Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00242 005152 13072838 na godz. na dobę w sumie
Remonstracja w prawie administracyjnym procesowym - ebook/pdf
Remonstracja w prawie administracyjnym procesowym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 196
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8128-542-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja stanowi pierwsze monograficzne opracowanie poświęcone instytucji remonstracji (dawniej określanej również mianem przedstawienia). Środek prawny, jakim jest remonstracja, doskonale wpisuje się w bieżący nurt polityki administracyjnej, dążącej – na gruncie poszczególnych rozwiązań normatywnych – do tego, aby każda sprawa została rozwiązana szybko, sprawnie, skutecznie i przy jak najmniejszym zaangażowaniu publicznych środków finansowych. Remonstracja jawi się jako remedium na sformalizowanie procedury administracyjnej, „idąc w parze” z instytucją autoweryfikacji, wpisuje się w różne postaci autokontroli. W wielu systemach prawnych zapewnia (w tych sytuacjach, gdy jest to możliwe, zwykle po spełnieniu określonych warunków) przyspieszenie i usprawnienie postępowania bez szkody dla gwarancji procesowych uczestników postępowania.

Zakresem rozważań objęto jurysdykcyjne postępowanie administracyjne, zarówno ogólne, jak i podatkowe oraz postępowanie sądowoadministracyjne. Na każdym bowiem z etapów tych postępowań możemy mieć do czynienia z międzyinstancyjnym postępowaniem w postaci postępowania remonstracyjnego, aktualizującego się w toku autoweryfikacji, zarówno w odniesieniu do orzeczeń pierwszoinstancyjnych, drugoinstancyjnych, jak również w odniesieniu do orzeczeń sądów administracyjnych I instancji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Ustalenia terminologiczne § 1. Znaczenie terminu „remonstracja” Termin „remonstracja” będący odpowiednikiem słowa remonstrantia po- dobnie jak wiele innych prawniczych określeń ma źródłosłów w średniowiecz- nej łacinie. W języku tym czasownik remonstrare oznacza: „wykazywać”, bądź „przedstawiać” lub „protestować”. Od tego pochodzi remonstratio, którego od- powiednikiem w języku polskim są rzeczowniki odczasownikowe: „wykazywa- nie”, „przedstawianie”, „protestowanie”. Z kolei remonstro – to – „ponownie wskazuję”, „zaskarżam”. Umiejscowiony na początku słowa „remonstracja” człon „re” wskazuje na powtórzenie czynności, na wykonanie czegoś ponow- nie1. Termin „remonstracja” w dawnej polszczyźnie występował w starszej for- mie jako „remonstrancyja”2. W Słowniku wyrazów obcych z okresu między- wojennego „remonstrację” utożsamiano z przeciwstawieniem swoich wywo- dów wywodom drugich, wskazując jednocześnie, że w procesie polskim jest ona równoznaczna z „dupliką”3. We współczesnym Słowniku języka polskiego w wersji online4 oraz w licznych wydaniach Słownika wyrazów obcych W. Ko- palińskiego hasło: „remonstracja” definiowane jako „przedstawienie odmien- nego punktu widzenia”, „domaganie się zmiany decyzji u zwierzchnika albo wyższej instancji, która ją powzięła”5, względnie tłumaczone jako „przeciwsta- wienie się niesłuszności czegoś, zaprzeczenie czyjejś opinii, przedłożenie swo- jego zdania w jakiejś sprawie6”, zaliczane jest do terminologii przestarzałej, współcześnie rzadko używanej w języku powszechnym. Również czasownik: „remonstrować” uważa się za wyraz przestarzały, dawniej oznaczający: „przed- 1 M. Szymczak (red.), Słownik, s. 26. 2 S. Reczek, Podręczny słownik, s. 411. 3 M. Arcta, Słownik, s. 298. 4 http://sjp.pwn.pl/remonstracja;2573894, dostęp: 13.11.2014 r. 5 W. Kopaliński, Słownik, 1980, s. 833; W. Kopaliński, Słownik, 1999, s. 429. 6 http://portalwiedzy.onet.pl/97385, dostęp: 13.11.2014 r. 1 Rozdział I. Ustalenia terminologiczne stawiać”, „tłumaczyć”, „perswadować”, „upominać”, „przeciwstawiać się cze- muś”, a także „przeczyć” oraz „odwoływać się”7. Słowniki zaliczają „remonstrację” do określeń kategorii prawnej. Przypi- suje się jej „stosowane w niektórych państwach w postępowaniu administra- cyjnym i sądowym prawo do wystąpienia o zmianę decyzji lub jej uchylenie”8. Określają one remonstrację mianem „środka” względnie „środka prawnego” prowadzącego do zmiany lub uchylenia decyzji przez organ, który ją wydał9. Najobszerniejszą definicję „remonstracji” podaje „Prawniczy słownik wy- razów trudnych”. Wskazuje on w pierwszej kolejności na synonim „remon- stracji” – jakim jest „przedstawienie” i wyjaśnia dalej, że remonstracja jest „nie- doskonałym środkiem prawnym, który służył ochronie praw podmiotowych obywatela w postępowaniu administracyjnym. Środek ten przysługiwał w nie- których krajach (np. w Austrii) w sytuacji, gdy zostały wyczerpane zwyczajne środki prawne i nie było podstaw do złożenia nadzwyczajnego środka praw- nego. Strona mogła zwrócić się do organu, który wydał decyzję, o jej zmianę lub uchylenie. Rozpatrzenie tego środka zależało od woli organu”10. Konstruk- cja powyższej definicji, której autor zakwalifikował „remonstrację” do środ- ków prawnych, a charakteryzując ją, posłużył się czasem przeszłym („środek ten służył (...) rozpatrzenie tego środka zależało (...) strona mogła zwrócić się (...)”), zaś jako przykład kraju, w którym remonstracja występowała nie wska- zał współczesnej Polski, ale historyczną (a nie współczesną) Austrię, co może sugerować, że obecnie w polskim systemie prawnym „remonstracja” nie wy- stępuje. Z uwagi na wspólny źródłosłów łaciński, podobnie brzmiące odpowied- niki polskiego terminu: „remonstracja”, występują w innych językach. Przy- kładowo słowniki terminologii prawniczej podają, że w języku angielskim cza- sownik „remonstrate” oznacza „protestować”11, „zgłaszać zarzuty”, „napomi- nać”12. Z kolei „remonstrance” – to protest13. 7 Słownik wyrazów obcych, redaktor naukowy J. Tokarski, PWN, Warszawa 1980, s. 640; W. Doroszewski (red. naczelny), Słownik, s. 917. 8 http://portalwiedzy.onet.pl/97385 hasło, dostęp: 13.11.2014 r. – hasło opracowano na pod- stawie I. Kamińska-Szmaj (red.), Słownika wyrazów obcych, autor hasła: M. Jarosz i zespół, Wy- dawnictwo Europa 2001; H. Zgółkowa (red.), Praktyczny słownik, s. 425. 9 A. Matkowski, R. Pawelec, Słownik, s. 748; J. Tokarski, Słownik, s. 639–640. 10 J. Boć (red.), Prawniczy słownik, s. 317. 11 E. Ożga, Słownik, s. 543. 12 J. Jaślan, H. Jaślan, Słownik, s. 517. 13 Wielki słownik angielsko-polski, s. 988. 2 § 2. Remonstracja w ujęciu prawno-historycznym § 2. Remonstracja w ujęciu prawno-historycznym I. Geneza remonstracji Jak można przypuszczać remonstracja wywodzi się z prerogatyw osób spra- wujących najwyższą władzę w państwie, a więc z uprawnień pozostających w wyłącznej dyspozycji panującego, niepodlegających jakiejkolwiek kontroli, ani ograniczeniom. Korzeniami sięga ona wykształconej już w starożytności, instytucji prawa państwowego w postaci ułaskawienia, będącego przejawem wspaniałomyślności i miłosierdzia okazywanego przez głowę państwa. W ko- lejnych wiekach, kiedy monarcha sprawował również władzę jurysdykcyjną, stosowanie „prawa łaski” należało całkowicie do jego uprawnień14. Tylko on – uważany za najwyższego ziemskiego zwierzchnika – dysponował i rozporzą- dzał przynależną mu władzą, w tym (przez wiele stuleci) w sposób nieograni- czony, w zakresie stosowania prawa i ferowania wyroków. Do niego należało „ostatnie słowo”, które mógł wyrazić, uwzględniając prośbę o „akt łaski”, czyli o uchylenie lub zmianę zapadłego wcześniej werdyktu15. W prawie postępo- wania karnego, jako jedna z prerogatyw Prezydenta RP instytucja prawa łaski funkcjonuje od starożytności (a według niektórych źródeł od czasów wspólnot plemiennych) do dnia dzisiejszego16. Natomiast – jak można domniemywać – w obszarze systemu procedur administracyjnych reliktem prawa łaski stała się remonstracja. II. Droit de remonstrance „Prawo remonstracji” (droit de remonstrance) funkcjonowało we Francji od XIV stulecia17. Było ono związane z prawem rejestracji aktów prawnych18. Rozumiano pod tym pojęciem uprawnienie parlamentów, ówcześnie będących organami władzy sądowniczej, do odmowy zarejestrowania aktu prawnego, jeżeli był on niezgodny z zasadami obowiązującego prawa19. Francuskie par- 14 W okresie I Rzeczypospolitej, odmiennie niż w większości ówczesnych monarchii euro- pejskich, uprawnieniem zbliżonym do „prawa łaski” dysponował sąd sejmowy, król zaś nie miał wpływu na tę instytucję – J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia, s. 279. 15 Por. J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia, s. 167. 16 Szerzej na temat prawa łaski i jego genezy K. Kozioł, Prawo łaski, s. 1 i n. 17 www.arslege.pl, dostęp: 4.12.2014 r. 18 Z. Drozdowicz, Filozofia francuska, s. 11. 19 http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/remonstracja;4009825.html, dostęp: 13.11.2014 r. 3 Rozdział I. Ustalenia terminologiczne lamenty prowincjonalne wykorzystywały to uprawnienie zwłaszcza w spra- wach podatkowych20. Opatrzenie ordonansu (edyktu) remonstracją skutko- wało odesłaniem go monarsze. Pomimo że przedstawione przez parlament uwagi (remonstracje) nie były dla panującego wiążące, to remonstracja rozu- miana w powyższym kontekście jako brak akceptacji powodowała, że projekt nowego unormowania mógł nieprzerwanie krążyć między sądem a monarchą, do czasu, aż ten ostatni zdecydował się zasiąść w parlamencie21. W takim przy- padku edykt był rejestrowany na „wyraźny rozkaz króla”22. W omawianym przypadku, remonstracja stanowiła więc rodzaj weta zawieszającego ze strony władzy sądowniczej23. Jak podnosi E. Zoller, korzystanie z tego rodzaju remon- stracji przyczyniło się do rozwoju kultury prewencji (culture of prevention), charakterystycznej dla francuskiego modelu tworzenia prawa24. III. The Grand Remonstrance W historii Wielkiej Brytanii szeroko opisywany jest dokument noszący na- zwę Wielka Remonstracja (TheGrand Remonstrance), określany często jako „Wielkie Napomnienie”25. Został uchwalony przez radykalną część Izby Gmin 22.11.1641 r. niejako w odpowiedzi na żądanie Karola I dotyczące podniesienia obciążeń podatkowych26. W istocie stanowił on orędzie opozycji antykrólew- skiej. Prezentował długą listę nadużyć króla Karola I. Treść The Grand Remon- strance godziła w absolutyzm monarszy. Jej autorzy, z O. Cromwellem na czele, proponowali program przeprowadzenia głębokich reform religijnych i poli- tycznych27. Wielka Remonstracja przyspieszyła bieg wydarzeń prowadzących do wybuchu wojny domowej w 1642 r. 20 I. Lewandowska-Malec, Artykuł recenzyjny książki Jana Sowy Fantomowe ciało króla, s. 291, file:///C:/Users/Orange/Downloads/7-Krakowskie 20Studia_6-3.pdf, dostęp: 9.12.2015 r. 21 Zob. szerzej J. Walachowicz, w: K. Krasowski, M. Krzymkowski, K. Sikorska-Dzięgielewska, J. Walachowicz, Historia, s. 117–118. 22 https://pl.wikipedia.org/wiki/Parlament_(Ancien_Regime), dostęp: 4.12.2014 r.; zob. sze- rzej M. Mourre, Dictionnaire d`historie, s. 1591; M. Mourre, Dictionnaire encyclopedique d`histo- ire, s. 4179–4180. 23 G. Górski, Historia, s. 178–179. 24 Zob. E. Zoller, Introduction to Public Law, s. 44–45. 25 Zob. J. Forster 26 P. Mikuli, w: S. Bożyk, M. Grzybowski (red.), Systemy ustrojowe, s. 12. 27 Zob. szerzej J. Miller, Stuartowie, s. 111–114. 4 § 3. Remonstracja a remonstrancja IV. Coram nobis Instytucję zbliżoną do remonstracji, funkcjonującą w angielskim systemie prawnym od XVI stulecia stanowiło coram nobis28. Termin coram nobis ozna- cza „przed nami” i pochodzi od zwrotu quae coram nobis revident, używanego przez władcę, komunikującego swoją wolę poddanym. Środek prawny, jakim był coram nobis pozwalał zwrócić się pisemnie do tego samego sądu, który wydał wyrok o jego zmianę. Utożsamiano go z prośbą o modyfikację wyroku sądowego. Skorzystanie z omawianego środka polegało na próbie wykazania, że sąd wydając swój wyrok, dopuścił się kardynalnego błędu lub rażącej nie- sprawiedliwości. Mimo że na przestrzeni stuleci, instytucja ta niemalże zanikła, nadal możliwość pisemnego zwrócenia się z coram nobis w pewnym zakresie występuje w sądownictwie USA29. § 3. Remonstracja a remonstrancja Etymologicznie bliski termin: „remonstrancja” występuje w naukach teo- logicznych. Remonstranci zwani też arminianami należą do wywodzącej się z XVII stulecia protestanckiej grupy wyznaniowej utworzonej w Holandii przez J. Arminiusa. Jej doktryna religijna została sformułowana w „Remon- strancji”, czyli proteście ujętym w treści 5 artykułów30. Zdecydowana większość przedstawicieli współczesnej polskiej literatury prawniczej oraz judykatury, odnosząc swoje rozważania do środków weryfi- kacji działań administracji publicznej, najczęściej używa terminu: „remonstra- cja”31. Wprawdzie incydentalnie, ale można spotkać również takie opracowa- nia w doktrynie szeroko rozumianego prawa i postępowania administracyj- nego, których autorzy, w odniesieniu do analogicznych zagadnień posługują się określeniem „remonstrancja”32. Podobnie, kwestia ta prezentuje się na tle nauk teologicznych oraz historycznych, których przedstawiciele posługują się zarówno słowem „remonstracja”, jak i „remonstrancja”, niekiedy nawet w ra- 28 E. Frank, Coram nobis, s. IV I 8. 29 Zob. E.N. Robinson, The Writs of Error Coram Nobis, s. 29 i n. 30 http://www.literatura.hg.pl/dort.htm, dostęp: 5.3.2018 r. 31 Z. Kmieciak, Wniosek, s. 19–35. 32 K. Chorąży, W. Taras, A. Wróbel, Postępowanie administracyjne, s. 185; A. Powałowski, wspomina o „prawie remonstrancji”, odnosząc je do treści art. 127 § 2 KPA, w: A. Powałow- ski (red.), Ustawa, s. 220. 5 Rozdział I. Ustalenia terminologiczne mach tego samego opracowania33. Z uwagi na fakt, że synonimicznym określe- niem arminianizmu jest remonstrantyzm – kwestie fleksyjne, związane z wy- stępowaniem litery „n” w końcowej części tematu słowa „remonstrantyzm” powinny zdecydować o tym, aby terminu „remonstracja” używać w naukach prawnych, zaś pojęcia „remonstrancja” w naukach teologicznych34. 33 J. Miller, Stuartowie, s. 111. 34 Nawiasem mówiąc, również opracowania popularnonaukowe (zarówno starsze, jak i współczesne) w odniesieniu do omawianego pojęcia zaliczającego się do kategorii prawnej posłu- gują się terminem „remonstracja”, a nie „remonstrancja”, zob. Wielka encyklopedia powszechna PWN, s. 771; Nowa encyklopedia powszechna PWN, s. 494. 6 Rozdział II. Remonstracja w ustawodawstwie, doktrynie i judykaturze państw obcych § 1. Remonstracja w niemieckim systemie prawa I. Zagadnienia wprowadzające W tradycji niemieckiej remonstracja (Remonstration) postrzegana zawsze jako przeciwstawienie się czemuś (napomnienie, kontrpropozycja) jest silnie zakorzeniona. Występuje w tym kraju w różnych odmianach i znaczeniach. Instytucja ta wyjątkowo szeroko rozpowszechniona jest w prawie publicznym, gdzie wywodzi się ją z konstytucyjnego unormowania formułującego prawo do petycji (Petitionsrecht)1. W samym tylko obszarze prawa administracyjnego remonstracja rozumiana jako możliwość zwrócenia się do organu administra- cji publicznej o zajęcie stanowiska w sprawie, występuje w dwóch zasadniczych odmianach. Pod pojęciem Gegenvorstellung rozumiana jest remonstracja kie- rowana do tego samego organu administracji (Ausgangsbehörde), od którego pochodzi kwestionowane działanie, bądź tego, który dopuścił się zaniechania. Natomiast remonstracja rozumiana, jako środek prawny wnoszony do orga- nów nadzorczych (übergeordnete Behörde) określana jest mianem Aufsichtbe- schwerde. Ponadto remonstracja wywodzona z konstytucyjnie uregulowanego prawa petycji występuje w postępowaniu sądowym przed sądami rozpatrującymi sprawy administracyjne, cywilne i karne. W całkowicie innej postaci remonstracja występuje w niemieckim prawie urzędniczym, gdzie została normatywnie uregulowana i odnosi się do przy- sługującego urzędnikowi prawa zakwestionowania polecenia wydanego mu przez zwierzchnika. W tym przypadku jednak, powinność skorzystania z niej 1 Zob. szerzej H. Bauer, Handbuch der Grundrechte, s. 412 i n. 7 Rozdział II. Remonstracja w ustawodawstwie, doktrynie... przez urzędnika nie jest postrzegana w kategoriach jego uprawnienia, lecz obo- wiązku. Inaczej więc niż w obszarze prawa administracyjnego, remonstracja funkcjonująca w prawie urzędniczym nosi cechę obligatoryjności. W jeszcze innym znaczeniu remonstracja funkcjonuje w obszarze szkolnic- twa wyższego. Przewidują ją poszczególne regulaminy niemieckich szkół wyż- szych, określające zasady zwracania się do egzaminatorów, przez studentów, w drodze remonstracji, o zweryfikowanie oceny z egzaminu. II. Zagadnienia terminologiczne Analiza literatury przedmiotu prowadzi do wniosku, że niemiecka nauka prawa i postępowania administracyjnego w odniesieniu do pojęcia „remon- stracji” najczęściej posługuje się określeniem: Gegenvorstellung2 oraz – rzadziej – synonimami: Vorstellung3, Remonstration4 i Verwaltungspetition”5. W literaturze niemieckojęzycznej termin: Gegenvorstellung w znaczeniu prawnym pojawił się już ponad trzy stulecia temu. Użyto go zarówno w tytule, jak i w treści opracowania z 1715 r., spisanego przez G. Rostena, który opisał konflikt między przedstawicielami majestatu cesarskiego a burmistrzem i radą miejską miasta Speyer6. Określenie Gegenvorstellung zalicza się do terminów języka prawnego. Po- służono się nim w latach 30. ubiegłego stulecia. Niemiecki ustawodawca od- 2 O. Mayer, Deutsches Verwaltungsrecht, s. 123; W. Merk, Deutsches Verwaltungsrecht, s. 1791–1795. 3 K. Egon von Turegg, E. Kraus, Lehrbuch des Verwaltungsrechts, s. 289–290. 4 Ludwig von Röhler, Grundlehren des Deutschen Verwaltungsrechts, s. 247. 5 H. Hoffmann, J. Gerke, Allgemeines Verwaltungsrecht, 2002, s. 238. 6 G. Rosten, Ab-gedrungene in Geschicht, s. 437−438, oryginał znajduje się w Bawarskiej Bibliotece Państwowej, w wersji zeskanowanej można go obejrzeć na stronie: https://books.goog le.de/books?id=Z_dEAAAAcAAJ pg=PA1 lpg=PA1 dq=Gustav+Rosten,+Ab-gedrungene+In +Geschicht+und+Recht+Grund-veste+Gegen-Vorstellung+und+Abfertigung+der+also+anma C3 9Flich+betittelten+H C3 B6chst-gem C3 BC C3 9Figten+Vorstellung+de C3 9F+ Unfug+deren+so+wohl+bey+ihrer+Kayserl.+Majest.+als+denen+Augspurgischen+Confessions- Verwandten+Hoch-ansehnlichen+Gesandtschafften+zu+Regenspurg,+Speyer+1715, source=bl ots=jzaHW2XWoE sig=YHq-DSYt1gEfyCcRFDVCz1CfnEA hl=pl sa=X ved=0ahUKEwip j_DV0efTAhWFIVAKHWSQD9cQ6AEIJjAA#v=onepage q=Gustav 20Rosten 2C 20Ab-ged rungene 20In 20Geschicht 20und 20Recht 20Grund-veste 20Gegen-Vorstellung 20und 20Abfertigung 20der 20also 20anma C3 9Flich 20betittelten 20H C3 B6chst-gem C3 BC C3 9Figten 20Vorstellung 20de C3 9F 20Unfug 20deren 20so 20wohl 20 bey 20ihrer 20Kayserl. 20Majest. 20als 20denen 20Augspurgischen 20Confessions-Ver wandten 20Hoch-ansehnlichen 20Gesandtschafften 20zu 20Regenspurg 2C 20Speyer 201715 2C f=false 8 § 1. Remonstracja w niemieckim systemie prawa niósł je m.in. do dyrektora podatkowego (Steuerdirektor) i ministra finansów (Finanzminister) w § 46 ust. 2 Rechtsabgabenordnung z 22.5.1931 r. (RGBI. I s. 161)7. Na mocy tego przepisu dyrektor podatkowy oraz minister finansów zostali upoważnieni do uchylania aktów w trybie nadzoru oraz na skutek re- monstracji (Gegenvorstellung)8. III. Prawo petycji Prawo petycji w niemieckim konstytucjonalizmie ma długą historię. H. Bauer wskazuje, że należy ono do kamieni węgielnych europejskiej kultury prawnej9. Możliwość wnoszenia próśb do monarchy niemiecki ustawodawca przewidział w postanowieniach Landrechtu Pruskiego z 1794 r. Pół wieku póź- niej pojęciem prawa petycji posłużono się w § 159 konstytucji z 1848 r. (Paul- skirchenverfassung)10. Obecnie w niemieckim ustawodawstwie wszystkie nieformalne (formlos) środki prawne wywodzone są z unormowania zawartego w treści art. 17 nie- mieckiej Ustawy Zasadniczej z 23.5.1949 r. (określanej powszechnie skrótem GG, a więc Grundgesetz), formułującego „prawo petycji” (Petitionsrecht)11. Zgodnie z tym przepisem: każdy ma prawo zwrócić się indywidualnie lub wspólnie z innymi osobami, na piśmie, z prośbą (Bitte) lub skargą (zażaleniem; Beschwerde) do odpowiednich organów (zuständigen Stellen) i do przedstawi- cielstwa narodu (Volksvertretung)12. 7 http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1931/0900/a900.pdf, dostęp: 10.5.2017 r. 8 W tekście oryginalnym przepis ten brzmiał: „Der Steuerdirektor und der Finanzminister können im Aufsichtsweg Verfügungen nachgeordneter Behörden von Amts wegen oder auf Ge- genvorstellung hin ausser Kraft setzen und diese Behörden anweisen; Verfügungen können je- doch nur dann ausser Kraft gesetzt werden, wenn sie von den nachgeordneten Behörden zurück- genommen werden könnten”. 9 H. Bauer, Partizipation durch Petition, s. 453 i n. 10 Ł. Żukowski, Prawo petycji w RFN, s. 121. 11 R. Schweickhardt, Allgemeines Verwaltungsrecht, s. 372. 12 Zob. H. Hoffmann, J. Gerke, Allgemeines Verwaltungsrecht, 2002, s. 307. W wersji oryginal- nej przepis ten brzmi: „Jedermann hat das Recht, sich einzeln oder in Gemeinschaft mit anderen schriftlich mit Bitten oder Beschwerden an die zuständigen Stellen und an die Volksvertretung zu wenden”. Tekst niemieckiej Ustawy Zasadniczej przetłumaczonej na język polski, http://libr.sej- m.gov.pl/tek01/txt/konst/niemcy.html; natomiast w oryginale, https://www.bundestag.de/grund- gesetz, dostęp: 8.12.2015 r. 9 Rozdział II. Remonstracja w ustawodawstwie, doktrynie... Prawo petycji w ustawodawstwie niemieckim ma stosunkowo długą hi- storię13. Jeden z jego pierwszych przejawów dotyczył petycji parlamentarnych unormowanych w art. 23 ustawy z 16.4.1871 r. o ustroju Rzeszy Niemieckiej14. W świetle ustaleń współczesnej, niemieckiej doktryny prawa administra- cyjnego pojęcie „petycji” (Petitionsbegriff) obejmuje: prośby (Bitten), których sztandarowym przykładem jest „remonstracja” (Gegenvorstellung) oraz skargi (Aufsichtsbeschwerden)15 do organów nadzorczych, formułujące zarzuty pod adresem organu administracji bądź jego pracownika16. IV. Nieformalne środki prawne Nieformalne środki prawne w niemieckim systemie prawnym nie docze- kały się szczegółowej regulacji normatywnej w ustawach zwykłych17. Upraw- nienie do korzystania z nich wywodzi się – jak już wyżej wskazano – z konsty- tucyjnego unormowania formułującego prawo petycji. Każdemu przysługuje prawo posłużenia się nimi, także jeśli nie jest on bezpośrednio zainteresowany – co na gruncie polskiego systemu prawnego można byłoby określić jako brak legitymacji procesowej ze względu na brak interesu prawnego. Niemiecka doktryna prawa administracyjnego do nieformalnych środków prawnych zalicza te środki, co do których przepisy prawne nie wymagają aby były wniesione w określonym terminie i przez określoną osobę18. Na podsta- wie tego kryterium do środków nieformalnych zalicza się: remonstrację (Ge- genvorstellung), skargę nadzorczą (Aufsichtsbeschwerde) w tym skargę meryto- ryczną (sachliche) oraz skargę osobistą (persönliche), określając je wspólnym mianem formlose Rechtsbehelfe. Odrębną kategorię środków prawnych stanowią środki sformalizowane (förmliche Rechtsbehelfe), takie jak sprzeciw (Widerspruch)19. W niemiec- kim systemie prawa administracyjnego zarówno niesformalizowane (formlose Rechtsbehelfe), jak i formalne (förmlicheRechtsbehelfe) środki prawne nie są 13 B. Schmidt-Bleibtreu, w: B. Schmidt-Bleibtreu, F. Klein, Kommentar, s. 296. 14 http://www.documentarchiv.de/ksr/verfksr.html, dostęp: 18.2.2015 r. 15 S. Schiedermair, w: W. Hoffmann-Riem, E. Schmidt-Aßmann, A. Voßkuhle, we współpracy z: Ch. Enders, W. Höfling, P.M. Huber, W. Kahl, S. Korioth, M. Morlok, L. Osterloh, A. Scherzberg, S. Schiedermair, F. Schoch, A. Voßkuhle, Ch. Waldhoff, Grundlagen des Verwaltungsrechts, s. 613. 16 H. Bauer, Grundgesetz, s. 1650. 17 D. Schmalz, Allgemeines Verwaltungsrecht, s. 422. 18 W. Jellinek, Enzyklopädie der Rechts, s. 292. 19 R. Schmidt, Verwaltungsprozessrecht, s. 365 i n. 10 § 1. Remonstracja w niemieckim systemie prawa względem siebie konkurencyjne20. Jedne i drugie wzajemnie się dopełniają, tworząc pełen (zupełny) system środków prawnych. Zakres przedmiotowy nieformalnych środków prawnych jest bardzo sze- roki. Można je wnosić przeciwko wszelkim działaniom administracji publicz- nej, w tym także przeciwko wydawanym przez nią aktom administracyjnym (Verwaltungsakte), jak również skierować je przeciwko bezczynności admini- stracji. Jedyny wymóg stawiany im przez art. 17 GG stanowi to, aby przybie- rały one formę pisemną. Poza tym nieformalne środki prawne nie są związane rygorami prawnymi ani co do treści, ani co do terminu ich składania. Można je wobec tego wnosić w każdym momencie, niezależnie od tego ile czasu upłynęło od podjęcia przez administrację publiczną kwestionowanego rozstrzygnięcia. Przejawem ich odformalizowania jest również to, że ich wniesienie jest wolne od opłat. W świetle art. 17 GG, uprawnienie obywatela w odniesieniu do skorzysta- nia z nieformalnego środka prawnego w postaci remonstracji sprowadza się jedynie do tego, aby organ przyjął jego podanie (Eingabe) wyrażające prośbę (Bitte), rozpatrzył je (prüfen) i aby zawiadomił go o jego stanowisku, udzielając mu stosownych wyjaśnień21. Z unormowania tego nie można wywodzić więc roszczenia prawnego o określony rezultat procesowy. Jedyne roszczenie, ja- kie w tej sytuacji przysługuje zainteresowanemu, sprowadza się do domagania się przez niego formalnego zajęcia się sprawą, czego konsekwencją powinno być udzielenie odpowiedzi przez organ na wniesioną petycję. Powszechnie bo- wiem przyjmuje się, że istnieje obowiązek administracji publicznej udzielenia odpowiedzi także na złożenie nieformalnego środka prawnego, jakim jest re- monstracja, w drodze zawiadomienia wnoszącego petycję o stanowisku organu w danej sprawie22. Owo zawiadomienie nie wymaga jednak od organu uzasad- nienia swojego stanowiska23. Jedną z cech charakterystycznych niesformalizowanych środków prawnych w ujęciu prawa niemieckiego, w tym również remonstracji jest to, że jej wnie- sienie nie wywołuje ani skutku suspensywnego, ani dewolutywnego24. Skutki te są bowiem „zarezerwowane” przez ustawodawcę dla formalnych środków prawnych. 20 W. Schmitt Glaeser, H.D. Horn, Verwaltungsprozeßrecht, s. 22. 21 A. Wittern, Verwaltungs, s. 153. 22 A. Kubiak, Republika Federalna Niemiec, s. 335. 23 H. Hoffmann, J. Gerke, Allgemeines Verwaltungsrecht, 8, 2002, s. 308. 24 S. Glaeser, Verwaltungsprozeßrecht, s. 23. 11 Rozdział II. Remonstracja w ustawodawstwie, doktrynie... Skuteczność (efektywność) niesformalizowanego środka prawnego, w tym remonstracji, w znacznym stopniu zależeć może od jej treści. Powinna ona zawierać „petitum”, wyjaśniające treść prośby oraz prezentować dostatecznie szczegółową argumentację przemawiającą – zdaniem wnoszącego ją – za wery- fikacją kwestionowanego aktu. Niewystarczające może się okazać ograniczenie treści remonstracji jedynie do przytoczenia poglądu zainteresowanego, w da- nej sprawie. Korzystający z remonstracji powinien bowiem starać się przeko- nać organ do swoich racji. W przypadku ponawiania przez obywatela podobnych w treści, bezzasad- nych próśb, organ poucza go, iż w takich przypadkach nie udziela się kolejnych odpowiedzi25. Obelżywe wypowiedzi, których dopuści się wnoszący, czynią każdy nieformalny środek prawny niedopuszczalnym. Za oczywiście bezza- sadne uważa się również takie nieformalne środki prawne, za pomocą których wnoszący domaga się zachowań karalnych bądź niedopuszczalnych26. 1. Remonstracja (Gegenvorstellung) wnoszona do tego samego organu administracji, od którego pochodzi kwestionowane działanie (Ausgangsbehörde) Remonstracja funkcjonująca na gruncie niemieckiego postępowania ad- ministracyjnego nie została uregulowana w przepisach ustawy z 25.5.1976 r. o postępowaniu administracyjnym (Verwaltungsverfahrensgesetz, VwVfG)27. Prawo do jej wniesienia wywodzi się – jak już wcześniej wskazano – z art. 17 GG. Początkowo z remonstracją można było zwrócić się w dowolny sposób – zarówno ustnie, jak i pisemnie28. Obecnie, jak wprost wynika z treści art. 17 GG remonstracja powinna mieć formę pisemną (Jedermann hat das Recht ... schriftlich ... zu wenden). Wnosząc remonstrację, obywatel zwraca się z prośbą (Bitte) do właściwego organu administracji, kwestionując podjęte działania prawne, względnie żąda ich podjęcia w przypadku inercji administracji pu- blicznej29. 25 A. Wittern, Verwaltungs, s. 152. 26 B. Kastner, w: M. Fehling, B. Kastner, R. Störmer, Verwaltunsrecht, 2013, s. 1210. 27 M. Quaas, R. Zuck (Hrsg.), Prozesse in Verwaltungssachen, s. 79. 28 R. Nebinger, Verwaltungsrecht, s. 334; W. Merk, Deutsches Verwaltungsrecht, s. 1792. 29 Niekiedy błędnie, pojęcie „petycji utożsamia się wyłącznie z petycją parlamentarną (par- lamentarischen Petition), podczas gdy z brzmienia art. 17 GG oraz opracowań tego zagadnienia wynika, że „Petition” do każdego organu może być skierowane, w tym i do parlamentu, aczkolwiek nie tylko – zob. F. Hufen, Verwaltungsprozessrecht, 2013, s. 20. 12 § 1. Remonstracja w niemieckim systemie prawa Charakterystyczną cechą remonstracji (Gegenvorstellung) oprócz tego, że – jak wyżej wskazano – stanowi ona prośbę ujętą w formie pisemnej jest to, że obywatel kieruje ją do tego samego organu administracji, który wydał roz- strzygnięcie, względnie organu, który czegoś odmówił, bądź pozostaje w bez- czynności (Ausgangsbehörde). Za jej pomocą zainteresowany może kwestio- nować zarówno zgodność z prawem (Rechtsmäßigkeit), jak i celowość (Zweck- mäßigkeit) działań administracji30. W niemieckiej literaturze przedmiotu podkreśla się, że inną istotną ce- chą remonstracji jest to, iż nie stanowi ona źródła żadnego roszczenia praw- nego31. Zainteresowanemu, zwracającemu się z remonstracją przysługuje je- dynie prawo do uzyskania odpowiedzi. Organ bowiem nie ma obowiązku po- nownie merytorycznie zajmować się daną sprawą. Z udzielonej odpowiedzi powinno wynikać, że organ zapoznał się z treścią podania oraz wskazanym przez zainteresowanego i kwestionowanym przez niego sposobem rozstrzy- gnięcia32. Skutkiem wniesienia remonstracji może być oczywiście uwzględnie- nie prośby (Bitte) wnoszącego ten nieformalny środek prawny, ale w każdym przypadku jest to uzależnione od dokonanej przez ten organ własnej oceny sytuacji. Zainteresowanemu bowiem nie przysługuje roszczenie domagania się od organu określonego rezultatu procesowego (formelle Entscheidung). Z tego względu remonstracja traktowana jest jako niedoskonały (unvollkommene) środek prawny33. Z uwagi na powszechną dostępność remonstracji, wynikającą z tego, że przysługiwała ona każdemu obywatelowi, w starszej literaturze niemieckiej nie postrzegano jej jako środka o charakterze wyjątkowym34. 2. Pozostałe przejawy „prawa petycji” (Petitionsrecht) Do pozostałych przejawów „prawa petycji” należą skargi nadzorcze (Au- fsichtsbeschwerden), które kieruje się do odpowiedniego organu nadzorczego (übergeordnete Behörde) w celu skontrolowania podporządkowanego mu or- ganu lub działań jego pracowników, względnie do skłonienia owego pod- porządkowanego organu, aby skorygował swoje zachowanie. Podjęte w tym trybie rozstrzygnięcie władz nadzorczych może stać się przedmiotem innego 30 K. Stern, H.J. Blanke, Verwaltungsprozessrecht, s. 61. 31 F. Giese, Allgemeines Verwaltungsrecht, s. 114. 32 K. Stern, H.J. Blanke, Verwaltungsprozessrecht, s. 61. 33 F. Fleiner, Institutionen, s. 230. 34 F. Fleiner, Deutschen Verwaltungsrechts, s. 195. 13 Rozdział II. Remonstracja w ustawodawstwie, doktrynie... niesformalizowanego środka prawnego w postaci skargi do wyższej władzy nadzorczej (Oberaufsichtsbeschwerde)35. Do powyższej kategorii należy skarga kierowana do przełożonego na czyn- ności urzędnika (Dienstaufsichtsbeschwerde). Jej przykładem mogą być tzw. skargi merytoryczne, które dotyczą kwestii natury obiektywnej (sachliche Dienstaufsichtsbeschwerde) oraz skargi o charakterze osobistym (persönliche Dienstaufsichtsbeschwerde) składane z powodu obraźliwego lub niegrzecznego obchodzenia się z petentami, których celem jest zwrócenie uwagi na niewła- ściwe zachowanie się pracownika organu. Jej skutkiem może być zastosowanie wobec pracownika środków odpowiedzialności dyscyplinarnej. Ponadto do przejawów prawa petycji należą petycje parlamentarne (Legi- slativ – oder Parlament spetition)36. Do ich rozpatrywania w myśl art. 45c GG Bundestag powołuje komisję, której uprawnienia określa ustawa federalna. V. Kategorie „Rechtsbehelf” oraz „Rechtsmittel” Niemiecka doktryna prawa administracyjnego posługuje się dwoma od- rębnymi określeniami odnoszącymi się do środków weryfikacji działań oraz zwalczania bezczynności organów administracji publicznej. Są to: Rechtsbehelf oraz Rechtsmittel37. W niemieckim piśmiennictwie nie ma jednolitości w kwestii rozumienia powyższych określeń. Niektórzy przedstawiciele doktryny posługują się poję- ciem Rechtsbehelfe jako pojęciem głównym (Zentralbegriff), w ramach którego wyróżniają środki niewłaściwe, nieprawdziwe i nieformalne (uneigentlichen, unechten, formlosen Rechtsbehelfen) oraz środki właściwe, prawdziwe i sfor- malizowane (eigentlichen, echten, förmlichen Rechtsbehelfen), które określa się wspólnym mianem Rechtsmittel38. Zbliżonego rozróżnienia dokonują inni przedstawiciele nauki, zwłaszcza ukierunkowani cywilistycznie, którzy pojęcie Rechtsbehelf traktują jako poję- cie nadrzędne (rozumiane też jako pojęcie Rechtsbehelf w szerszym znaczeniu tego terminu), w obszarze którego występują różne rodzaje środków o cha- 35 W. Rüdiger-Schenke, Verwaltungsprozessrecht, s. 1. 36 Zob. szerzej J. Brandt, M. Sachs, Handbuch Verwaltungsverfahren, 1999, s. 249. 37 Nieco innym rozróżnieniem posługuje się O. Koellreuter, Grundfragen des Verwaltung- srechts, s. 134–135, wyróżniając środki niewłaściwe (uneigentlichen Rechtsmittel), do których za- licza remonstrację (Gegenvorstellung) oraz środki właściwe (eigentlichen Rechtsmittel), takie jak odwołanie (Widerspruch). 38 H. Pschera, A. Gössl, Allgemeines Verwaltungsrecht, s. 108. 14 § 1. Remonstracja w niemieckim systemie prawa rakterze prawnym. Należą do nich zarówno środki niesformalizowane (form- lose Rechtsbehelfe), jak i sformalizowane (förmliche Rechtsbehelfe). W ramach owego nadrzędnego pojęcia Rechtsbehelf wyróżniają oni węższe pojęcie Recht- smittel, obejmujące te środki, których cechą charakterystyczną jest wywoływa- nie skutku suspensywnego i dewolutywnego (Suspensiv- und Devolutiveffekt)39. Można też spotkać się ze stanowiskiem, w ramach którego rezygnuje się z traktowania pojęcia Rechtsbehelf jako pojęcia nadrzędnego czy głównego i obydwie kategorie Rechtsbehelf oraz Rechtsmittel traktuje się jako równo- ważne. W tym przejrzystym ujęciu do kategorii Rechtsbehelfe zalicza się środki: nieformalne (formlose), nieprawdziwe (unechte) i niewłaściwe (uneigentliche), natomiast kategoria: Rechtsmittel obejmuje: środki sformalizowane (förmli- che), prawdziwe (echte) i właściwe (eigentliche)40. Według tego przejrzystego podziału remonstracja Gegenvorstellung, jak również inne środki związane z prawem petycji, w postaci skargi do organów nadzoru Aufsichbeschwerde, w tym skarga do przełożonego służbowego Dienstaufsichtsbeschwerde, a także petycja parlamentarna Petition an die Volksvertretung oraz petycja w sprawach obronnych Petition an den Wehrbeauftragten zaliczane są do środków określa- nych mianem Rechtsbehelfe41. W polskiej literaturze prawniczej, do niemieckiej koncepcji środków określanych mianem Rechtsbehelf oraz Rechtsmittel, w ramach której Rechtsbe- helf jest pojęciem nadrzędnym nawiązał K. Sobieralski, który dokonując pro- stej transkrypcji, pojęciu Rechtsmittel przypisał znaczenie środka prawnego. Natomiast pojęcie Rechtsbehelf uznał on za środek zaskarżenia42. Do tej ostat- niej kategorii zaliczył takie środki, które nie są środkami prawnymi, gdyż nie wywołują skutku ani dewolutywnego, ani suspensywnego. W tym ujęciu wspomniany autor zaliczył remonstrację do kategorii nadzwyczajnych środ- ków zaskarżenia43. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że przyjęte przez K. So- 39 Ibidem. 40 Ibidem. 41 Zob. P. Stelkens, H.J. Bonk, M. Sachs, Verwaltungs-verfahrengesetz, s. 2394; por. również P.J. Tettinger, V. Wahrendorf, Verwaltungsprozeßrecht, s. 56; W. Schmidt, Einführung, s. 34; R. Sto- ber, W. Kluth, M. Müller, A. Peilert, Verwaltungsrecht, s. 482; M. Fehling, B. Kastner, Verwaltung- srecht, 2010, s. 1200. 42 K. Sobieralski, Zagadnienia sądowej kontroli, s. 559–560. 43 K. Sobieralski, Wznowienie postępowania, s. 111. Krytycznie do koncepcji przyjętej przez K. Sobieralskiego zaprezentowanej także w innym opracowaniu, Wezwanie, s. 117 i n., odniósł się Z. Kmieciak, wskazując, że twierdzenie to prowadzi do absurdalnego traktowania wniosku o po- nowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 KPA) oraz odwołania niedewolutywnego (art. 221 Ord- Pod) jako środków, które nie są środkami prawnymi – Z. Kmieciak, Wezwanie, s. 26–27. 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Remonstracja w prawie administracyjnym procesowym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: