Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
01315 012686 13623275 na godz. na dobę w sumie
Rola negatywnych stylów w zespole napięcia przedmiesiączkowego - ebook/pdf
Rola negatywnych stylów w zespole napięcia przedmiesiączkowego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 151
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-263-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja dotyczy aktywacji negatywnych stylów poznawczych w różnych fazach cyklu miesiączkowego. Zawiera prezentację badań własnych autora, przeprowadzonych na grupie 295 kobiet, z uwzględnieniem rozbudowanej procedury. Celem opracowania jest sprawdzenie, czy w ostatniej fazie cyklu menstruacyjnego zwiększa się natężenie negatywnych stylów poznawczych, które stanowią jedną z przyczyn epizodów depresyjnych oraz czy kobiety charakteryzujące się tymi stylami są bardziej podatne na zespół napięcia przedmiesiączkowego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rola negatywnych stylów poznawczych w zespole napięcia przedmiesiączkowego Andrzej Śliwerski Rola negatywnych stylów poznawczych w zespole napięcia przedmiesiączkowego PSYCHOLOGIA Łódź 2017 Andrzej Śliwerski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu, Instytut Psychologii Zakład Psychopatologii i Psychologii Klinicznej, 91-433 Łódź, ul. Smugowa 10/12 RECENZENT Mariola Bidzan REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Joanna Balcerak SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/artnature © Copyright by Andrzej Śliwierski, Łódź 2017 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2017 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07426.16.0.M Ark. wyd. 8,0; ark. druk. 9,375 ISBN 978-83-8088-262-1 e-ISBN 978-83-8088-263-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Książkę dedykuję Eleonorze Bielawskiej-Batorowicz, która ‒ jak prawdziwy Mistrz ‒ dyskutowała, pobudzała do refleksji i towarzyszyła mi podczas każdego etapu jej powstawania. Spis treści Wstęp ................................................................................................................................. 9 1. Negatywne style poznawcze .......................................................................................... 1.1. Rozwój teorii negatywnych stylów poznawczych .................................................... 1.2. Typy negatywnych stylów poznawczych .................................................................. 1.2.1. Schematy poznawcze .................................................................................... 1.2.2. Zniekształcenia poznawcze .......................................................................... 1.2.3. Negatywne przetwarzanie informacji ............................................................. 1.2.4. Style atrybucji ................................................................................................ 1.2.5. Ruminacyjny styl myślenia ............................................................................ 1.3. Negatywne style poznawcze a depresja – model podatności poznawczej ............. 2. Aktywacja negatywnych stylów poznawczych a fazy cyklu menstruacyjnego ................ 2.1. Fizjologia cyklu menstruacyjnego ........................................................................... 2.1.1. Faza folikularna ............................................................................................. 2.1.2. Faza lutealna ................................................................................................. 2.2. Cykl menstruacyjny a depresja ................................................................................ 2.2.1. Hormony płciowe a podatność na depresję ................................................... 2.2.2. Zespół napięcia przedmiesiączkowego ......................................................... 2.2.3. Inne zaburzenia afektywne towarzyszące zmianom hormonalnym .............. 2.3. Zmiany hormonalne jako element podatności poznawczej na zaburzenia afektywne................................................................................................................ 2.3.1. Aktywacja stylów poznawczych a zmiany hormonalne .................................. 2.3.2. Temperament jako moderator aktywacji negatywnych stylów poznawczych 2.3.3. Model zależności między negatywnymi stylami poznawczymi a zmianami hormonalnymi ............................................................................................................... 3. Metoda badań własnych ................................................................................................. 3.1. Wprowadzenie ......................................................................................................... 3.2. Pytania i hipotezy badawcze ................................................................................... 3.3. Schemat i sposób realizacji badania ....................................................................... 3.3.1. Schemat badania ........................................................................................... 3.3.2. Rekrutacja osób badanych ............................................................................ 3.3.3. Procedura badawcza ..................................................................................... 3.4. Sposób pomiaru zmiennych i narzędzia badawcze ................................................. 3.4.1. Pomiar negatywnych stylów poznawczych .................................................... 3.4.1.1. Metoda primingu ............................................................................... 3.4.1.2. Pomiar stylów atrybucyjnych ............................................................ 11 12 16 17 20 20 23 25 27 31 31 32 32 33 34 37 40 43 45 47 49 51 51 52 54 54 55 57 59 59 59 60 8 3.4.1.3. Pomiar triady poznawczej ............................................................... 3.4.1.4. Pomiar negatywnego przetwarzania informacji ................................ 3.4.2. Monitorowanie przebiegu cyklu menstruacyjnego ......................................... 3.4.3. Pomiar temperamentu ................................................................................... 3.4.4. Pomiar nastroju ............................................................................................. 3.5. Charakterystyka badanej grupy ............................................................................... 3.6. Charakterystyka rozkładów empirycznych badanych zmiennych ............................ 3.7. Metody analizy statystycznej zebranego materiału ................................................. 4. Wyniki badań własnych ................................................................................................. 4.1. Aktywacja negatywnych stylów poznawczych ........................................................ 4.2. Supresja hormonów płciowych a aktywacja negatywnych stylów poznawczych ..... 4.3. Temperament a aktywacja negatywnych stylów poznawczych ............................... 4.4. Uwarunkowania zespołu napięcia przedmiesiączkowego ...................................... 4.5. Podsumowanie wyników badań .............................................................................. 5. Dyskusja wyników badań własnych................................................................................ 5.1. Hormonalna regulacja cyklu a aktywacja negatywnych stylów poznawczych ......... 5.2. Cechy temperamentu a poziom negatywnych stylów poznawczych w różnych fazach cyklu ............................................................................................................. 5.3. Negatywne style poznawcze a zespół napięcia przedmiesiączkowego ......................... 5.4. Aktywacja negatywnych stylów poznawczych w przebiegu cyklu menstruacyjnego 5.5. Podsumowanie i wnioski dla przyszłych badań ....................................................... Bibliografia .......................................................................................................................... Aneks.................................................................................................................................. Załącznik 1. Ankieta do oceny stylów atrybucyjnych ...................................................... Załącznik 2. Lista przymiotników wykorzystanych do samoopisu .................................. Załącznik 3. Skala objawów emocjonalnych cyklu menstruacyjnego (SEM) .................. Załącznik 4. Zmodyfikowana skala badania symptomów depresji (CES-D) ................... Załącznik 5. Kwestionariusz Triady Poznawczej (CTI) ................................................... Załącznik 6. Skala objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PSST) .............. 61 61 62 63 64 65 66 67 69 69 75 84 94 114 117 117 118 121 124 126 131 143 143 144 145 146 147 149 Spis treści Wstęp Depresja jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych, na które cierpi więcej niż 350 milionów ludzi w różnym wieku (WHO, 2012). Od wielu lat badacze próbują zbadać naturę depresji i odkryć mechanizmy leżące u jej podłoża. W ramach różnych paradygmatów powstały teorie, które przybliża- ją naturę tego zaburzenia i pozwalają na stworzenie efektywnych metod lecze- nia. Jedną z wiodących teorii kształtowania się depresji jest teoria poznawcza (Beck, Dozois, 2011), zgodnie z którą ludzie podatni na depresję charakteryzują się dezadaptacyjnymi przekonaniami dotyczącymi siebie. Wpływają one na znie- kształcony sposób percepcji, interpretacji i pamięci ważnych zdarzeń życiowych. Takie zniekształcenie prowadzi do obniżenia nastroju i zostało określone termi- nem negatywnego stylu poznawczego. W toku dalszych badań okazało się, że oprócz przekonań dotyczących siebie, świata i przyszłości, na kształtowanie się negatywnego nastroju mają wpływ style atrybucji oraz negatywne przetwarzanie informacji dotyczących własnej osoby. Wszystkie procesy poznawcze, które wa- runkują epizod depresyjny określono mianem negatywnych stylów poznawczych. Początkowo uznawano, że procesy te są konsekwencją obniżonego nastroju, a nie jego przyczyną. W toku badań okazało się jednak, że negatywne style my- ślenia występują na długo przed pierwszym epizodem depresji i są elementem podatności na to zaburzenie. Podatność poznawcza na depresję rozumiana jest jako nieprzystosowawczy styl myślenia, który kształtuje się w dzieciństwie i wa- runkuje podwyższone ryzyko wystąpienia zaburzenia emocjonalnego. Aby nega- tywne style poznawcze mogły zostać uznane za element podatności poznawczej, muszą występować na długo przed pojawieniem się pierwszego epizodu oraz stanowić cechę danej jednostki, a nie być stanem wywołanym przez konkretne zdarzenie. Badania pokazują, że dezadaptacyjne przekonania, style atrybucyjne oraz negatywne przetwarzanie informacji o sobie są elementami podatności na de- presję. Dotąd nie udało się jednak wyjaśnić, dlaczego kobiety cierpią na depresję częściej niż mężczyźni. Eksperymenty dotyczące wpływu hormonów na funkcjo- nowanie emocjonalne nie przynosiły pozytywnych rezultatów (Hammen, 2004). Nie pojawiły się żadne opracowania, które łączyłyby wpływ czynników poznaw- czych z hormonalnymi na kształtowanie się negatywnego nastroju. Brak również opracowań weryfikujących obecność negatywnych stylów myślenia w zespole 10 napięcia przedmiesiączkowego (PMS). Biorąc pod uwagę, że PMS ma wiele wspólnych cech z epizodami depresji (Yonkers, McCunn, 2007; Halbreich, 2003), powinien być on warunkowany przez podobne mechanizmy poznawcze. Celem badania przedstawionego w tej pracy jest więc zweryfikowanie, czy w ostatniej fa- zie cyklu menstruacyjnego zwiększa się natężenie negatywnych stylów myślenia. Jeśli tak, to czy kobiety charakteryzujące się tymi stylami są bardziej podatne na zespół napięcia przedmiesiączkowego. W pierwszym rozdziale zostały opisane negatywne style poznawcze oraz ich wpływ na kształtowanie się epizodów depresyjnych. W kolejnym przedstawiono fizjo- logię cyklu menstruacyjnego i wpływ wahań hormonów płciowych na smutek, a także irytację. W tym rozdziale znajduje się opis zespołu napięcia przedmie- siączkowego oraz innych zaburzeń afektywnych, które mogą występować w trak- cie tzw. przełomów hormonalnych. Dalej został pokazany hipotetyczny model zależności między zmianami hormonalnymi a podatnością poznawczą na za- burzenia afektywne. W drugiej części pracy zaprezentowano model badań wła- snych, ich wyniki oraz wnioski, jakie z nich płyną. Wstęp 1. Negatywne style poznawcze Negatywne style poznawcze to względnie trwałe sposoby ewaluacji siebie i otaczającej rzeczywistości, które mają negatywny wpływ na funkcjonowanie da- nej osoby. Pojęcie to wyrasta z poznawczych koncepcji psychopatologii. Za jego twórcę uznaje się Aarona Becka, który zauważył, wbrew panującej wówczas opi- nii, że „osoby cierpiące na depresję nie dążą do niepowodzenia, lecz zniekształ- cają rzeczywistość, przyjmując negatywny obraz siebie i odmawiając sobie prawa do szczęścia” (za: Weishaar, 2007, s. 38). Swoją koncepcję depresji oparł na trzech filarach: triadzie poznawczej, kluczowych schematach oraz na zniekształ- ceniach poznawczych (Beck i in., 1979). Zdaniem Becka, depresja jest wynikiem uruchomienia wzajemnie ze sobą sprzężonych dysfunkcjonalnych przekonań oraz interpretacji wspomnień, które aktywują powiązany z nimi afekt, motywację i zachowanie. Nazwa – negatywne style poznawcze – może rodzić pewne nieporozumienia, gdyż w polskiej literaturze funkcjonuje już pojęcie stylu poznawczego, który od- nosi się do funkcjonowania percepcji, pamięci czy też kontroli. Nazwa ta nie jest jednak przypadkowa. Pomijając fakt, że stanowi kalkę językową (ang. negative cognitive style), trzeba zauważyć, iż styl poznawczy dotyczy „różnic indywidu- alnych w sposobach przetwarzania informacji. Porównując przebieg procesów umysłowych, wykryto, że rezultaty poznawcze mogą zostać osiągnięte poprzez jakościowo odmienne sposoby, wyrażające się różnym tempem, sprawnością, rodzajem występujących trudności i popełnianymi błędami” (Strelau, Zawadzki, 2008, s. 775). W psychologii różnic indywidualnych opisano style percepcyjne (zależność-niezależność od pola); style pamięciowe (zaostrzanie-wygładzanie śladów pamięciowych); style pojęciowe (prostota-złożoność) i style kontroli (im- pulsywność-refleksyjność) (por. Matczak, 1982). Najlepszą nazwą dla zniekształ- conego przetwarzania informacji byłby więc „negatywny styl myślenia”, który bardzo dobrze wpisywałby się zarówno w koncepcje psychologii różnic indywi- dualnych, jak i w psychopatologię. Niestety, termin „negatywny styl poznawczy” zakorzenił się już w polskiej literaturze (por. Blaut, Paulewicz, 2011; Janicka, 2008). Wprowadzanie nowego określenia dla tej samej grupy zjawisk wydaje się nieuprawnione i mogłoby wywołać jeszcze większy zamęt. W niniejszej rozpra- wie za każdym razem, gdy zostanie użyte sformułowanie „negatywny styl po- znawczy”, będzie się on odnosił do stylu myślenia. Dynamiczny rozwój koncepcji 12 1. Negatywne style poznawcze poznawczo-behawioralnych w psychopatologii sprawił jednak, że jego definicja znacznie wykracza poza ramy teorii Becka. Warto przyjrzeć się w kolejnych roz- działach, jak rozwijała się ta koncepcja oraz jakie elementy wchodzą w skład tak zdefiniowanego stylu myślenia. 1.1. Rozwój teorii negatywnych stylów poznawczych Zainteresowanie wpływem procesów myślenia na funkcjonowanie człowie- ka sięga koncepcji neobehawioralnych, a w szczególności teorii umiejscowienia kontroli. Zdaniem jej twórcy, Juliana Rottera, ogromny wpływ na zachowanie ma „zgeneralizowane poczucie, występujące w większości sytuacji, które odnosi się do tego czy jednostka posiada, bądź też nie, wpływ na to, co jej się przytrafia” (Battle, Rotter, 1963, s. 482). Jeśli dana osoba uważa, że nie ma wpływu na efekty swoich działań, wykształca styl myślenia nazywany zewnętrznym umiejscowieniem kon- troli. Taki styl poznawczy „sprzyja powstawaniu różnych form patologii – bierności, zależności, braku tolerancji na wieloznaczności. Ludzie nie mają wtedy zaufania do siebie, są niepewni, silniej przeżywają zagrożenia” (Sęk, 2005, s. 111). Wewnętrzne przekonanie o wpływie na uzyskiwanie wzmocnień bardzo moc- no zostało zaakcentowane w teorii wyuczonej bezradności Martina Seligmana. Wyuczona bezradność to „stan charakteryzujący się oczekiwaniem na przykre wydarzenia i przekonaniem, że nie można zrobić nic, by im zapobiec. Prowadzi do wykształcenia postawy biernej, deficytów poznawczych i innych symptomów przypominających depresję” (Seligman i in., 2003, s. 763). Gdy poprzez nieroz- wiązywalne zadanie warunkowano bezradność, grupa osób zdrowych i depresyj- nych identycznie oceniała możliwość rozwiązania kolejnego zadania w drugiej fazie eksperymentu (por. rys. 1.). Natomiast, gdy w pierwszej fazie nie induko- wano wyuczonej bezradności, osoby depresyjne istotnie gorzej oceniały swoje możliwości niż osoby zdrowe (Miller, Seligman, 1975). Teoria wyuczonej bezradności w swojej pierwotnej formie błędnie zakładała, że niekontrolowane wydarzenia prowadzą do symptomów depresyjnych, ponie- waż wiele wydarzeń życiowych ma taki charakter. Nie można było również wy- tłumaczyć, dlaczego w trakcie depresji pojawia się obniżone poczucie własnej wartości, skoro porażki są niezależne od tego, co zrobi osoba badana. Jej prze- kształcenie w atrybucyjny model bezradności sprawiło, że o wiele precyzyjniej można przewidzieć, kiedy i w jakiej sytuacji jednostka zareaguje symptomami depresji (Abramson i in., 1978). Jeśli bowiem dana osoba doświadcza nieprzy- jemnej sytuacji i ma poczucie, że nie może nic zrobić, aby jej uniknąć, nie ozna- cza to jeszcze, że zareaguje poczuciem beznadziejności, czyli zgeneralizowanym przekonaniem, że obecne, jak i przyszłe działania nie zmienią fatalnego stanu, w jakim się znajduje (Seligman i in., 2003). Reakcja uzależniona jest od atrybucji przyczyn określonej sytuacji (por. tabela 1.). Atrybucja wewnętrzna oznacza, że winę za zaistniałą sytuację osoba bierze na siebie. Ponadto ma ona wrażenie, że inni poradziliby sobie z daną sytuacją o wiele lepiej. Sytuacja odwrotna ma miejsce, gdy przyczyny zlokalizowane są na zewnątrz. Wówczas za swoje poło- żenie obwinia się innych lub uznaje się, że w takiej sytuacji inni również nie daliby 1.1. Rozwój teorii negatywnych stylów poznawczych 13 7,00 6,00 5,00 4,00 3,00 2,00 1,00 0,00 Depresja Brak depresji Warunkowanie bezradności Brak warunkowania Rys. 1. Subiektywna ocena badanych dotycząca możliwości rozwiązania zadania wśród osób zdrowych i depresyjnych – im wyższy wynik, tym większe przeświadczenie, że zadania nie da się rozwiązać Źródło: oprac. na podst. Miller, Seligman, 1975. Rys. 1. Subiektywna ocena badanych dotycząca możliwości rozwiązania zadania wśród osób zdrowych i depresyjnych – im wyższy wynik, tym większe przeświadczenie, że zadania nie da się rozwiązać. sobie rady. Aby powstało poczucie wyuczonej bezradności, poza wewnętrznym umiejscowieniem przyczyn porażki, muszą wystąpić dodatkowe warunki. Ważne jest bowiem to, czy osoba uważa, że przyczyny jej położenia są stabilne w czasie – czyli występują i będą występowały nadal, czy też niestabilne w czasie – czy- li obecne tylko w danym momencie. Trzecim wymiarem, na podstawie którego 12 osoby umiejscawiają przyczyny swoich niepowodzeń, jest uznanie czy dane zda- rzenie jest natury globalnej (dotyczącej wielu sfer życia), czy też ma charakter specyficzny (aktualny tylko w danej sytuacji). 10 Tabela 1. Wymiary stylów atrybucji na przykładzie kobiety, z którą zerwał partner 8 Wymiary 6 Globalne 4 Specyficzne 2 Wewnętrzne stabilne niestabilne Nie jestem atrakcyjna Nie jestem atrakcyjna dla niego Czasami zanudzam mężczyzn Zanudzałam go moimi rozmowami Zewnętrzne stabilne Mężczyźni nie lubią inteligent- nych kobiet Przy inteligent- nych kobietach on czuje się zagrożony niestabilne Depresja Mężczyźni Brak odrzucają On nie potrafi wchodzić w związki 0 Źródło: oprac. na podst. Abramson i in., 1978. wewnętrzna brak zewnętrzna Rys. 2. Liczba porażek, których doznały osoby depresyjne i zdrowe po uzyskaniu instrukcji atrybucyjnej. 7,00 14 6,00 1. Negatywne style poznawcze Przeformułowana teoria wyuczonej bezradności została potwierdzona w eks- 5,00 perymentach, w których osoby badane otrzymywały w trakcie indukowania porażki dodatkową instrukcję atrybucyjną. Przed wykonaniem nierozwiązywalnego zada- 4,00 nia prezentowano im wykres, który przedstawiał, jaki procent uczestników po- Depresja przedniego badania wykonał wszystkie zadania. Grupa z indukowaną atrybucją Brak depresji 3,00 wewnętrzną dowiadywała się, że 55 osób rozwiązało wszystkie 4 problemy, 30 trzy problemy, 5 dwa, 9 jeden i zaledwie 1 badanych nie wykonało poprawnie 2,00 żadnego zadania. Wykres był podsumowany zdaniem, że większość uczestników powinna poprawnie rozwiązać przynajmniej trzy problemy, choć w rzeczywistości 1,00 nie dało się rozwiązać żadnego. W grupie z atrybucją zewnętrzną wykres wyglądał odwrotnie: 1 osób rozwiązało trzy zadania, 2 dwa zadania, 7 jedno i aż w 90 badanym nie udało się rozwiązać żadnego zadania. Tutaj zdanie pod wy- 0,00 kresem informowało, że dla większości badanych prezentowane zadanie okazało się bardzo trudne. Po wykonaniu pierwszego zadania osoby badane były proszone o wykonanie kolejnego, tym razem takiego, które dało się poprawnie rozwiązać. Osoby niedepresyjne wykonały drugie zadanie na identycznym poziomie, nieza- leżnie od tego, jaką instrukcję wcześniej otrzymały. Natomiast deficyty osób depre- Rys. 1. Subiektywna ocena badanych dotycząca możliwości rozwiązania zadania wśród syjnych, które ujawniały się we wszystkich dotychczasowych badaniach, zniwelo- osób zdrowych i depresyjnych – im wyższy wynik, tym większe przeświadczenie, że wały się w grupie z atrybucją zewnętrzną (por. rys. 2.). Takie wyniki oraz dane zadania nie da się rozwiązać. pozyskane wprost od osób badanych oznaczają, że osoby depresyjne, które nie oglądały wykresów prezentujących trudność wykonania zadania, z reguły stosują atrybucję wewnętrzną dotyczącą porażki (Klein i in., 1976). Warunkowanie bezradności Brak warunkowania 12 10 8 6 4 2 0 Depresja Brak depresji wewnętrzna brak zewnętrzna Rys. 2. Liczba porażek, których doznały osoby depresyjne i zdrowe po uzyskaniu Rys. 2. Liczba porażek, których doznały osoby depresyjne i zdrowe po uzyskaniu instrukcji atrybucyjnej. instrukcji atrybucyjnej Źródło: oprac. na podst. Klein i in., 1976.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rola negatywnych stylów w zespole napięcia przedmiesiączkowego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: