Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00500 007552 13468075 na godz. na dobę w sumie
Roszczenie o wykonanie zobowiązania z umowy zgodnie z jego treścią. Wydanie 1 - ebook/pdf
Roszczenie o wykonanie zobowiązania z umowy zgodnie z jego treścią. Wydanie 1 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 518
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0738-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Jest to pierwsze w polskim piśmiennictwie kompleksowe i pogłębione opracowanie problematyki roszczenia o wykonanie zobowiązania zgodnie z jego treścią – jego konstrukcji, przesłanek i granic, zarówno w odniesieniu do zobowiązań pieniężnych, jak i niepieniężnych. Wiele miejsca poświęcono zaskarżalności tego roszczenia, w tym świadczeń i obowiązków ubocznych. Sformułowano i przedstawiono koncepcję generalnego roszczenia o doprowadzenie świadczenia nienależycie wykonanego do jego zgodności ze zobowiązaniem. Szczegółowo zostały omówione granice roszczenia o wykonanie zobowiązania in natura, w tym zwłaszcza nieracjonalność gospodarcza świadczenia oraz jej wpływ na istnienie, treść i zaskarżalność roszczenia o wykonanie zobowiązania in natura. Analizie poddano także aspekty proceduralne związane z omawianą tematyką.

Praca dopełnia dorobek polskiego piśmiennictwa w zakresie konsekwencji naruszenia zobowiązania. Aktualny stan prawa polskiego został ukazany na prawnoporównawczym tle obcych porządków prawnych oraz europejskich propozycji i projektów harmonizacyjnych. Znajomość tych rozwiązań jest niezbędna dla zrozumienia przyszłych europejskich aktów prawnych z zakresu prawa zobowiązań, które będą stosować także polscy prawnicy. Sformułowane wnioski mają kluczowe znaczenie dla wypracowania optymalnych rozwiązań dla projektowanego polskiego kodeksu cywilnego w zakresie objętym tematyką pracy.

Publikacja jest skierowana przede wszystkim do prawników praktyków – zarówno do adwokatów oraz radców prawnych, jak i do sędziów.

Dr Iwona Karasek-Wojciechowicz – adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek zespołu problemowego Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, jak również radca prawny aktywnie uczestniczący w obsłudze działalności gospodarczej, w szczególności w zakresie bankowości i finansów oraz nieruchomości. Wieloletni ekspert w ramach programu Banku Światowego „Doing Business”.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz skrótów 15 Wstęp 19 1 Zarysowanie problematyki pracy 19 2 Kwestie terminologiczne 28 ROZDZIAŁ I. Roszczenie o wykonanie zobowiązania in natura w strukturze stosunku zobowiązaniowego – tło prawnoporównawcze 33 1 Uprawnienia pierwotne i wtórne 34 2 Uprawnienie do żądania świadczenia w naturze w prawie rzymskim 40 3 Uprawnienie do żądania spełnienia świadczenia w naturze w systemach common law 42 42 3 1 Uwagi wstępne 3 2 Umowa jako udzielenie gwarancji 44 3 3 Umowa jako disjunctive obligation 48 3 4 Umowa jako zobowiązanie do świadczenia w naturze 49 3 5 Primary rights i secondary rights 53 4 Zaskarżalność uprawnienia do żądania świadczenia w naturze na gruncie systemów common law 57 4 1 Teoretyczne ujęcia remedy 57 4 2 Ochrona materialnych praw podmiotowych w common law 58 4 3 Znaczenie remedy w common law 59 4 4 Zakres dostępności specific performance w systemach common law 61 4 5 Żądanie zaspokojenia primary rights w systemach common law na tle rozwiązań systemów kontynentalnych 62 5 Miejsce roszczenia o wykonanie zobowiązania zgodnie z jego treścią w systemach kontynentalnych 64 5 1 Brak regulacji roszczenia pierwotnego o spełnienie świadczenia w naturze 64 5 Spis treści 5 2 Zaskarżalność uprawnienia do żądania spełnienia świadczenia pierwotnego w naturze 66 5 3 Zaskarżalność roszczeń o świadczenia uboczne, obowiązków ochronnych oraz innych obowiązków 71 5 4 Konstrukcyjny prymat roszczenia pierwotnego 76 5 5 Alternatywny model: system sankcji? 76 6 Roszczenie o wykonanie zobowiązania zgodnie z jego treścią w europejskich regulacjach i projektach harmonizacyjnych 78 6 1 Konwencja wiedeńska o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów (CISG) 78 6 2 DCFR 79 6 3 CESL 83 1 Konstrukcja roszczenia w prawie polskim ROZDZIAŁ II. Miejsce roszczenia o wykonanie zobowiązania zgodnie z jego treścią w prawie polskim 85 85 1 1 Zarys zastanych stanowisk 86 1 2 Stanowisko włas ne 93 1 3 Źródło zasady zaskarżalności uprawnień do żądania świadczenia (roszczeń) 104 1 4 Odpowiedzialność za dług a zaskarżalność roszczeń 110 1 5 Umowne uchylenie zaskarżalności roszczenia 112 2 Uprawnienie do żądania spełnienia świadczenia w naturze i jego zaskarżalność 118 3 Znaczenie wymagalności dla dochodzenia świadczenia w naturze 120 4 Zaskarżalność obowiązków ubocznych 123 4 1 Świadczenia uboczne i pomocnicze – uwagi wstępne 123 4 2 Kompetencja zaskarżalności świadczeń ubocznych 126 5 Miejsce roszczenia o wykonanie zobowiązania zgodnie z jego treścią w polskim projekcie części ogólnej prawa zobowiązań 137 ROZDZIAŁ III. Roszczenie o świadczenie w naturze a przyczyna niewykonania zobowiązania 141 1 Prawo polskie 141 1 1 Zastane stanowisko doktryny 142 1 2 Znaczenie roszczenia o wykonanie zobowiązania in natura w przypadku niemożliwości subiektywnej 1 3 Niezależność zaskarżalności roszczenia pierwotnego 143 od naruszenia zobowiązania 144 146 1 4 Niespójność systemowa prawa polskiego 1 5 Uzależnienie roszczenia o wykonanie zobowiązania od nieuspra - wied liwionego niewykonania zobowiązania 2 Europejskie krajowe systemy prawne 148 151 6 www.lexisnexis.pl 3 CISG 152 4 DCFR 154 159 5 CESL 6 Projekt polskiego prawa zobowiązań 161 ROZDZIAŁ IV. Konsekwencje zróżnicowanych modeli zaskarżalności uprawnień pierwotnych 1 Podstawowe modele konstrukcyjne 2 Sytuacja wierzyciela w procesie i egzekucji na tle zróżnicowanych modeli uprawnień pierwotnych 2 1 Zakres zaskarżalności uprawnień pierwotnych 2 2 Zaskarżalność uprawnienia do świadczenia pierwotnego 165 165 167 167 jako zasada lub wyjątek 168 2 3 Ukształtowanie postępowania egzekucyjnego 170 2 3 1 Systemy kontynentalne – niezaskarżalność świadczeń pierwotnych versus nieegzekwowalność orzeczeń zasądzających świadczenie pierwotne 170 175 2 3 2 Egzekucja w systemie anglosaskim 3 Wpływ zróżnicowania konstrukcyjnego uprawnień pierwotnych 177 na ukształtowanie niektórych instytucji prawnych 3 1 Regulacja przedawnienia 177 3 2 Przelew roszczeń pierwotnych 178 4 Zaskarżalność uprawnień pierwotnych w świet le ekonomicznej analizy prawa 180 4 1 Zarys podstawowych założeń i kryteriów dla ekonomicznej analizy prawa 181 4 1 1 Paradygmat człowieka racjonalnego (teoria racjonalnego wyboru) 181 4 1 2 Koszty transakcyjne 184 4 1 3 Efektywność prawa 186 4 1 3 1 Kryterium Pareta 187 4 1 3 2 Kryterium Kaldora–Hicksa 188 190 4 2 Efektywność zaskarżalności roszczenia pierwotnego in natura 4 2 1 Aktualny stan dorobku ekonomicznej analizy prawa w kwestii zaskarżalności roszczeń 190 4 2 2 Efektywność sankcji odszkodowawczej Doktryna efficient breach of contract 191 198 4 2 3 Krytyka doktryny efficient breach of contract 4 2 4 Rozwiązanie efektywne: zaskarżalność roszczeń in natura 200 4 2 5 Wzrost zaufania na rynku 202 4 2 6 Zaskarżalność roszczeń in natura jako zasada czy jako wyjątek? 205 7 Spis treści ROZDZIAŁ V. Treść roszczenia o wykonanie zobowiązania in natura 208 1 Treść roszczenia o wykonanie zobowiązania 209 2 Zmiana treści roszczenia 213 3 Przypadek szczególny: treść roszczenia o doprowadzenie świadczenia do zgodności z zobowiązaniem 221 ROZDZIAŁ VI. Roszczenie o doprowadzenie świadczenia do stanu zgodnego z zobowiązaniem 225 1 Źródło i charakter roszczenia o doprowadzenie świadczenia do zgodności z zobowiązaniem 225 1 1 Zastane stanowisko 228 1 2 Zakres przedmiotowy roszczenia o wykonanie Wpływ nienależycie spełnionego świadczenia na roszczenie o wykonanie 1 3 Roszczenie o doprowadzenie świadczenia do zgodności 229 z zobowiązaniem jako szczególna postać roszczenia o wykonanie zobowiązania 233 1 4 Roszczenie o doprowadzenie wykonywania dzieła do stanu zgodnego z zobowiązaniem (art  636 k c ) 234 1 5 Wyłączenie generalnego roszczenia o doprowadzenie świadczenia do stanu zgodnego z zobowiązaniem dla umów najmu (art  662 § 3 k c ) 235 1 6 Cel regulacji roszczenia o usunięcie wad świadczenia w ramach reżimu rękojmi i niezgodności towaru z umową 1 7 Zasada realnego wykonania zobowiązania Uprawnienie 237 wierzyciela do żądania usunięcia niezgodności świadczenia versus uprawnienie dłużnika do usunięcia niezgodności świadczenia 239 1 8 Ograniczenie znaczenia typologii przypadków naruszenia zobowiązania 240 1 9 Wnioski częściowe 243 2 Źródło i charakter roszczenia o doprowadzenie świadczenia do zgodności z zobowiązaniem w obcych systemach prawnych oraz w europejskich i polskich projektach prawa zobowiązań 243 2 1 Roszczenie o doprowadzenie świadczenia do zgodności z zobowiązaniem w projekcie polskiej kodyfikacji 243 2 2 Roszczenie o korektę świadczenia w DCFR i CESL 244 3 Reżim rękojmi a roszczenie o doprowadzenie świadczenia do stanu zgodności z zobowiązaniem 3 1 Stosunek Nacherfüllungsanspruch (§§ 437 pkt 1, 439 ust  1 BGB) 245 do pierwotnego roszczenia o wykonanie zobowiązania (§ 433 ust  1 zd  1 BGB) na gruncie prawa niemieckiego 246 8 Spis treściwww.lexisnexis.pl 3 2 Treść zobowiązania wynikającego z pozakonsumenckiej umowy sprzedaży 249 3 3 Treść zobowiązania wynikającego z umowy sprzedaży a uprzednia niemożliwość świadczenia 252 3 3 1 Szerokie ujęcie uprzedniej niemożliwości świadczenia 252 3 3 2 Alternatywa: wąskie ujęcie uprzedniej niemożliwości świadczenia 253 3 3 3 Przyjęcie nienależytego świadczenia a zmiana umowy 257 4 Charakter uprawnień zmierzających do doprowadzenia świadczenia do zgodności z zobowiązaniem w obrocie pozakonsumenckim 258 4 1 Zastane stanowisko doktryny i orzecznictwa – uwagi wstępne 258 4 2 Ekonomiczna racjonalność roszczeniowego charakteru uprawnień objętych reżimem rękojmi 261 4 2 1 Ochrona interesów stron umowy sprzedaży 261 4 2 2 Możliwość realizacji przez sprzedawców obowiązku naprawy rzeczy 263 4 2 3 Ochrona sprzedawcy przed ryzykiem nadmiernych kosztów realnego usunięcia wady 264 4 3 Ratio legis uprawnienia kupującego do żądania usunięcia wady w ramach rękojmi 265 4 4 Uprawnienie do żądania usunięcia wady dzieła w ramach rękojmi 266 4 5 Wymiar ekonomiczny rozstrzyg nięcia 268 4 6 Charakter przysługującego w ramach rękojmi żądania wymiany przedmiotu świadczenia 269 4 7 Różnice w ukształtowaniu roszczenia o doprowadzenie świadczenia do zgodności z zobowiązaniem w ramach reżimu rękojmi w porównaniu do zasad ogólnych 274 5 Charakter uprawnień zmierzających do doprowadzenia świadczenia do zgodności z zobowiązaniem w obrocie konsumenckim 5 1 „Roszczeniowy” charakter uprawnienia do usunięcia niezgodności 275 świadczenia w świet le dyrektywy 1999/44/WE 277 280 284 5 2 Charakter uprawnienia do żądania demontażu i montażu 5 3 Sekwencyjność środków zaradczych? ROZDZIAŁ VII. Granice roszczenia o wykonanie zobowiązania in natura 1 Uwagi wstępne 2 Granice roszczenia o spełnienie świadczenia pieniężnego 289 289 296 2 1 Rezygnacja wierzyciela ze świadczenia niepieniężnego w zamian za kompensatę 296 2 1 1 Transakcja zastępcza 298 9 Spis treści 2 1 2 Odmowa przez wierzyciela przyjęcia świadczenia niepieniężnego w zamian za kompensatę 2 1 2 1 Reguła White Carter (Councils) Ltd. 304 2 1 3 CESL v. McGregor 304 2 1 2 2 Mora creditoris 304 2 1 2 3 Zastosowanie zasady pacta sunt servanda 305 305 2 1 3 1 Umowa sprzedaży (art  132 ust  2 CESL) 306 2 1 3 2 Umowa o świadczenie usług (art  158 CESL) 307 2 1 4 DCFR 309 2 1 4 1 Ukształtowanie zasady (art  III -3:301 DCFR) 309 2 1 4 2 Regulacja szczególna – umowa o świadczenie usług (art  IV C -2:111 DCFR) 311 2 1 5 Rozłożenie ciężaru dowodu – porównanie ryzyka non liquet 312 2 1 6 Porównanie zróżnicowanych zasad rozliczenia korzyści z transakcji zastępczej 2 1 6 1 Zalety i wady rozwiązania CESL (art  158 CESL) 2 1 6 2 Zalety i wady rozwiązania DCFR (art IV C -2:111 314 315 DCFR) 316 2 1 7 Propozycja włas na rozdziału korzyści z transakcji zastępczej 318 2 1 8 Polski Projekt KKPC 320 323 3 Granice roszczenia o spełnienie świadczenia niepieniężnego 325 2 2 Usprawied liwione niespełnienie świadczenia niepieniężnego 3 1 Gospodarcza nieracjonalność świadczenia Niezamierzone efektywne naruszenie zobowiązania (involuntary efficient breach of contract) 325 3 1 1 Gospodarcza niemożliwość świadczenia 326 3 1 2 Gospodarcza nieracjonalność świadczenia (art  363 § 1 zd  2 k c ) jako granica roszczenia o wykonanie zobowiązania 329 3 1 3 Artykuł 363 § 1 k c a roszczenie o wykonanie zobowiązania pieniężnego 334 3 1 4 Nadmierność kosztów lub trudności w rozumieniu art  363 § 1 k c ; suma pieniężna zwalniająca z obowiązku świadczenia niepieniężnego in natura 334 3 1 4 1 Charakter zastępczego ekwiwalentu pieniężnego 334 3 1 4 2 Ustalenie sumy pieniężnej zwalniającej z obowiązku świadczenia in natura na podstawie wyceny świadczenia zastępczego 335 10 Spis treściwww.lexisnexis.pl 3 1 4 3 Ustalenie sumy pieniężnej zwalniającej z obowiązku świadczenia in natura w braku dostępnego świadczenia zastępczego 337 3 1 4 4 Zwolnienie się dłużnika z obowiązku doprowadzenia świadczenia do zgodności z zobowiązaniem 340 3 1 4 5 Nadmierność kosztów lub trudności w rozumieniu art  363 § 1 zd  2 k c 342 3 1 5 Przewidywalność nadmiernej uciążliwości wykonania zobowiązania in natura 3 1 5 1 Uzgodnienie wynagrodzenia z założenia niepokrywającego kosztów spełnienia świadczenia 344 344 3 1 5 2 Przyjęcie przez dłużnika ryzyka powstania nadmiernych kosztów lub trudności 345 3 1 5 3 Przewidywalność w chwili zawierania umowy ryzyka nadmiernej uciążliwości wykonania zobowiązania 347 3 1 6 Artykuł 363 § 1 zd  2 w zobowiązaniach starannego działania 348 3 1 7 Konstrukcja ochrony dłużnika na podstawie art 363 § 1 zd 2 k c 350 3 1 8 Artykuł 363 § 1 zd 2 k c a gospodarcza niemożliwość świadczenia 352 3 1 9 Gospodarcza nieracjonalność świadczenia w DCFR 353 3 1 9 1 Przesłanki i skutki gospodarczej nieracjonalności świadczenia na gruncie DCFR 353 3 1 9 2 Zamienne świadczenie pieniężne 356 3 1 9 3 Nieracjonalność świadczenia a klauzula rebus sic stantibus w DCFR 356 3 1 10 Gospodarcza nieracjonalność świadczenia w CESL 357 3 1 11 Polski projekt prawa zobowiązań 359 3 1 12 Nadmierna uciążliwość doprowadzenia świadczenia do zgodności z zobowiązaniem w polskiej regulacji rękojmi dla obrotu pozakonsumenckiego 362 3 1 13 Granice roszczenia o doprowadzenie świadczenia do zgodności z zobowiązaniem w ramach obrotu konsumenckiego 3 1 13 1 Nieproporcjonalność względna środka 365 zaradczego 365 3 1 13 2 Nieproporcjonalność absolutna środka zaradczego „pierwszego rzędu” 370 11 Spis treści 3 1 13 3 Nieproporcjonalność absolutna środka zaradczego „pierwszego rzędu” na gruncie ustawy o sprzedaży konsumenckiej 374 3 2 Klauzula rebus sic stantibus jako granica roszczenia o wykonanie zobowiązania in natura 381 3 2 1 Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązanie 381 3 2 2 Ukształtowanie skutków klauzuli rebus sic stantibus w aspekcie roszczenia o wykonanie zobowiązania 383 3 2 3 Relacje między zasadą pacta sunt servanda a klauzulą rebus sic stantibus 386 3 2 4 Klauzula rebus sic stantibus a gospodarcza nieracjonalność świadczenia 3 2 5 Klauzula rebus sic stantibus a niemożliwość świadczenia 3 3 Niemożliwość świadczenia oraz utrata znaczenia świadczenia 389 394 395 po naruszeniu zobowiązania 3 3 1 Pojęcie niemożliwości świadczenia 395 3 3 1 1 Tło prawnoporównawcze 395 3 3 1 2 Znaczenie pojęcia „niemożliwość świadczenia” 396 3 3 2 Wpływ niemożliwości świadczenia na roszczenie o wykonanie zobowiązania in natura 400 401 3 3 3 Roszczenie o wydanie surogatów 3 3 4 Przypadek szczególny: zbycie przedmiotu świadczenia osobie trzeciej 403 3 3 5 Przypadek szczególny: zobowiązanie do świadczenia rzeczy oznaczonych co do gatunku 405 3 3 6 Utrata znaczenia świadczenia dla wierzyciela po naruszeniu zobowiązania 410 3 4 Niezgodność świadczenia z prawem 413 3 5 Ściśle osobisty charakter świadczenia 415 415 417 418 3 6 Upływ czasu 421 3 5 1 Rozwiązania europejskich projektów harmonizacyjnych 3 5 2 Prawo niemieckie 3 5 3 Prawo polskie 3 6 1 Czasokres dochodzenia roszczenia o wykonanie zobowiązania na gruncie prawa polskiego 421 3 6 2 Szczególny przypadek: roszczenie o doprowadzenie świadczenia do zgodności z zobowiązaniem oraz obowiązki ostrzegawcze 423 3 6 3 Rozwiązania europejskich projektów harmonizacyjnych 424 3 6 4 Polski projekt prawa zobowiązań 425 3 6 5 Bieg terminu przedawnienia o doprowadzenie świadczenia do zgodności z zobowiązaniem 426 12 Spis treściwww.lexisnexis.pl ROZDZIAŁ VIII. Od roszczenia pierwotnego do roszczenia wtórnego 428 1 Systemy common law 428 2 Krajowe systemy ius civile 429 3 Prawo polskie 429 429 435 3 1 Zbieg z roszczeniem odszkodowawczym 3 2 Roszczenie pierwotne a wykonanie zastępcze ROZDZIAŁ IX. Egzekwowalność roszczenia o wykonanie zobowiązania in natura 1 Okreś lenie w tytule egzekucyjnym zasądzanego świadczenia 2 Egzekwowalność jako element zaskarżalności roszczenia? 3 Egzekwowalność czynności zastępowalnych 438 439 444 451 3 1 Dopuszczalność egzekucji czynności zastępowalnych 451 454 3 2 Sposób egzekucji czynności zastępowalnych 3 3 Koszty wykonania zastępczego w egzekucji 457 4 Egzekwowalność czynności niezastępowalnych 457 457 460 4 1 Dopuszczalność egzekucji czynności niezastępowalnych 4 2 Sposób egzekucji czynności niezastępowalnych ROZDZIAŁ X. Zagadnienia kolizyjnoprawne Podsumowanie – zestawienie najważniejszych tez Bibliografia 466 473 509 Spis treści Wykaz skrótów 1. Źródła prawa obowiązującego, projekty aktów prawnych oraz prawo modelowe ABGB BGB CESL CISG lub Konwencja wiedeńska Code civil Codice civile Código civil DCFR – kodeks cywilny austriacki z 1811 r (Allgemeines Bürgerli­ ches Gesetzbuch) – kodeks cywilny niemiecki z  1896  r (Bürgerliches Gesetz­ buch) – Wspólne Europejskie Prawo Sprzedaży (Common European Sales Law) – przedstawiony przez Komisję Europejską pro- jekt rozporządzenia w  sprawie wspólnych europejskich przepisów dotyczących sprzedaży KOM (2011) 635 – wer- sja ostateczna – Konwencja Narodów Zjednoczonych o  umowach między- narodowej sprzedaży towarów, sporządzona w  Wiedniu dnia 11 kwiet nia 1980 r (Dz U z 1997 r Nr 45, poz  286) (Convention on Contracts for the International Sale of Goods) – kodeks cywilny francuski z 1804 r (Code civil) – kodeks cywilny włoski z 1942 r (Codice civile) – kodeks cywilny hiszpanski z 1889 r – projekt wspólnego systemu odniesienia (Draft Common Frame of References) dyrektywa 1999/44/WE – dyrektywa 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z  25  maja 1999  r w  sprawie niektórych aspektów sprze- daży towarów konsumpcyjnych i  związanych z  tym gwa- rancji (Dz Urz WE 1999 L 171/12) dyrektywa 2011/83/UE – dyrektywa 2011/83/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z  25  października 2011  r w  sprawie praw konsumentów, zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i  dyrektywę 1999/44/EC Parlamentu Europejskiego i  Rady oraz uchy- lająca dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i  Rady (Dz Urz UE 2011 L 304/64) 15 EKPCz k c k p k p c k z Obligationenrecht PECL p p m Projekt KKPC pr up n ustawa o prawach konsumenta u w s k , ustawa o sprzedaży konsu- menckiej ZPO Wykaz skrótów – Europejska konwencja o  ochronie praw człowieka i  pod- stawowych wolności sporządzona w  Rzymie dnia 4  lis- topada 1950  r , zmieniona następnie Protokołami nr  3, 5 i  8 oraz uzupełniona Protokołem nr  2 (Dz U z  1993  r Nr 61, poz  284 ze zm ) – ustawa z 23 kwiet nia 1964 r – Kodeks cywilny (tekst jedn Dz U z 2014 r , poz  121) – ustawa z  26  czerw ca 1974  r – Kodeks pracy (tekst jedn Dz U z 1998 r Nr 21, poz  94 ze zm ) – ustawa z  17  lis topada 1964  r – Kodeks postępowania cy- wilnego (tekst jedn Dz U z 2014 r , poz  101 ze zm ) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 paździer- nika 1933 r – Kodeks zobowiązań (Dz U Nr 82, poz  598 ze zm ) – prawo zobowiązań stanowiące część szwajcarskiego ko- deksu cywilnego z 1911 r – Zasady Europejskiego Prawa Umów (Principles of Euro­ pean Contract Law) – ustawa z 4 lutego 2011 r – Prawo prywatne międzynaro- dowe (Dz U Nr 80, poz  432) – projekt przepisów o  naruszeniu zobowiązań zespołu Ko- misji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego Projekt wraz z uzasadnieniem został opublikowany w: M  Pecyna (red ), Wykonanie i  skutki naruszenia zobowiązań. Projekt z  uza­ sadnieniem, Kraków 2009 Ostatni tekst projektu został opublikowany w: TPP 2010, nr 4, s  138 i n – ustawa z  28  lutego 2003  r – Prawo upadłościowe i  na- prawcze (tekst jedn Dz U z 2012 r , poz  1112 ze zm ) z 2014 r , poz  827) – ustawa z  30  maja 2014  r o  prawach konsumenta (Dz U – ustawa z 27 lipca 2002 r o szczególnych warunkach sprze- daży konsumenckiej oraz o  zmianie Kodeksu cywilnego (Dz U Nr 141, poz  1176 ze zm ) – niemiecki kodeks postępowania cywilnego z 1950 r (Zivil­ process Ordnung) 2. Czasopisma i publikatory AcP BGBl Dz Urz UE EP JZ KPP Lexis pl MoP NJW – „Archiv für die civilistische Praxis” – niemiecki Dziennik Ustaw (Bundesgesetzblatt) – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej – „Edukacja Prawnicza” – „Juristenzeitung” – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – Serwis Prawniczy Lexis Nexis Polska sp z o o – „Monitor Prawniczy” – „Neue Juristische Wochenschrift” 16 www.lexisnexis.pl NP OSNAPiUS OSNCP OSNP OSP OTK PHI PiP PPH PS PUG SC SIP1 SIP2 SIS TPP ZEuP ZHR ZIP ZvglRW 3. Nazwy organów BGH ETPCz SN TK TSUE ZUS 4. Inne KKPC nb SPP UE WE Wykaz skrótów – „Nowe Prawo” – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 r do 1994 r ) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpie- czeń Społecznych i Spraw Publicznych (od 2003 r ) – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – „Produkthaftpflicht International” – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Studia Cywilistyczne” – system informacji prawnej Wydawnictwa Wolters Kluwer – system informacji prawnej Wydawnictwa C H Beck – „Studia Iuridica Silesiana” – „Transformacje Prawa Prywatnego” – „Zeitschrift für europäisches Privatrecht” – „Zeitschrift für das gesamte Handels- und Wirtschafts- recht” – „Zeitschrift für Wirtschaftsrecht” – „Zeitschrift für vergleichende Rechtswissenschaft” – Niemiecki Federalny Sąd Najwyższy (Bundesgerichtshof) – Europejski Trybunał Praw Człowieka – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Sprawied liwości Unii Europejskiej – Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego – numer brzegowy – System Prawa Prywatnego – Unia Europejska – Wspólnota Europejska Wstęp 1. Zarysowanie problematyki pracy Wykonanie umowy stanowi rację do jej zawarcia Umowa zostaje zawarta po to, by wierzyciel mógł otrzymać uzgodnione świadczenie1 Cel każdej umowy jest zatem osiąg nięty, gdy dojdzie do jej wykonania zgodnie z tre- ścią zobowiązania czy też – innymi słowy – „w naturze” lub „realnie”2 Każdy ustawodawca stoi zatem przed koniecznością odpowiedzi na pyta- nia: czy system prawny powinien przyznawać wierzycielowi uprawnienie do żądania wykonania zobowiązania in natura, czy ograniczyć się do rosz- czenia odszkodowawczego, jako jedynego (głównego) instrumentu chro- niącego interes wierzyciela Mniejsze wątp liwości wzbudza odpowiedź na to pytanie w kontekście roszczenia o świadczenie pieniężne (choć i tu się one pojawiają) Jednak już znaczne kontrowersje powstają w odniesieniu do żądania spełnienia świadczeń niepieniężnych Możliwe rozwiązania rozciągają się od nieograniczonego przyznania takiego uprawnienia aż do jego całkowitego odrzucenia Nierzadko wybór pomiędzy nimi dokonywa- ny w  po szczególnych porządkach prawnych jest determinowany uprzed- nim rozstrzyg nięciem przez ustawodawcę dylematów o  charakterze nie- malże filozoficznym3 Zaakceptowaniu wiążącej siły kontraktu często jest przeciwstawiana wolność osobista dłużnika oraz ochrona podstawowych praw i wolności Jakkolwiek, jak to zostało wskazane w europejskiej dys- 1 W   Popiołek, Roszczenie o  wykonanie świadczenia w  naturze. Zagadnienia kolizyjno­ prawne, SIS 1991, t  16, s  77, za: N  Catala, La nature juridique du payment, Paris 1961, s  11; J  Gernhuber, Die Erfüllung und ihre Surogate, Tübingen 1983, s  90 2 W  Popiołek, Roszczenie…, s  77 3 M  Schmidt-Kessel, The Right to Specific Performance under the DCFR, w: G  Wagner (red ), The Common Frame of Reference: A  View from Law Economics, Munich 2009, s  71 Przykładowo zob P  Atiyah, Essays on contract, New York 1990, s  146–148 19 Wstęp kusji nad tym zagadnieniem: z  jednej strony wolność zakłada przecież możliwość związania się umową, lecz z  drugiej strony istnieje potrzeba jakiegoś ograniczenia owego związania4 Zaakceptowanie przez ustawodawcę dopuszczalności dochodzenia wyko- nania zobowiązania in natura, w szczególności świadczeń niepieniężnych, stwarza konieczność dokonania dalszych wyborów legislacyjnych: wyzna- czenia konstrukcji i przesłanek takiego roszczenia, ustalenia jego zasadni- czego albo jedynie wyjątkowego charakteru, a  także w  końcu okreś lenia jego granic Będą one zarazem stanowić granice obowiązywania w danym porządku prawnym zasady pacta sunt servanda, współkształtując (oczywi- ście nie wyłącznie) jej treść Zasada pacta sunt servanda jest poza konkretnym systemem prawnym zale- dwie bardzo ogólnie sformułowanym postulatem moralności i etyki, które jednak nie okreś lają precyzyjnie jej granic Granice te musiałyby zresztą być wyrażone w pojęciach i konstrukcjach, które stwarza dopiero porządek prawny5 To dopiero konkretny system prawny, realizując ów bardzo ogól- nie sformułowany postulat moralności i etyki6, nadaje jej okreś loną norma- tywną postać: zarówno wypełnia ją treścią, jak i okreś la granice7 Znacze- nie „mocy wiążącej” umowy może być bowiem bardzo różne: 1) może sprowadzać się do egzekwowalności in natura wszystkich zobo- wiązań; 2) może przyjmować jako zasadę dostępność roszczenia o  świadczenia in natura, lecz jednocześ nie wprowadzać od tej zasady szersze lub węż- sze wyjątki; 3) może wprowadzać jako zasadę niedostępność żądania wykonania zo- bowiązania in natura, a przyznawać je jedynie wyjątkowo; 4) może też nigdy nie przyznawać takiego roszczenia wierzycielowi, ogra- niczając się wyłącznie do sankcji odszkodowawczej jako skutku naru- szenia wiążącego kontraktu; 4 M  Schmidt-Kessel, The Right to Specific Performance…, s  71 5 W tym kierunku przykładowo H  Hanau, Der Grundsatz der Verhältnismäßigkeit als Schranke privater Gestaltungsmacht, Tübingen 2004, s  34: „Der Grundsatz »pacta sunt servanda« beschränkt deshalb nicht – von außen – die Privatautonomie, sondern zeichnet nur – von innen – ihre selbst gesetzte Grenze nach” 6 O ile w ogóle zostanie przyjęte, że etyka czy moralność taki postulat formułują, co nie jest powszechnie akceptowane 7 M  Weller, Die Vertragstreue, Tübingen 2009, s  576 20 www.lexisnexis.pl Wstęp 5) może w końcu różnicować pomiędzy roszczeniami o świadczenia pie- niężne i niepieniężne, w przypadku tych ostatnich, przyznając wierzy- cielowi jedynie roszczenie o ekwiwalent pieniężny pierwotnego świad- czenia niepieniężnego lub jedynie roszczenie odszkodowawcze Możliwe są do pomyślenia (i wcale nieabsurdalne) systemy funkcjonujące bez zasady pacta sunt servanda8 lub z marginalnym jej znaczeniem9 Jed- nak w  ogólnoeuropejskiej dyskusji nad tym zagadnieniem wskazuje się, że generalne roszczenie o wykonanie zobowiązania zgodnie z jego treścią ma kilka korzyści Po pierwsze, przez sankcję nakazu świadczenia zgod- nie z  treścią wierzyciel otrzymuje – tak dalece, jak to możliwe – to, co było mu należne Po drugie, unika się w ten sposób trudności z oszacowa- niem szkody Po trzecie, podkreś lona jest wiążąca siła umowy Z drugiej strony, badania porównawcze nad systemami prawnymi, a w szczególno- ści nad praktyką gospodarczą, pokazują, że zasada dopuszczająca docho- dzenie wykonania zobowiązania zgodnie z jego treścią musi być ograni- czona10 Wchodzi tu w  grę zarówno potrzeba interesu dłużnika przed nieracjonalnie nadmiernym obciążeniem związanym z  wykonaniem zo- bowiązania, jak i  – równie istotny – interes publiczny Celowe jest unik- 8 P   Atiyah wskazuje, że wbrew powszechnemu przekonaniu związania umową (a  w  konsekwencji przyznania wierzycielowi roszczenia o  wykonanie zobowiązania in natura) nie wymagają nawet względy słusznościowo-sprawied liwościowe Jeżeli bo- wiem każdej ze stron przysługiwałoby zawsze prawo do całkowitej zmiany zdania, to druga strona w swoich kalkulacjach powinna liczyć się z tym faktem, a więc powinna oszacować i uwzględnić liczbę kontrahentów, którzy zmienią zdanie z powodu zmiany względnej wartości przedmiotu umowy (wartości, jaką przedmiot ten przedstawia dla nich), a  także kwotę, o  którą kontrahenci dokonają przewartościowania towaru Po- prawne dokonanie takiego oszacowania pozwoli B, dla którego towar jest wart 12, zgo- dzić się na podwyższenie ceny z  10 na 11,5 przez sprzedawcę towaru A, dla którego towar wart jest 11 Zdaniem tego autora zarzut, iż zmiana zdania pociąga za sobą kosz- ty dla drugiej strony, jest chybiony, gdyż brak możliwości zmiany zdania także pociąga za sobą koszty – zob P  Atiyah, Essays…, s  167 9 Zob szerszą analizę w rozdziale IV pkt 4 10 „A general right to enforce specific performance has several advantages. Firstly, through specific relief the creditor obtains as far as possible what is due; secondly, difficulties in assessing damages are avoided; thirdly, the binding force of obligations is stressed. A right to enforce specific performance is particularly useful in cases of unique objects and in ti­ mes of scarcity. On the other hand, comparative research of the laws and especially com­ mercial practices demonstrate that the principle of allowing the enforcement of specific performance must be limited […]” – Ch  von Bar, E  Clive and H  Schulte-Nölke (red ), Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law, Draft Common Frame of Reference (DCFR), Munich 2009, uw do art  III-3:302 21 Wstęp nięcie nadmiernego, a nieefektywnego obciążenia państwowego aparatu przymusu egzekucją świadczeń, których możliwość wyegzekwowania pod przymusem nadmiernie angażuje organ egzekucyjny, gdy jednocześ- nie skuteczność egzekucji nie jest znaczna, a jedynie rodzi poważne ryzy- ko dalszych sporów pomiędzy stronami stosunku zobowiązaniowego lub pomiędzy którąś ze stron a  organem egzekucyjnym Te racje w  znaczny sposób wpłynęły na okreś lenie dostępności specific performance w syste- mach common law11, a nie są dostatecznie uwzględnione chociażby w sys- temie prawa polskiego Odszkodowanie w warunkach gospodarki rynkowej nie jest jedynym, za- wsze idealnym środkiem ochrony naruszonego interesu wierzyciela Ist- nieją przypadki, w których odszkodowania nie można uzys kać z powodu niespełnienia jego przesłanek, albo przypadki, w których odszkodowanie nie będzie mogło stanowić adekwatnej rekompensaty za brak świadczenia Bogate orzecznictwo w tych kwestiach (zbierane i dogłębnie analizowane w szczególności w krajach common law w sprawach, w których wierzyciel dochodził specific performance12) potwierdza stanowisko, że wierzyciele są niejednokrotnie – z wielu różnych przyczyn – bardziej zainteresowani uzys kaniem świadczenia in natura, niż odszkodowaniem Wobec znacznie węższego zakresu przesłanek, które należy wykazać, aby uzys kać zasądze- nia wykonania zobowiązania in natura13, często najbardziej korzystnym rozwiązaniem będzie dochodzenie tego właś nie roszczenia, uzupełniająco w połączeniu z żądaniem odszkodowania za zwłokę w otrzymaniu świad- czenia Oczywiście rozwiązanie to będzie brane pod uwagę wówczas, gdy wierzyciel pomimo opóźnienia nadal pozostaje zainteresowany realnym zaspokojeniem 11 Zob rozdział I pkt 4, a także M  Schmidt-Kessel, The Right to Specific Performance…, s  73 12 G  Treitel, The law of contract, London 2007, s  1100 i n ; Ch  Turner, Contract Law, London 2007, s  486; D J  Joubert, General Principles of the Law of Contract, Cape Town 1987, s  224; O  Lando, H  Beale (red ), Principles of European Contract Law, t  I, Hague– London–Boston 2000, s  395; H L  MacQueen, J  Thomson, Contract Law in Scotland, Edinburgh 2000, § 6 6; G  Jones, W  Goodhart, Specific Performance, Londyn 1986 13 T   Pajor, Roszczenie o  spełnienie świadczenia w  naturze, w:  E   Gniewek, K   Górska, P   Machnikowski (red ), Zaciąganie i  wykonywanie zobowiązań. Materiały III  Ogólno­ polskiego Zjazdu Cywilistów, Wrocław 2010, s   261; M   Schmidt-Kessel, The Right to Specific Performance…, s  72 22 www.lexisnexis.pl Wstęp W  zachodnioeuropejskim piś miennictwie problem roszczenia o  wykona- nie zobowiązania jest żywo dyskutowany Żyjemy bowiem w  okresie po- stępującej intensywnie konwergencji europejskich systemów prawa pry- watnego Przedstawione w ogólnoeuropejskiej dyskusji propozycje często są jeszcze sprzeczne ze sobą, choć powoli zdaje się wyłaniać płaszczyzna dla wypracowania optymalnego jednolitego rozwiązania O tym, jak jesz- cze niedawno wydawały się trudne do pogodzenia przeciwstawne podej- ścia systemów common law i  civil law w  kwestii zasady zaskarżalności roszczeń, może świadczyć wynik prac nad Konwencją wiedeńską o  mię- dzynarodowej sprzedaży towarów (CISG) Problem dopuszczalności za- skarżalności roszczenia (uprawnienia) o spełnienie świadczenia in natura był jedną z  niewielu spornych kwestii, w zakresie których nie osiąg nięto wówczas porozumienia Prowadzone od tamtej chwili intensywniej bada- nia prawnoporównawcze nad tą kwestią pozwalają jednak ostatecznie stwierdzić, że mimo przeciwstawnie sformułowanych zasad wyjściowych w obu systemach, wprowadzane w nich szerokie wyjątki od tych przeciw- stawnych zasad powodują, że ostatecznie w praktyce rozwiązania te dają dość zbliżone rezultaty Ustalenia te pozwoliły wypracować stanowisko kompromisowe w  ostatnich europejskich projektach harmonizacyjnych prawa zobowiązań, takich jak DCFR czy CISG14 Nie oznacza to jednak, że projekty te zakończyły ogólnoeuropejską dyskusję nad tym zagadnieniem, mającą przecież znaczenie także dla polskiego ustawodawcy, gdyż zmie- rzającą do wypracowania uniwersalnego, optymalnego modelu konstruk- cyjnego roszczenia o wykonanie zobowiązania in natura Niemniej jednak w piś miennictwie polskim problem ten wydaje się nadal słabo dostrzega- ny, a wypowiedzi na ten temat są nieliczne15 Sygnalizują one też zaledwie niektóre pojedyncze problemy związane z  tą kwestią, nie ukazując kom- pleksowości zagadnienia Tymczasem toczą się prace nad stworzeniem no- 14 Zob szerzej rozdział I pkt 6 2 i pkt 6 3 15 Należą do nich przede wszystkim artykuły: W   Popiołka, Roszczenie…, s   77, oraz T  Pajora, Roszczenie…, s  261, a także wzmianki na ten temat F  Zolla, w: A  Olejniczak (red ), SPP, t  6, Prawo zobowiązań – część ogólna. Suplement, Warszawa 2010, s  84 i n oraz, co do podstawy zaskarżalności roszczenia, wypowiedzi P   Machnikowskiego, w: E  Łętowska (red ), SPP, t  5, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2013, s  141 i n Przedstawione tam propozycje okreś lonej interpretacji przepisów prawa polskiego (lub też często braku potrzebnych przepisów dotyczących analizowanego zagadnienia) wy- magają przeanalizowania z  uwzględnieniem całej kompleksowości tej problematyki, przedstawionej na szerokim prawnoporównawczym tle 23 Wstęp wego Kodeksu cywilnego16 Brak głębszego rozpoznania tej problematyki praktycznie wyklucza podjęcie świadomej decyzji ustawodawczej w  tej kwestii Oczywiście rozwiązania przyjęte dla polskiego prawa zobowiązań nie muszą być identyczne z tymi, które są akceptowane na poziomie euro- pejskim Poszukując jednak optymalnej konstrukcji dla przyszłych pol- skich regulacji, koniecznie trzeba uważnie przyjrzeć się argumentom pa- dającym w ogólnoeuropejskiej dyskusji Praca niniejsza nie ma jednak charakteru wyłącznie teoretycznego opraco- wania dokonywanego na potrzeby podjęcia rozstrzyg nięć legislacyjnych Ma ona duże znaczenie także dla praktyków prawa Zawiera bowiem szcze- gółową analizę aktualnego stanu prawnego, głównie polskiego, ukazanego na szerszym prawnoporównawczym tle Roszczenie o wykonanie zobowią- zania in natura jest alternatywą dla roszczenia odszkodowawczego, a  za- tem zawsze powinno być brane pod uwagę przez prawników jako możliwy instrument ochrony interesu wierzyciela Także poznanie i  zrozumienie obcych rozwiązań prawnych będzie miało wkrótce duże znaczenie w  co- dziennej praktyce polskich prawników, gdy wejdą w życie regulacje unijne z zakresu prawa zobowiązań, opierające swe rozwiązania w analizowanym zakresie o  konstrukcje pochodzące z  różnych systemów prawnych Aby móc zrozumieć i  efektywnie stosować instrumenty wprowadzone przez prawo unijne, konieczne jest poznanie i zrozumienie także ukształtowania (konstrukcji) analizowanej instytucji w tych obcych porządkach prawnych, które legło u podstaw tworzonych rozwiązań europejskich Jak już wspomniano, instytucja roszczenia o  wykonanie zobowiązania in natura w prawie polskim nie była dotąd w piś miennictwie polskim głę- biej kompleksowo analizowana, zaś wiele pojawiających się w jej zakresie pytań wymaga praktycznie doniosłych odpowiedzi Konieczne jest podję- cie naukowego ryzyka postawienia problemu i jego zbadania, mimo że nie wszystkie udzielone odpowiedzi będą mogły być niesporne i  oczywiste Dobrze rozpoznane są już instytucje prawa zobowiązań, z którymi proble- matyka roszczenia o wykonanie zobowiązania in natura pozostaje, w po- szczególnych jej aspektach, w  ścisłym związku (co dotyczy przykładowo zagadnienia konstrukcji stosunku zobowiązaniowego, niemożliwości świadczenia) Praca niniejsza wnosi jednak nowe wartości – nowe propo- 16 Zob przykładowo sprawo zdania z działalności Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywil- nego za ostatnie lata, dostępne na stronie http://bip ms gov pl/pl/dzialalnosc/komisje- -kodyfikacyjne/komisja-kodyfikacyjna-prawa-cywilnego/ (dostęp 28 maja 2014 r ) 24 www.lexisnexis.pl Wstęp zycje interpretacyjne – także w tych kwestiach, w tym ich zakresie, w ja- kim są one powiązane z analizowaną problematyką W  rozdziale  I  przedstawiona została problematyka prawnoporównawcza roszczenia o wykonanie zobowiązania, w tym w szczególności kwestii jego zaskarżalności Weryfikacji wymagało opisywanie przez prawników syste- mów civil law (w tym także polskich) konstrukcji stosunku zobowiązanio- wego w  systemach common law, często niezgodnie z  aktualnym stanem prawnym Doprowadziło to w przeszłości do wadliwych wnios ków o bra- ku możliwości wypracowania płaszczyzny kompromisu pomiędzy obiema grupami systemów Szczególnie interesujące jest także przedstawienie hi- storycznego rozwoju stanowiska niemieckiego piś miennictwa w  tym za- kresie, które znacząco wpłynęło na poglądy przedstawicieli polskiej dok- tryny Rozdział II rozpoczyna się od przeglądu dotychczas sformułowanych teorii objaśniających konstrukcję stosunku zobowiązaniowego w  prawie pol- skim Szczególną uwagę zwrócono na miejsce i rolę roszczenia o wykona- nie zobowiązania in natura, a także na zaskarżalność roszczenia, ukazane w  szerszym aspekcie odpowiedzialności za wykonanie zobowiązania Na tym tle zaprezentowana została koncepcja zarówno konstrukcji roszczenia o wykonanie zobowiązania, jak i kwestii jego zaskarżalności oraz dopusz- czalności jej ograniczenia lub uchylenia Analizie zostało poddane także kontrowersyjne zagadnienie zaskarżalności świadczeń i  obowiązków ubocznych Rozdział III poświęcony został zbadaniu przesłanek roszczenia o wykona- nie zobowiązania in natura W szczególności rozważono, czy dla skutecz- nego dochodzenia tego roszczenia (i dla jego zasądzenia) konieczne jest, aby nastąpiło niewykonanie zobowiązania (względnie szerzej: naruszenie zobowiązania), za które dłużnik ponosi odpowiedzialność Ma to ważkie znaczenie właś nie w  sytuacji, gdy dłużnik nie wykonał zobowiązania z  przyczyn, za które nie ponosi odpowiedzialności Czy wierzyciel może mimo to dochodzić wówczas spełnienia świadczenia (zarówno pieniężne- go, jak i niepieniężnego), jeżeli jest ono nadal obiektywnie możliwe? W rozdziale IV zostało dokonane porównanie różnych funkcjonujących mo- deli zaskarżalności roszczeń in natura oraz ich zróżnicowanych przesłanek Następnie podjęto próbę ustalenia, czy któryś z tych modeli jest zdecydowa- nie „lepszy” od drugiego (pod względem różnych kryteriów) i  przeto, czy powinien zostać przyjęty jako optymalne rozwiązanie legislacyjne 25 Wstęp W rozdziale V kilka uwag poświęcono kwestii treści roszczenia o wykona- nie zobowiązania in natura (w tym zmiany treści tego roszczenia), w ta- kim zakresie, w jakim tematyka ta wiąże się z aspektami konstrukcyjnymi roszczenia o wykonanie zobowiązania Z kwestii szczegółowych omówio- ny został problem dopuszczalności zmiany przez sąd treści umowy (prze- kładającej się na zmianę treści roszczenia o  wykonanie zobowiązania in natura) na podstawie klauzuli rebus sic stantibus w sytuacji, gdy świadcze- nie zostało już spełnione Istotna jest wówczas odpowiedź na pytanie, kie- dy dochodzi do wygaśnięcia roszczeń pierwotnych i  do jakiej chwili ich treść może być zmieniana przez sąd na podstawie przyznanego mu usta- wowego upoważnienia W rozdziale VI analizie został poddany wpływ, jaki wywiera nienależyte wykonanie zobowiązania na roszczenie o spełnienie świadczenia in natu­ ra W szczególności istotne jest ustalenie, czy z chwilą nienależytego wy- konania zobowiązania dochodzi, co do zasady, do wygaśnięcia roszczenia pierwotnego (a istnieje ono wyjątkowo jedynie wtedy, gdy przepis szcze- gólny tak stanowi), czy przeciwnie: zasadą jest, że roszczenie pierwotne (o  świadczenie zgodne z  treścią zobowiązania) istnieje nadal, a  jedynie redukuje (ogranicza) ono swą treść: z  żądania spełnienia świadczenia in toto przekształca się ono w żądanie doprowadzenia nienależycie wyko- nanego zobowiązania (nienależycie spełnionego świadczenia) do stanu zgodnego z zobowiązaniem Treść tego ostatniego roszczenia dostosowuje się wówczas do konkretnej postaci istniejącego naruszenia zobowiązania i ma za przedmiot, co do zasady, wyłącznie usunięcie owej nienależytości, a  już nie całościowe świadczenie Roszczenia z  rękojmi zmierzające do otrzymania przedmiotu sprzedaży w stanie zgodnym z treścią zobowiąza- nia byłyby wówczas jedynie szczególną postacią takiego roszczenia o świadczenie in natura Konieczna okazała się w tym zakresie analiza za- równo obowiązującego prawa polskiego, jak i rozwiązań innych systemów krajowych, a także europejskich dyrektyw i projektów harmonizacyjnych z zakresu prawa zobowiązań Obszerny rozdział VII poświęcony został analizie granic roszczenia o wy- konanie zobowiązania Nie skupia się on już na tym, czy wierzycielowi w ogóle powinno zostać przyznane roszczenie o wykonanie zobowiązania i jaką powinno mieć ono konstrukcję, lecz zajmuje się przedstawieniem ak- tualnie wyznaczonych przez prawo polskie granic roszczenia o wykonanie zobowiązania, a następnie także wskazaniem de lege ferenda (na tle anali- zy prawnoporównawczej i  ekonomicznej analizy prawa) ich pożądanej 26 www.lexisnexis.pl Wstęp modyfikacji Chodzi tu zatem o omówienie przypadków, w których system prawny odmawia (lub powinien odmówić) przyznania wierzycielowi rosz- czenia o  wykonanie zobowiązania, które mu, co do zasady, przysługuje W porównaniu do obcych rozwiązań prawnych aktualny stan prawa pol- skiego wydaje się nazbyt szeroko pozwalać na obciążenie dłużnika nad- miernymi ciężarami lub trudnościami wykonania zobowiązania in natura, co wymaga modyfikacji w przyszłej polskiej regulacji prawa zobowiązań W  rozdziale  tym analizowana jest niezwyk le kontrowersyjna kwestia wpływu, jaki wywiera na roszczenie o  wykonanie zobowiązania możli- wość dokonania przez jedną ze stron stosunku zobowiązaniowego trans- akcji zastępczej W rozdziale VIII omówiono zagadnienia związane z mechanizmem przej- ścia od roszczeń pierwotnych do wtórnych Doniosłe jest w szczególności wskazanie chwili i mechanizmu przekształcenia treści stosunku zobowią- zaniowego w taki sposób, że roszczenia pierwotne wygasają (lub nie mogą być dochodzone), a wierzyciel może skutecznie realizować już tylko rosz- czenia wtórne We wcześniejszych rozdziałach wskazane zostaną szcze- gólne okoliczności, w których roszczenie o spełnienie świadczenia w natu- rze wygasa z mocy prawa, nie może być dochodzone lub jego świadczenie zależy tylko od woli dłużnika (okoliczności te okreś lono ogólnie granicami roszczenia o spełnienie świadczenia w naturze) Konieczne stało się dopeł- nienie tego obrazu poprzez rozważenie zagadnień związanych z  przej- ściem od roszczenia o  świadczenie w  naturze do roszczenia odszkodo- wawczego w  sytuacji, gdy nie następują żadne szczególne okoliczności, w których system prawny wyłączałby lub ograniczałby z mocy prawa do- chodzenie roszczenia o świadczenie in natura, zaś przejście do wykonywa- nia roszczeń wtórnych jest skutkiem jedynie decyzji wierzyciela W  rozdziale  IX  przedstawiono problematykę procesową, ściśle wszak związaną z zagadnieniem roszczenia o wykonanie zobowiązania in natu­ ra Rozdział  ten został poświęcony przede wszystkim analizie egzekucji świadczeń niepieniężnych (zastępowalnych oraz niezastępowalnych) Analizie będą poddane tylko te zagadnienia, które mogą wpłynąć na uzu- pełnienie lub zmodyfikowanie wnios ków poczynionych we wcześ niejszych rozdziałach, a więc w szczególności te kwestie, które rzutują na zagadnie- nie zaskarżalności i  egzekwowalności roszczeń o  wykonanie zobowiąza- nia in natura W  szczególności konieczna będzie odpowiedź na pytanie, czy każde zasądzone przez sąd świadczenie niepieniężne, polegające na podjęciu czynności zastępowalnych lub niezastępowanych, może zostać 27 Wstęp wyegzekwowane Jest to niezbędne uzupełnienie pełnego obrazu kon- strukcji roszczenia o wykonanie zobowiązania, gdyż możliwość jego efek- tywnego przymusowego zaspokojenia (a  nie tylko zasądzenia świadcze- nia) ma kluczowe znaczenie dla wierzyciela Rozdział X skupia się na problematyce kolizyjnoprawnej Istotne jest okreś- lenie charakteru kompetencji zaskarżalności i egzekwowalności roszczenia – jako uprawnienia materialnoprawnego lub jedynie proceduralnego W doktrynie prawa prywatnego międzynarodowego sformułowano w tym przedmiocie kilka przeciwstawnych stanowisk Rozstrzygnięcie tego sporu ma znaczenie z tego względu, że gdyby przyjąć, iż zaskarżalność jest wyłą- czona z zakresu statutu kontraktowego, a należy do zakresu kwestii proce- duralnych, to podlegałaby regulacji lex fori processualis Prowadziłoby to wielokrotnie do zaskakującego efektu zbyt wąskiej lub zbyt szerokiej za- skarżalności roszczenia o świadczenie w naturze w porównaniu z tym, co dopuszcza system prawny, któremu jest poddany dany stosunek zobowiąza- niowy W dodatku gdy roszczenia z danej umowy mogłyby być dochodzone alternatywnie w wielu państwach, to kwestia zaskarżalności kształtowała- by się różnie, w zależności ostatecznie od tego, przed którym sądem zawisł- by spór Nie można byłoby wówczas w chwili zawarcia umowy ustalić, czy uprawnienie przysługujące wierzycielowi jest zaskarżalne, czy nie Anali- zie tego splotu problemów jest poświęcony ostatni rozdział pracy 2. Kwestie terminologiczne Na wstępie wyjaś nienia wymaga fakt wykorzystywania w tytule pracy, jak i  w  dalszej jej części, pojęcia „roszczenie o  wykonanie zobowiązania” lub „roszczenie o  spełnienie świadczenia”, nie zaś pojęcia „roszczenie o  speł- nienie konkretnego obowiązku” To ostatnie wydawałoby się prima facie terminologicznie ściślejsze, przynajmniej w odniesieniu do wykształconych pojęć języka płaszczyzny materialnoprawnej Przedmiotem roszczenia nie jest bowiem – ściśle rzecz biorąc – świadczenie, ale konkretne obowiązki odpowiadające roszczeniu17 Dopiero ich łączna realizacja, często jeszcze 17 A   Klein pisze: „wierzyciel nie może bezpośrednio dochodzić spełnienia świadcze- nia, lecz tylko wykonania po szczególnych obowiązków ciążących na stronie będącej dłużnikiem I tak wierzyciel – w omawianym przykładzie kupujący – nie ma możności dochodzenia bezpośrednio spełnienia świadczenia, lecz może przede wszystkim do- chodzić przeniesienia włas ności, może również dochodzić wydania sprzedanego 28 www.lexisnexis.pl Wstęp dodatkowo wraz z obowiązkami niezwiązanymi funkcjonalnie z długiem, stanowi spełnienie świadczenia w  rozumieniu art   353 k c Uznając traf- ność tych tez, ujmowanie „świadczenia” jako przedmiotu roszczenia nie wydawałoby się zatem w ich świet le poprawne terminologicznie Okreś lając jednak ostatecznie w ten, a nie inny sposób, przedmiot roszcze- nia, postępuję jedynie zgodnie z terminologiczną konwencją przyjętą przez ustawodawcę w  Kodeksie cywilnym i  powszechnie używaną w  języku prawniczym Choćby nie była ona nazbyt ścisła, to jednak jest powszech- nie zrozumiała i wykorzystywana Posługuje się nią zarówno ustawodaw- ca w  języku prawnym, jak i  wykorzystuje ją doktryna18 Kodeks cywilny posługuje się w  przepisach ogólnym pojęciem żądania/roszczenia o  „wy- konanie zobowiązania” (art  477, 491 k c ), lub żądania „wykonania umo- wy” (np   art   69 k c ), w  innych zaś jeszcze pojęciem żądania/roszczenia „spełnienia świadczenia” (art  353, 366, 392, 458 k c ) Pojęcie „roszczenie o wykonanie zobowiązania” wydaje się przy tym bar- dziej ścisłe niż pojęcie „roszczenie o  spełnienie świadczenia” Część dok- tryny podkreś la bowiem, że spełnienie świadczenia nie zawsze oznacza wykonanie zobowiązania; wykonanie zobowiązania nie sprowadza się li tylko do „świadczenia”, lecz obejmuje również obowiązki niezwiązane funkcjonalnie z długiem19 Należy jednak zaznaczyć, że – jak się wydaje – większość doktryny, w szczególności w nawiązaniu do brzmienia art  353 k c , utożsamia pojęcie „wykonanie zobowiązania” z pojęciem „spełnienie świadczenia”20 Na tle tych wypowiedzi pojęcie „roszczenie o wykonanie przedmiotu Kupującemu służą w związku z tym odpowiednie roszczenia W związku z tym środki egzekucyjne stojące do dyspozycji wierzyciela służą przymusowej realiza- cji po szczególnych obowiązków, i to zupełnie niezależnie od tego, czy wykonanie da- nego obowiązku prowadzi do spełnienia świadczenia takiego czy innego rodzaju” – A  Klein, Elementy zobowiązaniowego stosunku prawnego, Wrocław 2005, s  44 18 Pojęcia „roszczenie o spełnienie świadczenia” używa T  Pajor – zob T  Pajor, Roszcze­ nie…, s   261 i  n ; pojęcia „roszczenie o  wykonanie świadczenia w  naturze” używa W  Popiołek – zob W  Popiołek, Roszczenie…, s  79 i n ; pojęcia „roszczenie o wykona- nie zobowiązania” zamiennie z pojęciem „roszczenie o spełnienie świadczenia in natu­ ra” używa F  Zoll, w: SPP, t  6, s  81 i n , nb  114 i n 19 G  Tracz, Pojęcie wykonania i niewykonania zobowiązań w polskim prawie cywilnym, KPP 2009, z  1, s  175–177; S  Szejna, Charakter prawny wykonania zobowiązania, PiP 2010, nr 12, s  83 20 Zob przykładowo W  Czachórski, A  Brzozowski, M  Safjan, E  Skowrońska-Bocian, Zobowiązania – zarys wykładu, Warszawa 2002, s   292, 318; J   Dąbrowa, w:  Z   Ra- 29 Wstęp zobowiązania”
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Roszczenie o wykonanie zobowiązania z umowy zgodnie z jego treścią. Wydanie 1
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: