Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00302 008275 11001430 na godz. na dobę w sumie
Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany - książka
Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany - książka
Autor: , , Liczba stron: 416
Wydawca: Sensus Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-1256-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> rozwój intelektualny
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Wczuj się w swoje życie

Inteligencja emocjonalna jest złożonym systemem zachowań, predyspozycji, wierzeń i wartości, które pozwalają Ci skutecznie realizować własną wizję samego siebie, postawione cele, zawodowe ambicje i prywatne marzenia. Wysoki współczynnik EQ umożliwia doskonałe określanie nastrojów, uczuć i innych stanów ducha, zmienianie ich oraz wywoływanie tylko tych pożądanych. Jest to niezbędne do rozpoznawania emocji innych ludzi oraz budowania pozytywnych relacji z otoczeniem.

Nowatorski podręcznik, który trzymasz w ręku, tak różni się od sławnego dzieła Daniela Golemana oraz innych książek i prac na temat inteligencji emocjonalnej, jak program motoryzacyjny od kursu prawa jazdy. Czym jest sucha wykładnia bez obrazowych przykładów i sposobów zastosowania jej w Twoim przypadku? Oprócz opisania solidnych teoretycznych podstaw, które mogą być pomocne nawet podczas zajęć na wyspecjalizowanych kierunkach, autorzy Rozwoju inteligencji emocjonalnej postanowili pomóc Ci we wprowadzeniu w życie wszystkich tych zagadnień. Stworzyli szereg ćwiczeń oraz praktyczny 14-dniowy program zdobywania mądrości emocjonalnej.

Dzięki zdobyczom nauki oraz praktyce psychoterapeutów i trenerów książka ta wykorzystuje techniki neurolingwistyczne - takie jak bramy, kotwice, rytuały, poziomy logiczne i inne - w celu pokazania, jak należy zarządzać własnymi stanami emocjonalnymi oraz jak można mądrze wykorzystać wiedzę do zarządzania innymi ludźmi i relacjami z nimi.

Szczęście osiągasz wówczas, kiedy to, co myślisz, co mówisz i co robisz, tworzy harmonię.

Mahatma Ghand

PATRICK E. MERLEVEDE jest konsultantem i jednocześnie trenerem specjalizującym się w dziedzinach takich, jak inteligencja emocjonalna, zarządzanie zasobami ludzkimi oraz gospodarowanie wiedzą. Prowadzi firmę internetową jobEQ.com. Oferuje ona usługi opierające się na zasadach podanych w niniejszej książce, w dziedzinach takich, jak określanie predyspozycji człowieka, rekrutacja pracowników i ich szkolenie.

DENIS BRIDOUX jest trenerem NLP, terapeutą oraz Honorowym Członkiem Instytutu Neurosemantyki. Ostatnimi czasy dołączył on do zespołu opracowującego rozdziały II i III tomu serii Pink Therapy wydawanej przez Open University's Press. Obecnie pracuje nad pełnym przeglądem i aktualizacją modeli Meta-Miltona, matematyką psychologii i nowym modelem umysł-ciało.

RUDY VANDAMME jest trenerem. Prowadzi swój własny instytut: www.quinx.org. Zdobył stopnie naukowe z psychologii, filozofii i antropologii.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Idź do Przykładowy rozdział Spis treści Katalog ksiazek Nowości Bestesllery Zamów drukowany katalog Twój koszyk Dodaj do koszyka Cennik i informacje Zamów cennik Zamów informacje o nowościach Wydawnictwo Helion SA 44-100 Gliwice tel. 032 230 98 63 e-mail: sensus@sensus.pl Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnêtrznej przemiany Autorzy: Patrick E. Merlevede, Denis Bridoux, Rudy Vandamme T³umaczenie: Julia Szajkowska ISBN: 978-83-246-1256-7 Tytu³ orygina³u: 7 Steps to Emotional Intelligence Format: B5, stron: 416 Wczuj siê w swoje ¿ycie (cid:129) Rozpoznawaj i kontroluj emocje w³asne oraz innych ludzi (cid:129) Uzyskaj swobodny dostêp do emocji, które Ci pasuj¹ (cid:129) Zmotywuj siê (cid:129) Zadawaj w³aœciwe pytania (cid:129) Naucz siê stosowaæ programowanie neurolingwistyczne w modelowaniu zachowañ (cid:129) Wykorzystuj inteligencjê emocjonaln¹ w ¿yciu prywatnym oraz zawodowym Inteligencja emocjonalna jest z³o¿onym systemem zachowañ, predyspozycji, wierzeñ i wartoœci, które pozwalaj¹ Ci skutecznie realizowaæ w³asn¹ wizjê samego siebie, postawione cele, zawodowe ambicje i prywatne marzenia. Wysoki wspó³czynnik EQ umo¿liwia doskona³e okreœlanie nastrojów, uczuæ i innych stanów ducha, zmienianie ich oraz wywo³ywanie tylko tych po¿¹danych. Jest to niezbêdne do rozpoznawania emocji innych ludzi oraz budowania pozytywnych relacji z otoczeniem. Nowatorski podrêcznik, który trzymasz w rêku, tak ró¿ni siê od s³awnego dzie³a Daniela Golemana oraz innych ksi¹¿ek i prac na temat inteligencji emocjonalnej, jak program motoryzacyjny od kursu prawa jazdy. Czym jest sucha wyk³adnia bez obrazowych przyk³adów i sposobów zastosowania jej w Twoim przypadku? Oprócz opisania solidnych teoretycznych podstaw, które mog¹ byæ pomocne nawet podczas zajêæ na wyspecjalizowanych kierunkach, autorzy Rozwoju inteligencji emocjonalnej postanowili pomóc Ci we wprowadzeniu w ¿ycie wszystkich tych zagadnieñ. Stworzyli szereg æwiczeñ oraz praktyczny 14-dniowy program zdobywania m¹droœci emocjonalnej. Dziêki zdobyczom nauki oraz praktyce psychoterapeutów i trenerów ksi¹¿ka ta wykorzystuje techniki neurolingwistyczne — takie jak bramy, kotwice, rytua³y, poziomy logiczne i inne — w celu pokazania, jak nale¿y zarz¹dzaæ w³asnymi stanami emocjonalnymi oraz jak mo¿na m¹drze wykorzystaæ wiedzê do zarz¹dzania innymi ludŸmi i relacjami z nimi. Spis treści O autorach ..................................................................................................................9 Podziękowania ........................................................................................................13 Słowo wstępne ........................................................................................................15 Co znajduje się w książce i jak z niej korzystać ...............................................17 Wprowadzenie .........................................................................................................21 Czym jest inteligencja? ...........................................................................................22 Założenia przyjęte w tej książce ............................................................................29 Podstawowe emocje — zrozum siłę uczuć .........................................................39 Gospodarowanie własnymi emocjami .................................................................39 Emocje, zdrowie i dobre samopoczucie ...............................................................43 Lekcja 1: Poradź sobie z własnymi emocjami ...................................................49 Wstęp — wołanie o odpowiedzialność za własne życie ...................................50 Splatanie emocji i doświadczenia .........................................................................53 Asocjacja i dysocjacja ..............................................................................................65 Przypadki ..................................................................................................................76 Ćwiczenia do tej lekcji ............................................................................................86 Lekcja 2: Poziomy doświadczenia i porozumiewania się ...............................93 Wprowadzenie — poziomy Twojego funkcjonowania ....................................94 Podstawowy model neurologicznych poziomów doświadczenia ..................95 Znaczenie emocji ...................................................................................................107 Potęga przekonań emocjonalnych .....................................................................117 Jak podnieść swoją inteligencję emocjonalną, stosując zasadę poziomów logicznych? .......................................................120 Dodatek do lekcji 2. Teoria kryjąca się za modelem ........................................127 Ćwiczenia do tej lekcji ..........................................................................................130 Lekcja 3: Zaplanuj swój sukces ..........................................................................137 Wprowadzenie — modele efektywności ...........................................................138 Model TOTE — struktura elastycznych planów ..............................................141 Wnioski — kilka rad dotyczących rozwoju emocjonalnego ..........................162 Zastosowanie nr 1. Dzielenie celów z innymi ludźmi .....................................163 Zastosowanie nr 2. Oczekiwania i struktura szczęścia ....................................166 Ćwiczenia do tej lekcji ..........................................................................................171 5 Lekcja 4: Dowiedz się, jak postrzegasz świat i jak możesz panować nad tym, co Tobą kieruje .......................... 177 Wprowadzenie ...................................................................................................... 178 Systemy reprezentacji — w jaki sposób człowiek tworzy swój wewnętrzny świat? ................................................................................ 179 Submodalności — w jaki sposób kształtujesz własną rzeczywistość? ......... 191 Inteligencja emocjonalna a stosowanie struktury subiektywnego doświadczenia ..................................................................... 198 Wnioski — tworzenie struktury Twojego subiektywnego doświadczenia ... 203 Metaprogramy — filtry Twoich myśli ............................................................... 204 Wnioski — wzorce Twoich emocji ..................................................................... 232 Ćwiczenia do tej lekcji .......................................................................................... 234 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie .................................................. 241 Pozycje percepcyjne — zrozumienie dla siebie i innych ............................... 242 Projekcja — czego możesz dowiedzieć się o sobie dzięki irytacji? ............... 252 Model jakościowej współpracy ........................................................................... 254 Spójrz na swój związek z innej perspektywy .................................................. 259 Relacje towarzyskie — w jaki sposób wprowadzasz emocje do swoich metod porozumiewania się? ...................................................... 264 Ćwiczenia do tej lekcji .......................................................................................... 269 Lekcja 6: Zadawaj właściwe pytania ................................................................ 273 Kontrprzykład — czego NIE robić ..................................................................... 274 Wprowadzenie ...................................................................................................... 275 Model podstawowy — trzy handlowe zasady „dobrego pytania” .............. 280 Metamodel — pytania w radzeniu sobie z emocjami ..................................... 288 Ćwiczenia do tej lekcji .......................................................................................... 307 Lekcja 7: Odnoś sukcesy w relacjach z samym sobą i z innymi ................. 317 Wprowadzenie — maestria budowania i utrzymywania związku .............. 318 Sztuka kalibracji — czego możesz dowiedzieć się z mowy ciała .................. 321 Nawiąż dobry kontakt z samym sobą ............................................................... 330 Nawiązywanie dobrego kontaktu z czyimiś myślami i doświadczeniami .... 331 Dobry kontakt z innymi — jak go osiągnąć? .................................................... 332 Skąd wiesz, że nawiązałeś dobry kontakt? ....................................................... 337 Poziomy dobrego kontaktu ................................................................................. 340 Zastosowania ......................................................................................................... 345 Wniosek — zdolności obserwacyjne kluczowym składnikiem Twojej inteligencji emocjonalnej .................................................................. 352 Ćwiczenia do tej lekcji .......................................................................................... 354 6 Wnioski: ustalanie połączeń, zyskiwanie mądrości emocjonalnej .............357 Nowe zdolności emocjonalne ..............................................................................357 Tworzenie pełnego modelu kompetencji ..........................................................360 Kilka ćwiczeń na koniec .......................................................................................366 Rekapitulacja .........................................................................................................369 Poza inteligencję emocjonalną ............................................................................369 Wniosek — od inteligencji emocjonalnej do mądrości emocjonalnej ..........372 14-dniowy program: Lista zajęć na nadchodzące dwa tygodnie .................375 Bibliografia i dalsza lektura ................................................................................377 Przegląd literatury poświęconej neurolingwistyce ..........................................377 Pozostałe źródła .....................................................................................................382 Internet ....................................................................................................................384 Rozwiązania ćwiczeń ...........................................................................................385 Dodatek A: Programowanie neurolingwistyczne ..........................................387 Dodatek B: Wykorzystanie metaprogramów w rekrutacji i zarządzaniu ....393 Słowniczek .............................................................................................................399 Skorowidz ..............................................................................................................407 7 Inteligencja emocjonalna Lekcja 5: w firmie „Człowiek zawsze stanowił największą zagadkę ludzkości”. Alfred Korzybski Cele ● Rozwiniesz poziom empatii przez poznanie modelu pozycji per- cepcyjnych1. kątami. ● Nauczysz się patrzeć na świat oczyma innych ludzi, z którymi będziesz chciał się porozumiewać. ● Zdobędziesz pełen ogląd sytuacji, patrząc na całość pod różnymi ● Nauczysz się korzystać z uzyskanej perspektywy, aby reagować odpowiednio w potencjalnie konfliktowych sytuacjach, mając do dyspozycji więcej danych na temat struktury uwikłanych w nią związków. Założenia neurolingwistyczne W rozdziale tym przyjmiemy następujące założenia neurolingwistyczne: ● Mapa nie jest terenem. Każdy człowiek patrzy na świat przez swoje oso- biste filtry, kierując się własnym doświadczeniem życiowym. ● Każde zachowanie jest najlepszym możliwym wyborem dostępnym w danej chwili. Jeśli człowiek byłby świadom istnienia „lepszego zachowania”, zgodnego z jego standardami, to zdecydowałby się właśnie na nie. ● Związki tworzą systemową całość. Znaczenie sposobu porozumiewania się, z jakiego korzystasz, opiera się na reakcjach, jakie wywołuje on w innych ludziach. Aby zmienić czyjeś zachowanie, musisz najpierw wprowadzić zmiany we własnym. ● Najbardziej elastyczny element systemu kontroluje cały system. 1 W neurolingwistyce posługujemy się pojęciami: „pierwsza, druga, trzecia, czwarta pozycja i meta- pozycja”. Pojęcia te wyjaśnimy w dalszej części lekcji. 241 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany Jaki jest cel tej lekcji? Dlaczego miałbyś starać się zdobyć takie umiejętności? 1. W celu łagodzenia konfliktów. ● To, co denerwuje Cię w innych ludziach, jest odzwierciedle- niem wewnętrznej struktury Twojej reprezentacji. ● Konflikt jest wynikiem różnić pomiędzy Twoją strukturą wewnętrzną a strukturą wewnętrzną innej osoby. Określając istotę tej różnicy, uzyskujesz pewną elastyczność w innym przedstawieniu jej w swoim umyśle. Wzbogacając własną reprezentację owej różnicy na więcej sposobów niż dotych- czas, zwiększasz swoją umiejętność lepszego nią zarządza- nia. Spoglądając na treść konfliktu z różnych stron, zmieniasz w sobie strukturalne ramy umysłu, które zapoczątkowały tę różnicę. Możesz zatem zdecydować się na inne zachowa- nie i tym samym rozwiązać konflikt. Doskonalenie elastycz- ności zachowań daje Ci większą kontrolę nad wynikiem utrzymywania kontaktów z innymi ludźmi. 2. Ogólnie na potrzeby inteligencji emocjonalnej. ● Zgłębienie rozumowania osoby, z którą prowadzisz roz- mowę, identyfikowanie się z jej reakcjami i przewidywa- nie ich to zasadnicze zdolności wypływające z inteligencji emocjonalnej. Pozycje percepcyjne — zrozumienie dla siebie i innych We wprowadzeniu zapoznaliśmy Cię z założeniami neurolingwistycz- nymi. Nauczyłeś się, że: „Mapa nie jest terenem”. Możemy ulepszać własne mapy, porównując je z mapami innych ludzi, a w razie potrzeby również łącząc je z nimi. Tego właśnie nauczyli się starożytni kartogra- fowie, kreśląc tym samym różne drogi prowadzące do konkretnego miejsca na Ziemi i odkrywając przy tym wiele nowych zasobów, które można było wykorzystywać. Większość skutecznych negocjatorów opanowała tę umiejętność w mistrzowskim stopniu — niczym szachiści, starają się z góry przewidzieć każdy możliwy ruch przeciwnika. Nawet 242 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie wpływ pozycji, jakie obie strony zajmują przy stole negocjacyjnym, jest zawczasu analizowany. Dzięki temu negocjator zyskuje ogląd sytu- acji, przez co może, na przykład, przełamać impas, szukając płaszczy- zny porozumienia, która uwzględni oba punkty widzenia. Jeśli prowadzisz z kimś negocjacje, masz przynajmniej cztery możliwe sposoby spojrzenia na sprawę (pozostając w asocjacji)2: 1. własnymi oczyma, 2. oczyma innej, zaangażowanej w nią osoby, 3. oczyma neutralnego obserwatora, 4. przez podwójne okulary, uzyskując w ten sposób połączenie swojej mapy z mapą innej osoby (to wzorzec odkryty ostatnimi czasy). Podobnie można spojrzeć na tę sytuację z perspektywy dysocjacji — jako obserwator samego siebie, jako obserwator innej osoby i obserwa- tor całego układu. Neurolingwistyka określa takie zdysocjowane pozycje mianem metapozycji. W połowie lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku Judith DeLozier i John Grinder rozwinęli model pozycji percepcyjnych, opierając się na poda- nych wyżej rozróżnieniach3. Poniżej przedstawimy Ci ideę tego modelu, ilustrując go dwoma przykładami: (1) na przykładzie Twojego sporu z szefem, który (Twoim zdaniem) przydziela Ci zbyt mało obowiązków, oraz (2) w przypadku, w którym zbytnio zatracasz się w związku i w efek- cie przestajesz zwracać uwagę na własne wartości i potrzeby, a zaczynasz żyć zgodnie z wartościami i oczekiwaniami partnera. 2 Pierwotnie zwany „potrójnym opisem” (ang. Triple Description), odnosił się do pozycji ja – inny – – obserwator. Nazwa nadal nie uległa zmianie, ponieważ wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy z ist- nienia czwartej pozycji i pozycji systemu. 3 Czwarta pozycja nie występowała w pierwotnym modelu pozycji percepcyjnych, stworzonym przez Grindera i DeLozier. To wkład ostatnich lat, wprowadzony przez Roberta Diltsa. Patrz wcześniejszy przypis. 243 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany Na rysunku 5.1 dwa połączenia pierwszej i drugiej pozycji symbolizują kontakty dwóch porozumiewających się ze sobą osób. Rysunek 5.1. Studium komunikacji. Czerty pozycje obserwatorskie, każda z odpo- wiadającą jej metapozycją Pozycja pierwsza (pozycja „ja”) Oznacza patrzenie, słuchanie, czucie, rozpoczynanie z własnej perspektywy. Ludzie z silną pierwszą po- zycją dokładnie wiedzą, czego chcą. Aby wzmocnić swoją pierwszą pozycję, musisz osią- gnąć lepsze zrozumienie samego siebie, odnajdując strukturę swoich subiektywnych doświadczeń. Książka ta jest w znacznej mierze poświę- cona temu właśnie zagadnieniu. Pytania — Co CZUJESZ W TEJ CHWILI? — Czego TERAZ CHCESZ? — Jakie są TWOJE wartości, potrzeby, pragnienia? Na przykład: ● pracownik mówi: „Nie odpowiada mi ta praca, chcę większej ● kobieta mówi: „Nie czuję się dobrze w tym związku, za bardzo odpowiedzialności”; usuwam się w cień”; 244 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie ● „Według mnie człowiek zgodny”, powiedział Hugo Bohm, „to ktoś, kto zgadza się ze mną”. Benjamin Disraeli4 Zrozumienie własnych motywacji i jasne określenie wyników i celów, do których dążysz, pozwoli Ci bezpiecznie zgłębiać pozostałe pozycje percepcyjne bez ryzyka zagubienia się w nich. Ważną częścią rozwijania własnej inteligencji emocjonalnej jest umie- jętność zmieniania perspektywy i spoglądania na sytuację z punktu widzenia innej osoby. To właśnie nazywamy drugą pozycją. Najlepiej osiągać ją, gdy zbadasz już informacje dostępne z pierwszej pozycji, dzięki czemu będziesz mógł przeprowadzić analizę kontrastowo- porównawczą. Pozycja druga (pozycja „ty”) Oznacza patrzenie, słuchanie, czucie z perspektywy drugiej osoby; zupełnie jakbyś był w jej skórze. Ludzie mający silnie ugruntowaną drugą pozycję potrafią utożsamić się ze sposobem odczuwania i myślenia innej osoby, z jej sposobem postrzegania itd. Aby rozwinąć umiejętności przyjmowania drugiej pozycji, musisz: ― zasocjować emocjonalnie; postawić się na czyimś miejscu, może nawet, traktując to dosłownie, przejść na pozycję zajmowaną przez tę osobę; ― prowadzić lepszą obserwację i decydować, które z obserwowa- nych faktów są istotne z tej perspektywy. Pytanie: Jeśli jesteś w czyjejś skórze, to w jaki sposób patrzysz na rzeczy, ludzi (włącznie z sobą samym) i co przy tym czujesz? Odpowiedź umożliwi Ci zrozumienie innych ludzi i poznanie motywa- cji ich zachowań. Być może, gdybyś był w ich skórze, zrobiłbyś dokładnie to samo, co oni, i w ten sam sposób reagowałbyś na swoje zachowania. 4 Cytat za The Oxford Dictionary of Humorous Quotations. 245 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany Przykłady: ● Punkt widzenia szefa osoby zatrudnionej: „Wzdragam się przed przekazaniem części odpowiedzialności mojemu współpracow- nikowi, ponieważ boję się utraty kontroli”. ● Punkt widzenia partnera kobiety: „Przejmuję inicjatywę, ponie- waż chcę, by moja partnerka była szczęśliwa, i dlatego, że ona sama tak mało się angażuje”. Zwróć uwagę, że pierwsze dwie pozycje, które omówiliśmy do tej pory, opierają się na modelu biegunowym albo – albo. Jest to tak zwane my- ślenie cyfrowe albo arystotelejskie, zbudowane na prawach rozumowa- nia opracowanych przez starożytnego greckiego filozofa, Arystotelesa, w IV w. p.n.e. Arystoteles zaproponował rozwiązanie, będące zupełnie przeciwnym do przedstawianego przez nas sposobu działania5, w któ- rym jedna osoba wygrywa, druga przegrywa, a „szczęśliwy środek” nie istnieje lub jest wykluczany z możliwych opcji. Taki schemat postępo- wania utrzymywał się przez wieki, wpływając na dyplomację i wywo- ływanie konfliktów, oraz na parlamenty i sądy na całym świecie. Jednak nasze rozumienie świata, ludzi i umysłów ewoluowało znacznie od czasów Arystotelesa. Świat nie jest czarno-biały, ale jawi się w odcie- niach szarości i wszystkich barwach widma światła widzialnego, włącz- nie z tymi znajdującymi się poza widzialną częścią spektrum, których istnienia nie jesteśmy na co dzień świadomi. Postawienie się w cudzej sytuacji może bardzo często jeszcze zaogniać konflikt, pogłębiać różnice i doprowadzić do wzajemnego wykluczenia się sposobów interpretacji wydarzeń. Rozwiązanie takich konfliktowych sytuacji wymaga umiejętności spoj- rzenia na sprawę z OBU punktów widzenia naraz, wzniesienia się ponad konflikt. Tylko wtedy uda się osiągnąć porozumienie, które nie będzie typu „albo – albo”, ale „zarówno”, „równie dobrze”, zadowalając tym samym obie strony. W neurolingwistyce mówimy w takim przypadku o wniosku ekologicznym, ponieważ opiera się on na poszanowaniu i docenieniu obu zaangażowanych stron. Wielcy negocjatorzy potrafią osiągnąć taki efekt i doprowadzić do sytuacji wygrany – wygrany, sku- tecznie pośrednicząc w pokojowych rozmowach między walczącymi 5 Prawo wyłączonego środka: „To, co jest, to jest, a czego nie ma, to nie ma. Nie istnieje żadna pośrednia droga”. Prawo zaprzeczenia: „Nie może być jednocześnie prawdziwe A i nieA”. 246 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie frakcjami czy rozmowami o wynagrodzeniach, prowadzonymi między kierownictwem a związkami zawodowymi. Takie umiejętności, nie- zbędne dla zdrowego rozwoju inteligencji emocjonalnej, wymagają zdol- ności przyjmowania pozostałych pozycji percepcyjnych, o których powiemy już zaraz. Pozycja trzecia (pozycja „oni”, z lotu ptaka) Oznacza przyjęcie pozycji „osoby neutralnej”, biernego widza, na przykład trenera czy ptaka, który obserwuje układ z zewnątrz. Z tej pozycji możesz obserwować siebie, osobę, z którą roz- mawiasz, i zachodzące między Wami relacje. Możesz obojętnie obserwować pozytywny i ne- gatywny wkład obu stron w całą sytuację, aby znaleźć sposoby wyeliminowania negatywów i zebrania pozytywnych aspektów, ku obopólnemu zadowoleniu. Jak zapewne możesz sobie wyobrazić, opanowanie trzeciej pozycji wymaga najpierw zaznajomienia się z wchodzeniem w pierwszą i drugą pozycję, aby określić ich zasoby i odkryć w ten sposób jeszcze więcej możliwości. Ludzie o mocno ugruntowanej trzeciej pozycji widzą, w jaki sposób są związani z układem i jak, zmieniając własne zachowanie, mogą stworzyć sobie sprzyjające środowisko, w którym inni też się zmienią. Pytanie: Jak zachowanie osób 1 i 2 wpływa na nie nawzajem? Co robią? Pozycja ta dostarcza informacji niezbędnych do przerwania kręgu zja- dliwości, jaki często towarzyszy konfliktom. Przykłady: ● Pierwsza sytuacja w oczach obserwatora (na przykład modera- tora drogi zawodowej [ang. job-coach]): „Pracownik jest nastawiony krytycznie do swojego przełożonego, ponieważ ten nie przekazuje mu żadnej odpowiedzialności, ale nie robi on tego, gdyż pracow- nik jest tak bardzo krytyczny”. 247 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany ● Druga sytuacja, widziana oczyma osoby trzeciej (na przykład terapeuty): „Kobieta nie czuje się komfortowo, ponieważ jej part- ner przejmuje zbyt wiele inicjatywy, ale postępuje on tak dlatego, że kobieta nie chce tego robić”. Kolejna pozycja została odkryta niedawno i daje jeszcze lepszy wgląd w sytuację, jakiego nie uzyskiwaliśmy z żadnej z poprzednio wymienio- nych pozycji. Pozycja czwarta (pozycja „my”, pozycja systemowa) Oznacza pozycję, którą przyjąłbyś, „gdybyś był” systemem. Gdy postrzegasz siebie z pozycji „my”, odnosisz się ZARÓWNO do siebie, JAK I do dru- giej osoby. Łączysz się z globalną, systemową per- spektywą i dostrzegasz tarcia w układzie, odczuwając reakcje między poszczególnymi elementami systemu, jakby występowały one w Tobie. Pytanie: Jakie byłoby to uczucie, gdybyś z jednej strony był osobą 1, a z drugiej, jednocześnie, osobą 2? Abyś podniósł swoje umiejętności myślenia systemowego, narysuj na kartce różne siły i napięcia obecne w układzie i spróbuj zasymulować je, jakby były obecne w Tobie wszystkie naraz. Pozycja ta dostarcza informacji niezbędnych do zrozumienia sił obec- nych w układzie. Przykłady: ● Pierwsza sytuacja obserwowana z pozycji systemu: „Jeśli połą- czę przekazanie części obowiązków i odpowiedzialność, to okaże się, że są to dwie strony tego samego medalu — nie można mieć jednego, nie mając drugiego. Określając wprost poziom przeka- zania obowiązków i związaną z nim odpowiedzialność, uda się usunąć napięcia, i jestem pewien, że szybko pojawią się pożądane rezultaty”. ● Druga sytuacja postrzegana z poziomu systemu: „Jedna ze stron ma do ofiarowania tyle, że druga czuje się zepchnięta na margines, 248 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie zupełnie niepotrzebna. Należy się zastanowić, czy strona ta chce odgrywać w związku bardziej znaczącą rolę, i jeśli tak, co należy zrobić, żeby jej to umożliwić”. Metapozycja (pozycja zdysocjowana) Oznacza zdysocjowanie, obserwowanie osoby z dystan- su, pozostając jednak nadal osobą w tej roli. Ludzie obdarzeni silną metapozycją potrafią opisać siebie z zewnątrz i podchodzić krytycznie do swoich zachowań. Wyćwiczenie metapozycji, na przykład w stosunku do siebie, udaje się, gdy wyobrazisz sobie, że oglądasz film ze sobą w roli głównej. Możesz nawet nagrać się na wideo w czasie trwania konkretnej sytuacji, żeby zobaczyć swoje zachowanie. Z techniki tej korzysta się często w czasie szkoleń dla sprzedawców, kadry kierowniczej, opiekunów itp. Pytania: (Dla pozycji Meta1) — Jakie zachowania, patrząc z zewnątrz, są — Jak się widzisz? dla Ciebie typowe? Metapozycja wyprowadzona z pierwszej pozycji dostarcza interesują- cych danych na temat Twojego zewnętrznego zachowania i sposobów porozumiewania się ze światem. Przykłady: ● Pracownik, obserwując samego siebie: „On nie czuje się dobrze (ponieważ nie spoczywa na nim wystarczająca odpowiedzialność) i dlatego nie potrafi już dłużej zachowywać przyjaznych stosun- ków z szefem. Nie utrzymuje kontaktu wzrokowego i mówi ury- wanymi zdaniami”. ● Kobieta, obserwująca swoje poczynania: „Ona usuwa się w cień, ponieważ jej partner zbytnio przejmuje inicjatywę”. Uwaga. W podobny sposób można przyjąć pozycję zdysocjowaną, czyli metapozycję, wyprowadzoną z każdej innej z omówionych przez nas pozycji. Na przykład, pytania dla pozycji Meta2 mogą mieć postać: 249 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany „Wyobraź sobie, że jesteś kierownikiem, który po kłótni z pracowni- kiem wraca do domu. Jak skomentowałbyś własne zachowanie i reakcje w ciągu całego dnia?”. Nie ma potrzeby, byśmy w dalszej części roz- działu omawiali pozycje Meta3 i Meta4, ponieważ są one bardziej teo- retyczne i znajdują zastosowanie jedynie w specyficznych sytuacjach. W jaki sposób kontrolować konflikty? W każdym związku napotkasz pewne podobieństwa, ale i różnice. Oddzielnie żadne z nich nie stają się przyczyną zdenerwowania czy konfliktu. Mianem konfliktu określasz jedynie te sytuacje, które Cię zde- nerwują. Różnica (czy podobieństwo) nie powoduje samoczynnie kon- fliktu; robią to ramy myślenia, które prowadzą do takiej, a nie innej interpretacji różnicy. Przykłady: ● Koledzy między sobą. Jedna osoba potrafi sobie poradzić z domi- nującym zachowaniem osoby X, ale inna zupełnie nie może się z tym uporać. Gdy szef próbuje nadmiernie Tobą dyrygować, możesz na przykład „powiedzieć tak, a zrobić inaczej”, może jed- nak dysponujesz umiejętnościami, które pozwolą Ci wywalczyć własną drogę, sprawią, że szef uzna Twój pomysł za własny itd. Jeśli nie potrafisz sobie radzić z zachowaniem szefa, to będzie Cię ono denerwować. Im bardziej napięty jest konflikt, tym więcej wiąże się z nim emocji i tym bardziej Twoje osobiste filtry zakłócają Twój odbiór rzeczywistości. W takich przypadkach możesz zacząć uważać, że źródłem problemu jest jego druga strona, i pragnąć usunąć ją z życia (np. zwolnić z pracy, rozwieść się, a nawet zamordować). Pozbywając się oceny, wypływającej z takiej interpretacji, czyli spro- wadzając ją do zwykłego stwierdzenia faktu, pozbywasz się także ładun- ku emocjonalnego, jaki wiązał się z zaistniałą sytuacją. Dzięki temu redukujesz konflikt do poziomu, na którym po prostu opisujesz róż- nice (lub podobieństwa) występujące pomiędzy zainteresowanymi stro- nami. Wielu doradców małżeńskich ma na co dzień do czynienia z taki- mi sytuacjami. Po takiej zmianie partnerzy mogą wspólnie opracować bilans związku, szukając rozwiązania z bardziej obiektywnej per- spektywy. 250 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie Przykłady: ● Związek bardzo towarzyskiej kobiety i cichego introwertyka — po pogodzeniu się z indywidualnym stylem partnera (za spra- wą długiej terapii porozumiewania się) para uznała, że nie ma sensu dłużej żyć z taką różnicą temperamentów. ● Kobieta czuje się niezrozumiana. Zatraciła się w życiu męża i żyła tylko po to, by spełniać jego potrzeby, nie dbając wcale o własne. Po wzmocnieniu wiary w siebie i zyskaniu poczucia wyjątkowo- ści stała się równie silna, jak jej mąż, przez co teraz ciągle poja- wiają się między nimi spięcia, ponieważ ona domaga się, by brać pod uwagę również jej potrzeby. Rozpoczyna się poszukiwanie nowej równowagi w związku. W sytuacjach konfliktowych informacja ulega interpretacji, przez co zaczynamy doświadczać jej subiektywnie. Aby zażegnać konflikt, mu- sisz odwrócić proces zakłócenia informacji. W tym celu przedstawimy Ci dwie umiejętności — pierwszą, zadawanie właściwego pytania, po- znasz w lekcji 6. Druga, podana tuż poniżej, pozwoli Ci uzupełnić do- stępne informacje dzięki skutecznemu zastosowaniu różnych pozycji percepcyjnych, a więc wzbogacić wiedzę o sytuacji poprzez scalenie danych odkrytych w każdej z nich. W ten sposób otrzymasz pełny obraz konfliktu, dzięki czemu stworzysz sobie nowy pogląd na jego korzenie, prowadzący Cię do przebaczenia i zmiany. Typową cechą konfliktów jest to, że ilość informacji dostępnych z po- czątkowej pozycji, z której zaczynasz ich rozpatrywanie, jest znacznie obniżona — przez to zmniejszasz szansę na okazanie zrozumienia dla położenia innych ludzi, nie wspominając już o spojrzeniu na cały układ. POZYCJA PERCEPCYJNA Związana umiejętność PIERWSZA DRUGA TRZECIA CZWARTA Asertywność Empatia Coaching Zyskanie obustronnego zwycięstwa 251 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany Projekcja — czego możesz dowiedzieć się o sobie dzięki irytacji? Niektóre wspólne przedsięwzięcia działają lepiej niż inne. Z niektórymi ludźmi rozumiesz się lepiej niż z innymi. Co dzieje się, gdy relacje z drugą osobą nie spełniają Twoich oczekiwań? To niesamowite, jak niektórzy ludzie potrafią zaplątać się we własnych emocjach. Czasami wystarczy, że spotkają się z kimś, a zaczynają iryto- wać się, okazywać niechęć i awersję. Czasami drażni ich zapach albo ton głosu. W takich sytuacjach często rozwodzą się nad tym, jak niedobra, niebezpieczna, a nawet zła jest ta druga osoba. Po prostu jej nie znoszą. Oczekujemy, że osoba pasująca do takiego opisu będzie, przynajmniej w danej chwili, zasocjowana z pierwszą pozycją. To właśnie z niej można wygłaszać opinie o ludziach jako prawdy absolutne. Takimi właśnie są. Ale co zyskasz, mając takie nastawienie? Z poprzedniego rozdziału wiesz już, że każdy filtruje rzeczywistość na swój sposób. W lekcji 6. zbadamy, jak Ty filtrujesz własne doświad- czanie rzeczywistości, pomijając niektóre dane, generalizując, a nawet zmieniając ją w pewien sposób. Przyjmowanie różnych pozycji percep- cyjnych umożliwia Ci częściowe zrównoważenie działania tych filtrów. Zauważysz pewnie, że czasami rozpoczynając z pierwszej pozycji, zaczynasz przesadnie reagować, a nawet przerysowywać rzeczywistość. Irytacja budową przypomina bardzo alergię — wiąże się z nadmierną reakcją na bodźce z otoczenia. Będziesz reagować emocjonalnie, zanim jeszcze dana osoba stanie się faktycznym psychologicznym czy fizycz- nym zagrożeniem. Być może jeszcze sobie tego nie uświadamiasz, ale Twoje reakcje alergiczne mogą Cię wiele nauczyć o samym sobie, ponie- waż to, w jaki sposób doświadczasz innych ludzi, jest odbiciem Twojego sposobu myślenia i odczuwania. Mechanizm ten znany jest w psycho- logii pod nazwą „projekcji” — to, co irytuje Cię w innych, jest tą częścią Ciebie, którą usiłujesz poskromić. Jeśli, na przykład, denerwuje Cię czyjeś dominujące zachowanie, możesz zadać sobie pytanie, na czym polegają Twoje próby dominacji. Być może także przejawiasz objawy takich zachowań i uważasz je za nieod- powiednie. Być może nawet nie zdajesz sobie sprawy ze swoich domi- nacyjnych zapędów (nazywamy to martwym punktem). A może jesteś 252 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie Rysunek 5.2. Projekcja w konflikcie bardzo dobrym człowiekiem, który poskromił wszystkie impulsy narzu- cania swojej woli innym. Inny przykład. Załóżmy, że denerwuje Cię drażliwość pewnej osoby. Uważasz, że nie potrafi się ona kontrolować i nie można czynić z nią żadnych ustaleń. Oczywiście taka właśnie może być prawda, ale teraz nie musimy zajmować się tą osobą. Co to zdenerwowanie mówi Ci o Tobie? Co masz na myśli, mówiąc: „drażliwość”? Dlaczego Cię to denerwuje? Co z Twoją własną drażliwością? Potrafisz odpuścić czy może jesteś zasadniczy? Czy dopuszczasz jakieś ustępstwa, czy może wszystko ma iść zgodnie z planem? Mamy dla Ciebie następującą radę — potraktuj ją jako wskazówkę — choć może ona stanowić dla Ciebie wyzwanie: „To, co odpycha Cię w innych ludziach, jest tą częścią Twojej osobowości, którą musisz zaak- ceptować w sobie”. Uwaga Doświadczenie nauczyło nas, że — z wyjątkiem przypadków projekcji w kontekście nierozwiniętego terytorium samodoskonalenia — może istnieć jeszcze inna przyczyna, dla której ludzie irytują się niektórymi działaniami innych. Jeśli, niczym w głośnym przypadku pary, gdy jeden z partnerów denerwował się tym, że drugi inaczej wyciska pastę do zębów, zaczniesz skupiać się na wyjątkowo błahych drobiazgach, może to wywołać jeszcze głębsze źródło zdenerwowania. Wtedy niewielkie zdenerwowanie byłoby manifestacją głębiej zakorzenionej irytacji. Wielu ludzi odczuwa ją, ponieważ w rzeczywistości pragną mieć większy wkład w związek lub dlatego, że chcieliby doświadczać większej swo- body osobistej czy większego dystansu. Niezależnie od przyczyny musisz 253 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany poważnie traktować swoje stany rozdrażnienia, nauczyć się radzić sobie z nimi oraz odpowiednio nad nimi pracować. Konflikty, zatargi, zwolnienia, rozwody (czy nawet obrażenia fizyczne) nie są wynikiem dzielących nas różnic, ale zdenerwowania tymi różnicami. Model jakościowej współpracy Rozważając często wszystkie pozycje percep- cyjne i omawiając razem własne odkrycia, partnerzy mogą znacznie podnieść jakość związku, zwiększając tym samym prawdopo- dobieństwo przetrwania próby czasu. Jeśli spojrzysz na swoje obecne lub minione związki, możliwe, że dostrzeżesz, jak niektóre z pozycji są reprezentowane w zbyt małym stopniu. Skompensowanie, które przywróci równowagę, stanie się furtką do nowych sposobności oso- bistego i wspólnego rozwoju! ZARÓWNO, JAK I zamiast ALBO – ALBO zamiast ANI – ANI Hans-Ulrich Obrist 1. Wystąp i podtrzymaj swoją pozycję W wielu sytuacjach związek, jaki utrzymujesz z samym sobą — pierwsza pozycja — może zostać przytłoczony uwagą poświęcaną Twojemu związkowi z inną osobą, np. gdy z chęcią zatracasz siebie dla innej osoby, przez co jej priorytety stają się ważniejsze niż Twoje. Przesadna uległość często następuje jedynie czasowo, jak ma to miejsce w przypadku nowej miłości, kiedy bez zastanowienia się nad konse- kwencjami poddajesz się sugestiom ukochanej osoby, ale zdarza się również, że taki wzorzec utrwali się w długim związku. Jeśli miejsce ma ta druga sytuacja, to możesz „posunąć się do granic możliwości”, aby mieć ją za sobą lub zrealizować to, co w Twoim mniemaniu przypadnie do gustu drugiej osobie6. Zadowalanie partnera może być sposobem poszukiwania akceptacji lub wdzięczności. W bardziej dramatycznym scenariuszu takie zachowanie może pojawić się po to, by zyskać przy- chylność partnera wyłącznie w celu podtrzymania związku, niezależnie od przeszkód, jakie mogłyby się pojawić. Możesz obawiać się wyra- 6 W języku analizy transakcyjnej taką postawę określa się sterownikiem „zadowolić innych”. W przy- padku terapii rodzinnej mówi się wtedy o pozycji „osoby ugłaskującej”. W takim układzie druga osoba zajmie najprawdopodobniej pozycję „osoby obwiniającej”. 254 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie żania własnych opinii w bardziej otwartej formie, aby nie powodować konfliktów czy ze strachu przed odrzuceniem. Być może myślisz sobie: „Lepszy diabeł znany…”. W takich warunkach nie trudno o wykorzy- stywanie, fizyczne, seksualne lub psychiczne, czy znieważanie, a nawet o męczeństwo. Wszyscy jesteśmy świadomi istnienia związków, w któ- rych pojawiły się takie problemy. Nie zawsze objawy są negatywne. Niektórzy ludzie są prawdziwie utalentowani w przewidywaniu oczekiwań. W czasie jednego z pro- wadzonych przez nas szkoleń uczyliśmy pielęgniarki na stażu, jak od razu dopasowywać swoje zachowania do oczekiwań, zapewniając je tym samym, że za każdym razem zostają dobrze ocenione. Najlepszą z pielęgniarek okazała się ta, która najlepiej przewidywała oczekiwa- nia stawiane jej przez opiekuna. Co będę z tego mieć? Wielu ludzi wierzy, że są w stanie podtrzymać nawet najbardziej skazany na zagładę zwią- zek, jeśli tylko wystarczająco usuną się w cień, i czasami, na krótką metę, metoda ta daje efekty. Jednak wysoki obecnie wskaźnik rozwodów i duża rotacja pra- cowników są wynikiem tego, że tylko nieliczni ludzie potrafią od po- czątku zaznaczać swój autorytet, więc większość jest narażona na wy- palenie, nękanie czy nawet wykorzystywanie. Będą czekać, „aż bomba wybuchnie”. Gdyby wcześniej mocniej zaznaczyli swój autorytet, stwo- rzyliby swoisty model negocjacji albo przynajmniej układ partnerski, a nie zależność między dominującym liderem i uległym poddanym, po którym można deptać. W modelu negocjacji — stworzonym w opar- ciu o model pozycji percepcyjnych — szuka się równowagi pomiędzy samodoskonaleniem się a współpracą czy uspołecznianiem. Perspek- tywę pierwszej pozycji rozwiniesz przez zwracanie baczniejszej uwagi na siebie oraz aktywny wkład w związek, osiągnięty na drodze otwarcia się na własne potrzeby i pragnienia. Lepsze opanowanie drugiej pozycji mogłoby nauczyć Cię, że wielu spośród ludzi odpowiedzialnych za Ciebie wcale nie cieszy się z Two- jego służalczego posłuszeństwa, którym mogą wręcz pogardzać. Co więcej, mogą oni być tak przejęci własną osobą, że wcale nie zauważą Twojego „oddania”. Na przykład w świecie interesów kadra kierownicza często uskarża się na niski poziom „konstruktywnej krytyki” i „inicja- tywy” przejawianej przez pracowników niższego szczebla. 255 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany Jeśli przeszkadza Ci służalczość innych, zacznij zmieniać własne przeko- nania dotyczące pełnego partnerstwa w związku, szacunku dla samego siebie i zarządzania. Puść swoje przestarzałe wzorce z dymem i poćwicz wprowadzanie się w stan zasobny (patrz lekcja 1.). Przejmij energię i inicjatywę, przyjmij pewne siebie podejście, tak jak Ci to pokazywali- śmy, i przyjrzyj się różnicy. 2. Oceniaj siebie obiektywnie i użyj tej wiedzy, zaczynając z metapozycji względem siebie (Meta1) Rozpoczynając działania z metapozycji, mo- żesz uświadomić sobie, co dokładnie dzieje się w Tobie. Niektórzy ludzie przechodzą ze zby- tnią łatwością w metapozycję — nadmiernie się osądzają, szczególnie w sytuacjach, gdy inni mają możliwość ich oceniać. Ewentu- alnie ograniczają swoje działania, ponieważ czują i widzą, że działają zbyt niezdarnie. Nie ma nic bardziej irytują- cego niż ocenianie siebie w czasie wygłaszania mowy czy rozważania o pierwszej miłości i intelektualizowania na temat logistyki nawiązy- wania kontaktów, i dalszej wędrówki tym tropem. Twój wewnętrzny dialog wyrabia nadgodziny i zaczyna przeszkadzać! „Gdy sama szczerość zajmuje należne jej miejsce we wnętrzu, to widać ją na zewnątrz, w sercach innych ludzi”. Lao Tse, VI w. p.n.e. Są też przypadki, w których metapozycja jest stanowczo niedoceniana. Dzieje się tak, gdy zbyt asocjujesz się ze swoimi uczuciami, ale może się również pojawić w sytuacji, w której zbyt łatwo zgadzasz się z innymi i nawet nie zdajesz sobie z tego sprawy. Jeśli nie rozwinąłeś w pełni umiejętności przechodzenia do pierwszej metapozycji lub zaniedbujesz jej używanie, to na początku lepiej sko- rzystaj z opisu swojej osoby sporządzonego przez kogoś z zewnątrz. Szukaj krytyki lub opinii u, na przykład, najlepszego przyjaciela czy kolegi, a może nawet u przełożonego spoza kręgu kierownictwa czy trenera. Zwróć uwagę na to, że opinia niekoniecznie musi oznaczać ocenę. Na początek poproś o szczegółowy opis, z użyciem odpowiednio bogatego języka, typowych dla Ciebie działań. Niech opiszą Ci układ ciała, sposób wyrażania emocji na twarzy, ton głosu itd. Mogą się przy tym posługiwać objaśniającym, wartościującym językiem, wyjawiając swoje opinie w sposób pozytywny. „Na Twoim miejscu nie robiłbym tego a tego w taki sposób, ponieważ może stać się to i to. Zamiast tego 256 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie zrobiłbym raczej to czy tamto… Czy ma to sens? Jak sądzisz?”. Słucha- nie takich komentarzy pozwoli Ci nawiązać wewnętrzny dialog, który nie uderzy Cię oceną wszystkich Twoich poczynań naraz, ale stanie się źródłem konstruktywnych sugestii. W ten sposób rozwiniesz swojego wewnętrznego trenera. Jednak doświadczenie pokazuje, że nagie, brutalne informacje są czę- sto najbardziej odpowiednie albo potrzebne, ponieważ tylko takie mają w wystarczająco duży impet, by zmusić Cię do zrobienia czegoś wzglę- dem omawianego tematu. Potrafią sprowadzić Cię gwałtownie na zie- mię czy też wybić z samozadowolenia, jednocześnie wprowadzając w jakże ważny stan stałej świadomości w sprawie własnej niekompe- tencji. Taka forma przekazywania wiedzy może Ci dopiec, ale jedno- cześnie poprawić Twoje położenie, ponieważ czasem jedynie uświado- mienie sobie czegoś w taki sposób pozwala podjąć działania i przejąć kontrolę nad własnym życiem. Najczęściej taka sytuacja to wynik kryzysu. W takich chwilach wiele osób szuka terapii lub odpowiedniego szkolenia. Często źródłem największej wiedzy o Tobie samym są ludzie, którzy Cię nie lubią, ponieważ w swoich przerysowanych, krytycznych uwagach przekażą Ci uderzające (dosłownie) prawdy, wyrażając często to, czego nie mają odwagi powiedzieć Ci przyjaciele. Zatem w poszuki- waniu takiej wiedzy udaj się do swoich wrogów! To znane wszystkim zjawisko, określane mianem „popełnienia faux pas”, jest spowodowane brakiem metapozycji. Oczywiście, osoba zaintereso- wana może wyczuwać, że coś jest nie tak, ale nie poświęci temu proble- mowi wystarczającej uwagi albo będzie szukała sobie wygodnych wy- mówek, pozwalających na racjonalne wyjaśnienie odczuwanego lęku. Przechodząc w metapozycję względem siebie, zyskujesz sposobność ob- serwowania wypadkowego efektu wielu niedużych powodów rozdraż- nienia. Możesz pracować nad sobą, pytając siebie: „W jaki konstruktywny (pozytywny) sposób mogę dać ujście tym niewielkim spięciom?” albo „Co kryje się za tymi irytującymi drobiazgami, na które nie zwracam uwagi?”. 3. Naucz się przechodzić w drugą pozycję i dostrajać do innej osoby Jeśli ludzie w związku zaniedbują drugą pozycję, to związek taki prze- rodzi się w przypominające układ finansowy wspólne przebywanie. Można zupełnie wygodnie spędzić życie obok drugiego człowieka, nie 257 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany przejmując się jego emocjami. Partnerzy czy koledzy często mają tyle zajęć, że brak im czasu na osobistą zażyłość. Ciągle tylko: robić, robić, robić. „Od jak dawna się znamy?”, pyta Jerzy Marię w ich diamentową rocznicę ślubu. Maria odpowiada: „Czy my w ogóle się znamy?”. Skoro nigdy nie mamy ochoty robić rzeczy, oczekujemy tego od innych? które nie leżą w naszym interesie, to dlaczego nieustannie Oczywiście, niektórym ludziom taki urzędo- wy sposób życia wystarcza w zupełności — być może bliskość emocjo- nalna wymaga takiej postaci czy intensywności uczuć, jakiej nie jesteś w stanie ofiarować. W takim przypadku książka ta powinna być czymś więcej niż wystarczającym lekiem na Twoją przypadłość. Brak drugiej pozycji wynika często z wrażliwości, a nawet przewrażli- wienia. Im bardziej jesteś świadom własnych uczuć, tym ciężej jest Ci zdysocjować się od nich i wysłuchać drugiej osoby. Czasem w dyskusji okazuje się, że człowiek jest tak bardzo przejęty własnymi przemyśle- niami, że nie jest nawet w stanie powtórzyć słów rozmówcy. W takiej sytuacji masz gwarancję, że Ty i Twój rozmówca nadajecie na zupełnie innych falach. Skrajna wrażliwość pozbawia również zdolności bycia świadomym wła- snego zachowania. Dla takiej osoby nie jest dostępna żadna z meta- pozycji. Abyś mógł postawić się na miejscu innego człowieka, musisz najpierw nauczyć się przyjmować metapozycję wobec siebie. Wymaga to świadomości uczuć, procesów wewnętrznych, itd., a także umiejęt- ności podjęcia pracy z nimi. W następnym kroku przedstawimy Ci kilka ćwiczeń, dzięki którym zdobędziesz te umiejętności. 4. Trzecia i czwarta pozycja udostępnią Ci ramę współpracy Przyjmując trzecią pozycję, osiągniesz perspektywę ukazującą Ci zwią- zek i działające w nim wzajemne wpływy. Zbyt rzadkie z niej korzystanie może doprowadzić do sprzeczek albo „owijania w bawełnę”. Czwarta pozycja zapewnia stabilność, ponieważ tworzy lub poprawia ramę związku. Zerwanie tej ramy następuje najczęściej w okresie wypowiedzenia czy podczas rozwodu. Rodzice porzucają swoje tradycyjne role, polegające 258 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie na dawaniu i braniu. Zaczynają się interesować wyłącznie sobą. Bez- myślne emocje, pojawiające się w czasie rozwodu, często zadają ból komuś pozostającemu w pierwszej pozycji. Jego niechęć do przejścia w drugą pozycję jest zupełnie zrozumiała — „były” partner, „szef” lub „system” zbyt mocno skrzywdził taką osobę. Może ona postrzegać siebie jako przegranego w tym starciu. Dostaniesz od życia wszystko, czego chcesz, jeśli wystarczająco pomożesz innym osiągnąć to, czego oni chcą. Przyjęcie trzeciej pozycji uświadomi partne- rom, że są powiązani wzajemnymi oddzia- ływaniami i jednakowo „odpowiedzialni” za przebieg spraw. A byli partnerzy, w najlep- szym przypadku, są w stanie przyjąć czwartą pozycję i przekształcić ramę w poszerzony wzorzec współpracy — na przykład wesprzeć jego budowę dobrem dzieci czy sytuacją, w której konflikty stanowią pewien wkład twórczy. W Holandii ogłoszono konkurs na „najlepszy rozwód”. Zwy- ciężyła para, która tak doskonale się rozumiała, że w zasadzie nie było wiadomo, dlaczego się rozwodzi. Jednakże na razie takie sytuacje są nadal rzadkością. W większości przypadków osoba, która uważa, że w czasie rozwodu straciła najwięcej, ma problemy z rozszerzeniem ramy, a czasem jest to dla niej wręcz niemożliwe. Wtedy rozstanie staje się pro- cesem mocno nacechowanym emocjami, czasem nawet zjadliwością. Zig Ziglar Spójrz na swój związek z innej perspektywy Teraz, gdy znasz już model pozycji percepcyjnych, pokażemy Ci, w jaki sposób zastosować je w rozwiązaniach sytuacji konfliktowych. Sposób postępowania, który opisujemy poniżej, przeprowadzi Cię przez cztery pozycje percepcyjne i metapozycje do pozycji pierwszej i drugiej. Dia- gram przedstawiony na rysunku 5.1 na początku tego rozdziału pomoże Ci utrzymać ogólny zarys. Przechodząc przez wszystkie pozycje, zbie- rzemy tyle informacji o konflikcie, ile tylko jest możliwe. Dzięki temu wszystko stanie się jaśniejsze. (Wskazówka: Jeśli przeprowadzasz to ćwiczenie samodzielnie, zapisz odpowiedzi, których udzielisz w każdym z kroków). Następnie zbierzemy wszystkie informacje i połączymy je. Dzięki temu będziesz mógł spojrzeć na konflikt pod innym kątem, co powinno Ci pomóc w osiągnięciu obopólnego zwycięstwa. 259 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany Metaodzwierciedlenie — narzędzie w rozwiązywaniu konfliktów interpersonalnych Przygotowanie. Przypomnij sobie nierozwiązany konflikt Krok 1. albo problem, w którym uczestniczył jeszcze ktoś poza Tobą. Wróć my- ślami do dyskusji, jaką nawiązałeś z tą osobą. Gdybyś miał odegrać całą sytuację w tym pomieszczeniu, w którym aktualnie się znajdujesz, to gdzie ustawiłbyś siebie (pierwsza pozycja), a gdzie stałaby ta druga osoba (druga pozycja)? Krok 2. która Cię denerwuje. Jak ma na imię? Jakie żywisz dla niej uczucia? Przejdź do pierwszej pozycji. Opowiedz nam o tej osobie, Krok 3. Przejdź do metapozycji 1. Spójrz na tę osobę, stojącą tam (pierwsza pozycja), i powiedz, co ona czuła i jak się zachowywała. Jakich rad byś jej udzielił? Trener pilnuje, by badający opisywał sytuację z metapozycji. Typowy opis zdarzeń w pierwszej pozycji odbywa się w sposób, który „dotyczyłby innej osoby”. (Wskazówka: Zadawanie pytań w stylu: „Co ON (ONA) czuje?” umożliwi uczestnikowi ćwiczenia lepsze wejście w metapozycję). Krok 4. Przejdź do drugiej pozycji. Wejdź w skórę tej drugiej osoby i połącz się z jej odczuciami oraz sposobem, w jaki postrzega ona konflikt. Dlaczego zachowujesz się w ten sposób? Jaki masz cel? Jaki inny sposób pozwoliłby Ci lepiej osiągnąć ten cel? Jakich rad udzieliłbyś (imię osoby w pierwszej pozycji)? Prowadząc to ćwiczenie, musisz pilnować, by badający mówił w pierwszej osobie. Nadzorujący przebieg ćwiczenia może pobudzać tę asocjację, używając imienia drugiej osoby („Jak się teraz czujesz, Jurku?”) i upewniając się, że o osobie w pierwszej pozycji mówi, używając jej imienia. Krok 5. Przejdź do metapozycji względem drugiej pozycji. Co możesz powiedzieć o zachowaniu i uczuciach osoby w drugiej pozycji, oczywi- ście jeśli ją widzisz? Jakiej rady udzieliłbyś tej osobie, dzięki której mo- głaby uczynić ten związek bardziej konstruktywnym? Krok 6. Przejdź do trzeciej pozycji. Załóż, że proces komunikacji między tymi dwiema osobami ma miejsce w Twojej obecności. Co, jako osoba z zewnątrz, obserwujesz w tym układzie? Jakich rad udzieliłbyś obu stronom, gdybyś miał w jakiś sposób poprowadzić tych ludzi do celu? 260 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie Prowadząc to ćwiczenie, upewnij się, że badający mówi w pierwszej osobie. Nadzorujący przebieg ćwiczenia może pobudzać tę asocjację, upewniając się, że o osobach znajdujących się w pierwszej i drugiej pozycji mówi, używając ich imion. Krok 7. Przejdź do czwartej pozycji. Wkroczywszy między dwie osoby, wyobraź sobie, że jesteś układem, jaki one tworzą, że jedno- cześnie stanowisz obie strony konfliktu. Poczuj w sobie napięcie i linie mocy, dawanie i branie, pchanie i ciągnięcie, przepływ energii. W jaki sposób obie strony osiągają tę samą długość fali nadawania? W jaki sposób odbierasz dzielące je różnice? W jaki sposób można je zmini- malizować? Jak odbierasz podobieństwa między stronami? Jak można je zoptymalizować? Jaki jest wkład obu stron we wzór porozumienia? W jaki sposób zachowanie jednej osoby wpływa na zachowanie dru- giej osoby? Jakie elementy układu należałoby zmienić, aby działał on poprawnie? Krok 8. Przejdź do metapozycji 1. Przejrzyj wszystkie informacje, które zebrałeś we wszystkich pozycjach. W jaki sposób, biorąc je pod uwagę, będziesz się teraz starał poradzić sobie z zaistniałą sytuacją? Wybierz sobie jakiś użyteczny stan, który pozwoli Ci zmienić wzorzec porozumiewania się z drugą osobą. Krok 9. Zasocjuj w pierwszej pozycji, korzystając z tego stanu zasob- nego. W jaki sposób zmieniają się Twoje uczucia i zachowanie wobec drugiej osoby? Co powiedziałbyś jej teraz? Wczuj się zupełnie w zmo- dyfikowaną sytuację. Krok 10. Zasocjuj w drugiej pozycji i zwróć uwagę na zmiany, które w wyniku tego nastąpiły w Tobie oraz w drugiej osobie (znajdującej się w pierwszej pozycji). Krok 11. Na koniec wróć do pierwszej pozycji i zwróć uwagę na dal- sze zmiany, które się w niej objawiają. Wyobraź sobie, jak w przyszłości przebiegnie Twoje spotkanie z tą osobą. Ustal działania na tę okazję. 261 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany Metaodzwierciedlenie w praktyce — zrozumienie w sądzie Gerry Spence to słynny amerykański pra- wnik, który nigdy nie przegrał żadnego procesu karnego. W 1995 roku napisał książkę7, w której instruuje, jak „wygrać” każdą dyskusję. Jeśli przeczytasz ją, spo- glądając na zawartość przez filtr modelu pozycji percepcyjnych, z pewnością odkryjesz, że autor okazuje się mi- strzem zrozumienia. Przyjmuje on pozycje innych osób zamieszanych w proces sądowy, aby osiągnąć to, co nazywamy „uczciwym procesem”. Podczas swojego postępowania wyjątkowo otwarcie rozważa możliwe reakcje przeciwnika (druga pozycja) i szuka najlepszego rozwiązania z punktu widzenia układu (trzecia i czwarta pozycja). Powtórzenie niektórych ze stosowanych przez niego technik w kontekście pozycji percepcyjnych 1. Sytuacja: Wyraź swój sposób rozumowania tak, by uwzględniał pozycję przeciwnika. Przejdź ze swoim przeciwnikiem do drugiej pozycji. Co chce on osiągnąć? Jaka jest jego pozytywna intencja? W jaki sposób możesz pogodzić swoją pozytywną intencję z pozytywną intencją prze- ciwnika? Przejdź do trzeciej pozycji. Jak sądzisz, jako obiektywny obserwa- tor, co się dzieje? Przejdź do czwartej pozycji. W jaki sposób możesz uzyskać obu- stronne zwycięstwo? W jaki sposób możesz pogodzić swoją pozy- tywną intencję z pozytywną intencją przeciwnika? 2. Wybór słowa: Wybierz słowa, w których przedstawisz swoje argu- menty w sposób, który nie zrazi Twojego przeciwnika, a coś mu ofiaruje. Przejdź wraz z przeciwnikiem do drugiej pozycji. Jak jawią się Twoje słowa z jego perspektywy? Dostosuj je tak, by nie powo- dowały niepotrzebnych oskarżeń czy zatargów. 7 Gerry Spence, Jak skutecznie przekonywać, REBIS, 2001. 262 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie 3. Mów prawdę: Kłamstwem możesz na jakiś czas oszukać drugą osobę, ale w chwili, gdy pozna ona prawdę, zacznie szukać za- dośćuczynienia. Przejdź do drugiej pozycji po kolei z oponentem, sędzią, ławnikami itd. Co każde z nich chce usły- szeć? Po czym poznają szczerość Twoich intencji? Jakie żywią wobec Ciebie uczucia? Powiedz prawdę w taki sposób, który przekona ich o prawdziwości Twoich słów. Jeśli w Twojej wypowiedzi są słabsze punkty, wskaż je sam (jeśli oponent zyska możliwość ich skrytykowania, efekt będzie dla Ciebie znacznie gorszy). Powiedz im, jakie są według Ciebie ich odczucia (te, które udało Ci się zebrać w drugiej pozycji). Te kilka punktów wydobywa istotę wykorzystania pozycji percepcyj- nych przez Gerry’ego Spence’a. Poza tym w czasie lektury wspom- nianej książki na pewno zauważysz niektóre z modeli, jakie przed- stawiliśmy na kartach tej książki, jak choćby wykorzystanie własnych emocji (patrz lekcja 1.) czy nawiązywanie porozumienia z innymi (patrz lekcja 7.). Wniosek Zachęcamy Cię do zapamiętania kluczowej informacji z tego podroz- działu — jeśli chcesz w pełni poznać sytuację, musisz ustawić się w każ- dej z czterech pozycji percepcyjnych. Sukces Gerry’ego Spence’a kryje się częściowo w umiejętnym łączeniu tych pozycji. Używając wszyst- kich czterech, poznasz nowe informacje, które z kolei udostępnią Ci nowe opcje działania. W lekcji 1. zaprezentowaliśmy metodę rozwijania inteligencji emocjonalnej w oparciu o takie informacje i na bazie wła- snej kreatywności. Prace Einsteina oferują kolejny wspaniały przykład wykorzystania różnych pozycji percepcyjnych. Sposób, w jaki podszedł on do swojej teorii względności, wykorzystuje w znacznym stopniu pierwszą pozycję i pozycję obserwatora8. 8 Einstein wyobraził sobie siebie (metapozycja) siedzącego na fotonie (pierwsza pozycja), podróżu- jącego z prędkością światła, a następnie ustawił się w pozycji obserwatora (trzecia pozycja), który ogląda się za siebie i doświadcza związanych z tym zaburzeń czasu i przestrzeni. 263 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany Relacje towarzyskie — w jaki sposób wprowadzasz emocje do swoich metod porozumiewania się? Czy nam się to podoba, czy nie, niewerbalny język często „zdradza” nasz stan emocjonalny. Mistrzowie kamiennej twarzy są specjalistami od unikania takich sytuacji, ale nawet im nie zawsze się to całkowicie udaje. Porozumiewanie się zawsze wykracza poza sam przekaz wer- balny. Jego efekt zależy nie tylko od tego, co mówisz, ale także od tego, jak to mówisz, kiedy to mówisz (kontekst, pora), do kogo mówisz itd. Staramy się stale podkreślać fakt, że znaczenie komunikacji kryje się w efekcie, który uda Ci się osiągnąć! Gdy odnosimy się do ścisłego przekazu rozmowy (rzeczywiście wypo- wiedzianych słów), określamy go mianem „komunikatu”. Pozostałe ele- menty komunikacji stanowią to, co nazywamy „metakomunikacją”9. Metakomunikacja pozostaje pod silnym wpływem sposobu, w jaki od- biorca komunikatu go zinterpretuje. Rysunek 5.3. Cel, komunikat, jego metakomunikacja i wynik Niezależnie od tego, jak bardzo starasz się kontrolować proces meta- komunikacji, zauważysz, że odbierana wiadomość (interpretacja) nie do końca odpowiada Twoim intencjom. Może się tak dziać z powodu różnego rodzaju czynników, łącznie z wzorcami oczekiwań odbiorcy. 9 Problemem metakomunikacji został obszernie omówiony w książkach J. Reuscha i G. Batesona Communication: The Social Matrix of Psychiatry (1951, 1968) oraz Pragmatics of Human Communication (1967) autorstwa Watzlawicka, Bavelasa i Jacksona. 264 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie Powstaje zatem pytanie: co możesz zrobić, żeby Twój komunikat wyma- gał interpretacji w mniejszym stopniu? Na początek zacznij oddzielać fakty od swoich opinii na ich temat. Następnie jasno wyrażaj swoje uczucia, dotyczące tych faktów. Rysunek 5.4. Przejście od osądzania do opisu10 Idea DESC11 Gdy uda Ci się już oddzielić fakty od opinii, masz za sobą połowę drogi. Teraz przyszła kolej na cel, który przecież leży u podstaw Twojego prze- kazu. Zatem — jaki efekt starasz się osiągnąć poprzez porozumiewanie się? Musisz szukać zgody dotyczącej tego „efektu” u współrozmówcy. Czyli, poza podanymi wyżej dwoma zaleceniami, Twój przekaz kryje także aspekt rozwiązywania problemu i czynnik decyzyjny, dzięki któ- remu wspólnie określacie sposób kontynuacji rozmowy. Zatem podziel proces porozumiewania się na cztery części. 10 Zainspirowany rysunkiem Obwiedni porozumienia, znalezionym w Coaching for Performance, Second Edition, autorstwa Johna Whitmore’a, nakładem Nicholas Brealey Publishing w 1996 roku. 11 Idea ta jest jedną z wielu wariacji tematu „odminowania porozumienia”. Najstarszy ze znanych nam wariantów to wariant „Wypowiedzi JA” dr. Thomasa Gordona, opisany w książce Wycho- wanie bez porażek (Instytut Wydawniczy PAX, 1999). Jeden z takich wariantów zaadoptowaliśmy na potrzeby inteligencji emocjonalnej. 265 Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany D: „Opisz” (ang. Describe) — Opisz (tak dokładnie, jak to możliwe), w odniesieniu do jakich faktów chcesz się porozumieć. E: „Oceń” (ang. Evaluate) — Jakie masz zdanie na temat tych faktów? Jakie mają one na Ciebie wpływ? Co czujesz wobec nich? S: „Rozwiąż” (ang. Solve) — Co się stanie? Albo zaproponuj rozwiązanie, albo poszukajcie go razem — Ty i Twój rozmówca. Doświadczenie nauczyło nas, że rozwiązanie osiągane wspólnymi siłami jest zazwyczaj bardziej skuteczne (zwiększa się prawdopodobieństwo właściwego zrozumienia i wdrożenia rozwiązania). C: „Kontynuuj” (ang. Continue) — Jaki wniosek płynie z Waszego porozumiewania się? Jak sobie dalej z nim poradzicie? Jeśli w fazie rozwiązywania zaplanowaliście podjęcie jakichś działań, uzgodnijcie, kiedy spodziewacie się efektów. Jeśli to konieczne, ustalcie przejściowe opóźnienia w ocenie. W tym miejscu nie tylko oddzielamy fakty od opinii, ale także spodzie- wamy się osiągnąć jakieś rezultaty na drodze porozumiewania się. Jakie istnieją możliwe rozwiązania? Jakie ustalenia należy poczynić w przy- szłości? Taki rodzaj porozumienia jest równie przydatny w przekazy- waniu dobrych wieści (komplementów), jak i tych złych. Kilka przykładów 1. Kierownik zadowolony ze swego współpracownika. D: Janek, zauważyłem, że zbudowałeś tę prezentację, przedsta- wiając najpierw jasne streszczenie, a następnie szczegółowe slajdy, dotyczące wszystkich ważnych tematów. Na każde za- dane pytanie umiałeś udzielić bardzo szczegółowej odpowiedzi. 266 Lekcja 5: Inteligencja emocjonalna w firmie E: Według mnie była to wysoce profesjonalna prezentacja. Bardzo się cieszę, że pozwoliłem Ci ją przygotować. Wierzę, że wywar- liśmy dobre wrażenie na naszych klientach, i sądzę, że mamy spore szanse na podpisanie umowy. S: Może zastosujesz to podejście również w innych swoich dzia- łaniach? Co o tym sądzisz? 2. Kierownik niezadowolony ze swego współpracownika. D: Piotrze, czy to nie Ty naprawiałeś maszynę napełniającą na linii 5? No cóż, jedna ze śrubek była przykręcona zbyt słabo i wibracje maszyny poluzowały ją do tego stopnia, że odpadła. Dostała się między tryby skrzyni biegów i w efekcie zniszczyła silnik. Całkowity koszt naprawy zniszczeń wyniesie około 15 000 euro. E: Ta sytuacja jest dla mnie raczej irytująca, ponieważ maszyna będzie niesprawna przez około pięć dni. S: Co zatem możesz zrobi
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rozwój inteligencji emocjonalnej. 7 kroków do wewnętrznej przemiany
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: