Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00223 005071 13082004 na godz. na dobę w sumie
Rynek biomasy rolnej jako surowca energetycznego. Ujęcie modelowe i praktyczne - ebook/pdf
Rynek biomasy rolnej jako surowca energetycznego. Ujęcie modelowe i praktyczne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 168
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-976-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Różnorodność argumentów na rzecz rozwoju energetyki odnawialnej znajduje swoje odzwierciedlenie w wielu obszarach polityki społecznej, gospodarczej, ochrony środowiska, a także w badaniach naukowych. Jednym z celów polityki energetycznej jest maksymalizacja wykorzystania obszarów rolniczych do generowania odnawialnych źródeł energii. W monografii omówiono zastosowanie biomasy rolnej do produkcji energii.

Publikacja jest adresowana do studentów kierunków ekonomicznych i rolniczych, praktyków życia gospodarczego oraz pracowników administracji rządowej i samorządowej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Natalia Szubska-Włodarczyk – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Funkcjonowania Gospodarki, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41 RECENZENT Łukasz Popławski REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Dorota Stępień SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/lorakss © Copyright by Natalia Szubska-Włodarczyk, Łódź 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08215.17.0.M Ark. wyd. 9,0; ark. druk. 10,5 ISBN 978-83-8088-975-0 e-ISBN 978-83-8088-976-7 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp Rozdział 1 Biomasa rolna jako alternatywne źródło energii Wprowadzenie 1.1. Charakterystyka biomasy jako nośnika energii 1.2. Biopaliwa stałe 1.3. Biopaliwa gazowe 1.4. Biopaliwa płynne 1.5. Metody konwersji biomasy 1.6. Zalety i wady biomasy jako surowca energetycznego Uwagi końcowe Rozdział 2 Rynki biomasy rolnej jako monopson – ujęcie teoretyczne Wprowadzenie 2.1. Problem zawodności rynku na przykładzie rynku biomasy rolnej 2.2. Ogólna charakterystyka monopsonu jako struktury rynku biomasy rolnej 2.3. Nieefektywność rynku monopsonu 2.4. Monopson na rynku biomasy rolnej – ujęcie modelowe Uwagi końcowe Rozdział 3 Strona popytowa rynków biomasy rolnej Wprowadzenie 3.1. Uwarunkowania popytu na biomasę rolną 3.2. Podmioty strony popytowej rynku biomasy rolnej 3.3. Uprawnienia do emisji dwutlenku węgla i zielone certyfikaty jako instrumenty wspierające wykorzystanie biomasy rolnej jako surowca energetycznego Uwagi końcowe 7 15 15 15 19 31 33 35 38 40 41 41 41 48 52 55 60 63 63 63 66 71 76 6 Spis treści Rozdział 4 Strona podażowa rynków biomasy rolnej Wprowadzenie 4.1. Uwarunkowania naturalne strony podażowej 4.2. Podmioty strony podażowej rynku biomasy rolnej 4.3. Instrumenty prawno-ekonomiczne podaży biomasy rolnej 4.4. Założenia teoretyczne oceny potencjału biomasy rolnej 4.5. Potencjał teoretyczny biomasy rolnej w Polsce według województw Uwagi końcowe Rozdział 5 Biomasa rolna w województwie łódzkim Wprowadzenie 5.1. Potencjał teoretyczny produkcji biomasy rolnej na potrzeby energetyczne w województwie łódzkim 5.2. Analiza opłacalności produkcji energii z biomasy rolnej na podstawie wybranych roślin energetycznych w województwie łódzkim z perspektywy rolnika 5.3. Podaż biomasy rolnej w województwie łódzkim w świetle badań własnych 5.3.1. Metodyka badania 5.3.2. Charakterystyka potencjalnych producentów biomasy rolnej 5.3.3. Potencjał energetyczny biomasy rolnej w badanej grupie gospodarstw 5.3.4. Charakterystyka gospodarstw rolnych ze względu na sposób użytkowania biomasy rolnej 5.4. Popyt na biomasę rolną w województwie łódzkim w świetle badań własnych 5.4.1. Metodyka badania 5.4.2. Potencjalni nabywcy biomasy rolnej w województwie łódzkim Uwagi końcowe Zakończenie Bibliografia Spis rysunków i tabel 79 79 79 83 85 89 93 104 105 105 105 110 114 114 115 123 133 141 141 142 150 151 157 165 Wstęp Zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23kwietnia 2009 r., biomasę stanowią odpady, pozostałości pochodzenia biolo- gicznego z rolnictwa (wraz z substancjami roślinnymi i zwierzęcymi), leśnictwa, przemysłu z uwzględnieniem rybołówstwa oraz akwakultury, a także ulegająca biodegradacji część odpadów przemysłowych i miejskich1. Energetyczne wyko- rzystanie biomasy jest zagadnieniem szczególnie interesującym w kontekście re- alizacji przez Polskę polityk energetycznej i klimatycznej, w których pojawia się konieczność redukcji emisji gazów cieplarnianych. Przyjmuje się, że zdolność absorpcji dwutlenku węgla podczas wzrostu biomasy jest równa uwalnianiu tego gazu w trakcie wytwarzania energii z tego surowca. Dodatkowo istnieje potrze- ba bezwzględnego zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego Polski w oparciu o dostępne surowce. Biomasa rolna może stać się alternatywą dla węgla i innych wyczerpywalnych nośników energii, takich jak gaz i ropa. Zwrot w kierunku energetycznego wykorzystania biomasy związany jest z prowadzoną polityką ochrony klimatu. Działania wspierające politykę klima- tyczno-energetyczną wydają się niezbędne, biorąc pod uwagę zagrożenia, jakie niesie ze sobą globalne ocieplenie. Zgodnie z ostatnim raportem IPCC (Inter- governmental Panel on Climate Change) antropogeniczne skutki globalnego ocie- plenia uznaje się za fakt. Niestabilność klimatu oraz systemów ekologicznych wpływa znacząco na destabilizację społeczno-gospodarczą państw2. Dlatego wyzwanie globalne stanowi ograniczenie do końca XXI wieku wzrostu średniej temperatury na Ziemi do 2°C. Należy zdać sobie sprawę, że konsekwencje ocie- plenia klimatu mogą okazać się drastyczne dla wielu społeczeństw, zwłaszcza dla państw należących do Alliance of Small Island States (AOSIS)3. Grupa tych kra- jów ma niewielki udział w kreacji kryzysu klimatycznego, natomiast najbardziej 1 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchy- lająca dyrektywy 2001/77WE oraz 2003/30/WE, s. 27. IPCC, Climate Change 2014. Synthesis Report, Geneva 2015. 2 3 Sojusz Małych Państw Wyspiarskich – obejmuje 44 kraje najbardziej narażone na skutki zmian klimatu. 8 Wstęp odczuwa jego skutki4. Każdorazowe podniesienie średniej temperatury o sto- pień może spowodować wzrost poziomu mórz o dwa metry. Ryzyko znalezienia się pod wodą przynajmniej części z tych krajów jest duże, czego konsekwencje ekonomiczno-społeczne okażą ogromne. Skutki zmian klimatu są i będą odczu- walne także w innych miejscach globu, wpływając w różny sposób na ludność i gospodarkę5. Problem energetycznego wykorzystania biomasy poruszany jest zarówno w literaturze polskiej, jak i zagranicznej. Badania obejmują: problematykę kla- sy(cid:23)kacji pojęcia biomasy (A. Evans, V. Strezov i T. J. Evans6), szacowanie za- potrzebowania na biomasę i analizy strategii jej wykorzystania (A. Grzybek7), analizę wskaźników agrotechnicznych biomasy jako surowca energetyczne- go (I. Niedziółka i A. Zuchniarz8; M. Grzesik, R. Janas i Z. Romanowska- -Duda9; E. Klugmann i E.Klugmann-Radziemska10; I. Niedziółka, M. Szpryn- giel, A.Kraszewicz i M. Kachel-Jakubowska11; W. Denisiuk12), kwestie dotyczące transportu surowca (A.A. Rentizelas, A.J.Tolis i I.P. Tatsiopoulos13; W. Roma- niuk, M. Łukaszuk i A.Karbowy14) czy też technologie przetwarzania i konwer- sji biomasy (H.L.Chum i R. P. Overend15). W literaturze przedmiotu spotyka się wiele analiz dotyczących wykorzystania roślin energetycznych do produkcji 4 AOSIS, Tackling the Challenge of Climate Change: A Near-Term Actionable Mitigation Agenda, 23 September 2014, s. IX. 5 M. Burchard-Dziubińska, Instytucjonalne aspekty międzynarodowej współpracy w dziedzi- nie ochrony środowiska przyrodniczego, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2006, s. 187–208. 6 A. Evans, V. Strezov, T. J. Evans, Sustainability Considerations for Electricity Generation from Biomass, “Renewable and Sustainable Energy Reviews” 2010, 14. 7 A. Grzybek, Zapotrzebowanie na biomasę i strategie energetycznego jej wykorzystania, [w:] A. Harasim (red.), Uprawy roślin energetycznych a wykorzystanie rolniczej przestrzeni pro- dukcyjnej w Polsce, „Studia i Raporty IUNG PIB” 2008, z. 11. 8 I. Niedziółka, A. Zuchniarz, Analiza energetyczna wybranych rodzajów biomasy pochodzenia roślinnego, „MOTROL” 2006, 8A. 9 M. Grzesik, R. Janas, Z. Romanowska-Duda, Stymulacja wzrostu i procesów metabolicznych ślazowca pensylwańskiego (Sida hermaphrodita L. Rusby) za pomocą hydrokondycjonowania nasion, „Problemy Inżynierii Rolniczej” 2011, nr 4. 10 E. Klugmann-Radziemska, Odnawialne źródła energii. Przykłady obliczeniowe, Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej, Gdańsk 2006. 11 I. Niedziółka, M. Szpryngiel, A. Kraszewicz, M. Kachel-Jakubowska, Ocena wydajności brykie- towania oraz jakości brykietów wytworzonych z wybranych surowców roślinnych, „Inżynieria Rolnicza” 2011, nr 6. 12 W. Denisiuk, Słoma – potencjał masy i energii, „Inżynieria Rolnicza” 2008, nr 2. 13 A. A. Rentizelas, A. J. Tolis, I. P. Tatsiopoulos, Logistics Issues of Biomass: The Storage Problem and the Multi – Biomass Supply Chain, “Renewable and Sustainable Energy Reviews” 2009, 13. 14 W. Romaniuk, M. Łukaszuk, A. Karbowy, Potencjalne możliwości rozwoju biogazowni w gospo- darstwach rolnych w Polsce, „Problemy Inżynierii Rolniczej” 2010, nr 4. 15 H. L. Chum, R. P. Overend, Biomass and Renewable Fuels, “Fuel Processing Technology” 2001, 71. Wstęp 9 energii (A. Zawadzka i M. Imbierowicz16; D. Kwaśniewski17; W. Budzyński i S.Bielski18; S. Skonecki, S.Gawłowski, M. Potręć i J. Laskowski19; J.Kuś, A. Fa- ber, M. Stasiak i A. Kawalec20; A. Harasim21). Uprawy celowe, tj. produkcja roślin energetycznych, stanowią zagrożenie związane z możliwością wyparcia areału przypisanego produkcji żywności (A. Roszkowski22, BEFS23). Instytut Energetyki Odnawialnej (IEO) zrealizował projekt badawczy pt. „Od- nawialne źródła energii w gospodarstwach rolnych i inteligentnych sieciach”, którego celem było zaproponowanie rozwiązań umożliwiających ograniczenie kosztów energii dla gospodarstw rolnych oraz wykorzystanie inteligentnych sie- ci energetycznych ze szczególnym uwzględnieniem odnawialnych źródeł energii (OZE)24. Dostępne są również analizy dotyczące rozwoju rynku mikrobiogazowni w Europie ze szczególnym uwzględnieniem rodzaju dostępnych technologii oraz podmiotów zajmujących się budową inwestycji (K. Hjort-Gregersen25). Różnorodne możliwości zastosowania biomasy do produkcji energii inicjują szanse przeobrażenia tradycyjnej produkcji rolnej nastawionej na wytwarzanie żywności w realnego producenta surowca energetycznego26. W analizach między- narodowych spotyka się rozważania dotyczące konkurencji pomiędzy sektorem rolnym i energetycznym, wynikające w tym przypadku ze zgłaszanego podobnego zapotrzebowania na biomasę. Z jednej strony konkurencja jest inicjowana przez międzynarodową politykę promującą rozwój sektora bioenergii oraz odnawialne 16 A. Zawadzka, M. Imbierowicz, Rośliny energetyczne oraz technologie i urządzenia dla prze- twórni biomasy, [w:] E. Kochańska (red.), Inwestowanie w energetykę odnawialną. Aspekty ekologiczne, technologie, finansowanie i benchmarking, Stowarzyszenie Doradców Gospo- darczych Pro-Akademia, Łódź 2010. 17 D. Kwaśniewski, Techniczno-ekonomiczne aspekty zbioru na plantacjach wierzby energetycz- nej, „Inżynieria Rolnicza” 2007, 6 (94). 18 W. Budzyński, S. Bielski, Surowce energetyczne pochodzenia rolniczego, cz. II: Biomasa jako paliwo stałe (artykuł przeglądowy), „Acta Sci. Pol. Agricultura” 2004, nr 2. 19 S. Skonecki, S. Gawłowski, M. Potręć, J. Laskowski, Właściwości fizyczne i chemiczne surow- ców roślinnych stosowanych do produkcji biopaliw, „Inżynieria Rolnicza” 2011, nr 8. 20 J. Kuś, A. Faber, M. Stasiak, A. Kawalec, Plonowanie wybranych gatunków roślin uprawia- nych na cele energetyczne na różnych glebach, „Problemy Inżynierii Rolniczej” 2008, nr 1; J. Kuś, A. Faber, M. Stasiak, A. Kawalec, Produkcyjność wybranych gatunków roślin uprawia- nych na cele energetyczne w różnych siedliskach, [w:] A. Harasim (red.), Uprawa roślin ener- getycznych a wykorzystanie rolniczej przestrzeni produkcyjnej w Polsce, „Studia i Raporty IUNG PIB” 2008, z. 11. 21 A. Harasim (red.), Uprawy roślin energetycznych… 22 A. Roszkowski, Bioenergia – pola i las zastąpią węgiel, ropę i gaz?, „Inżynieria Rolnicza” 2009, nr 1. 23 BEFS, Bioenergy and Food Security. The BEFS Analytical Framework, FAO, Rome 2010. 24 http://ieo.pl/pl/projekty/energia-odnawialna-w-rolnictwie (dostęp: 7.05.2016). 25 K. Hjort-Gregersen, Market Overview Micro Scale Digesters, BioEnergy Farm II publication, AgroTech A/S, Denmark 2015. 26 A. Roszkowski, Bioenergia…, s. 243, 244. 10 Wstęp źródła energii. Z drugiej zaś – rosnąca populacja świata zgłasza zapotrzebowanie na coraz większe ilości żywności, w tym produktów wysoko przetworzonych. Ten rodzaj produkcji żywności wymaga zużycia większej ilości energii27. Aktualność problematyki podjętej w książce wynika zarówno z konieczności zwięk- szenia bezpieczeństwa energetycznego Polski, jak i jednoczesnej realizacji zobowiązań narzuconych przez UE w ramach prowadzonej polityki klimatyczno-energetycznej. Jednym z jej (cid:23)larów jest wzrost znaczenia odnawialnych źródeł energii. W ujęciu re- gionalnym wykorzystanie pozostałości produkcji rolnej jako surowca energetyczne- go może stanowić dodatkowe źródło dochodów dla gospodarstw rolnych. Takie roz- wiązanie wydaje się atrakcyjne, ponieważ jednym z głównych obszarów zagrożonych wykluczeniem społecznym w UE są właśnie obszary wiejskie. Również wykorzysta- nie biomasy do produkcji energii może wpłynąć korzystnie na wzrost regionalnego bezpieczeństwa energetycznego. Obszary wiejskie są najbardziej narażone na przerwy w dostawie energii uwarunkowane awaryjnością systemów scentralizowanych. Problematyka badawcza obejmuje analizę rozwoju rynków biomasy rolnej w uję- ciu regionalnym. W województwie łódzkim nie wyklucza się możliwości powsta- nia kilku rynków tego surowca w zależności od potencjału regionu zaopatrzenia28. W książce pojęcie biomasy rolnej zawężono do powstających w rolnictwie odpadów produkcji rolnej oraz nasadzeń roślin energetycznych na ugorach. Analiza nie obej- muje biomasy stanowiącej surowiec do produkcji biopaliw, jak również pochodzącej z sektora rolno-spożywczego. Tak rozumiana biomasa rolna powinna być postrze- gana jako zasób surowca energetycznego, a nie odpad. Właśnie takie wykorzystanie pozostałości produkcji rolnej stanowi innowacyjny aspekt gospodarowania tym za- sobem. Utowarowienie biomasy rolnej, zasobu ewidentnie powstającego w gospo- darstwie rolnym przy klasycznym procesie produkcji, może stanowić atrakcyjne rozwiązanie zarówno dla gospodarstw rolnych, jak i całej gospodarki. Dotychczasowe obserwacje rozwoju rynków biomasy w Polsce skłaniają do konstatacji, że istniejący potencjał surowcowy jest w przeważającej mierze marno- trawiony. Dlatego podjęta została próba identy(cid:23)kacji głównych barier uniemożli- wiających prosperowanie tych rynków. Postawiono następujące pytanie badawcze: Jakie bariery hamują rozwój rynków biomasy rolnej w województwie łódzkim? Celem rozważań jest określenie możliwości budowy i funkcjonowania rynków biomasy rolnej na potrzeby rozwoju energetyki rozproszonej w województwie łódzkim. Sformułowano następujące cele szczegółowe: ƒ analizę stron popytowej i podażowej rynków biomasy rolnej; ƒ oszacowanie potencjału biomasy rolnej jako surowca energetycznego w uję- ciu regionalnym; ƒ identy(cid:23)kację barier rynków biomasy rolnej w województwie łódzkim. 27 BEFS, Bioenergy and Food Security…, s. 3–10. 28 Obszar wystarczająco duży, aby z ekonomicznego i ekologicznego punktu widzenia było na nim sensowne wykorzystanie biomasy rolnej do celów energetycznych (np. budowa biogazowi). Wstęp 11 W literaturze zagranicznej spotyka się rozważania dotyczące wyboru odpo- wiedniego modelu rynku energii. Analizy obejmują modele monopolu natural- nego, oligopolu, monopsonu oraz konkurencji doskonałej29. W książce podjęto problematykę rozwoju rynków biomasy rolnej jako rynku monopsonowego z per- spektywy czynnika produkcji. Biorąc pod uwagę rynki biomasy rolnej w ujęciu regionalnym, rozproszenie występuje po stronie podaży. Energetyczne zagospodarowanie biomasy wymaga pewnej koncentracji skupu i przetwórstwa po stronie popytowej. Dlatego zwró- cono uwagę na monopson jako model struktury rynku najlepiej odpowiadający specy(cid:23)ce biomasy rolnej jako surowca energetycznego. Przedsiębiorstwa energe- tyczne, kupując biomasę rolną, biorą pod uwagę opłacalność ekonomiczną. Jednak prawidłowo przeprowadzona analiza kosztów i korzyści, zalecana przy realizacji inwestycji proekologicznych i prospołecznych, powinna uwzględniać także ko- rzyść ekologiczną rozumianą jako nadwyżka korzyści zewnętrznych wynikających z wykorzystania biomasy do produkcji energii nad kosztami zewnętrznymi trans- portu30 tego surowca do miejsca przetworzenia. Podstawową kategorią przy tego typu analizach jest wielkość emisji dwutlenku węgla podczas transportu i wielkość absorpcji tego gazu w procesie fotosyntezy. Bierze się pod uwagę także efektyw- ność energetyczną produkcji biomasy i wytwarzania z niej energii. Książka stanowi syntezę rozprawy doktorskiej31. Analiza teoretyczna wpływu polityki klimatycznej UE na rozwój rynków biomasy została przeprowadzona na podstawie zagranicznej oraz krajowej literatury naukowej i uzupełniona o wnioski z polskich raportów i opracowań. Należy podkreślić, że praca obejmuje analizy w oparciu o obowiązujące przepisy prawne w zakresie odnawialnych źródeł do marca 2016 roku. W badaniach empirycznych za pomocą metod statystycznych oszacowano po- tencjał teoretyczny biomasy rolnej dla województw Polski, a także poziom dolnego progu rentowności dla rolników z województwa łódzkiego w przypadku produkcji 29 D. Bellante, The Non Sequitur in the Revival of Monopsony Theory, “The Quarterly Journal of Austrian Economics” 2007, vol. 10, no. 2, s. 112–121; T. J. Brennan, Energy Efficiency and Renewable Policies: Promoting Efficiency or Facilitating Monopsony?, “Energy Policy” 2011, 39, s. 3954–3965; T. J. Brennan, Energy Efficiency: Efficiency or Monopsony?, Discussion Paper, Washington 2009 (May). 30 Inne koszty zewnętrzne nie zostały uwzględnione. 31 Rozprawa doktorska Perspektywy rynku biomasy rolnej jako surowca energetycznego. Przy- kład województwa łódzkiego, napisana pod kierunkiem dr hab. Małgorzaty Burchard-Dziu- bińskiej prof. nadzw. UŁ. Praca została obroniona w październiku 2016 roku na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym Uniwersytetu Łódzkiego. Badania przeprowadzone na użytek publikacji zostały sfinansowane ze środków otrzymanych na realizację projektu „Analiza możliwości zaangażowania obszarów wiejskich w rozwój energetyki odnawialnej w woje- wództwie łódzkim – szacunek produkcji biomasy rolnej w gospodarstwach rolnych”, nr umo- wy 1/SMN/2013 w ramach „Stypendiów Naukowych Marszałka Województwa Łódzkiego dla wybitnych młodych naukowców”. 12 Wstęp energii z roślin energetycznych nasadzonych na ugorach. Zabiegiem celowym było uwzględnienie w analizach lat pokrywających się z rokiem, w którym przeprowa- dzono badanie. Podstawą do określenia możliwości rozwoju rynków biomasy rolnej w ujęciu regionalnym było przeprowadzenie wywiadów kwestionariuszowych na reprezen- tatywnej grupie gospodarstw rolnych z województwa łódzkiego. W analizie wzięto pod uwagę, że głównymi barierami w rozwoju regionalnych rynków biomasy rol- nej mogą być brak dostępu rolników do informacji o możliwościach energetyczne- go wykorzystania tego surowca, jak również brak znajomości samego pojęcia bio- masy. Rolnicy mogą nie być zainteresowani sprzedażą biomasy ze względu na to, że nie wiedzą, co i gdzie mogą sprzedać. Niewiedza dotycząca zagospodarowania odpadów produkcji rolnej może dotyczyć głównie gospodarstw, które nie prowa- dzą produkcji typowo energetycznej. W rozważaniach wzięto też pod uwagę fakt, że powstałą w gospodarstwie biomasę rolnicy mogą przeznaczać na własne po- trzeby. Przypuszczenie to dotyczy głównie słomy, która wykorzystywana jest czę- sto jako nawóz. Natomiast należy uwzględnić również inne rodzaje biomasy rolnej powstające w gospodarstwach jako odpad produkcyjny, takie jak: obornik, gnojo- wica, wytłoki z warzyw i owoców, skoszone trawy, drewno z przycinanych sadów, które mogą zostać wykorzystane jako nośnik energii. Biomasa rolna z reguły jest surowcem o dużej objętości, dlatego zasadne wydawało się uwzględnienie kwe- stii jej transportu do producenta energii. Dodatkowo przeanalizowano, czy jedną z barier w rozwoju rynku biomasy nie jest brak odpowiedniego zainteresowania strony popytowej wynikający z niepewności co do stabilności regulacji prawnych odnośnie do OZE i organizacyjnych uwarunkowań funkcjonowania rynku. Książka składa się z pięciu rozdziałów. Pierwszy jest poświęcony prezentacji biomasy rolnej jako surowca energetycznego. Uwzględniono różne rodzaje bioma- sy oraz techniczne aspekty jej produkcji i przetwórstwa. Rozdział stanowi synte- tyczne ujęcie charakterystyki, metod konwersji, zalet i wad wykorzystania biomasy rolnej jako alternatywnego źródła energii. Zostały w nim przedstawione możliwo- ści pozyskania i dalszego przetworzenia tego surowca. Rozdział drugi zawiera analizę teoretyczną rynku monopsonowego. Założono, że rynki biomasy w ujęciu regionalnym wykazują cechy monopsonu. Przedsta- wiono problematykę efektywności rynku monopsonowego na przykładzie rynku biomasy rolnej i jego charakterystykę. Rozdział ten obejmuje również próbę kon- strukcji teoretycznego modelu rynku biomasy rolnej w kontekście wyznaczenia ceny za jednostkę biomasy umożliwiającej monopsoniście maksymalizację zysku. W rozdziale trzecim omówiono popytowe uwarunkowania rozwoju rynków biomasy rolnej. Zwrócono uwagę na obecnie bardzo silne oddziaływanie między- narodowej współpracy w zakresie ochrony klimatu, co przekłada się na wzrost zainteresowania odnawialnymi źródłami energii, w tym biomasą. Z racji posta- wionych celów badawczych przedstawiono potencjalnych nabywców biomasy, jakimi w tym przypadku są: energetyka zawodowa i energetyka rozproszona. Wstęp 13 Analizą objęto instrumenty ekonomiczne wpływające na stronę popytową, które wynikają przede wszystkim z uwarunkowań legislacyjnych polityki klimatyczno- -energetycznej UE i rynku energii, tj. zielone certy(cid:23)katy i uprawnienia do emisji dwutlenku węgla. Rozdział czwarty dotyczy funkcjonowania strony podażowej rynków biomasy rolnej powstającej w konwencjonalnej produkcji rolnictwa, jaką jest wytwarzanie żywności. Zwrócono uwagę na główne uwarunkowania rozwoju strony podażo- wej. Dokonano również charakterystyki podmiotów tej strony rynku biomasy rol- nej. Ponadto oszacowano potencjał teoretyczny biomasy rolnej w województwach Polski i wskazano województwa charakteryzujące się najwyższym jego poziomem. Rozdział piąty stanowi empiryczną wery(cid:23)kację możliwości rozwoju ryn- ków biomasy rolnej w województwie łódzkim. Oszacowano potencjał energe- tyczny biomasy rolnej w powiatach województwa łódzkiego oraz ekonomiczną atrakcyjność produkcji biomasy rolnej na cele energetyczne z punktu widzenia gospodarstw rolnych. Rozdział zawiera analizę wyników wywiadów kwestionariu- szowych przeprowadzonych wśród gospodarstw rolnych województwa łódzkiego. Przedstawiono podstawy metodologiczne badania i szeroko rozumianą charakte- rystykę gospodarstw rolnych w wylosowanej próbie. Dodatkowo dokonano anali- zy strony popytowej rynków biomasy rolnej w województwie łódzkim. Rozważania kończy podsumowanie przeprowadzonych analiz oraz zaprezento- wanie głównych wniosków z nich płynących. Rozdział 1 Biomasa rolna jako alternatywne źródło energii Wprowadzenie Rozdział stanowi wprowadzenie do rozważań na temat rozwoju rynków biomasy rolnej jako surowca energetycznego w ujęciu regionalnym. Jego celem jest przed- stawienie biomasy rolnej jako przedmiotu obrotu na rynku. Uwzględniono tech- niczne aspekty jej produkcji i wykorzystania. Scharakteryzowano metody konwer- sji, zalety i wady biomasy rolnej jako alternatywnego źródła energii. Różnorodne możliwości zastosowania biomasy stwarzają szanse rozszerzenia tradycyjnej pro- dukcji rolnej o pozyskiwanie surowca energetycznego. 1.1. Charakterystyka biomasy jako nośnika energii Pod pojęciem biomasy kryje się wiele rodzajów nośników energii. To, jakim pro- duktem (cid:23)nalnym stanie się przetworzona biomasa, zależy między innymi od do- stępnych substratów i technologii oraz zdolności inwestycyjnych. Zgodnie z dy- rektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009r., biomasę stanowią odpady, pozostałości pochodzenia biologicznego z rolnictwa (wraz z substancjami roślinnymi i zwierzęcymi), leśnictwa, przemysłu z uwzględ- nieniem rybołówstwa oraz akwakultury, a także ulegająca biodegradacji część od- padów przemysłowych i miejskich1. 1 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchy- lająca dyrektywy 2001/77WE oraz 2003/30/WE, s. 27. 16 Biomasa rolna jako alternatywne źródło energii Biomasa to masa materii organicznej tkanki zwierzęcej lub roślinnej. Powsta- je pośrednio lub bezpośrednio w wyniku reakcji fotosyntezy w procesie C3, C4 2. Wyróżnia się biomasę pochodzącą z upraw celowych, np. roślin energetycznych oraz z produktów ubocznych, tzn. z przemysłu leśnego i rolnictwa, pielęgnacji parków i ogrodów, z odpadów żywnościowych gospodarstw domowych i re- stauracji, przemysłu papierniczego3. Energia chemiczna biomasy poprzez różne metody konwersji przekształcana jest w energię cieplną, elektryczną lub pali- wo transportowe. Produktem ubocznym przekształcenia energii chemicznej jest dwutlenek węgla. Przyjmuje się, że w przypadku biomasy bilans dwutlen- ku węgla jest zerowy ze względu na jego obieg zamknięty – wytwarzana ilość dwutlenku węgla w procesie przekształcania na energię (cid:23)nalną jest równa ilo- ści pobieranej przez rośliny w procesie fotosyntezy4. Ze względu na wielorakość biomasy wyróżniamy: ƒ biomasę roślinną i drzewną (tzw. uprawną); ƒ odpady z produkcji roślinnej i spożywczej; ƒ odpady leśne i z przemysłu drzewnego; ƒ odpady z produkcji zwierzęcej; ƒ odpady z produkcji biopaliw i biomateriałów; ƒ odpady organiczne, w tym komunalne i osady ściekowe5. Głównymi składnikami biomasy roślinnej są węglowodany, skrobia, lignina, jak również celuloza i hemiceluloza. Skład procentowy składników zależy od rodzaju rośliny6. Rośliny energetyczne charakteryzują się odwrotnością proporcji substan- cji pokarmowych i energetycznych. Węglowodany i skrobia stanowią substancje pokarmowe dla zwierząt i ludzi, a przez to są głównym produktem rolnictwa7. Produkcja biomasy jako surowca jest najmniej kapitałochłonna pod warunkiem zrównoważonego wykorzystania przestrzeni ziemskiej. Wydaje się, że coraz bar- dziej atrakcyjnym rozwiązaniem staje się wykorzystanie samoistnie powstających odpadów produkcji roślinnej i zwierzęcej czy też odpowiednie zagospodarowanie 2 Typy fotosyntezy C3 i C4 są różne ze względu na budowę organów asymilacyjnych roślin. Typ C4 przystosowany jest do wydajnego wiązania dwutlenku węgla w następujących warun- kach klimatycznych: ograniczona wilgotność, wysoka temperatura i silne nasłonecznienie. W polskich warunkach klimatycznych powszechny jest typ C3. 3 S. van Dyken, B. H. Bakken, H. I. Skjelbred, Linear Mixed – Integer Models for Biomass Supply Chains with Transport, Storage and Processing, “Energy” 2010, 35, s. 1338–1350. 4 G. Jastrzębska, Odnawialne źródła energii i pojazdy proekologiczne, Wydawnictwo Naukowo- 2008, s. 31. s. 32–38. -Techniczne, Warszawa 2007, s. 58, 59. 5 T. Chmielniak, Technologie energetyczne, Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa 6 Z. Romanowska-Duda, M. Grzesik, W. Pszczółkowski, Biomasa i biogaz, [w:] Inwestowanie w energetykę odnawialną. Aspekty ekologiczne, technologie, finansowanie, benchmarking, Polska Akademia Nauk, Oddział w Łodzi, Komisja Ochrony Środowiska, Łódź 2011, s. 16. 7 J. Piwowarczyk, Energetyczne użytkowanie biomasy roślinnej, „GLOBEnergy” 2003, nr 2–3, Charakterystyka biomasy jako nośnika energii 17 nieużytków i odłogów pod uprawy energetyczne. Umożliwi to ograniczenie mar- notrawstwa zasobów. Biomasa, ze względu na możliwość jej wieloaspektowego wykorzystania, stano- wi surowiec do produkcji stałych nośników energii (takich jak zrębki, pellety, bry- kiety), ciekłych nośników energii (etanol, metanol) i gazowych nośników energii (gaz drzewny, metan). Biorąc pod uwagę źródło pochodzenia, biomasę dzielimy na leśną, rolną oraz odpady organiczne. Analizując kryterium stopnia przetworze- nia biomasy, wyróżniamy: ƒ surowce energetyczne pierwotne (uprawiane z przeznaczeniem na biomasę, tj. rośliny energetyczne, słoma, drewno); ƒ surowce energetyczne wtórne (obornik, gnojowica, odpady organiczne, osa- dy ściekowe); oleje, biobenzyna itd.)8. ƒ nośniki energii (biogaz, biometanol, bioetanol, estry olejów roślinnych, bio- A. Evans, V. Strezov i T. J. Evans podjęli próbę klasy(cid:23)kacji biomasy, ograniczając się do pozostałości produkcji rolnej oraz upraw energetycznych (tab. 1). Wyko- rzystanie odpadów produkcyjnych z przemysłu rolno-spożywczego oraz leśnego prowadzi do ponownego wykorzystania surowca do produkcji energii. Sposób ten jest trudny do wdrożenia ze względu na zdecentralizowany charakter powstawania tego rodzaju biomasy. Wykorzystanie pozostałości produkcji rolnej i leśnej wy- maga dostosowania do lokalnych kierunków rozwoju przemysłu. Niezbędne jest prowadzenie lokalnych ewidencji i regionalnych szacunków potencjału produkcji energii z biomasy pod kątem zasilania lokalnych sieci elektryczno-ciepłowniczych. Kwestią problemową jest sezonowość produkcji, a często także niska kaloryczność substratów. Niezbędne jest rozpowszechnianie zrównoważonej produkcji roślin energetycznych w celu umocnienia pozycji biomasy na rynku energii. Do naj- popularniejszych należą uprawy krótkiej rotacji – SRC (Short Rotation Coppice), takie jak wierzba, topola, eukaliptus oraz niewłókniste wieloletnie trawy, np. mi- skantus. Spotyka się również uprawę kukurydzy oraz pszenicy na cele energetycz- ne. Wymagają one jednak ponoszenia większych kosztów produkcji, a ponadto posiadają mniejszą wydajność energetyczną w porównaniu z typowymi roślinami energetycznymi. Negatywną stroną rozpowszechniania upraw energetycznych jest obawa o ich niekorzystny wpływ na bioróżnorodność. Monokultury są mniej od- porne na szkodniki i choroby oraz wymagają większych nakładów energetycznych w porównaniu z lasami9, co w ogólnym bilansie może mijać się z celem, jakim jest zmniejszanie energochłonności gospodarki. 8 A. Grzybek, Zapotrzebowanie na biomasę i strategie energetycznego jej wykorzystania, [w:] A. Harasim (red.), Uprawy roślin energetycznych a wykorzystanie rolniczej przestrzeni pro- dukcyjnej w Polsce, „Studia i Raporty IUNG PIB” 2008, z. 11, s. 9. 9 A. Evans, V. Strezov, T. J. Evans, Sustainability Considerations for Electricity Generation from Biomass, “Renewable and Sustainable Energy Reviews” 2010, 14, s. 1419–1427. 18 Biomasa rolna jako alternatywne źródło energii Tabela 1. Klasyfikacja biomasy pochodzenia roślinnego Biomasa pochodząca z pozostałości produkcji Biomasa pochodząca z upraw energetycznych Odpady z produkcji rolnej: – wytłoki, – słoma, – ziarno, – siano, – obornik i gnojowica. Odpady z przemysłu leśnego: – odpady drzewne, – wycinki leśne. Uprawy energetyczne stanowiące konkuren- cję dla produkcji do żywności: – uprawy krótkiej rotacji (SRC). Uprawy energetyczne prowadzone na obszarach suchych i niewykorzystanych do produkcji żywności oraz nieużytkach: – rośliny nadające się do uprawy w trudnych warunkach. Źródło: opracowanie własne na podstawie: A. Evans, V. Strezov, T. J. Evans, Sustainability Considerations for Electricity Generation from Biomass, “Renewable and Sustainable Energy Reviews” 2010, 14, s. 1419–1427. Klasy(cid:23)kacja biomasy rolnej opiera się głównie na rozróżnieniu rodzajów upraw. Wyróżnia się dwie główne kategorie. Pierwszą stanowi biomasa powstała w proce- sie przetwarzania upraw rolnych. Druga kategoria obejmuje celowy zbiór do zasto- sowania energetycznego10. Inną propozycję klasy(cid:23)kacji z perspektywy produkcji roślinnej przedstawiono w tab. 2. Tabela 2. Klasyfikacja biomasy rolnej pochodzącej z produkcji roślinnej Kategoria Rodzaj biomasy Rodzaj rośliny A1 A2 A3 A4 słoma łodyga wytłoki gałęzie i liście kolby łuski łupiny rośliny strączkowe pszenica jęczmień ryż paddy bawełna kukurydza arhar sezam rzepak i gorczyca trzcina cukrowa kukurydza ryż paddy orzeszki ziemne Źródło: opracowanie własne na podstawie: J. Singh, B. S. Panesar, S. K. Sharma, Energy Potential through Agricultural Biomass Using Geographical Information System – A Case Study of Punjab, “Biomass and Bioenergy” 2008, 32, s. 301–307. 10 J. Singh, B. S. Panesar, S. K. Sharma, Energy Potential through Agricultural Biomass Using Geograph- ical Information System – A Case Study of Punjab, “Biomass and Bioenergy” 2008, 32, s. 301–307. Biopaliwa stałe 19 Istnieje wiele źródeł pochodzenia biomasy oraz metod jej przetwarzania i kon- wersji. Na rys. 1 zostały zaprezentowane etapy przekształcania biomasy w różne rodzaje energii. Rysunek 1. Etapy produkcji energii z biomasy Źródło: opracowanie własne na podstawie: H. L. Chum, R. P. Overend, Biomass and Renewable Fuels, “Fuel Processing Technology” 2001, 71, s. 187–195. 1.2. Biopaliwa stałe Biomasa jest jednym z najpopularniejszych źródeł energii niekonwencjonalnej na świecie. Stanowią ją złożone biogenne organiczno-nieorganiczne produkty po- chodzenia naturalnego bądź antropogenicznego. Biomasę stałą możemy podzielić na kilka głównych grup i podgrup, uwzględniając różnorodność biologiczną oraz źródło pochodzenia11. Klasy(cid:23)kację przedstawiono w tab. 3. Słoma jest odpadem produkcji nasiennej, między innymi zbóż. Poza rolnic- twem ma ona zastosowanie także w ogrodnictwie, budownictwie i energetyce. Od zawsze główną funkcją słomy było użytkowanie jej jako ściółki. Może być także zagospodarowana jako nawóz do gleby, pasza oraz zabezpieczenie kopców z ziemniakami. Od innych nośników energii różni się przede wszystkim budową, którą cechuje rurkowatość źdźbła. Struktura ta czyni ją surowcem o charakterze 11 S. V. Vassilev, D. Baxter, L. K. Andersen, Ch. G. Vassileva, An Overview of the Chemical Composition of Biomas, “Fuel” 2010, 89, s. 913–933. 20 Biomasa rolna jako alternatywne źródło energii objętościowym. Słoma posiada niedużą wartość energetyczną w stosunku do du- żej objętości, a więc także małą wartością materialną. Jej skład chemiczny ogra- nicza zastosowanie tego materiału do wytwarzania energii. Słoma, ze względu na dość duży udział chloru w składzie chemicznym, jest trudnym surowcem energetycznym. Wiąże się to z miejscem i sposobem podawania tego nośnika energii w kotle w procesie spalania. Chlor zwiększa ryzyko uszkodzenia oraz korozji urządzeń technicznych wykorzystywanych do tego procesu. Dodatkowo na wartość kaloryczną słomy mają wpływ warunki klimatyczne, glebowe oraz sposób uprawy12. Tabela 3. Klasyfikacja biomasy stałej z uwzględnieniem źródła pochodzenia Rodzaj biomasy 1 Pochodzenie biomasy 2 Uprawy roczne lub wieloletnie oraz produkty rolne prze- tworzone, takie jak: – trawy i kwiaty (tymotka, miskantus, lucerna, bambus Biomasa zielna i rolna i inne), – słoma (jęczmień, fasola, len, kukurydza, mięta, owies, rzepak, ryż, żyto, sezam, słonecznik, pszenica i inne), – pozostałe (owoce, łupiny, pestki, ziarna, nasiona, łodygi, kolby, wytłoki, żywność, pasze, pulpy i inne). Biomasa drzewna i pochodzenia leśnego – roślinny okrytozalążkowe i nagonasienne, – drewno pochodzenia liściastego i iglastego, – brykiety/pellety, – odpady przemysłu drzewnego, takie jak łodygi, kora, gałęzie, liście, wióry, trociny i inne. Odpady zwierzęce Biomasa pochodząca z przemy- słu i gospodarki komunalnej – kości, – mączka kostna, – gnojowica, – obornik, – odpady poubojowe itd. – stałe odpady komunalne, – drewno z rozbiórki, – ścieki, – osady, – odpady szpitalne, – makulatura, – odpady garbarskie, – palety drewniane i skrzynki, – pulpy papierowe itd. 12 W. Denisiuk, Słoma – potencjał masy i energii, „Inżynieria Rolnicza” 2008, nr 2, s. 23–25.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rynek biomasy rolnej jako surowca energetycznego. Ujęcie modelowe i praktyczne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: