Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00394 006384 11244191 na godz. na dobę w sumie
Res iudicata w postępowaniu administracyjnym - ebook/pdf
Res iudicata w postępowaniu administracyjnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-7839-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W publikacji szeroko omówiono zagadnienia dotyczące powagi rzeczy osądzonej w postępowaniu administracyjnym, a także problematykę nieważności decyzji administracyjnej, m.in.:
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

RES IUDICATA W POSTĘPOWANIU ADMINISTRACYJNYM Renata Alicja Rychter Warszawa 2014 Stan prawny na 1 sierpnia 2014 r. Wydawca Izabella Małecka Redaktor prowadzący Ewa Fonkowicz Opracowanie redakcyjne Iwona Duda Łamanie Wolters Kluwer Układ typografi czny Marta Baranowska Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl P(cid:202)(cid:189)(cid:221)(cid:187)(cid:131) I(cid:254)(cid:144)(cid:131) K(cid:221)(cid:174)(cid:141)(cid:257)(cid:187)(cid:174) © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2014 ISBN 978-83-264-3412-9 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Moim dzieciom Kubie i Ani oraz mężowi Marcinowi – w podziękowaniu za motywację i wsparcie w pracy nad książką Spis treści Wykaz skrótów / 13 Słowo wstępne / 19 Rozdział 1 Geneza i rozwój instytucji rei iudicatae w postępowaniu administracyjnym jako przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej / 25 1.1. 1.2. Powstanie i kształtowanie się pojęcia i instytucji rei iudicatae (ujęcie metaprawne) / 25 1.1.1. 1.1.2. Praźródła instytucji rei iudicatae / 25 Res iudicata w prawie rzymskim jako przejaw prawomocności materialnej wyroków sądowych / 27 Powstanie instytucji rei iudicatae w systemach anglosaskich / 31 Res iudicata w historii prawa polskiego / 32 1.1.3. 1.1.4. Pojęcie i rozwój instytucji sprawy uprzednio rozstrzygniętej ostateczną decyzją w polskim postępowaniu administracyjnym ogólnym / 33 1.2.1. Powaga sprawy ostatecznie rozpatrzonej na gruncie przepisów rozporządzenia o postępowaniu administracyjnem / 33 1.2.1.1. 1.2.1.2. 1.2.1.3. 1.2.1.4. Unormowania dotyczące ostateczności i prawomocności decyzji administracyjnej / 33 Zasada domniemania ważności decyzji administracyjnej / 39 Instytucja uchylenia decyzji jako nieważnej / 40 Możliwość stwierdzenia nieważności decyzji rozstrzygającej sprawę już poprzednio rozstrzygniętą decyzją ostateczną / 41 7 Spis treści 1.2.2. Powaga sprawy ostatecznie rozstrzygniętej w kodeksie postępowania administracyjnego z 1960 r. (do nowelizacji z 1980 r.) / 44 1.2.2.1. Prace nad projektem kodeksu postępowania administracyjnego – wydanie decyzji w sprawie uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją administracyjną jako nowa przyczyna stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej / 44 Rozważania ujęte w doktrynie na tle art. 137 k.p.a. / 45 1.2.2.2. Rozdział 2 Istota i uzasadnienie aksjologiczne sprawy uprzednio rozstrzygniętej ostateczną decyzją jako przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej / 47 2.1. 2.2. 8 Pojęcie i istota stanu powagi sprawy rozstrzygniętej / 47 2.1.1. Pojęcie i istota stanu powagi sprawy rozstrzygniętej – rozważania wstępne / 47 Pojęcie decyzji administracyjnej / 49 Ostateczność decyzji / 52 2.1.3.1. 2.1.3.2. Ostateczność a prawomocność decyzji administracyjnej / 61 2.1.4.1. Definicja legalna decyzji ostatecznej / 52 Rodzaje decyzji ostatecznych / 57 2.1.2. 2.1.3. 2.1.4. Związek pomiędzy ostatecznością i prawomocnością – skuteczność prawna decyzji kasacyjnej a prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego / 61 Pojęcie prawomocności decyzji administracyjnej / 65 Niewzruszalność decyzji administracyjnej (prawomocność materialna) / 68 Niezaskarżalność decyzji administracyjnej (prawomocność formalna) / 70 Ostateczność decyzji a zasada ne bis in idem w postępowaniu administracyjnym / 71 2.1.4.2. 2.1.4.3. 2.1.4.4. 2.1.4.5. Funkcja gwarancyjna instytucji sprawy ostatecznie rozstrzygniętej a zasada trwałości decyzji / 73 Spis treści 2.2.1. Zasada ogólna trwałości decyzji ostatecznej / 73 2.2.1.1. Geneza zasady trwałości decyzji administracyjnych w polskim prawie administracyjnym / 73 Istota zasady ogólnej trwałości decyzji administracyjnych / 76 Ostateczne rozpatrzenie sprawy administracyjnej (res iudicata) jako gwarancja zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznych / 81 2.2.1.2. 2.2.1.3. 2.4.3. Zasada pewności prawa i ochrony praw nabytych jako uzasadnienie aksjologiczne sprawy ostatecznie rozstrzygniętej stanowiącej przyczynę stwierdzenia nieważności decyzji / 83 Istota instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej / 86 2.4.1. 2.4.2. Materialnoprawny charakter nieważności / 86 Instytucja stwierdzenia nieważności a instytucja wznowienia postępowania / 89 Wadliwość decyzji administracyjnej / 93 Wada prawna kwalifikowana / 93 2.4.3.1. Decyzja nieistniejąca i teoria nieaktu oraz aktu 2.4.3.2. bezwzględnie nieważnego / 98 Moment zaistnienia nieważności / 102 Skuteczność prawna a wykonalność decyzji administracyjnej / 104 Skutki prawne decyzji wadliwej i konsekwencje stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej / 106 2.4.3.3. 2.4.3.4. 2.4.3.5. Przeszkody w stwierdzeniu nieważności / 108 2.5.1. 2.5.2. 2.5.3. Przesłanki negatywne ogólne / 108 Przesłanki negatywne szczególne / 109 Niedopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji prawomocnej / 111 2.3. 2.4. 2.5. Rozdział 3 Tożsamość sprawy administracyjnej jako trzon instytucji stanu sprawy administracyjnej ostatecznie rozstrzygniętej co do meritum (rei deliberatae) / 113 3.1. Istota tożsamości sprawy administracyjnej / 113 9 Spis treści 3.1.1. 3.2. 3.3. Kryteria tożsamości sprawy administracyjnej – wprowadzenie / 113 Pojęcie i koncepcje sprawy administracyjnej / 115 3.1.2. Tożsamość podmiotowa / 125 3.2.1. Tożsamość podmiotowa w zakresie stron postępowania / 125 Następstwo prawne stron / 132 Tożsamość organu administracji publicznej / 140 Następstwo prawne organów administracji publicznej / 145 Udział w postępowaniu podmiotów na prawach strony / 149 3.2.2. 3.2.3. 3.2.4. 3.2.5. Tożsamość przedmiotowa / 151 3.3.1. 3.3.2. 3.3.3. 3.3.4. Pojęcie przedmiotu sprawy administracyjnej / 151 Identyczność interesu prawnego / 154 Tożsamość podstawy prawnej / 156 Tożsamość stanu faktycznego / 162 Rozdział 4 Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w sprawie uprzednio rozstrzygniętej ostateczną decyzją administracyjną / 165 4.1. 4.2. Charakter i rola postępowania / 165 Przedmiot postępowania / 166 4.2.1. 4.2.2. Materialne ujęcie przedmiotu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności / 166 Proceduralne ujęcie przedmiotu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności / 169 4.2.2.1. 4.2.2.2. Klasyfikacja przedmiotów postępowania / 169 Dopuszczalność objęcia jedną decyzją stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego i decyzji wydanej w pierwszej instancji / 179 Akty i czynności pozostające poza zakresem przedmiotu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji / 184 4.2.2.3. Właściwość organu / 188 4.3.1. 4.3.2. Bezwzględna dewolucja kompetencji / 188 Właściwość rzeczowa / 188 4.3. 10 Spis treści 4.4. 4.5. 4.6. 4.7. Wszczęcie postępowania i jego przebieg / 189 Wszczęcie postępowania z urzędu / 189 4.4.1. Wszczęcie postępowania na żądanie strony / 190 4.4.2. 4.4.3. Etapy postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji / 191 Charakter i rodzaje decyzji wydanych w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji / 196 4.5.1. Deklaratoryjny a konstytutywny charakter decyzji o stwierdzeniu nieważności / 196 Decyzja wydana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności jako decyzja nieostateczna / 199 Rodzaje decyzji wydanych w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej wadą rei iudicatae / 200 4.5.3.1. Decyzja rozstrzygająca sprawę, w której decyzją ostateczną umorzono postępowanie / 200 Decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie rozstrzygniętej co do istoty inną uprzednią decyzją administracyjną / 202 4.5.3.2. 4.5.2. 4.5.3. Zakres stwierdzenia nieważności / 203 4.6.1. Stwierdzenie nieważności decyzji w części dotkniętej wadą rei iudicatae / 203 Stwierdzenie nieważności więcej niż jednej decyzji wydanej w tej samej sprawie i o tożsamej dacie doręczenia / 204 4.6.2. Możliwość wszczęcia postępowania w sprawie ostatecznie rozstrzygniętej a zakaz ne bis in idem / 206 Rozdział 5 Instytucja powagi sprawy uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną w ogólnych postępowaniach administracyjnych wybranych państw europejskich / 211 5.1. 5.2. Uwagi ogólne / 211 Austria / 212 5.2.1. 5.3. Niemcy / 215 Uwagi ogólne o austriackim systemie prawnym z zakresu postępowania administracyjnego / 212 Powaga rzeczy osądzonej jako przesłanka odrzucenia wniosku o zmianę decyzji ostatecznej / 214 5.2.2. 11 Spis treści 5.4. 5.5. 5.6. 5.7. 5.8. 5.9. Nieważność decyzji / 222 Stan rei administratae – materialna moc prawna decyzji / 223 Czechy / 222 5.4.1. 5.4.2. Słowacja / 224 Chorwacja / 226 Hiszpania / 227 Estonia / 229 Litwa / 231 Zakończenie / 233 Bibliografia / 239 Wykaz skrótów Akty prawne Allgemeines Verwaltungsverfahrensgesetz – austriacka ustawa o ogólnym postępowaniu administracyjnym (BGBl. 1925, Nr 274, tekst jedn.: BGBl. 1991, Nr 51 z późn. zm.) ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) czeski kodeks postępowania administracyjnego z dnia 24 czerwca 2004 r. (Správní řád; Zákon ze dne 24. června 2004 Správní řád, 500/2004 Sb) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks po- stępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) 13 AVG k.c. k.k. Konstytucja RP k.p.a. k.p.a. czes. k.p.c. k.p.k. Wykaz skrótów k.s.h. p.p.s.a. pr. bud. r.p.a. u.d.p. u.p.a. est. u.r.p.a.p. chorw. u.r.p.a.p. hiszp. u.s.d.g. 14 ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 z późn. zm.) ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyj- nymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowla- ne (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1409 z późn. zm.) rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu admi- nistracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.) ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 260 z późn. zm.) estońska ustawa z dnia 6 czerwca 2001 r. o postępowaniu administracyjnym (Haldusme- netluse seadus; RT I 2001, 58, 354, z późn. zm.) chorwacka ustawa z dnia 27 marca 2009 r. o ogólnym postępowaniu administracyjnym (Zakon o općem upravnom postępku, Narodne novine 47/09) hiszpańska ustawa z dnia 26 listopada 1992 r. o reżimie prawnym administracji publicznych i powszechnym postępowaniu administracyj- nym (Ley 30/1992, de 26 de noviembre, de Régimen Jurídico de las Administraciones Públicas y del Procedimiento Administratvo Común) ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 672 z późn. zm.) u.s.p. ustawa o RPO u.t.d. VwVfg Wykaz skrótów ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 595 z późn. zm.) ustawa z dna 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1414 z późn. zm.) federalna (związkowa) ustawa o postępowaniu administracyjnym z dnia 25 maja 1976 r. (Verwaltungsverfahrensgesetz; BGBl. I 1976, S. 1253, tekst jedn.: BGBl. I 2003, S. 102 z późn. zm.) Czasopisma i publikatory AUL AUW BGBl. CBOSA GAiPP GSP KPP KPPubl. KSP M.P. M. Pod. M. Praw. NP Acta Universitatis Lubliniensis Acta Universitatis Wratislaviensis Bundesgesetzblatt Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administra- cyjnych, www. orzeczenia. nsa. gov. pl Gazeta Administracji i Policji Państwowej Gdańskie Studia Prawnicze Kwartalnik Prawa Prywatnego Kwartalnik Prawa Publicznego Krakowskie Studia Prawnicze Monitor Polski Monitor Podatkowy Monitor Prawniczy Nowe Prawo 15 Wykaz skrótów ONSA WSA OMT OSN OSNAPiUS OSN(C) OSNCK OSNCP OSPiKA OTK-A PiP PL POP PPH PPP Prob. Praw. Pr. Sp. Prz. Sejm. RPEiS R. Pr. Sam. Teryt. Sł. Prac. St. Praw. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyj- nego i Wojewódzkich Sądów Administracyj- nych Organizacja Metody Technika w Administracji Państwowej Orzecznictwo Sądu Najwyższego Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Admi- nistracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (1994–2003) Orzecznictwo Sądu Najwyższego (Izba Cywil- na) Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej i Izby Karnej Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywil- nej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (1963–1994) Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbi- trażowych Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Seria A Państwo i Prawo Przegląd Legislacyjny Przegląd Orzecznictwa Podatkowego Przegląd Prawa Handlowego Przegląd Prawa Publicznego Problemy Praworządności Prawo Spółek Przegląd Sejmowy Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Radca Prawny Samorząd Terytorialny Służba Pracownicza Studia Prawnicze 16 Wykaz skrótów ZNSA ZNUG ZNUŁ Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyj- nego Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego Inne CEIDG NSA NTA SA SN TK UE WSA Centralna Ewidencja i Informacja o Działalno- ści Gospodarczej Naczelny Sąd Administracyjny Najwyższy Trybunał Administracyjny Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Unia Europejska Wojewódzki Sąd Administracyjny 17 Słowo wstępne „Dopuszczenie możności odwołania aktu administracyjnego aktem administracyjnym wiąże się wprawdzie z zagadnieniem rei iudicatae, ale się z nią nie pokrywa wcale” – pisał przeszło 70 lat temu J.S. Langrod, wybitny administratywista zajmujący się problematyką rei iudicatae w prawie administracyjnym1. Stwierdzenie to, z uwagi na obecnie obowiązującą regulację zawartą w art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), wskazującą na konieczność stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, może spotkać się z krytyką. Jednakże wnikliwa analiza istoty wskazanej powyżej wady kwalifikowa- nej powodującej nieważność decyzji wskazuje, że słowa J.S. Langroda pozostają trafne i mogą stanowić punkt wyjścia do dyskusji na temat charakteru tej instytucji prawnej w postępowaniu administracyjnym. Communis opinio, nie tylko w prawie krajowym, ale również w doktrynie systemów prawnych innych państw Europy, pozostaje przekonanie, że zasada rei iudicatae odnalazła także zastosowanie w odniesieniu do decyzji organów administracji publicznej sprawują- cych funkcję orzeczniczą2. Niemniej jednak należy zaznaczyć, że w ogólnym postępowania administracyjnym nie występuje instytucja rei iudicatae w identycznej formie, ujęciu i zakresie jak w procedurach sądowych. Jak słusznie zauważa J. Borkowski, „przepis art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. zawiera postanowienie podobne w swej treści do odpowiednich 1 S. Langrod, Zagadnienia wybrane z praktyki administracyjnej, Kraków 1938, s. 138. 2 Por. chociażby Council of Europe, The administration and you: principles of ad- ministrative law, Strasburg 1996, s. 228. 19 Słowo wstępne przepisów”3 o postępowaniach sądowych; jedynie zbliżone, porówny- walne, a nie tożsame. Doktryna powagi rzeczy osądzonej w każdej z procedur jest pojmo- wana jako „efekt potrzeby stabilności prawa”4 i uznawana nie tylko „za zasadniczą część systemów legalnych wszystkich cywilizowanych narodów”5, ale również „za mądrość wszechczasów”6. Pewność prawa i niezmienialność ostatecznych decyzji administracyjnych i wyroków sądowych korzystających z przymiotu res iudicata są wartościami chronionymi zarówno w prawie krajowym, jak i w prawie Unii Euro- pejskiej7, a także w prawie międzynarodowym. Natomiast w postępowaniu administracyjnym res iudicata stanowi gwarancję procesową zasady trwałości ostatecznej decyzji admini- stracyjnej, co może stanowić przejaw zjawiska judycjalizacji postępo- wania administracyjnego8. W doktrynie zauważa się przy tym stanowi- sko, iż „res iudicata ma mniejsze znaczenie w prawie administracyjnym niż w innych dziedzinach prawa”. Istotą powagi rzeczy osądzonej w postępowaniach sądowych jest bowiem w szczególności zakaz ponow- nego rozpoznawania sprawy i związanie wyrokiem sądu stron postępo- wania i innych organów państwowych9. Mimo doniosłego uzasadnienia aksjologicznego istnienia rei iudi- catae w postępowaniu administracyjnym i szczególnego znaczenia przede wszystkim sytuacji prawnej jednostki będącej stroną postępowa- 3 J. Borkowski, Nieważność decyzji administracyjnej, Łódź–Zielona Góra 1997, 4 Por. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koron- s. 107. nym, Warszawa 2008, s. 115. 5 A.C. Freeman, A Treatise of the Law of Judgements § 627, at 1321, 1925, cyt. za R.C. Casad, K.M. Clermont, Res judicata. A handbook on its theory, doctrine and practice, Durham 2001, s. 5. 6 P.R. Barnett, Res judicata, Estoppel and Foreign Judgements: The Preclusive Effect of Foreign Judgements in Private International Law, Oxford 2001, s. 8. 7 S. Biernat, M. Piłaszewicz-Kulikowska, A. Wilk, P. Florjanowicz-Błachut, P. Wróbel, Konsekwencje niezgodności z prawem wspólnotowym ostatecznych decyzji administracyjnych i prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych państw członkow- skich. 21 Kolokwium Stowarzyszenia Rad Stanu i Naczelnych Sądów Administracyjnych Unii Europejskiej. Raport Generalny i Sprawozdanie z dyskusji, Warszawa 2008, s. 10. 8 Judycjalizacja (usądowienie) postępowania administracyjnego jest rozumiana jako proces, który polega na formalizowaniu procedur administracyjnych i wprowadzania do nich wzorców zaczerpniętych z procesu sądowego (szerzej R. Suwaj, Judycjalizacja postępowania administracyjnego, Warszawa 2009). 9 J. Borkowski, Nieważność..., passim. 20 Słowo wstępne nia administracyjnego w sprawie rozstrzygniętej ostateczną decyzją administracyjną, zagadnienie stwierdzenia nieważności decyzji admi- nistracyjnej w sprawie uprzednio już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną nie doczekało się jak dotąd kompleksowego opracowania. Zagadnienie powagi rzeczy osądzonej w postępowaniu cywilnym w li- teraturze okresu powojennego było przedmiotem co najmniej dwóch istotnych monografii, wśród których należy wymienić w szczególności opracowanie Z. Resicha10 i publikację M. Sawczuka11. Natomiast odnoś- nie do postępowania karnego instytucja ta doczekała się dwóch obszer- nych monografii12. O ile zatem w odniesieniu do postępowania karnego czy też postę- powania cywilnego w doktrynie są dostępne monografie poświęcone instytucji rei iudicatae w tych postępowaniach, o tyle w polskiej litera- turze przedmiotu z zakresu postępowania administracyjnego zagadnie- nie sprawy uprzednio rozstrzygniętej pozostało poza głównym nurtem rozważań doktryny. W okresie międzywojennym istotę rei iudicatae w prawie administracyjnym całościowo omówił jedynie J.S. Langrod13. Praca ta została jednak napisana z uwzględnieniem nieobowiązującego stanu prawnego i nie stanowiła wprost o sprawie uprzednio rozstrzyg- niętej ostateczną decyzją jako przyczynie stwierdzenia nieważności decyzji. W Polsce powojennej nie powstało podobne do dzieła J.S. Langroda aktualne opracowanie przedmiotowej instytucji w postępo- waniu administracyjnym. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jako forma ograniczenia zasady trwałości ostatecznej decyzji admini- stracyjnej stanowi niezwykle doniosłą materię. Dlatego też wnikliwe poznanie poszczególnych przyczyn (wad) decydujących o możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkowo istotne w kontekście prawidłowego korzystania z tej instytucji. Kolejną przyczyną uzasadniającą celowość analizy określonych problemów 10 Z. Resich, Res iudiacata, Warszawa 1978. 11 M. Sawczuk, Ponowne orzekanie w sprawie cywilnej prawomocnie osądzonej, Warszawa 1975. 12 M. Rogalski, Przesłanka powagi rzeczy osądzonej w procesie karnym, Kraków 2005; A. Sakowicz, Zasada na bis in idem w prawie karnym w ujęciu paneuropejskim, Białystok 2011. 13 Zob. monograficzne opracowanie: J.S. Langrod, Res iudicata w prawie admini- stracyjnem, Kraków 1931. 21 Słowo wstępne związanych z konstrukcją rei iudicatae w postępowaniu administracyj- nym jest także ich doniosłość praktyczna. Niniejsza publikacja wskazuje w pierwszej kolejności istotę i rolę instytucji powagi sprawy uprzednio rozstrzygniętej w postępowaniu administracyjnym ogólnym jako przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, przy uwypukleniu odmienności od instytucji rei iudicatae funkcjonujących w postępowaniu sądowym (w szczegól- ności cywilnym i karnym), a przez to wykazaniu, że instytucja ta ma zasadnicze znaczenie dla ochrony zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej i zasady pewności prawa. Analiza przedmiotowej problematyki pozwala na sformułowanie tezy, że w istocie w postępowaniu administracyjnym o wiele bardziej precyzyjne jest mówienie o instytucji jedynie zbliżonej do rei iudicatae. Można bowiem wnioskować, że ogólne postępowanie administracyjne posługuje się w istocie instytucją rei deliberatae jako powagą sprawy ostatecznie rozstrzygniętej, która to instytucja skutkuje nieważnością decyzji administracyjnej wydanej po uprzednim rozstrzygnięciu tej samej sprawy bez wycofania z obrotu prawnego pierwotnego rozstrzyg- nięcia. Mając na uwadze powyższe rozważania i posługując się analizą aktualnych regulacji prawnych z zakresu ogólnego postępowania admi- nistracyjnego, należy postawić w szczególności pytanie o elementy de- cydujące o istnieniu tożsamości sprawy administracyjnej i rolę sprawy uprzednio rozstrzygniętej, przede wszystkim w kontekście przesłanki negatywnej wszczęcia postępowania administracyjnego. W ramach analizy prawnoporównawczej przedkładane Czytelni- kowi opracowanie prezentuje rozwiązania prawne oraz poglądy zawarte w doktrynie i orzecznictwie zarówno w prawie krajowym, jak i w wy- branych państwach europejskich. Praca składa się z pięciu rozdziałów. Rozdział 1 ma charakter wstępny i służy poznaniu genezy i rozwoju instytucji sprawy uprzednio rozstrzygniętej jako przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji admi- nistracyjnej w celu jak najlepszego zrozumienia istoty tego zagadnienia. Powstanie i kształtowanie się pojęcia i instytucji rei iudicatae w ujęciu metaprawnym opisuję w rozdziale pierwszym przez: ogólną charakte- rystykę praźródeł tego zagadnienia, przedstawienie rei iudicatae jako przejawu prawomocności materialnej wyroków sądowych w prawie rzymskim oraz przywołanie procesu kształtowania się tej instytucji w prawie anglosaskim. Rozdział ten obejmuje również analizę kształto- 22 Słowo wstępne wania się instytucji sprawy uprzednio rozstrzygniętej w przepisach rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.), w tym w szczególności zasadę domniemania ważności decyzji admini- stracyjnej i możliwość stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej wadą rei iudicatae, z uwzględnieniem wykładni przepisów art. 71 i 101 ust. 1 r.p.a. W tej części książki przybliżam również funkcjonowanie instytucji rei iudicatae na gruncie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w brzmieniu obowiązującym do nowelizacji tego kodeksu dokonanej w 1980 r., na mocy art. 11 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 4, poz. 8 z późn. zm.). Rozdział 2 stanowi próbę przedstawienia istoty i uzasadnienia aksjologicznego istnienia instytucji sprawy uprzednio rozstrzygniętej jako przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Rozdział ten służy ukazaniu wszystkich najistotniejszych aspektów tej wady kwalifikowa- nej, poza zagadnieniem tożsamości administracyjnej, a także jej roli w kontekście realizacji zasad ogólnych prawa, w tym prawa o postępo- waniu administracyjnym. Dzięki rozważaniom nad ostatecznością, prawomocnością i wykonalnością decyzji administracyjnej oraz osta- tecznością decyzji i zasadą ne bis in idem w postępowaniu administra- cyjnym zostaje ukazana specyfika rei iudicatae w postępowaniu admi- nistracyjnym. Natomiast funkcja ochronna i służebna wobec zasad ogólnych, tj. trwałości decyzji ostatecznej decyzji administracyjnej, pewności prawa i ochrony praw nabytych, przedstawia uzasadnienie aksjologiczne tej instytucji. Rozdział 3 dotyczy tożsamości sprawy administracyjnej. W roz- dziale tym analizie zostaje poddany każdy z elementów sprawy admini- stracyjnej w aspekcie zachowania jej tożsamości. Badanie identyczności podmiotowej zostaje przedstawione z uwzględnieniem następstwa prawnego stron, udziału w postępowaniu administracyjnym podmiotów na prawach strony i założenia ciągłości działania organów administracji publicznej. Natomiast w zakresie tożsamości przedmiotu sprawy admi- nistracyjnej w rozdziale tym zostaje dokonana analiza tożsamości stanu faktycznego i podstawy prawnej. Wykazanie istoty instytucji rei iudicatae w postępowaniu admini- stracyjnym nie byłoby możliwe bez rozważenia regulacji prawnych dotyczących charakteru i roli postępowania w sprawie stwierdzenia 23 Słowo wstępne nieważności decyzji administracyjnej. Rozdział 4 zawiera analizę za- gadnień związanych z przedmiotem postępowania w sprawie stwierdze- nia nieważności decyzji, zarówno w ujęciu materialnym, jak i procedu- ralnym, oraz klasyfikację przedmiotów tego postępowania. Warto wskazać na fakt, że został tu przedstawiony przegląd aktów i czynności, wobec których nie można prowadzić postępowania nieważnościowego. Ponadto rozdział ten traktuje – poza zagadnieniami ogólnymi w postę- powaniu w sprawie stwierdzenia nieważności, takimi jak: właściwość organu i etapy tego postępowania oraz rodzaje i charakter decyzji wy- danych w tym postępowaniu – o możliwości: stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej w części wadą rei iudicatae, stwierdzenia nieważności więcej niż jednej decyzji wydanych w tej samej sprawie i wszczęcia po- stępowania w sprawie ostatecznie rozstrzygniętej w kontekście zakazu ne bis in idem. Rozdział 5 zawiera zestawienie porównawcze roli i specyfiki insty- tucji rei iudicatae w postępowaniu administracyjnym wybranych sied- miu państw europejskich: Austrii, Niemiec, Czech, Słowacji, Chorwacji, Hiszpanii, Estonii i Litwy. Przy ich wyborze kierowano się przede wszystkim podobieństwami systemów prawnych w obrębie postępowa- nia administracyjnego do polskiego systemu prawnego, a także stopniem zainteresowania doktryny i orzecznictwa poszczególnych państw zagad- nieniami wiążącymi się z problematyką rei iudicatae w postępowaniu administracyjnym. 24 Rozdział 1 Geneza i rozwój instytucji rei iudicatae w postępowaniu administracyjnym jako przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1.1. Powstanie i kształtowanie się pojęcia i instytucji rei iudicatae (ujęcie metaprawne) 1.1.1. Praźródła instytucji rei iudicatae Powaga rzeczy osądzonej (rei iudicatae) łączy się ściśle z zagadnie- niem prawomocności orzeczenia. Dlatego też do wskazania początków tej instytucji konieczne jest zbadanie genezy zasady trwałości mocy prawnej rozstrzygnięcia. Wydaje się, że prawomocność orzeczeń i wynikające z niej zasady, w tym w szczególności powaga rzeczy osą- dzonej (res iudicata) czy obowiązujący w postępowaniu karnym zakaz ne bis in idem, są stałymi elementami każdej cywilizacji ludzkiej i sięgają niemalże początków historii ludzkości. Literatura przedmiotu wskazuje, że pierwowzór instytucji prawomocności można odnaleźć w Starym Testamencie, którego fragmenty m.in. wskazują, że „dwukrotne karanie za to samo zachowanie nie może zostać uznane za usprawiedliwione”14. Źródła pojęcia prawomocności można także upatrywać w prawie starożytnej Babilonii. Kodeks króla Hammurabiego, stworzony około 1750 r. p.n.e., wprowadzał zasadę szczególnej mocy prawnej wyroku 14 A. Sakowicz, Zasada..., s. 73. 25 Rozdział 1. Geneza i rozwój instytucji rei iudicatae w postępowaniu... spisanego na glinianej tabliczce i opatrzonego pieczęciami15. Stosownie bowiem do § 5 Kodeksu Hammurabiego: „Jeśli sędzia wyrok wydał, rozstrzygnięcia dokonał, tabliczkę opieczętowaną sporządził, a następnie wyrok swój zmienił, (zaś) sędziemu temu udowodni się zmianę wyroku raz wydanego, (kwotę) roszczenia, o którą w sprawie tej chodziło po dwunastokroć da i przed zgromadzeniem z krzesła sędziowskiego usunie się go i (już) nie powróci i razem z sędziami, podczas rozprawy sądowej nie zasiądzie”16. Niemniej jednak, mając na uwadze badania É. Cuq, warto zaznaczyć, że problematyka prawomocności może mieć jeszcze wcześniejsze źródła. Kodeks Hammurabiego stanowił bowiem kodyfikację praw, które były identyczne z regulacjami wprowadzonymi w tym zakresie przez wcześniejszego władcę Babilonii – Urukagina17 (zwanego inaczej Uruinimginem), władcę sumeryjskiego miasta-pań- stwa Lagasz, panującego prawdopodobnie w latach 2378–2371 p.n.e. Prawa Urukagina stanowiły spis założeń do jego reformy, mającej na celu walkę z korupcją18. Jednakże dopiero w czasach starożytnego Rzymu posługiwano się po raz pierwszy pojęciem powagi rzeczy osądzonej – rei iudicatae, wskazując, że „res iudicata dicitur, quae finem controversiarum pro- nuntiatione iudicis accipit: quod vel condemnatione vel absolutione contingit” – „Sprawą osądzoną zwie się taką, w której orzeczenie sędzie- go – zasądzające lub oddalające – położyło kres sporom [między stro- nami – przyp. aut.]” (Modestinus, D.42,1,1)19. Zasada res iudicata była również znana prawu starożytnej Grecji. Demostenes twierdził, że „ustawodawca nie może dopuścić do sytuacji, w której kwestie raz osądzone będą przedstawiane po raz drugi”20. 15 S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2002, s. 75; M. Rogalski, Prze- słanka..., s. 30. 16 Zob. http: // www. pistis. pl/ biblioteka/ Hammurabiego 20kodeks. pdf [dostęp: 20.07.2014]. Por. także: R.F. Harper, The Code of Hammurabi, King of Babylon about 2250 B.C. Autographed text, New Jersey 1995, s. 12–13; Ch.F. Horn, The Code of Ham- murabi, London 1915, s. 32. 17 Szerzej S.S. Friedman, A history of the Middle East, Jefferson (North Carolina) 2006, s. 42. Paris 1929, s. 522. 18 Por. É. Cuq, Études sur le droit babylanien, les lois assyriennes et les lois hittiles, 19 W. Wołodkiewicz, Europa i prawo rzymskie. Szkice z historii europejskiej kultury prawnej, Warszawa 2009. 20 A. Sakowicz, Zasada..., s. 74. 26
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Res iudicata w postępowaniu administracyjnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: