Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00311 009664 7506815 na godz. na dobę w sumie
Rozwód - opieka nad dziećmi, podział majątku - ebook/pdf
Rozwód - opieka nad dziećmi, podział majątku - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 160
Wydawca: Infor Biznes Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-64085-49-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

'Książka odpowiadana na pytania:

• Jakie mogą być przesłanki i przyczyny rozwodu i separacji • Jak przebiegają sprawy o rozwód i separację

• Czy w czasie separacji można się rozwieść

• Czy w trakcie procesu o rozwód można żądać separacji

• Jakie są skutki orzeczenia separacji

• Jak wnieść apelację po wyroku o rozwód

• Jak wnieść pozew o alimenty na dzieci

• Na czym polega rozszerzony obowiązek alimentacyjny

• Jakie są konsekwencje orzeczenia eksmisji

• Co robić w przypadku nękania ze strony byłego małżonka

• Kiedy kontakty z dzieckiem mogą zostać ograniczone

• Co jest zaliczane do majątku wspólnego, a co do osobistego

• Jak dzielony jest majątek wspólny

• Czy wina i szkoda wpływają na podział majątku

• Jakie mogą być przyczyny unieważnienia małżeństwa kościelnego

• Jak przebiega proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa kościelnego '

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

BiBlioteka Rozwód opieka nad dziećmi podział majątku ● Jak uzyskać alimenty na dzieci ● Jak przeprowadzić eksmisję małżonka po rozwodzie ● Co grozi za uporczywe nękanie ● Jak podzielić majątek po rozwodzie ● Jak unieważnić małżeństwo kościelne ● Wzory pozwów, apelacji i wniosków do sądu BiBlioteka Rozwód opieka nad dziećmi podział majątku ● Jak uzyskać alimenty na dzieci ● Jak przeprowadzić eksmisję małżonka po rozwodzie ● Co grozi za uporczywe nękanie ● Jak podzielić majątek po rozwodzie ● Jak unieważnić małżeństwo kościelne ● Wzory pozwów, apelacji i wniosków do sądu Adres redakcji: 01-042 Warszawa, ul. Okopowa 58/72, www.dziennik.pl, www.gazetaprawna.pl, www.forsal.pl Autorzy: Adam Makosz, Łukasz Sobiech Redaktor merytoryczny: Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk Redaktor prowadzący: Renata Krasowska-Kłos Redakcja i korekta: Maciej Weryński Projekt graficzny okładki: Kinga Pisarczyk DTP: Paweł Żurawski Biuro Obsługi Klienta: 03-308 Warszawa, ul. Batalionu Platerówek 3, tel. 22 212 08 27, 22 761 31 27, 801 626 666, e-mail: bok@infor.pl © Copyright by INFOR Biznes Sp. z o.o. Wydanie I/2014, czerwiec 2014 r. ISBN: 978-83-64085-49-9 Spis treści Rozdział 1. Rozwód ........................................................................................................7 Rozkład pożycia ..............................................................................................................10 Negatywne przesłanki rozwodu ................................................................................ 12 Rozdział 2. Separacja ..................................................................................................21 Istota separacji ............................................................................................................... 21 Przesłanki orzeczenia separacji ................................................................................22 Separacja niesporna ......................................................................................................23 Brak porozumienia małżonków ................................................................................23 Skutki separacji ..............................................................................................................24 Zniesienie separacji ......................................................................................................26 Prawo właściwe dla obcokrajowców ........................................................................26 Rozdział 3. Przebieg sprawy o rozwód i separację ......................................... 28 Tryb postępowania ........................................................................................................29 Orzekanie o winie ..........................................................................................................32 WZÓR POZWU O ROZWÓD BEZ ORZEKANIA O WINIE .............................33 WZÓR WNIOSKU O ORZECZENIE SEPARACJI NA ZGODNY WNIOSEK MAŁŻONKÓW ............................................................35 WZÓR POZWU O ROZWÓD Z WYŁĄCZNEJ WINY POZWANEGO ............36 WZÓR POZWU O TZW. SEPARACJĘ SPORNĄ .................................................38 Wszczęcie postępowania .............................................................................................39 Przebieg rozprawy ........................................................................................................ 40 WZÓR WNIOSKU O USTANOWIENIE KURATORA DLA NIEZNANEGO Z MIEJSCA POBYTU POZWANEGO ...............................42 WZÓR WNIOSKU O PODJĘCIE ZAWIESZONEGO POSTĘPOWANIA W SPRAWIE O ROZWÓD .....................................................43 Separacja w postępowaniu nieprocesowym ..........................................................43 Powrót do małżeństwa .................................................................................................44 WZÓR COFNIĘCIA POZWU ..................................................................................45 WZÓR WNIOSKU O ZNIESIENIE SEPARACJI ..................................................46 Postępowanie dowodowe ............................................................................................47 Rozkład pożycia .............................................................................................................48 Zawsze indywidualnie .................................................................................................49 Reguły procesowe .........................................................................................................49 Wyrokowanie ..................................................................................................................53 Postępowanie apelacyjne .............................................................................................53 3 Rozdział 4. Alimentacja na rzecz dzieci ........................................................... 56 Zakres obowiązku alimentacyjnego ........................................................................56 Przygotowanie pozwu o alimenty ........................................................................... 60 Ustanie obowiązku alimentacji .................................................................................62 Podwyższenie alimentów po rozwodzie ................................................................63 Skutki uporczywej niealimentacji ............................................................................64 WZÓR POZWU O PODWYŻSZENIE ALIMENTÓW ........................................66 WZÓR ODPOWIEDZI NA POZEW W SPRAWIE ZASĄDZENIA ALIMENTÓW ........................................................ 68 Rozdział 5. Alimentacja między rozwiedzionymi małżonkami ............. 70 Podstawy przyznania alimentów .............................................................................70 Usprawiedliwione potrzeby i możliwości zarobkowe ........................................ 73 Rozszerzony obowiązek alimentacyjny ..................................................................74 Postępowanie przed sądem .......................................................................................76 WZÓR POZWU O ALIMENTY OD BYŁEGO MAŁŻONKA .............................78 Rozdział 6. Eksmisja w związku z rozwodem ...................................................81 Podstawy orzeczenia eksmisji ..................................................................................81 Konsekwencje orzeczenia eksmisji .........................................................................83 Postępowanie egzekucyjne .........................................................................................83 Eksmisja po orzeczonym rozwodzie ........................................................................85 Prokuratorski nakaz opuszczenia lokalu ................................................................85 WZÓR POZWU O EKSMISJĘ .................................................................................87 Rozdział 7. Uporczywe nękanie (stalking) ze strony byłego małżonka .....................................................................................89 Charakterystyka przestępstwa stalkingu ............................................................. 89 Nękanie jako wykroczenie .......................................................................................... 90 Kradzież tożsamości byłego małżonka ...................................................................91 Procedura na policji .......................................................................................................92 WZÓR ZAWIADOMIENIA O PRZESTĘPSTWIE Z WNIOSKIEM POKRZYWDZONEGO O śCIGANIE ......................................93 Rozdział 8. Kontakty rozwiedzionego rodzica z dzieckiem ...................... 95 Porozumienie rodziców ..............................................................................................95 Kontakty z dzieckiem a władza rodzicielska .........................................................96 Postępowanie w razie utrudniania kontaktów ...................................................97 Konwencja o prawach dziecka ............................................................................... 100 4 WZÓR POROZUMIENIA DOTYCZĄCEGO WYKONYWANIA WŁADZY RODZICIELSKIEJ I SPOSOBU UTRZYMYWANIA KONTAKTÓW Z DZIECKIEM ..............................................................................102 WZÓR WNIOSKU O NAKAZANIE ZAPŁATY SUMY PIENIĘŻNEJ PRZEZ UTRUDNIAJĄCEGO KONTAKTY RODZICA ......................................103 Rozdział 9. Podział majątku ................................................................................. 105 Rodzaje wspólności .....................................................................................................105 Skutki przypisania majątku ......................................................................................105 Majątek wspólny i osobisty ........................................................................................111 Podział majątku wspólnego ...................................................................................... 114 WZÓR UMOWY O PODZIAŁ MAJĄTKU ......................................................... 119 Sprawa w sądzie ........................................................................................................... 121 Ważne powody ..............................................................................................................122 Postępowanie w sądzie .............................................................................................. 125 Co powinna zawierać apelacja ................................................................................. 127 WZÓR WNIOSKU O PODZIAŁ MAJĄTKU .......................................................128 Rozdział 10. Sprawy małżeńskie w stosunkach transgranicznych .......131 Zasady kodeksowe .........................................................................................................131 Procedury unijne .......................................................................................................... 133 Wybór prawa .................................................................................................................134 Ustalenie prawa przez sąd ........................................................................................ 135 Uznanie orzeczenia sądu zagranicznego .............................................................136 Rozdział 11. Stwierdzenie nieważności małżeństwa kościelnego ...... 139 Istota małżeństwa kościelnego ...............................................................................139 Przyczyny nieważności małżeństwa .....................................................................140 Przeszkody zrywające ................................................................................................ 141 Wady oświadczenia woli ............................................................................................146 Naruszenie procedury kanonicznej .......................................................................148 Postępowanie przed trybunałem kościelnym .....................................................148 WZÓR SKARGI POWODOWEJ OPRACOWANY PRZEZ SĄD METROPOLITALNY WARSZAWSKI ...........................................154 WZÓR SKARGI POWODOWEJ OPRACOWANY PRZEZ METROPOLITALNY SĄD DUCHOWNY WE WROCŁAWIU .......... 157 5 Rozdział 1. Rozwód Zgodnie z  przepisami Kodeksu rodzinnego i  opiekuńczego (dalej także: k.r.o.) rozwód jest jedną z form ustania małżeństwa i wywołuje doniosłe skut- ki w życiu małżonków. Nie tylko te prawne, ale również faktyczne. Formal- nie wraz z uprawomocnieniem się wyroku rozwiązującego małżeństwo przez rozwód pomiędzy małżonkami ustają wszystkie prawa i obowiązki, w jakie wstąpili, zawierając ten związek. Z tą chwilą w sensie prawnym byli już mał- żonkowie stają się dla siebie obcymi osobami i mogą prowadzić oddzielne ży- cie. Do głównych skutków orzeczenia rozwodu poza unicestwieniem małżeń- stwa należą również: ■■ powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej, ■■ ustanie obowiązku wspólnego decydowania o sprawach rodziny, ■■ ustanie obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, ■■ wyłączenie domniemania pochodzenia dziecka od męża matki, ■■ odsunięcie małżonka spadkodawcy od dziedziczenia ustawowego, ■■ dopuszczalność podziału majątku wspólnego małżonków. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód wygasa rów- nież obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb ro- dziny. W tym miejscu warto zwrócić uwagę, że zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z 13 lipca 2011 r. (III CZP 39/11, LexPolonica nr 2559276) pomiędzy obowiązkiem przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny (ustanowionym w art. 27 k.r.o.), a obowiązkiem alimentacyjnym (art. 128 i nast. oraz art. 60 k.r.o.) istnieje pewne podobieństwo. Nie może być jednak mowy o ich tożsamości. Bez znaczenia jest to, że w praktyce sądowej istnie- je tendencja do traktowania każdego świadczenia polegającego na dostar- czaniu środków utrzymania jako świadczenia alimentacyjnego. W ocenie Sądu Najwyższego należy w związku z tym przyjąć, że jeżeli sądy zasądzają na podstawie art. 27 k.r.o. alimenty na rzecz drugiego małżonka, to posłu- gują się pewnym skrótem myślowym. W sprawie, którą zajmował się Sąd Najwyższy, powód domagał się, aby sąd ustalił, że obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny wygasł z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód pomiędzy małżonkami. Pozwana uznała po- wództwo, twierdząc jednak, że ustanie tego obowiązku nastąpiło w chwili zawarcia przez nią kolejnego małżeństwa. Do stanowiska tego przychylił się sąd rejonowy. Przy rozpoznawaniu apelacji sąd okręgowy powziął wątpli- wości prawne i poprosił o pomoc Sąd Najwyższy. Sąd II instancji zastana- wiał się, czy orzeczenie rozwodu powoduje wygaśnięcie obowiązku alimen- tacyjnego, czy też może jest on kontynuowany na nowej podstawie prawnej (art. 60 k.r.o.). Rozpoznając tak postawione pytanie prawne, Sąd Najwyższy 7 Rozwód – opieka nad dziećmi, podział majątku opowiedział się za tym pierwszym rozwiązaniem. Zgodnie z art. 27 k.r.o. mał- żonkowie powinni, każdy według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Realizacja tego obowiązku może również polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie do- mowym. Sąd Najwyższy podkreślił, że różne są przesłanki ustawowe wy- pełniania obowiązku określonego w art. 27 i w art. 60 k.r.o. Ten drugi do- tyczy byłych małżonków oraz potrzeb uprawnionego (nie rodziny) i zależy od winy oraz istnienia niedostatku. Przy obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny żadna z  tych przesłanek nie ma znaczenia. W  tej bowiem sytu- acji, jak podkreślili sędziowie, bazą obowiązku jest małżeństwo, jego trwa- nie, funkcjonowanie i potrzeby. Obowiązek ten powstaje z chwilą zawarcia związku małżeńskiego i trwa do czasu jego ustania, rozwiązania lub unie- ważnienia. Zdaniem Sądu Najwyższego obowiązek ten ustaje także po orze- czeniu separacji małżonków. Orzekając zaś separację, sąd w  szczególno- ści rozstrzyga o obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka, pomijając obowiązki między małżonkami. Innymi słowy w ocenie sędziów Sądu Najwyższego, skoro do obowiązków sądu orzekającego rozwód albo separację należy orzeczenie tylko o alimentach na rzecz dziecka, to na- leży uznać, że obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny obejmujący także interesy dziecka wygasa. Przykład Żądanie separacji w czasie procesu o rozwód W sądzie toczy się sprawa o rozwód. Czy na rozprawie powód może zmienić żąda- nie pozwu i zamiast rozwodu zażądać orzeczenia separacji? W czasie toczącego się procesu o rozwód powód może zmienić powództwo i żą- danie rozwodu zmienić na żądanie separacji. Taka zmiana powództwa jest do- puszczalna, ponieważ nie wpływa na właściwość sądu. Zarówno o rozwodzie, jak i o separacji orzeka sąd okręgowy. W konsekwencji pozwany w sprawie o rozwód ma prawo domagać się orzeczenia separacji zamiast rozwodu. Natomiast w cza- sie trwania procesu o rozwód nie może zostać wszczęta odrębna sprawa o sepa- rację. Nie jest dopuszczalne również wniesienie powództwa wzajemnego o roz- wód lub separację. W sytuacji, gdy powód zmienił powództwo z żądania rozwodu na żądanie separacji, pozwany ma prawo odmówić wyrażenia zgody na separację i nadal domagać się rozwodu. W takim przypadku sąd nadal rozpoznaje sprawę o rozwód. 8 Rozdział 1. Rozwód Ważne Tylko małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą założyli przez związek małżeński. Po rozwodzie obowiązki te ustają. Niezależnie od powyższego warto jednak pamiętać, że zgodnie z art. 10 konkordatu zawartego pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzeczpospolita Pol- ską (Konkordat z dnia 28 lipca 1993 r. Dz.U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318) w przy- padku gdy małżeństwo było zawierane jako tzw. małżeństwo konkordato- we, orzeczenie rozwodu nie ma żadnego znaczenia dla istnienia małżeństwa w płaszczyźnie prawa wyznaniowego. Podobnie też, jak to zostało podkreślo- ne w orzecznictwie sądowym, orzeczenie sądu kościelnego o ważności bądź o ustaniu małżeństwa kanonicznego nie może mieć decydującego i stano- wiącego podstawę do podobnego orzekania wpływu na orzeczenie sądu pań- stwowego o ważności lub o ustaniu świeckiego związku małżeńskiego (wy- rok Sądu Najwyższego z 17 listopada 2000 r. V CKN 1364/2000, LexPolonica nr 351292). Mając na uwadze przedstawione wyżej doniosłe skutki, jakie wywołuje roz- wód, jego orzeczenie nie jest możliwe w każdym przypadku, w jakim chcie- liby tego małżonkowie. Obowiązujące w tym względzie przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazują na pewne zasady i reguły, od których spełnienia zależy dopuszczalność orzeczenia rozwodu. Przede wszystkim, aby sąd okręgowy jako wyłącznie właściwy mógł orzec rozwód między małżonka- mi, musi nastąpić zupełny i trwały rozkład pożycia. To jednak nie koniec, aby orzeczenie rozwodu mimo wystąpienia wskazanych wyżej przesłanek było dopuszczalne, w rozpoznawanej sprawie nie mogą istnieć, tzw. negatywne przesłanki rozwodu. Decyduje w tym przedmiocie stan w chwili zamknięcia rozprawy. W konsekwencji sąd może nie orzec rozwodu nawet w razie zupeł- nego i trwałego rozkładu pożycia, gdy wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków, albo gdy z innych względów orze- czenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sąd nie orzeka rozwodu również wówczas, gdy domaga się go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia. Od tej zasady dopuszczalne są dwa wyjątki. Jest to możliwe, gdy: ■■ drugi małżonek wyraził zgodę na rozwód, ■■ odmowa zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasa- dami współżycia społecznego. Niezależnie od tego rozwód może zostać orzeczony z winy: męża, żony lub obu stron. Natomiast na zgodne żądanie obojga małżonków sąd zanie- cha orzekania o winie. W takim przypadku sąd rozwiązuje związek małżeński wyrokiem bez orzekania o winie. 9 Rozwód – opieka nad dziećmi, podział majątku Rozkład pożycia Jak zostało to już wskazane, aby orzeczenie przez sąd rozwodu było dopusz- czalne, rozkład pożycia między małżonkami powinien być zupełny i trwały. Obie te przesłanki powinny wystąpić łącznie. W praktyce oznacza to, że sąd nie orzeknie rozwodu wówczas, gdy wystąpi tylko jedna z nich, na przykład rozkład pożycia będzie tylko zupełny albo nie będzie trwały i na odwrót. Rozpoznając sprawę o  rozwód, sąd powinien wyjaśnić, jakie okoliczno- ści doprowadziły do rozkładu pożycia. To na ich podstawie sąd ocenia sto- pień rozkładu oraz jego trwałość. Sąd rozpoznający sprawę nie jest zwolniony z tego obowiązku nawet wówczas, gdy strony zgodnie domagają się zanie- chania orzekania o winie. Same przyczyny rozkładu pożycia mogą być różne. Najczęściej dzieli się je na przyczyny: ■■ zawinione (np. alkoholizm, narkomania, agresja, poniżanie małżonka, zdrada małżeńska, niewłaściwy stosunek do dzieci, odmowa wzajem- nej pomocy), ■■ niezawinione (np. długotrwała nieuleczalna choroba uniemożliwiająca lub znacznie utrudniająca wykonywanie obowiązków małżeńskich, poważna choroba psychiczna, niedobranie seksualne). Jak wyjaśnił Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 12 marca 2010 r. (I ACa 51/2010, LexPolonica nr 2790771), rozkład pożycia jest trwały, jeżeli usta- ły wszystkie więzi łączące małżonków, zupełny zaś, jeżeli więzi te ustały na tyle dawno, że wedle zasad doświadczenia życiowego powrót małżonków do wspólnego pożycia nie nastąpi. Sąd przyjmuje, że rozkład pożycia jest zupełny, gdy między małżonkami brak jest jakiejkolwiek więzi duchowej, fizycznej, gospodarczej i jakiejkolwiek innej. Wszystkie te przesłanki powinny występować łącznie. Istotę rozkładu poży- cia małżeńskiego zdefiniował Sąd Najwyższy w wytycznych z 28 maja 1955 r. (I CO. 5/55, LexPolonica nr 369053, OSN 1955, poz. 46), w których wskazał, że pożycie małżeńskie wyraża się w szczególnego rodzaju wspólnocie duchowej, fizycznej i gospodarczej. W zasadzie ustanie któregokolwiek z elementów tej wspólnoty należy uznać za objaw rozkładu. Jednakże ustanie wspólnoty fi- zycznej lub gospodarczej może w konkretnym przypadku nie stanowić obja- wu rozkładu, jeżeli wynika ono z okoliczności niezależnych od małżonków lub z ich zgodnej woli uzasadnionej okolicznościami życiowymi. Przykładem ta- kiej sytuacji może być ustanie współżycia fizycznego na skutek choroby mał- żonka, rozłączenie małżonków spowodowane pobytem w szpitalu, długotrwa- łym wyjazdem służbowym, pracą zarobkową małżonków w różnych odległych od siebie miejscowościach itp. Brak wspólnoty duchowej (jej istnienie może się przejawiać nawet tylko w korespondencji) będzie natomiast zawsze objawem rozkładu pożycia. W ocenie Sądu Najwyższego do uznania, że między małżon- kami brak jest wspólnoty duchowej, nie jest konieczne stwierdzenie wrogiego lub choćby niechętnego stosunku ich do siebie. Zachowanie poprawnych sto- 1010 Rozdział 1. Rozwód sunków, utrzymywanie kontaktów w interesie wspólnych dzieci itd. nie musi koniecznie oznaczać, iż więź duchowa małżonków została utrzymana i rozkład pożycia nie istnieje. Chodzi bowiem nie o jakąkolwiek więź duchową pomiędzy dwojgiem ludzi, lecz o więź charakterystyczną dla duchowej wspólnoty mał- żeńskiej. W tym kontekście warto zwrócić uwagę, że o zupełnym rozkładzie pożycia nie można mówić, gdy występuje jedynie brak więzi gospodarczej, np. z po- wodu braku wspólnego mieszkania zaraz po ślubie, pracy w odległych miej- scowościach albo wówczas, gdy jeden z małżonków przebywa w zakładzie karnym. Podobnie gdy między małżonkami nie występują kontakty seksu- alne, a powodem tego jest choroba lub wiek jednego z nich, to wówczas nie można żądać rozwodu, powołując się na okoliczność ustania więzi fizycz- nej. W końcu należy podkreślić, że zmianę wyznania przez jednego z mał- żonków lub zmianę wyznania dzieci bez akceptacji drugiego z małżonków można uznać za zawinienie w rozkładzie pożycia małżeńskiego, zwłaszcza gdy ze zmianą jest też związana zmiana tradycji rodzinnych i gdy powsta- ła w związku z tym sytuacja ma wpływ na pożycie małżeńskie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 25 lutego 1998 r., I ACa 729/97, LexPolonica nr 333560). Jednocześnie w orzeczeniu z 8 maja 1951 r. Sąd Najwyższy podkreślił, że zupełność rozkładu pożycia wiąże się najczęściej z wrogim lub co najmniej niechętnym nastawieniem małżonków do siebie, jednakże nawet przyjazne ustosunkowanie się jednego z małżonków do drugiego nie wyłącza zupełno- ści rozkładu, jeżeli wspomniane więzi ustały (C. 184/51, OSN 1952, nr 1, poz. 21). Przykład Kiedy brakuje więzi duchowej Małżonkowie są wrogo do siebie ustosunkowani, ale utrzymują poprawne kontak- ty w interesie wspólnych dzieci. Czy w takiej sytuacji można uznać, że między nimi występuje jednak więź duchowa? Zachowanie przez małżonków poprawnych stosunków tylko po to, aby móc utrzy- mywać kontakty w interesie wspólnych dzieci, nie oznacza, że została między nimi utrzymana więź duchowa. Skoro są wrogo i niechętnie ustosunkowani do siebie, to tylko z uwagi na te poprawne kontakty nie można twierdzić, że rozkład pożycia między małżonkami nie wystąpił. W praktyce jednak nie oznacza to, że sytuacja ta spowoduje orzeczenie rozwodu przez sąd. Wszystko będzie zależało od okoliczno- ści konkretnego przypadku. Należy bowiem pamiętać, że nawet wystąpienie po- między małżonkami trwałego i zupełnego rozkładu pożycia nie będzie skutkowało orzeczeniem rozwodu, jeżeli taka decyzja sądu będzie zagrażać dobru wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Rozkład pożycia jest zupełny, gdy z doświadczenia życiowego wynika, że w tej sytuacji, w jakiej znajdują się małżonkowie, nie nastąpi powrót 11 Rozwód – opieka nad dziećmi, podział majątku do wspólnego pożycia. Chodzi tu o takie sytuacje, gdy małżonków nic już nie łączy, a polepszenia się stosunków panujących między nimi nie moż- na się spodziewać. W praktyce w takiej sytuacji, dokonując oceny rozkładu pożycia, sąd powinien wziąć pod uwagę indywidualne cechy charakteru obojga małżonków. Istotna jest też ocena tego rozkładu przez małżonków. Na przykład jedno z nich może ten rozkład uważać za zupełny i trwały, na- tomiast drugie twierdzić, że nastąpi powrót do wspólnego pożycia. Przy takiej rozbieżności ostatecznej oceny powinien dokonać sąd. W prakty- ce wszystko będzie zależało od dowodów, jakie zostaną przeprowadzone w trakcie rozprawy. Należy pamiętać, że trwałość rozkładu pożycia nie za- leży wyłącznie od tego, że utrzymuje się on od dawna, a w dodatku z upły- wem czasu stosunki między małżonkami jeszcze się pogarszają. Istotne jest to, czy w realiach rozpoznawanej sprawy nie można racjonalnie zakła- dać, że powrót do wspólnego życia jest możliwy. Z tych względów w wyjąt- kowych sytuacjach rozkład pożycia może się okazać trwały już wkrótce po tym, jak wystąpił. Przykład Czy wkrótce po ślubie może wystąpić trwały rozkład pożycia Po zawarciu małżeństwa małżonkowie nie podjęli pożycia. Czy wówczas, gdy jed- no z nich wystąpi o rozwód, może powołać się na trwały rozkład pożycia? O trwałości rozkładu pożycia nie przesądza długość okresu, przez który się utrzy- muje. Dlatego występuje ona wówczas, gdy po zawarciu małżeństwa małżonko- wie nie podjęli pożycia albo w krótkim czasie po ślubie zerwali to pożycie, bo np. jedno z nich dopuściło się zdrady małżeńskiej. Oceniając trwałość rozkładu po- życia, sąd powinien więc ustalić, czy występują przesłanki świadczące o tym, że małżonkowie do siebie powrócą. Może też przy tym porównać okres rozłącze- nia małżonków z czasem trwania ich małżeństwa. Jeżeli w trakcie postępowania zostanie ustalone, że powrót do wspólnego pożycia nie jest możliwy, a przy tym nie wystąpią negatywne przesłanki orzeczenia rozwodu, sąd orzeknie rozwiązanie małżeństwa. Negatywne przesłanki rozwodu Nawet jeśli rozkład pożycia jest zupełny i trwały, sąd nie orzeknie rozwo- du, gdyby miało na tym ucierpieć dobro małoletnich dzieci, rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (np. dziecko zostało już po- częte, ale jeszcze się nie urodziło) albo żąda go małżonek wyłącznie winny rozpadu. Wyjaśnienie negatywnej przesłanki uniemożliwiającej orzeczenie rozwo- du – sprzeczności z zasadami współżycia społecznego nie jest zadaniem ła- twym i w dużej mierze zależy od okoliczności konkretnego przypadku. W tym 12 Rozdział 1. Rozwód miejscu dla pełnego zrozumienia warto przywołać tezy zawarte w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 18 marca 1968 r. (III CZP 70/66, LexPolonica nr 314673), w których sędziowie wskazali, że omawiana ne- gatywna przesłanka rozwodu ma na uwadze sytuacje szczególne, w których – mimo całkowitej i nieodwracalnej martwoty związku małżeńskiego oraz mimo braku innych przesłanek negatywnych – zasady współżycia społeczne- go przemawiają przeciwko rozwodowi. Sytuacje takie mogą wchodzić w ra- chubę zwłaszcza wtedy, gdy z zasadami tymi nie dałoby się pogodzić rażą- cej krzywdy, jakiej doznałby małżonek sprzeciwiający się żądaniu rozwodu, albo gdy przeciw rozwodowi przemawiają poważne względy natury społecz- no-wychowawczej, które nie pozwalają na to, by orzeczenie rozwodu sank- cjonowało stan faktyczny powstały na tle złego traktowania i złośliwego sto- sunku do współmałżonka lub dzieci albo innych przejawów lekceważenia instytucji małżeństwa i rodziny lub obowiązków rodzinnych. Zdaniem Sądu Najwyższego należy w takiej sytuacji mieć na uwadze, że sprzeczność rozwo- du z zasadami współżycia społecznego z reguły nie zachodzi, gdy małżonek sprzeciwiający się rozwodowi ponosi wyłączną winę rozkładu pożycia lub gdy przy wspólnej winie jest brak podstaw do przyjęcia, że wina małżonka, który żąda rozwodu, jest znacznie cięższa. Dodatkowo zaś kwestię niedopuszczal- ności rozwodu ze względu na rażące pokrzywdzenie współmałżonka należy oceniać w świetle zasad humanitaryzmu z właściwym uwzględnieniem cza- su trwania małżeństwa, rozkładu jego ciężarów, sytuacji obojga małżonków, a w szczególności ich wieku, stanu zdrowia, zdolności do zaspokajania po- trzeb osobistych i innych okoliczności, które mogą charakteryzować material- ne i moralne warunki życiowe obojga małżonków. Za sprzecznością rozwodu z zasadami współżycia społecznego może również zdaniem Sądu Najwyż- szego przemawiać negatywny stosunek do dzieci i to nawet wtedy, gdy brak podstaw do zastosowania szczególnej przesłanki negatywnej, w myśl której rozwód jest niedopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Zasady współżycia społecznego nie ograniczają bowiem obowiązków rodziców tylko do okresu małoletności ich dzieci ani też nie wyłączają możliwości negatywnej oceny moralnej skut- ków rozwodu, gdy status quo w sytuacji małoletnich dzieci zostaje zachowa- ny. Chodzić tu może zwłaszcza o stosunek do dzieci pełnoletnich, lecz jeszcze niesamodzielnych i potrzebujących pomocy rodziców, jak również o inne sy- tuacje, w których rozwód nie mógłby wprawdzie spowodować dalszego po- gorszenia warunków życiowych dzieci, ale prowadziłby do wyników rażąco niepożądanych z punktu widzenia moralnego. Jeżeli zatem zostanie ustalo- ne przez sąd, że małżonek żądający rozwodu zaniedbuje w sposób rażący swe obowiązki rodzicielskie, przerzucając ten ciężar na drugie z małżonków albo na inne osoby lub organy pomocy społecznej, żądanie rozwodu może się oka- zać sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, choćby nawet orzeczenie rozwodu nie powodowało dalszego pogorszenia sytuacji wspólnych małolet- nich dzieci małżonków. 13 Rozwód – opieka nad dziećmi, podział majątku Bogatych przykładów praktycznego zastosowania klauzuli zasad współży- cia społecznego w ocenianiu spraw rozwodowych dostarcza orzecznictwo są- dowe. I tak w ocenie Sądu Najwyższego wyrażonej w orzeczeniu z 18 września 1952 r. (C. 1283/52, OSN 1953, nr 3, poz. 84) niezgodne z zasadami moralności byłoby uznanie, że nieuleczalna choroba jednego z małżonków po 30 latach pożycia małżeńskiego stanowi ważny powód rozkładu pożycia małżeńskiego w sytuacji, kiedy jego stan wymaga przyczynienia się ze strony współmał- żonka do ulżenia w miarę możliwości jego losowi i okazywania pomocy – nie tylko materialnej, ale i moralnej, tak aby był podporą psychiczną w cierpie- niach. Z kolei w orzeczeniu z 15 lipca 1958 r., (3 CR 1225/57, OSPiKA 1959, nr 11, poz. 289) Sąd Najwyższy wskazał, że orzeczenie rozwodu jest niedopuszczal- ne, jeżeli w sprawie zostało ustalone, że w niedługi czas po zawarciu związku małżeńskiego, gdy pozwana zaszła w ciążę, strony zgodnie zdecydowały się na przerwanie ciąży w wyniku czego pozwana pomimo leczenia i zabiegów chirurgicznych pozostała kaleką potrzebującą stałej opieki lekarskiej, zdolną do pracy jedynie częściowo. W praktyce zdarza się również, że decyzja o rozwodzie podyktowana jest chorobą jednego z małżonków. Okoliczność ta jedynie wyjątkowo może sta- nowić podstawę orzeczenia rozwodu. Jak wskazał Sądu Najwyższy w orzecze- niu z 1 września 1948 r. (I CR 664/57, RPEiS 1961, nr 1, s. 373), choroba jednego z małżonków nie tylko nie wywołuje i nie powinna wywoływać stałego roz- kładu pożycia małżeńskiego, lecz nakłada na drugie z nich obowiązek użycia wszelkich środków do przywrócenia choremu małżonkowi zdrowia i zdolno- ści do spełniania obowiązków małżeńskich. Przeciwne tym zasadom postę- powanie jest sprzeczne z ogólnie przyjętymi zasadami moralności. Z kolei w wyroku z 25 maja 1998 r. (I CKN 704/97, niepubl.) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że sprzeczność orzeczenia rozwodu z zasadami współżycia społecznego nie za- chodzi w sytuacji, gdy choroba jednego z małżonków (uzależnienie) jest wy- łącznie zawinione przez niego. Dobro dziecka Kolejną przesłanką wykluczającą orzeczenie rozwodu, mimo że nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia między rodzicami, jest dobro dziecka. Cho- dzi tu jednak wyłącznie o dobro dzieci małoletnich i w dodatku wspólnych rozwodzących się małżonków. Na takich samych zasadach jak dzieci wspólne traktuje się także dzieci adoptowane przez oboje małżonków, a także dzieci jednego z nich, które przysposobiło drugie. Samo pojęcie dobro dziecka, jakim posługuje się Kodeks rodzinny i opie- kuńczy, nie ma definicji ustawowej. W praktyce przez dobro dziecka należy rozumieć troskę o jego rozwój fizyczny, duchowy, a także zapewnienie mu odpowiednich warunków materialnych. Temu dobru podporządkowany jest osobisty interes rodziców. Aby w sprawie rozwodowej zrealizować zasadę ochrony dobra dziecka, sąd powinien wziąć pod uwagę jego obecną sytuację 14
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rozwód - opieka nad dziećmi, podział majątku
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: