Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00394 007332 13278288 na godz. na dobę w sumie
Religia obywatelska w Polsce - ebook/pdf
Religia obywatelska w Polsce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 208
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3809-0145-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy >> religia
Porównaj ceny (książka, ebook (-23%), audiobook).
Z perspektywy filozofii polityki, socjologii i nauk o polityce przedstawiciele różnych dyscyplin humanistyki i nauk społecznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego poddali analitycznej refleksji i interpretacji pojęcie religia obywatelska. Opisano, zanalizowano i zinterpretowano obecność i przejawianie się religii obywatelskiej we współczesnych społeczeństwach, w tym polskim. Podjęto także próbę przejęcia z nauk społecznych i akomodacji w historii Polski pojęcia religia obywatelska, w ramach badań archeologicznych i nauk historycznych.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wstęp Rozdział I Religia obywatelska – wokół idei Paweł Kaczorowski Carl Schmitt: religijne podłoże świeckiego państwa. Quasi-religia obywatelska w epoce demokracji Janusz Węgrzecki Religia obywatelska. Między paradygmatem a teorią lokalnego zasięgu Krzysztof Wielecki Religia obywatelska, społeczeństwo obywatelskie i kultura masowa 7 21 45 61 5 : Rozdział II Religia obywatelska – odsłony współczesności Marcin Zarzecki Religia obywatelska w amerykańskim systemie politycznym i w jurysprudencji islamu Sławomir Sowiński Elementy religii obywatelskich w polskich sporach o integrację z Unią Europejską w latach 1994‒2004 Rozdział III Religia obywatelska w historii Polski Przemysław Urbańczyk Religia i religijność w czasach pierwszych Piastów Waldemar Graczyk Sacerdotium i imperium, czyli religia i państwo w Polsce. Elementy religii obywatelskich w polskich sporach od XIII do XV wieku Jan Dzięgielewski Powrót do wiary przodków, czy tworzenie „religii obywatelskiej” – dylemat stanów politycznych Rzeczypospolitej Polskiej w drugiej połowie XVI i w XVII wieku Janusz Odziemkowski Od etosu walki i czynu do etosu pracy, trwania i pamięci Indeks osób Noty o autorach 87 107 127 145 159 179 201 206 6 Wstęp Istnieją pojęcia, które powstają w obszarze określonej dyscypliny naukowej, a później zostają podchwycone i zaadaptowane przez przedstawicieli innych dyscyplin. Takie pojęcia, paradygmatyczne w charakterze, przekraczają granice dyscyplin i dziedzin nauki. Nie znaczy to, że same w sobie są interdyscyplinarne. Mogą jed- nak posłużyć do badań interdyscyplinarnych. Takim pojęciem bez wątpienia jest „religia obywatelska”. Powstała ona na gruncie filozofii, owocnie przetworzona i wykorzystana przez socjologię, dostosowana przez nauki o polityce. Czas sprawdzić przydatność tego pojęcia w obszarze archeologii i nauk historycznych. Wydział Nauk Historycznych i Społecznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego łączy przedstawicieli różnych dyscyplin humanistyki i nauk społecznych. Kilku z nich podjęło próbę nowatorskiego, interdyscyplinarnego przeanalizowania po- jęcia „religia obywatelska”. Postawiono trzy cele. Pierwszy, polega na analitycznej refleksji i interpretacji pojęcia „religia obywatel- ska” z perspektywy filozofii polityki, socjologii i nauk o polityce. Drugi cel, to opisanie, zanalizowanie i zinterpretowanie obecności i przejawiania się religii obywatelskiej we współczesnych społeczeń- stwach, w tym w społeczeństwie polskim. Trzeci cel dotyczy prze- jęcia z nauk społecznych pojęcia „religia obywatelska” i próby jego akomodacji w historii Polski, w ramach badań archeologicznych i nauk historycznych. Na wydziale była to pierwsza próba nauko- wej współpracy przedstawicieli nauk społecznych i historycznych. 7 Wstęp Próba ta, choć o ograniczonym zasięgu, jest nowatorska, odważna i rokująca na przyszłość. Książka została podzielona na trzy części. Pierwsza część łączy analizę i refleksję zogniskowaną wokół pojęcia „religia obywatel- ska”. Paweł Kaczorowski z perspektywy filozofii polityki ukazuje różne wymiary religii obywatelskiej, na które wskazuje teoria pań- stwa Carla Schmitta. Pobieżnie wydawałoby się, że teoria Schmitta, którą nazywa się teologią polityczną, uznając, że pojęcia dotyczące państwa są zsekularyzowanymi pojęciami teologii, nie ma bezpo- średniego odniesienia do religii obywatelskiej. Przenikliwa analiza i myśl Schmitta odsłaniają wiele wątków odnoszących się do życia społecznego, obywatelskiego i państwowego, które stanowią rze- czywistość, którą nazywamy religią obywatelską. Z punktu widzenia zainteresowań Schmitta w historii Europy można wyodrębnić trzy okresy: do reformacji, reformację i czasy nowoczesne. Do reformacji Europę współkształtuje religia pu- bliczna; chrześcijaństwo obecne jest w sferze publicznej. Europa istnieje jako res publica christiana, tworząc spójną przestrzeń kul- turową, w której obowiązuje jus publicum Europeum. Do reformacji w Europie religia obywatelska utożsamia się z religią publiczną. Po reformacji, według Schmitta, powstaje państwo. Teologia poli- tyczna ukazuje ukrytą strukturę państwa. Pojęcia prawne państwa mają swój analogon teologiczny, są zsekularyzowanymi pojęciami teologicznymi. Kaczorowski w swoim szkicu oddaje zawiłości struktury państwa, zarówno w jej wymiarze ideowym jak i struk- turalno-instytucjonalnym. Ukazuje rolę suwerena jako podmiotu zbiorowego, który wyznacza formy ładu politycznego. Ład państwa w wymiarze ideowym zapewnia taki porządek życia, który uznaje i oczekuje zwycięski podmiot zbiorowy. Tutaj ład państwa staje się odpowiednikiem religii obywatelskiej w jej funkcji integracyjnej. Ład państwa staje się spoiwem obywatelskim, który łączy ze osobą tych, którzy są członkami podmiotu zbiorowego – suwerena. Ład państwa w wymiarze strukturalno-instytucjonalnym służy utrwa- leniu dominacji podmiotu zbiorowego. Tutaj ład państwa staje się 8 Wstęp odpowiednikiem religii obywatelskiej w jej funkcji legitymizowa- nia władzy. W czasach nowoczesnych następuje erozja dotychcza- sowej struktury państwa. Teoria państwa zostaje zastąpiona teorią konstytucji. Według Benedetto Croce powstaje religia liberalna. W jej ramach formułowana jest teoria konstytucji jako unormo- wane prawem życie zbiorowe w obszarze polityki. Liberalna teoria konstytucji staje się zatem odpowiednikiem religii obywatelskiej w czasach nowożytnych. Szkic Pawła Kaczorowskiego jest niezwy- kle inspirujący i rzuca nowy snop światła na rozumienie, czym jest i gdzie możemy odnajdować ślady obecności religii obywatelskiej. Janusz Węgrzecki z perspektywy nauk o polityce rozważa różne aspekty związane z ideą „religii obywatelskiej”. Powyższe pojęcie nie jest jednoznaczne. Różnorodność definicji autor uka- zuje na tle modeli wzajemnych relacji polityki i religii. Przedstawia typologie religii obywatelskiej odwołujące się do wielu różnych kryteriów podziału. Pokazuje podobieństwa i różnice pomiędzy re- ligią publiczną a obywatelską. Wylicza funkcje religii obywatelskiej, nie ograniczając się do dwóch wymienianych najczęściej – integra- cyjnej i legitymizowania ładu społeczno-kulturowo-politycznego oraz władzy politycznej. Swój szkic kończy autorskim ukazaniem wzajemnych związków między religią obywatelską, ideologią i kul- turą polityczną. Tworzą one swoistą wspólnotę obywateli. W da- nym miejscu i czasie może współistnieć równolegle kilka wspólnot obywateli w ramach jednego społeczeństwa. Krzysztof Wielecki z perspektywy socjologii teoretycznej analizuje relację religii obywatelskiej do społeczeństwa obywa- telskiego i kultury masowej. Ukazuje ambiwalencję rzeczywistości społecznej ujmowanej w każdym z tych trzech pojęć. Wzajemne związki powyższych idei ukazuje: z jednej strony w kontekście cywilizacyjnych procesów globalizowania się świata, z drugiej strony, w kontekście procesu refleksyjności prowadzącego do konstytuowania się jaźni człowieka, a następnie jego tożsamości. Zastanawia się nad deficytami, jakie niesie każde z tych pojęć oraz nad ich wzajemnymi relacjami w kontekście uzyskiwania dojrzałej 9 Wstęp tożsamości podmiotowej, która jest warunkiem zdrowia psychicz- nego i dojrzałości psychicznej. Religię obywatelską we współczesności rozpatrują Marcin Za- rzecki i Sławomir Sowiński. Zarzecki zestawia ze sobą amerykań- ską religię obywatelską oraz religię obywatelską w jurysprudencji islamu. Z jednej strony, kreśli genezę, kształtowanie się, historię i aktualny wyraz religii obywatelskiej w USA. Z drugiej strony, traktuje jurysprudencję islamu jako przejaw religii obywatelskiej. Szczegółowo omawia szariat będący postacią prawnego praxis oraz usul al-fikh – systemu nauki prawa, oraz wzajemne ich związki. Autorowi udaje się przekonująco ukazać, że pojęcie „religia oby- watelska” ma zastosowanie do różnych kontekstów społecznych i kulturowych współczesnych społeczeństw. Sławomir Sowiński zajmuje się w swoim tekście polityczną, społeczną, kulturową i aksjologiczną debatą nad przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej na przełomie wieków XX i XXI. Autor poszukuje odpowiedzi na pytanie, na ile argumenty przywoływane w tej debacie, argumenty o charakterze stricte religijnym stały się jednocześnie przejawem religii obywatelskiej. Sowiński dostrzega takie przejawianie się religii obywatelskiej przede wszystkim w re- toryce, zarówno polskich euroentuzjastów jak i polskich euroscep- tyków. U eurosceptyków, których retorykę Sowiński analizuje, przejawiło się to, po pierwsze, malowaniem czarnego wizerunku Unii Europejskiej. Po drugie, akcentowaniem zagrożenia polskiej tożsamości w wyniku szybkiej integracji Polski z Unią Europejską. Po trzecie, przyznaniem katolickiej Polsce szczególnej roli dziejo- wej we współczesnej Europie i we współczesnym świecie. Według Sowińskiego powyższa retoryka ma znamiona swoiście rozumianej teologii narodu. W wymiarze interpretacyjnym Sowiński uznaje świecką, doczesną eschatologię wspólnoty politycznej za jedną z dystynktywnych cech religii obywatelskiej. Przyjmując powyższy punkt widzenia konsekwentnie wyprowadza wniosek, że teolo- gia narodu może być uznana jedynie za quasi-religię obywatelską. Powodowane jest to różnicami w kwestiach eschatologicznych. 10 Wstęp Religia obywatelska dotyczy wspólnoty politycznej w jej docze- snym horyzoncie. Teologia narodu dotyczy zaś jednostkowego zbawienia. Interesująco wygląda analiza przejawiania się religii obywa- telskiej w historii państwowości polskiej. Przemysław Urbańczyk z perspektywy wiedzy archeologicznej przygląda się początkom państwowości. Interpretacja świadectw archeologicznych prowa- dzi do przekonania, że za Mieszka I utrzymywana była tolerancja religijna między chrześcijaństwem wyznawanym w stosunkowo nielicznym, ale wpływowym gronie tworzącym ośrodek władzy państwowej a religią pogańską wyznawaną przez pozostałą więk- szość społeczeństwa. Pakt o wzajemnej nieingerencji religijnej miałby być zawarty ze względu na zachowanie pokoju społecznego. Chrześcijaństwo przyjęte przez przedstawicieli rządzącego klanu piastowskiego spełniało funkcję wewnątrzintegracyjną, a zarazem elitotwórczą poprzez odróżnienie członków klanu od reszty spo- łeczności wyznającej pogaństwo. Według Urbańczyka Bolesław Chrobry dokonał istotnej korekty w podejściu Mieszka I. Uczynił chrześcijaństwo religią, wokół której integrowali się poddani i przedstawiciele dynastii rządzącej. Chrześcijaństwo, w różnym stopniu i tempie, przeni- kało trzy kręgi społeczne. Pierwszy – członków piastowskiego klanu dynastycznego. Drugi – członków elity polityczno-mili- tarnej. Trzeci – członków wspólnot lokalnych rodzinnych i są- siedzkich. Dane archeologiczne pozwalają opisać chrześcijaństwo jako religię publiczną, najpierw w ośrodku władzy państwowej za Mieszka I, a później w obszarze i władzy państwowej, i całej reszty społeczeństwa, możnowładców i wspólnot lokalnych. Za czasów dynastii piastowskiej nie można mówić o odrębnej religii obywatelskiej, a jeżeli już jest mowa, to o utożsamianiu jej z religią publiczną – chrześcijaństwem. Waldemar Graczyk omawia relacje religii i państwa w Pol- sce od XIII do XV  wieku. W  tym okresie mamy do czynie- nia z  obecnością w  sferze publicznej określonej denominacji 11 Wstęp chrześcijańskiej – Kościoła katolickiego. Ta obecność miała wielo- rakie oblicze. Autor wylicza kilka jej postaci. Angażowanie się „ludzi Kościoła” w ważne sprawy społeczne i polityczne, takie jak wybory następcy tronu, książęcego czy królewskiego. Dalej, angażowanie się w rozwiązanie kwestii krzyżackiej. Nowatorskie podejście do problemu pokoju między narodami i wojny sprawiedliwej wniósł ks. Paweł Włodkowic, rektor uniwersytetu krakowskiego. Jego stanowisko z uznaniem zostało przyjęte na soborze w Konstancji. Kontynuował powyższą teorię wojny sprawiedliwej inny rektor uniwersytetu krakowskiego, ks. Stanisław ze Skarbimierza. Obaj uczeni uznawali pokój za element prawa natury. Wojna z motywu korzyści, według tej teorii, zawsze narusza prawo nadane stworze- niu przez Stwórcę. Innym obliczem obecności religii była obrona ustalonego ładu społecznego i politycznego. Państwo i Kościół współdziałały w sprawie rozwiązania kwestii husyckiej. Husytyzm pełnił rolę spoiwa społecznego w gronie swoich wyznawców, którzy należeli do mieszkańców Wielkopolski, Małopolski i w mniejszym stopniu Mazowsza. Państwo uznało jednak, że funkcje integra- cyjną we wspólnocie politycznej powinien pełnić Kościół katolicki. Chrześcijaństwo pełniło również ogromną rolę kulturotwórczą poprzez działalność: edukacyjną, pomocy społecznej, gospodar- czą i wspierającą rozwój rzemiosła, oraz samorządności miejskiej. Omawiany okres, od XIII do XV wieku, ukazuje, że w tym okresie w Polsce nie było oznak odrębnej religii obywatelskiej. Mamy do czynienia z religią publiczną, integrującą członków wspólnoty politycznej i legitymizującą władze państwowe. Tą religią jest ofi- cjalnie uznana przez państwo denominacja Kościoła katolickiego. W ograniczonym stopniu taką funkcję pełnił, wśród pewnej części społeczeństwa, husytyzm. Jan Dzięgielewski podejmuje dylemat stanów politycznych Rzeczypospolitej Polski w drugiej połowie XVI i w XVII wieku, który polegał albo na powrocie do wiary przodków, albo na wy- tworzeniu specyficznej religii obywatelskiej. Autor pokazuje, że problem jedności, spoistości i pokojowego współżycia wspólnoty 12 Wstęp politycznej był ściśle związany z kwestią relacji międzywyzna- niowych. Jedność budowano na chrześcijaństwie, z zachowaniem państwowego uznania i wolności wyznania dla różnych denomi- nacji chrześcijańskich. Przed reformacją uznaniem i wolnością cieszyli się katolicy i prawosławni. Po reformacji dołączyli do nich ewangelicy, bracia czescy i polscy uznawani za chrześcijan. Uzna- nie i wolność różnym wyznaniom chrześcijańskim gwarantowała konfederacja warszawska z 1573 roku. Uznanie i wolność ze strony państwa integrowało obywateli pomimo przynależności do róż- nych wyznań chrześcijańskich. Ponadto, legitymizowało wśród obywateli władzę państwową. Postanowienia konfederacji war- szawskiej były jednak zbyt ogólne. Dążono zatem do określenia norm szczegółowych dotyczących na przykład ścigania i karania osób naruszających pokój wyznaniowy, m.in. poprzez napady na kościoły, cerkwie i zbory. Dzięgielewski ukazuje problemy z zachowaniem pokoju reli- gijnego. Postępująca dezintegracja stanowa daje się zauważyć od lat dwudziestych XVII wieku, kiedy szlachta katolicka próbuje marginalizować w parlamencie i samorządzie wpływy szlachty należącej do innych wyznań. Autor zauważa, że w okresie potry- denckim rośnie rola wiary, a słabnie siła więzi stanowych. W coraz większym stopniu za siłę integrującą próbowano uczynić elementy pobożności katolickiej, na przykład poprzez powołanie bractwa rycerskiego nazwanego „Kawaleria Niepokalanego Poczęcia Naj- świętszej Maryi Panny”. Integracji na bazie wyznania katolickiego sprzyjało także rozwiązanie w 1625 roku sporów materialnych toczonych wśród uprzywilejowanych stanów. Autor podkreśla kolejny ważny moment. Sejm konwokacyjny w 1648 roku zmienił postanowienia konfederacji warszawskiej. Postanowiono, że pań- stwo uznaje i gwarantuje wolność wyznania wyłącznie chrześci- janom uznającym dogmat o Trójcy Świętej. Tym samym arianie przestali być uznawani za chrześcijan. Ze względu na publiczną rolę oligarchów-magnatów, którzy byli katolikami, a brak ich poparcia oznaczał w praktyce zamknięcie drogi do uzyskania mandatu posła, 13 Wstęp objęcia urzędu czy funkcji samorządowej, to czynnikiem integru- jącym szlachtę stawała się na powrót wiara katolicka. W Polsce w drugiej połowie XVI i w XVII wieku mamy do czy- nienia nie tyle z religią obywatelską, co raczej z religią publiczną – chrześcijaństwem. Rolę integracji obywateli i legitymizowania władzy państwowej spełniały różne denominacje chrześcijańskie, jak katolicyzm, prawosławie, wspólnoty ewangelickie oraz w pew- nych okresach także arianie. Janusz Odziemkowski omawia pojawianie się religii obywa- telskiej w XIX wieku w społeczeństwie polskim funkcjonującym w trzech zaborach. Znaczącym punktem odniesienia dla zwolenni- ków patriotyzmu była insurekcja kościuszkowska oraz zniknięcie Polski z mapy Europy. Wspominanie tych wydarzeń nabierało charakteru wstępnie zarysowanej religii obywatelskiej. Jej credo obejmowało przeświadczenie, że rozbiory Polski stanowiły naru- szenie uniwersalnego porządku. Insurekcja kościuszkowska była zatem ingerencją Boga w bieg historii. Kościuszko zaś jako Na- czelnik postrzegany był jako narzędzie w ręku Boga, jako „święty”, który stawał do walki za wolność Ojczyzny i pociągał naród za sobą. Jego klęska i rany stały się ofiarą oczyszczającą naród, pozwalały Polakom zachować honor. Autor ukazuje, że sposobem poszerzenia powyższych znamion religii obywatelskiej była akceptacja działań przeciw władzy zabor- ców uznawanej dotychczas za prawowitą. Pokonanie tej bariery mentalnej nie było łatwe. Z chwilą, kiedy to nastąpiło, droga do akceptacji powstania listopadowego została otwarta. Akceptacja powstania uzyskała religijną legitymację. Prowadziło to do utwo- rzenia religii obywatelskiej w dojrzałej postaci. Odziemkowski nazywa ją religią walki i czynu; jej credo akcentuje walkę zbrojną przeciw zaborcom. Udział w tej walce uznaje za przejaw najwyż- szych cnót obywatelskich. Żołnierza – za obrońcę narodu, za bo- hatera gotowego poświęcić siebie dla wolności Ojczyzny. Religia walki i czynu integrowała społeczeństwo wokół zbrojnego dążenia do niepodległości, niosła obietnicę wsparcia przez Opatrzność 14 Wstęp dzieła wskrzeszenia Ojczyzny. Religia mobilizowała do czynów zbrojnych, do patriotyzmu i poświęcenia; przywoływała pamięć głośnych zwycięstw. Co prawda, nie była powszechnie wyznawana, tym niemniej identyfikowała się z nią ta część Polaków, która była najbardziej czynna i przejawiała dojrzałą świadomość narodową. W ciągu kolejnych dekad religia walki i czynu zyskiwała coraz bardziej religijne, chrześcijańskie uzasadnienie. Odwoływała się do nauki Kościoła o sprawiedliwości i do tekstów Pisma Świętego. Religijna legitymacja oraz łączenie symboliki religijnej i narodo- wej prowadzące do swoistej symbiozy znalazło wyraźne i dobitne odbicie w powstaniu styczniowym. Religia walki i czynu została osłabiona w wyniku traumy klęski powstania w 1863 roku. Zaczęto tracić wiarę w sens walki zbrojnej jako środka prowadzącego do odzyskania niepodległości. Nastą- pił wyraźny zwrot ku ideom pracy organicznej. Jej credo obejmo- wało rozwój oświaty, kultury i gospodarki, bogacenia się członków społeczeństwa oraz pogłębianie tożsamości narodowej. Powoli praca organiczna dojrzewała do tego, aby stać się religią pracy dla kraju. Odziemkowski nazywa ją religią pracy, trwania i pamięci. Zwolenników znajdowała także wśród tych, którzy pozostawali poza zasięgiem oddziaływania religii walki i czynu. Religia pracy, trwania i pamięci pozostaje w ścisłej relacji do religii publicznej. Jej elementem stała się symbolika religijna, która łączyła się z trwa- niem i pamięcią, na przykład zegarki z wizerunkiem Matki Bożej na kopercie i napisem Maryjo, módl się za nami oraz zegarki i gobeliny z herbem Polski, Litwy, Rusi i Czarnej Madonny. Innym elementem stricte religijnym, zwłaszcza w ostatnich dekadach XIX wieku stał się ruch pielgrzymkowy, m.in. do Kalwarii Zebrzydowskiej, na Jasną Górę czy do Ostrej Bramy. Janusz Odziemkowski wymienia także dwie inne religie oby- watelskie. Pierwszą, określa mianem religii lojalizmu. Jej credo obejmuje przekonanie o karze Bożej zesłanej na Polaków za grzechy, wzywa do pogodzenia się z wolą Bożą i do lojalności wobec nowych zaborczych władz nad Polską, która pozwoli uniknąć rozlewu krwi 15 Wstęp i ofiar w daremnej walce. Religia lojalizmu znajdowała zwolenni- ków przez cały okres braku niepodległości, we wszystkich zaborach. Druga religia obywatelska pojawiła się w zaborze rosyjskim i zwią- zana była z tzw. ziemiami zabranymi po powstaniu listopadowym. Odziemkowski nazywa ją religią przetrwania. Ziemie zabrane były poddane represjom i rusyfikacji. W tych warunkach niemożliwe było kultywowanie religii walki i czynu ani też religii pracy, trwania i pamięci. Jedynym dopuszczalnym obszarem wyznawania religii obywatelskiej stawało się zacisze domowe, rodzina. W okresie zaborów istnieją równolegle, choć powstają niekiedy kolejno po sobie, cztery religie obywatelskie: religia walki i czynu, religia pracy, trwania i pamięci, religia lojalizmu i religia przetrwa- nia w zaborze rosyjskim. Największe znaczenie ma pierwsza religia obywatelska. Według Janusza Odziemkowskiego wszystkie wy- mienione religie obywatelskie, w okresie zaborów były mutacjami religii walki i czynu. Każda religia stawiała za cel zachowanie tożsa- mości Polaków. Wymagało to różnego typu walki, jeśli nie zbrojnej, to na polu gospodarki, w dziedzinie kultury i oświaty, polskich tradycji i języka ojczystego. W efekcie został utrwalony stereotyp państwa jako przeciwnika; podział na „my” – społeczeństwo pol- skie oraz „oni” – funkcjonariusze obcego państwa. * * * Zaprezentowane w książce artykuły rozważające adekwatność za- stosowania pojęcia „religii obywatelskiej” do Polski, od współcze- sności do początków państwowości, prowadzą do kilku wniosków. Po pierwsze, treść idei „religia obywatelska” tylko w ograni- czonym stopniu odnosi się do dziejów Polski. Po drugie, od początków państwowości aż do jej utraty i okresu zaborów, religia obywatelska utożsamia się z religią publiczną, z obecnością chrześcijaństwa w sferze publicznej. W zależności od epoki przyjmuje postać określonych denominacji: bądź samego Kościoła katolickiego, bądź Kościoła katolickiego i prawosławnego, 16 Wstęp bądź Kościoła katolickiego, prawosławnego, ewangelickiego, okre- sowo także arian. Po trzecie, w okresie utraty państwowości, w okresie zaborów pojawiają się elementy sensu stricto religii obywatelskiej, w postaci specyficznego etosu. Dominujący jest etos walki i czynu, do którego nawiązuje etos pracy, trwania i pamięci wyrzekający się walki zbroj- nej, a także etos lojalności i etos przetrwania. Religie obywatelskie istnieją równolegle obok siebie. Inne segmenty społeczeństwa pol- skiego stają się wyznawcami specyficznych religii obywatelskich. Po czwarte, równoległe religie obywatelskie pozostają w ścisłej relacji do religii publicznej. Swoją żywotność czerpią z obecności chrześcijaństwa w sferze publicznej. Po piąte, we współczesnej Polsce pojawiają się elementy religii obywatelskiej. Wyrastają one z podłoża, którym jest publiczne oblicze chrześcijaństwa, głównie w postaci Kościoła katolickiego. Po szóste, w Polsce mamy do czynienia, od początków pań- stwowości do współczesności, z religią publiczną w postaci chrze- ścijaństwa; w zależności od epoki – w jej różnych denominacjach. Równolegle do religii publicznej – chrześcijaństwa, ze szczególnym uwzględnieniem Kościoła katolickiego, od czasów nowożytnych pojawia się samodzielna, ale nie niezależna od chrześcijaństwa, religia obywatelska. Jej istotnym elementem jest przejęcie i ada- ptacja przejawów religii publicznej. Polska religia obywatelska, zarówno w okresie zaborów jak i współcześnie, wyrasta z chrześci- jaństwa, żywi się chrześcijaństwem, pozostaje w ścisłym związku z publiczną obecnością chrześcijaństwa, przede wszystkim z obec- nością Kościoła katolickiego w sferze publicznej.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Religia obywatelska w Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: