historia Kościoła od począt- ków do czasów współczesnych, t. 1–5, Warszawa 1984–1988. 4 Zarys dziejów religii, red. J. Keller, W. Kotański, W. Tyloch, B. Kupis, Warszawa 1986. Wstęp 9 Rozdział I Judaizm 1. Uwagi wstępne Nie ulega wątpliwości, że Żydzi wnieśli istotny wkład w rozwój gospodarki światowej, przyczynili się zwłaszcza do powstania systemu kapitalistycznego. Mieli także znaczący udział w  rozwoju polskiej gospodarki. Ich wpływ na proces kształtowania się gospodarki rynkowej jest jednak trudny do dokładnego określenia i wykazania w praktyce. Oceny doty- czące roli diaspory żydowskiej w gospodarce światowej są w li- teraturze przedmiotu dość rozbieżne, formułowane często pod wpływem ideologii filosemickiej lub antysemickiej. Ponadto przeszkody w badaniach dotyczących tej problematyki wiążą się z brakami danych statystycznych. Sporządzanie wszelkich szacunków jest dodatkowo bardzo utrudnione z powodu asy- milowania się elity żydowskiej. Żydzi ukrywali bowiem dość często swoją narodowość, aby obejść prawo lub uniknąć prze- śladowań. Werner Sombart w  głośnej pracy Żydzi i  życie gospodarcze stwierdza, że wspomniany wkład jest „większy niż przedstawia to historia”. W innym miejscu pisze, że nie byłoby współcze- snego kapitalizmu bez obecności Żydów na półkuli północnej1. 1 Werner Sombart zdawał sobie sprawę, że jego książka jest jednostronna, ponie- waż nie uwzględnia, poza wkładem Żydów, innych czynników, które przyczyniły się do budowy współczesnego kapitalizmu. Przyznaje to w przedmowie, natomiast w tekście pracy podtrzymuje swój pogląd (W. Sombart, Żydzi i życie gospodarcze, Warszawa 2010). Judaizm 11 Z oceną tą nie zgadza się m.in. Henryk Szlajfer2. Uważa on bo- wiem, że dowodząc tej tezy należy uwzględnić szereg różnych czynników i udział wielu innych państw i narodów. Przyjrzyjmy się teraz bliżej przesłankom, które kształtowały kapitalistyczne zdolności tego narodu oraz roli, jaką odegrał on w tworzeniu gospodarki rynkowej. 2. Wpływ systemu religijnego na gospodarkę Czynnik religijny miał, w  moim przekonaniu, zasadniczy wpływ na działalność gospodarczą ludności żydowskiej. Prze- mawiają za tym następujące argumenty. Zasady religii i prawa społeczne, według Biblii, przekazał Bóg bezpośrednio Mojże- szowi. Zostały one spisane (między VII a IV w. p.n.e.) w księdze nazwanej Torą. Po uzupełnieniach Tory (trwały one do 500 r. n.e.) powstało dzieło dla wszystkich Żydów – Talmud (od hebr. ‘uczyć się, studiować’)3. Izrael uzyskał od Jahwe status narodu wybrane- go i miał wypełnić misję nakreśloną przez Stwórcę4. 2 Uzasadnił to w interesującym, krytycznym opracowaniu, poprzedzającym pra- cę Sombarta. H. Szlajfer ma rację, twierdząc, że diaspora żydowska współdziałała tylko w tworzeniu systemu kapitalistycznego (H. Szlajfer, Żydzi Wernera Sombarta, [w:] W. Sombart, Żydzi…, s. XXXI). 3 Tora (od hebr. ‘nauka, pouczenie, prawo’) w węższym znaczeniu oznacza pięć pierwszych ksiąg Starego Testamentu, w szerszym zaś odnosi się do całego Starego Testamentu i składa się z Prawa pisemnego i Prawa ustnego, które Bóg miał objawić Mojżeszowi jednocześnie. Uzupełnieniem Tory stała się Miszna, którą zredagowa- no około 200 r. n.e. Po dyskusjach uczonych rabinów palestyńskich powstał Talmud Palestyński, a w babilońskich akademiach opracowano Talmud Babiloński (L. Trepp, Żydzi, naród, historia, religia, Warszawa 2009, s. 18–51). 4 W Księdze Rodzaju opisano jak doszło do zawarcia przymierza Boga z Izraelem. Najpierw Bóg powołuje Abrama: „Uczynię bowiem z ciebie wielki naród, będę ci błogosławił i twoje imię rozsławię”. Na następnym spotkaniu Bóg przemówił: „Nie będziesz więc odtąd nazywał się Abram, lecz imię twoje będzie Abraham, bo uczynię ciebie ojcem mnóstwa narodów i pochodzić będą od ciebie królowie… Przymierze moje, które zawieram pomiędzy Mną a tobą oraz twoim potomstwem, będzie trwało z pokolenia na pokolenie, jako przymierze wieczne…” Po wyjściu Izraelitów z Egiptu Jahwe, przemawiając do Mojżesza, wywyższył naród żydowski ponad wszystkie narody (Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Księga Rodzaju, Poznań–Warszawa 1989, s. 33, 36 i 84). 12 Religia a gospodarka Izrael otrzymał szczególne uprawnienia, m.in. do ekspansji, zasiedlenia ziem i prowadzenia okrutnych wojen. W Księdze Po- wtórzonego Prawa czytamy: Gdy Pan, Bóg twój, wprowadzi cię do ziemi, do której idziesz, aby ją posiąść, usuniesz liczne narody przed tobą […] siedem narodów liczniejszych i potężniejszych od ciebie. Pan Bóg twój, odda je tobie, a ty je wytępisz, obłożysz je klątwą, nie zawrzesz z nimi przymierza i nie okażesz im litości5 (zob. Załącznik 1). Jahwe polecił też Jozuemu, następcy Mojżesza, zdobywanie dalszych terytoriów Ziemi Obiecanej. Długoletnie wojny z ini- cjatywy i przy wsparciu Boga, według Starego Testamentu, pro- wadził Gedeon, wódz Izraelitów6. Żydzi przywiązywali dużą wagę do prawa, tym bardziej że główne zasady zostały im objawione przez Jahwe – Boga. Oto co oznajmił Mojżesz swemu ludowi: Patrzcie, nauczałem was praw i nakazów, jak mi rozkazał czynić Pan, Bóg mój, abyście je wypełniali w ziemi, do której idziecie, by objąć ją w posiadanie. Strzeżcie ich i wypełniajcie je, bo one są wa- szą mądrością i umiejętnością w oczach narodów, które usłyszawszy o tych prawach powiedzą: „Z pewnością ten wielki naród, to lud mądry i rozumny”. Bo któryż naród wielki ma bogów tak bliskich, jak Pan, Bóg nasz, ilekroć Go wzywamy? Któryż naród wielki ma prawa i nakazy tak sprawiedliwe, jak całe to prawo, które ja wam dziś daję?7 Dziesięć Przykazań, napisanych na dwóch kamiennych ta- blicach, Mojżesz otrzymał wprost od Boga, a za jego pośrednic- twem zostały one przekazane ludowi Izraela8. Wszystkie prawa, 5 Ibidem, Księga Powtórzonego Prawa, s.  180. Mężczyźni, którzy się poddadzą zostaną przymusowymi robotnikami, a  inni będą pozbawieni życia („wytniesz ostrzem miecza”), ibidem, s. 190. 6 Ibidem, s. 235–238. 7 Ibidem, s. 177. 8 Ibidem, s. 202. Judaizm 13 nakazy i zalecenia otrzymane od Boga były mocno zobowiązują- ce. Mojżesz ogłosił synom Izraela, aby nakazali swoim dzieciom „strzec wszystkich słów Prawa”, ponieważ są one źródłem ich życia9. Wśród tych praw i nakazów ważne miejsce zajmowały zalecenia dotyczące działalności gospodarczej. Jahwe zakazywał Żydom „pójścia w  ślady” mieszkańców tych ziem, które zdobędą. Zapewniał, że jeśli będą wypełniać Jego przykazania, to nie będzie bezpłodności i chorób, klęsk żywiołowych, a ich pola i ogrody dadzą obfite plony. Judaizm aprobował przy tym podwójną etykę – jedną wewnątrz własnej społeczności, drugą w  stosunkach zewnętrznych. Czyny do- puszczalne wobec „obcego” zakazane były wobec „brata”10. System religii żydowskiej rozwinęli uczeni rabini-talmudyści. Wyszkoleni literacko i rytualnie stali oni na czele narodu żydow- skiego, co stanowiło osobliwość judaizmu. Najwybitniejsi z nich byli zarazem najzręczniejszymi finansistami, kupcami, jubilera- mi, adwokatami i lekarzami11. Rabini bardzo często wypowiadali się w sprawach ekonomicznych i zachęcali do skrzętnego życia zarobkowego, do szybkiego obracania pieniędzmi i towarami. Nabożeństwa żydowskie w niektórych momentach przeradzały się formalnie w licytacje12. Budowa systemu religijnego i związanego z nim gospodar- czo-społecznego nie była łatwym przedsięwzięciem. Za czyn- nik nieodzowny uznano mądrość i wykształcenie. W Księdze Mądrości w  części „Nauka mądrości” na pierwszym miejscu znajduje się fragment zatytułowany: „Mądrość konieczna dla władców”. Przestrzega się w nim, że ci władcy, którzy nie idą za  wolą Boga i  nie respektują prawa będą surowo ukarani. „Władca wszechrzeczy” nie będzie zważał na wielkość, moż- nym groził sąd surowszy. W tej samej księdze mówi się o mą- drości dziewięciokrotnie. W części „Mądrość – skarb najcen- niejszy” napisano m.in.: 9 Ibidem, s. 180. 10 M. Weber, Szkice z socjologii religii, Warszawa 1984, s. 278. 11 Ibidem, s. 114. 12 Pismo Święte…, s. 207–208. 14 Religia a gospodarka
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Religia a gospodarka. Judaizm - Chrześcijaństwo - Islam. Krótkie Wprowadzenie 22
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: