Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00329 005608 15384587 na godz. na dobę w sumie
Rymowanki potocznego języka - ebook/pdf
Rymowanki potocznego języka - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 202
Wydawca: Key Text Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-87251-63-5 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> obyczajowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Rymowanki to środek językowy występujący w akcie mowy w kontaktach twarzą w twarz. Są w pełni zrozumiałe tylko w formie ustnej (lub w zapisanym dialogu) i tylko jako składnik rzeczywistej sytuacji komunikacyjnej. Treść rymowanek jest uzupełniana, a często modyfikowana wyrażającymi silne emocje elementami parajęzykowymi, tj. intonacją, modulacją, tempem głosu, pauzą i akcentem wyrazowym, a także pozajęzykowymi, tj. mimiką i gestykulacją. Tematem rymowanek są sprawy codzienne, dotyczące relacji między ludźmi, wyglądu i osobowości. Dzięki swojej wyjątkowej, zrytmizowanej formie i dużemu ładunkowi dowcipu zwiększają ekspresję i wzmagają atrakcyjność mówienia. Rymowanka łatwo wpada w ucho, dzięki czemu jest zapamiętywana na długo. W rymowankach wykorzystuje się wieloznaczność wyrazów, tworzy się neologizmy, co daje dodatkowy efekt humorystyczny.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rymowanki to środek językowy wystę- pujący w akcie mowy w kontaktach twarzą w twarz. Są w pełni zrozumiałe tylko w formie ustnej (lub w zapisanym dialogu) i tylko jako składnik rzeczy- wistej sytuacji komunikacyjnej. Treść rymowanek jest uzupełniana, a często modyfikowana wyrażającymi silne emocje elementami parajęzykowymi, tj. intonacją, modulacją, tempem głosu, pauzą i akcentem wyrazowym, a także pozajęzy- kowymi, tj. mimiką i gestykulacją. Tematem rymowanek są sprawy codzienne, dotyczące re- lacji między ludźmi, wyglądu i osobowości. Dzięki swojej wy- jątkowej, zrytmizowanej formie i dużemu ładunkowi dowci- pu zwiększają ekspresję i wzmagają atrakcyjność mówienia. Rymowanka łatwo wpada w ucho, dzięki czemu jest zapa- miętywana na długo. W rymowankach wykorzystuje się wieloznaczność wyrazów, tworzy się neologizmy, co daje dodatkowy efekt humorystyczny. Maria Nagajowa, doktor nauk humanistycznych, była instruktor dosko- nalenia zawodowego nauczycieli, pracownik naukowy Zakładu Metody- ki Instytutu Języka Polskiego UW. Główny przedmiot jej zainteresowań to metodyka kształcenia językowego w szkole. Z tego zakresu opubli- kowała 140 książek i artykułów popularnonaukowych, dydaktycznych i językoznawczych, oprócz tego 20 tytułów podręczników do nauczania języka polskiego dla różnych klas szkoły podstawowej i średniej. Prze- jawem jej ubocznych zainteresowań jest zapisywanie przez wiele lat zasłyszanych rymowanek, będących wyznacznikiem stylu potocznego. Zostały one właśnie przedstawione w niniejszej książce. M a r i a N a g a j o w a R y m o w a n k i p o t o c z n e g o j ę z y k a . T a m t o , s i a m t o i o w a m t o Maria Nagajowa Rymowanki potocznego języka Tamto, siamto i owamto Tamto, siamto i owamto O naszym stosunku do ludzi porozumiewania się z nimi i realiów codzienności Wydawnictwo Key Text Maria Nagajowa Rymowanki potocznego języka Tamto, siamto i owamto Tamto, siamto i owamto O naszym stosunku do ludzi porozumiewania się z nimi i realiów codzienności Wydawnictwo Key Text Maria Nagajowa Rymowanki potocznego języka Tamto, siamto i owamto Tamto, siamto i owamto O naszym stosunku do ludzi porozumiewania się z nimi i realiów codzienności Wydawnictwo Key Text Redakcja Maria Aleksandrow Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz © Copyright by Wydawnictwo Key Text ISBN 978-83-87251-17-8 Warszawa 2011 Wydawnictwo Key Text sp. z o.o. 01–143 Warszawa, ul. Sokołowska 9/410 tel. 22 632 11 36, faks wew. 212, kom. 665 108 002 www.keytext.com.pl wydawnictwo@keytext. com. pl Wygląd  39 Spis treści 5 Omówienietreściiformyrymowanek. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Czym jest rymowanka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Rymowanka – aktem mowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Funkcjejęzykowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Tematyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Różnorodnośćformy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Etykietajęzykowaiwulgaryzmy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Życierymowanek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Przykładyużyciarymowanekwprasie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 Rymowankiwukładzierzeczowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 Uwagiwstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 1. Ocenaczłowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 1.1.Cechyludzkiejosobowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 1.2. Wygląd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 1.3. Sprawnośćfizyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 1.4. Pozycjaspołecznaizawodowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 1.5. Uznawanewartościipostawyspołeczne . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 2. Porozumiewaniesię . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2.1. Ocenawartościwypowiedzi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2.2. Ocenamówiących . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 2.3. Kontaktjęzykowytwarząwtwarz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 2.3.1.Powitania,pożegnania,pozdrowienia . . . . . . . . . . . . . . . . 70 2.3.2. Zaczepki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 2.3.3.Wyrażaniezgodylubodmowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 2.3.4. Zerwanie kontaktu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 2.4.Gotoweformuły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 2.4.1.Pytanie–odpowiedź . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 2.4.2. Pytania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 2.4.3.Wtrącenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 2.4.4. Wykrzyknienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 3. Oddziaływanienawolęiuczucia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 3.1. Rozkazyizachętydodziałania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 6 Spistreści 3.2. Groźby. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 3.3. Pouczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 3.4. Pochwałyinagany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 3.5. Przezwiska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 3.6. Wyzwiska i reakcja na nie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 3.7. Przekleństwaizaklęcia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 4. Ocenaikomentowanierealiówcodzienności . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 4.1. Różnesytuacjedniacodziennego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 4.2. Sposobydziałania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 4.3. Nazywanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 4.4. Określanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 4.5. O pogodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 4.6. Higiena osobista . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 4.7. Czynnościfizjologiczne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 4.7.1. Jedzenie, picie, palenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 4.7.2. Wydalanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 4.8. Kontakty intymne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 4.8.1.Miłość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 4.8.2. Seks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 Czym jest rymowanka 7 Omówienie treści i formy rymowanek Przedstawionyniżejmateriałjestprzyczynkiemdobadańnadpotoczną polszczyznąmówioną.Zawieraniedostrzeżonedotądinigdzienieopisa- ne,alepowszechniestosowanewmówieniu,zrytmizowaneśrodkijęzyko- we.Nazwałamjerymowankami. Czym jest rymowanka Czymjestrymowanka?Łatwiejodpowiedzieć,czymniejest.Otóżprzede wszystkim nie jest zrytmizowanym przysłowiem. Julian Krzyżanowski włączyłwielerymowanekdoswojejNowej księgi przysłów...1.Każdyczy- telnikintuicyjnieprzyznajednak,żewymienionewniej:z górki na pa- zurki; baju baju; jutro futroniesąprzysłowiami.Niepodlegajążadnemu zpięciukryteriówocenyprzysłowiawłaściwego,anitrzech–niewłaściwe- go,sformułowanychprzezsamegoKrzyżanowskiegowewstępiedoksięgi przysłów.Tymikryteriamidlaprzysłowiawłaściwegosą:alegoryczność, obrazowość,dydaktyzm,niezmiennośćipowszechnośćmiędzynarodowa, adlaniewłaściwego–dydaktyzm,niezmienność,powszechność. I rzeczywiście, odpowiadają im w pełni takie wypowiedzenia, jak np. Nie wszystko złoto, co się świeci; Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje; Kto pod kim dołki kopie, ten sam w nie wpada; Ziarnko do ziarn- ka, a zbierze się miarka.Nieprzystająnatomiastwymienionekryteriado takichpowiedzeń,jaknp.czysta ojczysta; przeprowadzka od Wicka do Wacka; Onufry, pakuj kufry; za pirze i na powietrze świże.Bezdłuższego zastanawianiasięzaliczymytepierwszeprzykładydoodmianyliterackiej języka,tedrugiezaśdomówionej,itowszczególnej,nieformalnejsytu- acjiporozumiewaniasię. Nie jest również rymowanka frazeologizmem. Według Stanisława Skorupki2frazeologizmtoutartewyrażenielubzwrotmogącymiećza- J.Krzyżanowski,Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych, t. I–II, PIW, Warsza- wa 1967–1968. 2 S. Skorupka, Słownik frazeologiczny języka polskiego, t. I–II, WP, Warszawa 1967– 1 –1968. 8 Omówienietreściiformyrymowanek stosowaniewstylistycznymopracowaniutekstupisanego;bywaśrodkiem językowymdowyboru,jaknp.tępa pała; zaciskać pasa; zrobić komuś piekłozamiast:głupek; ograniczyć wydatki; bardzo się z kimś pokłócić. Rymowankicoprawdamogąsięznaleźćwtekściepisanym,aletylko jako środki stylistyczne dialogu naśladującego mówiony, żywy język po- toczny. Należy się jeszcze odnieść do innego, niż opisane, rodzaju zryt- mizowanych tekstów, często się pojawiających w różnych sytuacjach. A więc w formie rymowanej bywają układane tytuły książek, np. Od fraka do waciaka, artykułów prasowych, np. Skandaliki amerykań- skiej polityki, tytuły programów telewizyjnych, np. Pora na Telesfora, hasła propagandowe i polityczne wypisywane na billboardach i trans- parentach w czasie zgromadzeń, manif, strajków, np. Havel na Wa- wel, Za premiera Tuska jedz, pij i nie drażnij Ruska,hasłareklamowe, np. Pasta kiwi but ożywi.Bardzo duża jest rymowana twórczość oko- licznościowa z różnych okazji, np. ślubu, świąt, koleżeńskiego spotka- nia: Wiele szczęścia i słodyczy w dniu imienin pani życzy..., Niechaj babcia tak długo nam żyje, póki komar z muchą morza nie wypije. Na zamalowanychnabiałoszybachremontowanychpomieszczeńiwpub- licznychtoaletachznajdujesięcała„poezja”,kierowanadowirtualnego odbiorcy, np. Tu się robi ser dla ZSRR.Szczególnewydarzeniaprowokują doułożeniadowcipnejrymowanki,jaknp.zokazjinieudanegoprojektu pomnikaJanaIIIwWilanowie:Sobieski, Marysieńka i trzy pieski. Wszystkotosąprzykładyzapisanychtekstówokazjonalnych,niema- jącychpowszechnegoużycia,awięcchwilowychiwcześniejczypóźniej zapominanych. Dłużejtrwająwpamięcirymowankiużywanenp.wśrodowiskugra- czy w karty, np. kiery jak ogiery,lubwmałychgrupachzawodowych, takich jak aktorzy, np. Dupa jest do srania, a aktor do grania.Mająone jednakmałyzasięg,ograniczonywłaśniedowąskiejgrupy. Oprócz tych rymowa nych tekstów o ulotnym charakterze oraz przy- słówifrazeologizmówistniejązrytmizowanewypowiedzi,któresątrwa- łym,powszechnieznanymskładnikiempolszczyznymówionej,służącym do codziennego porozumiewania się, np. bez łaski Ogród Saski; trzy ćwierci do śmierci; pi razy drzwi; bez ładu i składu; szwarc, mydło i po- widło; Wykłada na uniwersytecie... kafelki w toalecie.Choćzdarzająsię klasyfikacyjnewątpliwościwstosunkudoposzczególnychprzykładów,po- staramsięodpowiedziećnapytanie,czymjestrymowanka,wskazującjej swoistecechy:funkcjejęzykowe,tematykęiformy. Rymowanka – aktem mowy 9 Rymowanka – aktem mowy Rymowanka jest szczególnym aktem mo wy, gotowym, zrytmizowanym, krótkim tekstem ustnym, kierowanym bezpośrednio, twarzą w twarz, przeznadawcędoznanegomuodbiorcy,wswoistejsytuacjimówienia, np. Cicho, bo przyjdzie pan Zdzicho i przegoni towarzycho; Zapłaci, za- płaci... cynamonem z gaci; Nie bój się, brachu, bo ja sam w strachu; Proszę państwa, tylko bez oszukaństwa.Sytuacjamówieniamusibyćwtedynie- formalna.Rozmowatoczysięnaprzerwiewszkole,nauczelni,wdomu rodzinnym, na wycieczce, w dyskotece, na zabawie, na boisku, w pubie, na domówce, przed blokiem, na imprezie, na zbiórkach, np. harcerskich, bractwarycerskiego,zespołumuzycznegoitp.Doużyciarymowanekupo- ważniastopieńzażyłościrozmówców,długiokresichznajomości,takie samerolespołecznenadawcyiodbiorcy,równywiek,najczęściejmłody, atakżeniefrasobliwaatmosferarozmowy,prowadzonejnazasadzie„rów- nyzrównym”i„samiswoi”,wcwaniackimczęstoporozumieniu. Większośćrymowanekznająwszyscyużytkownicyjęzyka,choćnie- którymisięnieposługujązewzględugłównienatabujęzykoweobejmują- cewyrazywulgarneiordynarne.Jestdużaczęśćrymowanekneutralnych, funkcjonujących w szerokim obiegu społecznym, które stale się słyszy, np. tak i siak; tam i siam; do tańca i do różańca; lelum polelum; bez ładu i składu; świątek i piątek; w sumie niewiele on umie; ani brat, ani swat; strachy na Lachy; od sasa do lasa itd., itd. Funkcje językowe Rymowankipełniąróżnefunkcjejęzykowe,alenajistotniejszajestfunkcja ekspresywna. Wyrażająonebowiemuczucianadawcywobecodbiorcyalbowobec postaci,faktów,wydarzeńbędącychtreściąrozmowy,oceniająjeiwar- tościują,np.:Był Ritz i nie ma nic; Co za pech, że tak młodo dziadek zdechł; Elita reszty nie pyta; Je jak mrówka, sra jak krówka; Mała jak palec, a zła jak padalec; murga z Petersburga; Wysoki jak dąb, a głupi jak głąb. Dopiero analizowanie nacechowania emocjonalnego zbioru rymowa- nekuświadamia,jakwielejestwnichuczuć,itoujemnych.Otozestaw kwalifikatorówwsłowniku:cwaniacko,cynicznie,dobrodusznie,grubiań- sko,ironicznie,kąśliwie,lekceważąco,nonszalancko,obelżywie,obłudnie, obraźliwie, ordynarnie, pocieszająco, pobłażająco, pogardliwie, poufale, 10 Omówienietreściiformyrymowanek protekcjonalnie,rubasznie,ubliżająco,urągliwie,uszczypliwie,wulgarnie, zawistnie,złośliwie,żartobliwie.Teokreśleniainformująotym,jakczęsto, przytaczającrymowankę,nadawcawyrażazłość,pogardę,lekceważenie, ironięwstosunkudobliźnich,albochęć,żebydopieclubobrazićordy- narnąodzywką.Totylkojestpociechą,żebardzodużojestrymowanek objętychpodwójnymkwalifikatorem,np.uszczypliwie,żartobliwie.Mają zatemnaceluraczejodbiorcęrozśmieszyćniżobrazić. Silnym nacechowaniem emocjonalnym odznaczają się rymowane przekleństwaizaklęcia,alezawszejednakłagodzonesłownymdowcipem, np. jak bonie-dynie, pieska twoja niebieska; Baranku Boży, co rok to go- rzej; Daj ci, Boże, i mnie toże; jak babcię drypcię; psiakrew przez dwa ef. Funkcjainformatywnarymowaneksłabojestzaznaczona.Sątakie, które raczej wprowadzają odbiorcę w błąd, a nawet w ogóle nie infor- mująoczymśrzeczywistym,takżemożnapowiedzieć,iżmająfunkcję nieinformatywną,np.tamto, siamto i owamto; ni to, ni owo; tędy, siędy, owędy; Jak jest zima, to jest zima, jak jej ni ma, to jej ni ma; w grudniu po południu.Przezswojąjednakformębudująlekkąatmosferęrozmowy. Otojeszczeprzykładowemożliwepytania,naktórejestgotowarymowana odpowiedź,niebędącainformacją,np.— Gdzie jest Zenek? — Wyszedł na taras i wróci zaraz; — Kto to zrobił? — To nie ja, to syn Macieja, lub — To nie on, to Leon; — Kto tam? — Hipopotam. Dużaliczbarymowanekinformujeoludziachiichsprawach,łącząc informacjęzekspresją,np.Tryska mu z pyska jak z wysypiska; Ma ro- zum wielki, ale do butelki; Chłopak śląski: szeroki w barach, w dupie wąski; Dobre było, ale mało, jeszcze więcej by się zdało. Rymowanekużywasięwgrupachnieformalnych,wśródosóbzżytych ze sobą, mających różne sprawy do przeprowadzenia, do załatwienia. Wtakiejsytuacjisąważnerymowankimającefunkcjęnakłaniającą,będą- cezabawnymrozkazem,zachętądojakichśprzedsięwzięćlubżartobliwą groźbą.Otokilka:Chap! mecyje za szyję; Huzia na Józia!; Jest palantem, puść go kantem; Pomalu, panno Alu; Hak ci w smak; Ta zniewaga krwi wymaga. Rymowankiofunkcjinakłaniającej,cojestpocieszające,niezachęca- jądoprzemocyiagresji.Żartłagodziostrątreść,np.Mania! cyckiem tego drania; Całuj psa w nos, gdzie mu ogon wyrósł; Hopla do opla!; Jazda, panie Gazda.Tylkojednanawołujedoczynu,ależartem:Nie pij wódki, nie pij wina, weź karabin, zabij skina. Jednakmimożartobliwejformymogąobrazićbezpośredniegoodbior- cę,arozśmieszyćtylkosłuchających,np.Ala, oddaj nogi do kowala. Tematyka 11 Tematyka Próżno szukać rymowanek dotyczących takich spraw, jak polityka, na- uka, etyka, sztuka, religia, edukacja itp. Mówienie bowiem na te tematy zależyodzainteresowańczłowieka,odbywasięniecodziennie,wymaga odpowiedniejwiedzyiumiejętnościposługiwaniasięstyleminnymniż potoczny, z jego ekspresywizmami. Właściwymtematemrymowaneksąsprawycodzienne,najzwyklej- sze,bytoweidotyczącewszystkichludzibezwyjątku.Asąto:jedzenie, picie,wydalanie,kontaktyczłowiekazdrugimczłowiekiem,wyglądioso- bowośćosób,zktórymisięktośstalestyka,zktórymiwspółżyje,elementy najbliższegootoczenia,normalneczynnościisytuacjedniapowszedniego. Najważniejszymjednaktematemspośródwymienionychjestten,który każdegonajbardziejobchodzi,bojestpodstawąjegoistnienia,amianowi- ciedrugiczłowiekisposóbsłownegoporozumiewaniasięznim. Jak zatem oceniany jest człowiek przez drugiego człowieka? Otóż, każdarymowankaspełniaswojąjednostkowąfunkcjęwrozmowie,aledo- pierozebraneiuporządkowanesąmateriałemdostarczającymciekawych spostrzeżeńsocjologicznycholudziach,którzyjestworzyliiichużywają. Niesąoniprzychylnienastawienidobliźniego,ichocenajestsubiektyw- na,pozanielicznymiwyjątkamiujemna,ironiczna,ośmieszająca,ana- wetzłośliwa,lekceważącaigrubiańska,choćprawiezawszełagodzona żartobliwąformą.Najwięcejrymowanekoceniaosobowośćczłowieka,są to oceny niejednokrotnie bezlitosne, np. chłopek-roztropek; Homo, co wy- ciera dupę słomą; Perła, co pierła; Lepszy picer niż oficer; Dzidzi, co na oczy nie widzi; słodka idiotka; Cham będzie chamem, na wieki wieków amen; Nie pije, nie pali i nie ma robali. Wyglądzewnętrznyisprawnośćfizycznateżsątreściąokrutnychry- mowanych ocen, np. Ma bary jak wróbel stary; Modne mini, a nogi jak u świni; Wygląda jak dupa wielbłąda; Taka piękna, taka śliczna, jak ta małpa zologiczna; Z tyłu fale, z przodu wcale. Mniej rymowanek doty- czypozycjispołeczno-zawodowejczłowieka,alejeślijuż,towartościujeją ujemnie (np. artysta malarz, z zawodu kanalarz; Koniec końcem będzie gońcem; mierny, bierny, ale wierny; Niech nikogo to nie zraża, że ktoś ojca ma grabarza; posły osły.Sąteżrymowankimówiąceouznawanych wartościachipostawachspołecznych.Wyrażająoneegoizm,cwaniactwo i tumiwisizm, np. Co twoje, to moje, co mego, to tobie nic do tego; Uczciwa praca się nie opłaca; Demokracji się nie lękaj, mało pracuj, dużo stękaj; Zrobić, zarobić, ale się nie narobić; Żyćko to je wszyćko. Zaledwie kilka 12 Omówienietreściiformyrymowanek wtejgrupiemapozytywnąkonotację:Czyste kieszenie, czyste sumienie; Dla chcącego nie ma nic trudnego; Grunt się nie przejmać, tylko się obej- mać. Rymowankiokrutnieoceniająceosobowość,wyglądidziałalnośćczło- wieka,deprecjonującegolubdemaskującepozory,rzadkobywająjednak przeznadawcękierowanewprostdoodbiorcyjakojegowłaśnieocena, mogąbowiemstaćsięprzyczynąobrazyikłótni.Najczęściejichadresa- tem jest trzecia osoba, nieobecna w czasie rozmowy. Wtedy jej uczestni cy jednocząsięwewspólnymfroncieironiiizłośliwości.Jeślinawetniepo- dzielająopiniinadawcy,toniewyrażająsprzeciwu.Bopotozostałaprzy- toczonarymowanka,byjejszczególnaekspresjanarzuciłarozmawiają- cymocenę,arymowanydowcip,żebyzapobiegławanturze3. Obszernykrągtematycznydotyczyporozumiewaniasięmiędzyludź- mi.Jestondowodemdużejświadomościjęzykowejmówiących.Rymo- wankipotępiająto,coprzeszkadzawporozumiewaniusię,tj.blagę,kłam- stwo, bezsensowność, gadulstwo, pustosłowie, krętactwo, sloganowość, napuszoność,górnolotność,niedorzeczność,niejasnośćwypowiedzi,np. bajdy ciotki Adelajdy; bajery do kamery; gadka szmatka; tery-bzdery, cztery litery; Lanie wody wyszło z mody; Pani chrzani, proszę pani; Ty 3 JerzyBartmińskipisze,żeprzygniatającąwiększośćsłownictwaekspresywno-kolokwial- negostanowiąokreślenianegatywneczłowieka:„piętnowanaiośmieszanajestgłupota (jełop, tuman, gamoń, baran, cielę, cymbał),naiwność(jeleń, naiwniak), nieudolność iniezaradność(ofiara, fujara, trąba, duda, cymbał, oferma, łajza, niezguła, fajtłapa), powolnośćiniesprawność(ślamazara, maruda, słoń, kobyła), przede wszystkim jednak zachowaniaistotnespołecznie,odbieraneprzezinnychjakookrutne(potwór, kapral), służalcze(lizus, wazeliniarz), nieszczere (szuja, świnia, kret),nazbytprzebiegłeispryt- ne (cwaniak, lawirant), zbyt pewne siebie (hucpiarz)itp.Określeniapozytywnesąwy- jątkowe”–J.Bartmiński,Styl potoczny[w:]Język a kultura,t.5:Potoczność w języku i kulturze,wyd.IBLPAN,Wrocław1992. Słownictwo tak ujemnie oceniające człowieka stanowi duży problem dydaktyczny wszkole.Zjednejstrony:„Wprowadzanienalekcjachsłownictwacharakteryzującego człowieka nie tylko ma powiększać uczniowski zasób wyrazów, ale powinno spełniać doniosłąrolęwychowawczą”.Zdrugiejstronytymczasem:„Istniejeobfitośćwyrazów nazywającychczłowiekamającegoujemnecechyfizycznelubpsychiczne,np.garbus, drągal, niezgrabiasz, flejtuch, prostak, blagier, nudziarz, pozer, mruk, milczek, dręczy- ciel,śpioch;niemanatomiastprawiewcalejednowyrazowychnazwokreślającychczło- wiekazewzględunajegocechydodatnie.Naprzykładniemaswojejnazwyczłowiek, którywmiaręśpi,maprosteplecyiniezanudzainnych.Ba,bywanawettak,żedodatnie cechyosobowościczłowiekanieznajdująuznaniawoczachbliźnichidlategokogoś,kto nielubipracować,nazwaliwprawdzieleniem,alekogośinnego,ktopracujesumiennie i solidnie – ironicznie mianowali pracusiem,akogoś,ktoniejestbrudasemiflejtuchem, pogardliwie czyścioszkiem”–M.Nagajowa,Kształcenie języka ucznia w szkole podsta- wowej, WSiP, Warszawa 1985. Różnorodnośćformy 13 mu mów, a on zdrów; ecie-pecie w galarecie.Małasprawnośćjęzykowa mówiącychrównieżjestprzedmiotemrymowanejopinii,np.Ani me, ani be, ani kukuryku; Kto bredzi, nie doczeka się odpowiedzi; Palnął wic, a nikt nic.Ci,cokłamiąalbomówiąrozwlekleibezsamokontroli,mogą usłyszećrymowankęucinającąichwypowiedź,np.Baju, baju, będziesz w raju; Powiedział, co wiedział; Powiedział niemowa głuchemu, że szczer- baty wygryzł włosy łysemu; Gadasz za wiele, mój drogi aniele.Wśródry- mowaneknatematporozumiewaniasięczłowiekazdrugimczłowiekiem znajdująsięrymowanepowitania,pożegnania,pozdrowienia,zaczepki, zwroty wyrażające zgodę i odmowę, formuły nawiązywania i zrywania kontaktu, np. Jak zdrówko, boża krówko? Ja do pani, a pani ani-ani; Ja do zgody, jak ryba do wody; Kto ma rację, ten stawia kolację; Wkładam opończę i kończę. Bardzodużagruparymowanekodnosisiędocodziennychsytuacji, najzwyklejszychsprawżyciowych.Komentująje,oceniają,wyrażajątym subiektywną i emocjonalną postawę nadawcy: własną wyższość, kpinę, beztroskę,minimalizowanielubbagatelizowaniefaktów,np.Było, ale się zmyło; Ja go cyk, a on w krzyk, to ja myk; Mona z Lizą zaraz wlizą; Jeden chuch i pójdzie w ruch; Miał być hit, a jest kit.Nacodzienneżycieskłada- jąsięczynnościfizjologiczne,jakjedzenie,picie,wydalanieorazintymne, jakmiłośćiseks.Znajdująoneodbiciewtreściwielurymowanek,np.Jest nas dwóch, ja i mój brzuch; Najpierw zjemy twoje, a potem każdy swoje; Zagrycha jak u Zdzicha; Kocha trocha; Niech się wstydzi ten, co widzi; To i owo na różowo; Każdy musi, bo się udusi.Wtejgrupieznajdujesię najwięcejwyrazówwulgarnychiobscenicznych. Dowyrażeniaujemnejocenyjakichśzjawisksłużycząstkasr..., doda- wana–jeślitomożliwe,okazjonalnie,abyzachowaćrym–doniektórych sformułowań,np.tamto sramto, Nobel srobel.Taostatnianazwapotępia przyznaniePokojowejNagrodyNoblaprezydentowiObamie,którynanią niczymniezasłużył. Innyprzykład;z„GazetyWyborczej”.Trzechzdecydowanie„wczoraj- szych”idzieprzedsiebieznajwyższymtrudem.Ciężkoskacowani,chcie- libydodomu.Spotykająnagleprzechodnia,pytajągo,gdziewłaściwiesię znaleźli, przechodzień odpowiada im po włosku. Jeden z zagubionych mruczyzodrazą:„Schengen... srengen...!”. Różnorodność formy Rymowankisąrezultatemtwórczościindywidualnych,anonimowychauto- rów.Powstająjakoautonomicznytwór,np.picuś-glancuś; nos, wąs i broda, 14 Omówienietreściiformyrymowanek to cała uroda.Bywająukładanenawzórjużistniejących,przezcopowstają całepodobneformalnieciągi,np.tezwanetriadą:meta, seta, galareta; sztany, glany, nos złamany; szwaczka, praczka, pomywaczka; boa, pióra i gi piu ra,albo:Pędzim na Będzin; Walim na Koszalin; Lecim na Szczecin. Niektóresąwydłużane,np.Nie rób z tata wariata, / a z mamy panoramy; Nie śmiej się dziadku z cudzego przypadku, / Dziadek się śmiał i to samo miał; Ty łajdaku we fraku, / ty łobuzie w kapuzie, / ty gał ga nie w kafta- nie, / ty huncfocie w kapocie.Rymowanydodatekbywateżdoczepiany doistniejącegojużzwrotulubwyrażenia,np.Nos w sos! / zęby w otręby, / nogi w pierogi; Picu, picu, / mój dziedzicu; Pijany jak Bela, / prowadzi go Hela; Wal prosto z mostu! / Wtedy po prostu kupa gdzieś utkwi wśród wodorostów; Trudna sprawa, / duży tyłek, wąska ława. Itak,przezjednychwymyślone,przezdrugichprzekształcone,wod- powiedniej sytuacji nadawczo-odbiorczej przytoczone, a powtórzone w in- nej,wchodząwobiegustnyistająsięzczasemwspólnąwłasnościąmó- wiących. Zadziwiato,żeautorzy,znającymowęwierszowaną–przypuszczalnie –tylkozeszkoły,tworząrymowankizgodniezpodstawowymitechnikami rytmizacjitekstu,irobiątonieświadomie.Alejakijesttegocel?Otóżjęzyk potoczny,któregorymowankisąskładnikiem,dozwykłegoinformowania niepotrzebujeorganizacjidźwiękowejtekstu,potrzebujenatomiastśrod- kówsilnegowyrażaniaemocjiiasertywności,atakżeskutecznegooddzia- ływanianadawcynaodbiorcę.Idotegowłaśniepotrzebnesąrymowan- ki.Dziękiswojejwyjątkowej,zrytmizowanejformieidużemuładunkowi dowcipu zwiększają ekspresję, wzmagają atrakcyjność mówienia, przez cowykluczająrefleksjęikrytycyzmodbiorcy,zmuszonegoniejakodozgo- dzeniasięztakukształtowanątreścią.Dodatkowo,dziękirytmizacjiry- mowankałatwowpadawuchoijestdłużejzapamiętywana.Mimosięga- niawrymowankachponiektórecechymowywierszowanej,pełnoprawne są cechy języka mówionego, sprzyjające ekspresji, takie jak intonacja, modulacjagłosu,pauzy,znaczącemilczenie,przemilczenieorazzjawiska pozajęzykowe,takiejakmimikaigestykulacja,którewwierszach,poza deklamacją,niemająznaczenia. Dłuższezawieszeniegłosubywaczasemwykorzystywanedowywo- łaniatzw.zawiedzionegooczekiwania.Gdyodbiorcyzdajesię,żeusłyszy wulgaryzm,nadawca,pogłosowejprzerwie,kończyrymowankęneutral- nym wyra zem, np. O, Boże, Boże, kiedy ja sobie włożę... obrączkę na pra- wą rączkę?Pauza,modulacjagłosuiinnegłosoweelementyrymowanek, niestety,niemogąbyćoddanewichzapisienapapierze,sąbowiemróżne wzależnościodznaczeniaiekspresji,zależneodsytuacji. Różnorodnośćformy 15 Rymowankiniesąwierszem.Obcajestimstrukturazwrotkiiwersu. Niespełniająfunkcjiestetycznej,toteżniewykorzystujątakichtropów,jak metafora,epitetialegoria.Dospełnieniazaśswojejfunkcjiekspresywnej potrzebneimsątakieelementyjęzykowe,jakukładiliczbaakcentówwy- razowych,określonaliczbasylabwwypowiedzeniuirym. Akcentgraważnąrolęwkształtowaniurytmu,pojawiasięwięcjako regularnydominującyskładnikwielurymowanek,np.4razywrymowan- ce:Dziękujemy, jeszcze chcemy, na dokładkę czekoladkę;3razywinnej: Widziały gały, co brały;3razywtrzywyrazowymzdaniu:Ptaszek lubi daszek.Skupienieakcentównietylkowzmacniarytm,alemateżfunkcję stylistyczną,podkreślamianowicieznaczeniewyrazów,np.Kochaj, szalej, nie pytaj co dalej!; Halo, ziomale, idziemy na bale. Niedasięwszystkichcechwierszasylabicznegoodszukaćwrymo- wankach,alesąpodobieństwa.Otóżrytmwieluznichjestosiąganyprzez powtórzeniawyrazówlubzespołówwyrazówmającychtęsamaliczbęsy- lab. Powtórzenia te, wzmocnione jeszcze rymem, bardzo wyraźnie sły- chać,np.4sylaby+4:Więcej sprzętu niż talentu;3sylaby+3:Dwie płocie na płocie;2sylaby+2:Ma gust na biust.Jeśliistniejenierówność sylabowamiędzydwiemaczęściamirymowanki,zawszedrugaczęśćjest dłuższa,np.4sylaby+6:Poszedł po masło, a w piecu wygasło; 4 sylaby +5:Naprzód sięga, po tem przysięga;4sylaby+8:Wola boska, zapalimy papieroska;3sylaby+4:Pomalu, panno Alu. Rymjestnieodłącznyminajbardziejsłyszalnymskładnikiemrytmu.Ry- mująsięwyrazywwypowiedzeniach,np.Taka praca się nie opłaca; w rów- noważnikachzdania,np.Każda ekipa – ta sama lipa; w zawiadomieniach, np. Brud, smród i ubóstwo; w nazwach dwuwy razowych, np. Hocki-kloc- ki.Nawetwposzczególnychwyrazachrymująsięichczęściprzezdoda- niepowtarzającejsięsylaby,np.kurdelebele; ale-ale.Rymjestprzeważnie żeński,tj.półtorazgłoskowy,liczącodsylabyakcentowanejdokońcawy- razu,takjakwprzykładachprzytoczonychwyżej,albowtym:Od z-era do bohat-era,zawszeparzysty,przyległy,zewzględunakrótkośćrymowanki. Sątorymydokładneiczęstogramatyczne.Zdarzająsię,rzadziej,rymy męskie,jednozgłoskowe,np.Hak mu w smak.Tożsamośćbrzmieniaobej- mujetutylkoczęśćostatniejsylaby,poczynającodsamogłoski.Ciekawe jestto,żeniejesttorymprzypadkowy,leczuzasadnionytreściowo.Zapo- wiadakłótnię,bójkę,rozkaz,gwałtownysprzeciw,np.Pocałuj mnie w cyc i nie mów nic; Siad na zad!; Puścić gaz i skończyć raz; Ja go cyk, a on w krzyk, to ja myk; No to cóż, beret włóż i już! Gdy w krótkiej rymowance znajdujesiękilkawyrazówztymsamymzakończeniem,oczywistąrzeczą jest,żejednezaliczysiędorymówwewnętrznych,atenakońcuzdania, 16 Omówienietreściiformyrymowanek zwrotu czy wyrażenia – do zewnętrznych. Nierzadko rym wewnętrzny mafunkcjękompozycyjną,podkreślającądwudzielnośćrymowanki,jak wprzykładach:Cześć, siemanko! / Niezłe wdzianko; Ściągaj łachy, / gra- my w szachy; Bywa też tak, / że fruwa i rak. Możnateżmówićorymiepoczątkowymikońcowymwtrzywyrazo- wychrymowankach:Jutro będzie futro; Serwus, jestem nerwus; Onufry, pakuj kufry. Osobliwościąwielurymowanekjestto,żerymniepełniwnichfunkcji semantycznej.Wyrazybowiemsądobieranetylkodlarymu,zewzględów fonicznych,iniekształtujątreścirymowanki.Itak,wyraz‘kit’oznaczają- cycośmarnego,nieudanego(coś jest do kitu),obrósłwyrazamiwzmac- niającymiekspresję,niezmieniającymijednakznaczeniawyrazu‘kit’:Kilo kitu u sufitu.Podobnie:Siki świętej Weroniki; Niedziela – imieniny ciela; Pitoli bez soli. Czasem,żebyosiągnąćrym,zmienianabywapostaćfonetycznawyra- zu, np. Grunt to prund(‘prąd’);śmichy-chichy,przekształcanabudowa słowotwórczalubfleksyjna,np.Hula babula!; Trzasło i zgasło; Za dużo Rusków do miski klusków.Dlapotrzebrymusątworzoneniby-wyrazy, niemające żadnej wartości słownikowej, np. dziamdzia-mamdzia; fiu- -bździu; bara-bara. Autorzyrymowanekwykorzystująwieloznacznośćwyrazówitworzą neologizmy, co daje dodatkowy efekt humorystyczny, np. Chała się zdarza i u piekarza; Mechanik, co mu się zepsuł kranik; Hak mu w smak; Fryz pod zgryz. Usłyszećmożnainnejeszcze,osobliwesposobyrytmizacji,sprzężone wdodatkuzrymem,np.aliterację,jakwprzytoczonychzdaniach:Pędzi- my do Pizy na pizzę i pyzy; Spałem w Spale, piłem w Pile, i to by było na tyle; O Boże, Boże, coś stworzył morze, a w morzu węgorze; Mam go tam go, gdzie go mam go.Zdarzasięipoliptoton,polegającynawykorzysta- niuwrymowanceróżnychformtegosamegowyrazu,np.Chodzi, chodzi, a jak zachodzi, to odchodzi; Aptekarz nie lekarz, aptekarka nie lekarka; To zależy, jak leży, a jak nie leży, to nie zależy. Dośćczęstopojawiasięwrymowankachformapodobnadooksymo- ronu.Tafigurapoleganazestawieniuwyrazówlubwyrażeńsprzecznych. Znaczeniowo człon pierwszy rymowanki, niosący pozytywną treść, jest wczłoniedrugimokreślanyujemnie,np.Hrabia, co psy obrabia; Spo- kojnie, jak na wojnie; Artysta malarz, z zawodu kanalarz; Pani z panem zaja dają gówno z chrzanem. Doszczególnegotypurymowaneknależyzaliczyćrymowaneodpo- wiedzinapytania:Co? Kiedy? Który? Co to?, np. – Co? – Durniów sto! Etykietajęzykowaiwulgaryzmy 17 – A ty jeden, to sto jeden; – Co to? – Złoto; – Gdzie? – W Lipnie, jak koń zadek wypnie; – Który? – Bury; – Kiedy? – Nocą, jak się nogi pocą. Sta- nowiąoneosobliwązabawęsłowną,podobniejakrymowaneodpowiedzi na powitania, np. – Cześć! – Nie ma co jeść; – Czołem! – Zjedz kluski z ro- sołem; – Czuwaj! – Kluski wsuwaj,orazsłownereakcjeróżnegorodzaju, np. – Daj! – Daj to chiński sprzedawca jaj; – Gówno! – Zjedz je równo, posyp makiem, zjedz ze smakiem!; – Pokaż! – Ja nie tokarz; – Smacznego! – Nie ma do czego; – Świnia! – Jak ja świnia, to ty wieprz, ja jem ciastka, a ty pieprz. Znanesą,akiedyśbyłymodne,rymowanepytaniaiodpowiedzi,przy czymwtychdrugichjestczęstowyrazobsceniczny,acałośćzwykledo- myślna,np.– Co? – Jajco! – Co to? – Gówno, nie złoto. – Gdzie? – Na rogu Brackiej i Trembackiej. – Kiedy? – Na świętego Dygdy, co go nie ma nigdy. Etykieta językowa i wulgaryzmy Członkowiegrupyspołecznej,znajdującysięwsytuacjinieoficjalnej,ra- czejsięnieposługująformamigrzecznościowymi,zgodnymizzasadami kultury słowa. Darmo by szukać wśród rymowanek uprzejmych odpo- wiedników:Bardzo proszę; Najmocniej przepraszam; Ser decz nie dziękuję. Jestnatomiastwieleluzackichformpowitań,pożegnań,formułwyraża- niazgodyiodmowy,nawiązywaniaizrywaniakontaktu.Przykłady:Amen! Kichła baba chrzanem!; Daj pyska i do zobaczyska; Ja na to jak na lato; figa z makiem z pasternakiem.Sporojestrymowanychzaczepeksłow- nych,niegrzecznych,częstozaskakującychizawstydzającychodbiorcę, np. Lala, but ci się rozwala; Niech pani zaczeka, zrobimy człowieka. Zpewnościąjednaktychiinnychrymowaneknieużyjeniktwsytu- acjioficjalnej,leczprzestawisięnastylodpowiadającyzasadomkultury słowa.Żadenprzecieżuczeńczystudentnieodezwiesiędoswojegopro- fesoranaprzywitanie:Jak zdrówko, boża krówko,anapożegnanie:To na razie, pozdrów Kazię. Każdyprawie,ktokartkujesłownikrymowanek,otrząsasię,ugodzo- ny z nagła napotkanymi wulgaryzmami, gorszy się czasem, że zostały umieszczonewksiążce,bomożnabyjeprzecieżpominąć.Tymczasem pominięcieichwsłownikuniespowodujeichzniknięciazjęzykamówio- nego,tylkozafałszujeopisywanyfragmentleksyki. W całym słowniku rymowanek, liczącym 1535 haseł, jest zaledwie okołodziesięciuprocentrymowanekzwulgarnymiwyrazami.No,może piętnastu,tozależy,coktośuznajezawulgaryzmlubordynarnąodzywkę. 18 Omówienietreściiformyrymowanek Jakgłoszązasadykulturysłowa,używaniewulgaryzmówjestnaru- szeniemetykiiestetykisłowa.Stanowiprzejawlekceważeniaodbiorców, obrażaich,łamiezasadywspółżyciaspołecznego.Opiniatawpełnisię odnosidoosób,którewkażdejsytuacji,gdytylkosięodezwą,używająwul- garyzmów.Niecałkiemzaśdogrupyskładającejsięzuczestnikówwtym samymwieku,orównymstatusiespołecznym,wspólniedziałających.Są onewłaśniewtedyczęstoczynnikiemwięzispołecznej,środkiemswoiste- goporozumienia,tworzeniadobrejkomitywyizabawysłowem,adowcip, ekspresjaiszczególnaformarymowaneksprawiają,żemłodyodbiorcanie przyjmujeichjakoobrazyilekceważenia. Ktoś,ktochciałbyposłużyćsięwrozmowierymowankązwulgarnym czyordynarnymwyrazem,czuje,żemógłbyprzekroczyćtabujęzykowe. Stosujewtedyspecjalnesposobypominięciategowyrazu,którymisązna- czącemilczenie,przemilczenielubeufemizm,co–szczerzemówiąc–nie zmieniapostacirzeczy.Bo,coprawda,uwalnianadawcęodwymówienia wulgaryzmu,aleprzywołujegowumyśleodbiorcy.Przykłady:Czy znasz Jasia Krupę: ...; Porównanie ... do kołacza; Zjadł linę i siedzi godzinę; Mam gdzieś forsę i tego, co forsa jego. Życie rymowanek Rymowankimająswojeżycie:pojawiająsię,zmieniają,trwają,azcza- sem znikają bezpowrotnie. Można tu przypomnieć rymowanki z XVI i XVII wieku, zebrane w Księgach humoru polskiego4 jako zdania hu- morystyczne.Niektóreznichprzypominajątreściowowspółczesne,np. Ani jąknął, ani bąknął; Wolno dupce w swej chałupce; W bardzo tłustym ciele nauki niewiele; Główka jak makówka, a rozumu by naplwał; Byli- śmy tu byli, ale nie utyli.Niektórezaśzostałyzapomnianewrazzrealia- mi,doktórychsięodnosiły,np.Kupiliby wieś, lecz pieniądze gdzieś; I ja waść, i ty waść, a kto będzie świnie paść?Sąitakie,któremająsiędo- brzewdosłownymbrzmieniudodzisiaj,np.ma kiełbie we łbie. Jeszcze conajmniejdopołowyXXwiekusłyszałosięzuststarszegopokolenia, uczącegosięwmłodościłaciny,rymowankęnapołyłacińską,znaczącą tyle, co dzisiejsze Od piwa głowa się kiwa:Dum bibo piwo, stat mihi ko- lano krzywo, czyli Jak piję piwo, stoi mi kolano krzywo.Albo:Hic iacet, powiedział pewien facet. Zmieniłysięrymowankizwyrazamijużzapomnianymi,bozniknęły desygnaty,którychbyłynazwami,np.szwarc, mydło i powidło; Do bry żart 4 Księgi humoru polskiego,t.I,zebrał,ułożyłiobjaśniłKazimierzBartoszewicz,Petersburg 1897. Życierymowanek 19 tynfa wart; Nie pomoże blanche (czyt. blãsz) i róż, kiedy panna stara już. Mówisięwięcdzisiaj:pieprz, mydło i powidłoalbokrócej:mydło i po- widło,opuszczającszwarc,kiedyśbędącynazwączarnejpastydobutów. Zamiast wyrazu tynf,słyszysiędużo, a blanchebywazastępowanyprzez puder. Przetrwały natomiast inne, mimo że z wyrazami, które wyszły zużycia,np.Na frasunek dobry trunek; Hulaj dusza bez kontusza! na określenieniczymnieskrępowanejzabawy,ihetka-pętelka,kiedyśnazwa biednegoszlachcica,dziśpogardliwaocenakogośmałoznaczącego. Ze względu na panującą obecnie angielszczyznę, giną rymowanki kpiące z rzekomej wytworności ludzi mówiących po francusku, kryty- kującesposóbmówieniazprzesadnąstarannością,np.Bon ton, si kala- fon; Ą, ę, je bułkę przez bibułkę; Komsi, komsa, pies psa kąsa; Parle, parle, sucho w gardle. W zamian pojawiły się rymowanki „angielskie”, np. Love krowe; O, kurczę blade! In england made; Japi nie przegapi.Znikająrymowanki, któresłyszałosięwpolskimLwowie,choćnajstarszepokoleniePolaków przesiedlonychzKresówWschodnichużywaczasemtakich,jak:A to ci dopiru! Najadł się papiru; Pali się, Janie, świci się, panie; Naczelnik na kolei, co do lampy naftę lei (‘leje’). Zapominasiępomałuorymowankachzwiązanychzmniejszościąży- dowską,np.Aj-waj! Skórki z rabinowej córki; cymes-pikes; Jojne, bądź spokojne. Zmieniałosiężycie,zmieniałysięwrazznimniektórepowiedzonka. Abysobiedodaćanimuszu,walczącywpowstaniuwarszawskimminima- lizowaligrozęsytuacji,mówiąc:Chuj, dupa, trąbka, samolocik, bombka. PoopuszczeniuWarszawyprzezNiemców,podczasprzewożeniawarsza- wiakówciężarówkamiprzezmostpontonowynaWiśle,słyszałosię:Jesz- cze dwie frajerki do szoferki; Jeszcze trzy damy i odjeżdżamy. Czasem używasiętychzaproszeńwdzisiejszejsytuacji,otwierającdrzwiforda, ale:Nie każda morda pasuje do forda. W najnowszych czasach pojawiły się rymowanki odpowiadające współczesności: Nie ma jutra bez komputra; Homo niewiadomo; Ma 20 lat plus VAT; Od PIT-u nie będzie dobrobytu; Pieprzyć barbi, aż się zgarbi; Lans, glans i cukierek; Hardcory z obory; Pędzimy do Pizy, na pizzę i pyzy; Rano siłka, wieczór piłka; Czy się stoi, czy się leży, dwa tysiące się należy. Kilka zaledwie powiedzonek to cytaty, oderwane od swoich pierwot- nych tekstów i funkcjonujące jako rymowanki, a to ze względu na te- matykęisytuacjęmówienia.Sątonp.:Szanuj zdrowie należycie, bo jak umrzesz, stracisz życie (A. Fredro), Lepszy cyc niż nic (J. Sztaudynger)
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rymowanki potocznego języka
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: