Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00436 013991 15966617 na godz. na dobę w sumie
Rynek książki w Polsce 2011. Papier - ebook/pdf
Rynek książki w Polsce 2011. Papier - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 322
Wydawca: Biblioteka Analiz Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-62948-01-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> kultura, sztuka, media
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Czternasta edycja sztandarowej publikacji Biblioteki Analiz. W pięciu tomach omówione zostały najważniejsze zagadnienia dotyczące funkcjonowania polskiej branży wydawniczo-księgarskiej w 2010 i pierwszej połowie 2011 roku.

 

Tom czwarty „Rynku książki w Polsce 2011”- „Papier” - w całości poświęcony jest rynkowi papierów graficznych przeznaczonych do druku książek. Wyodrębniony trzeci rok z rzędu z tomu „Poligrafia”, zawiera zarys problematyki jaka pojawia się przy produkcji i dystrybucji papierów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Trzecią edycję opracowania o rynku papieru przeznaczonego do produkcji książek zwanego papierem graficznym lub publikacyjnym przygotowaliśmy w gorącym okresie wakacyjnym 2011 roku. Gorącym nie z powodu panują- cej temperatury w Polsce, bo tego nam w tym roku wyraźnie zabrakło, ale w poczuciu gwałtownych zaburzeń w światowej gospodarce. Niepokojące doniesienia płynące ze Stanów Zjednoczonych, kolejne spadki notowań na giełdach w różnych częściach świata, czy paniczne zachowania w kraju po- wodowane wzrostem kursu franka szwajcarskiego do złotego, nie nastra- jają do optymistycznych ocen. Dlatego trudno jest głosić tezy o końcu kryzysu, jaki ogarnął gospo- darkę w 2009 roku i w sposób dotkliwy był odczuwalny w sektorze pa- pieru i poligrafii. Jednak analiza sytuacji w 2010 roku i pierwszej połowie 2011 roku jak najbardziej skłania do takiego stwierdzenia. Jak można się przekonać z przedstawionych w dalszym tekście stwierdzeń i wskaźni- ków, w zasadzie zarówno produkcja, jak i zużycie, nazywane tradycyjnie konsumpcją (co jednak w odniesieniu do papieru i jego przetworów nie zawsze brzmi apetycznie i dlatego rezygnujemy z tego terminu stosując wspomniane zużycie), a więc zarówno produkcja jak i zużycie większo- ści gatunków papieru – nie tylko do produkcji książek, ale zwłaszcza do produkcji opakowań – znacząco wzrastają. Również ogłaszane i publiko- wane prognozy na dalsze miesiące i najbliższe lata co najmniej nie są pe- symistyczne, a raczej umiarkowanie pozytywne. Nie pozostaje nam więc nic innego jak uważnie analizować sytuację w najbliższym czasie i ob- serwować wpływ zjawisk globalnych na sytuację w środowisku papieru, poligrafii i generalnie książki. Faktem jest, że najsłabsze tendencje wzrostowe, a nawet wręcz odwrotnie – stagnacyjne czy spadkowe – obserwujemy na rynku prasy i kolorowych magazynów. Ponieważ jest to zjawisko w istotny sposób rzutujące na ry- nek książki, poświęciliśmy rynkowi papieru gazetowego i magazynowego sporo miejsca, traktując zauważane na tym polu tendencje jako niezwykle znaczące dla dalszych losów książki. Chodzi przecież o kluczowe zagad- nienie – na ile i w jakim tempie publikacje drukowane, a więc prasa i książ- ki, będą odporne na presję mediów elektronicznych, w jaki sposób będą W s t ę P 9 1 się przed nimi broniły dla zachowania swojej odrębności i tożsamości, jak 1 0 2 E C s l o P W I k ż ą I s k k E n y R 10 można prognozować te tendencje w najbliższych latach. Niewątpliwe jest – jak wynika z zebranych przez nas danych – że globalne zużycie papieru wzrasta, chociaż w Polsce w 2010 roku pod tym względem zanotowano stagnację, ale nie regres. Staramy się to sobie jednak wytłu- maczyć jako zjawisko incydentalne, gdyż przypatrując się poziomowi zapo- trzebowania na papier w pozostałych krajach Unii Europejskiej wyraźnie widać, jak daleko jeszcze jesteśmy w tyle pod tym względem, a jednocześnie widzimy optymistycznie, że mamy przed sobą okres potencjalnego wzrostu zapotrzebowania na papier w Polsce, a więc i dobrej koniunktury. Jednak trzeba tutaj wyraźnie potwierdzić, że światowe tendencje wzro- stu zapotrzebowania na papier odnoszą się głównie do sektora opakowań, a nie do bliższego nam segmentu słowa drukowanego – prasy i książek. Zwróćmy uwagę na silne tendencje ekologiczne przeciwstawiające się ma- sowo rozpowszechnionym i niezwykle uciążliwym w utylizacji opakowa- niom z tworzyw sztucznych i zastępowaniu ich przez opakowania papiero- we i tekturowe, których utylizacja jest bardzo prosta, a do tego wielokrotna, jak to się dzieje w przypadku makulatury wracającej po kilka razy do proce- sów papierniczych. Dlatego nie mogą dziwić zauważone w ostatnim czasie tendencje rozszerzania programu produkcyjnego przez niektóre drukar- nie, uznawane dotąd za drukarnie wyłącznie dziełowe, o linie do produk- cji opakowań, gdyż jest to wynik rozsądnych i dalekowzrocznych decyzji podejmowanych na podstawie sprawdzających się już prognoz. Zwróćmy jeszcze uwagę na szczegółowo przedstawione w rozdziale o ce- nach tendencje na rynkach światowych. Zakończenie zjawisk kryzysowych i początek koniunktury spowodowały wzrosty cen niemal wszystkich pro- duktów w sektorze papierniczym, od surowców po produkty finalne. Szcze- gólnie gwałtowne wzrosty odnotowano w części surowcowej. Takie zjawi- sko jest bardzo charakterystyczne dla okresów ożywienia koniunktury, ale odbija się niekorzystnie na ostatecznych wynikach wielu producentów, co również zostało przedstawione w dalszym tekście. Skutkuje to w koń- cu zawsze podwyżką cen artykułów finalnych w procesie produkcyjnym, a w tym przypadku papierów do druku. Jest to niezwykle ważny czynnik przy podejmowaniu dalszych planów wydawniczych, gdzie udział kosztów papieru w 2010 roku zwiększył się w porównaniu z rokiem 2009, a tenden- cja ta utrzymuje się i dalej. Jak pisaliśmy przed rokiem, dla przemysłu książkowego w Polsce ogrom- ne znaczenie ma nie tylko stan sektora wydawniczego i dystrybucyjnego, ale też sytuacja w poligrafii. Tymi dziedzinami tradycyjnie zajmujemy się w in- nych tomach naszej publikacji. W tym roku po raz trzeci do wydawanego od 1998 roku rocznika „Rynek książki w Polsce” dołączamy odrębny tom poświęcony rynkowi papierów graficznych przeznaczonych do druku ksią- żek. Dwie pierwsze edycje tomu „Papier” pozwoliły na dopełnienie kom- pleksowego obrazu wszystkich dziedzin gospodarki związanych z książką – od produkcji i dystrybucji papieru właśnie przez sektory wydawniczy i poligraficzny po dystrybucję i sprzedaż detaliczną książek. Oceny dwóch poprzednich edycji tomu „Papier”, jakie do nas dotarły, były pozytywne i bardzo za nie dziękujemy. Mobilizowały nas przy tym do kontynuacji pra- cy. Dlatego z radością prezentujemy zaktualizowaną wersję uwzględniającą nowe informacje techniczne i ekonomiczne, a także zawierającą więcej in- formacji o podmiotach działających na naszym rynku papieru do produk- cji książek – producentach i dystrybutorach. Wszystkim partnerom dzię- kujemy w tym miejscu za współpracę w zbieraniu i analizowaniu danych rynkowych. Najbardziej przekonywujące były głosy o potrzebie wsparcia autorów tego źródłowego opracowania o stanie sektora papieru dla książki, gdyż dzięki temu każdy z uczestników rynku uzyskuje przydatne narzędzie do podejmowania własnych decyzji biznesowych. Jak już wspomnieliśmy, tegoroczne opracowanie stanowi aktualizację zeszłorocznej publikacji i dotyczy nie tylko 2010 roku, ale też pierwszej po- łowy następnego roku, aż do przełomu lipca i sierpnia, kiedy zakończono opracowanie tego tekstu przed drukiem. Producenci i dystrybutorzy W Polsce papier dla celów graficznych produkowany jest praktycznie tyl- ko w dwóch wielkich zakładach – w Kostrzynie nad Odrą i w Kwidzynie. Krajowa produkcja papierów graficznych obejmuje przede wszystkim pa- pier gazetowy oraz papier niepowlekany bezdrzewny. Kilka jeszcze zakładów produkowało takie papiery we wcześniejszych la- tach, a obecnie działa też jeszcze paru producentów papierów specjalnych. W tym tomie zamieszczamy informacje o wszystkich tych wytwórcach. Zamieszczamy też informacje o niektórych zagranicznych producentach papierów książkowych, którzy mniej lub bardziej aktywnie obecni są na polskim rynku. W dalszej części omawiamy dystrybutorów papieru, zdając sobie sprawę, że ich lista jest z pewnością niepełna, a w wielu przypadkach zebrane informacje są bardzo skromne. Piszemy też o międzynarodowych i krajowych instytucjach oraz organizacjach związanych z rynkiem papie- ru, a także przedstawiamy główne media branżowe. Tom ten zamykają dwa nowe artykuły Stefana Jakucewicza przygoto- wane specjalnie dla tej publikacji. Jeden z nich stawia prowokujące pytanie W s t ę P 11 1 o słuszność nazywania wielu papierów papierami ekologicznymi i w dużej mierze demaskuje mit tak modnego teraz papieru ekologicznego, a drugi sys- tematyzuje wiedzę o certyfikatach, o jakie ubiegają się producenci papierów graficznych. Przypomnijmy, że w ubiegłorocznej edycji tomu „Papier” ten znany ekspert prezentował zalecenia i praktykę doboru papierów do druko- wania, a także druk na coraz bardziej popularnych papierach objętościowych, a rok wcześniej nowe rodzaje papierów do druku cyfrowego i offsetowego. 1 0 2 E C s l o P W I k ż ą I s k k E n y R Źródła i materiały Przy opracowaniu tego tomu wykorzystano materiały publikowane w Inter- necie, w prasie branżowej, głównie wartościowe teksty autorstwa Zbignie- wa Fornalskiego z miesięcznika „Przegląd Papierniczy”, oraz informacje zebrane od naszych partnerów z rynku papierniczego, którym za pomoc i udostępnienie informacji jeszcze raz dziękujemy. Wykorzystane materia- ły wymienione są w bibliografii, która w porównaniu z poprzednią edycją bardzo się rozrosła, a także w przypisach tekstowych. Wykorzystujemy też informacje techniczne zawarte w publikacjach Stefana Jakucewicza, jed- nego z najwybitniejszych ekspertów w dziedzinie papieru i poligrafii, za- wartych głównie w cyklu sześciu książek zatytułowanym „Ecco – Teka”, które dotychczas były podstawowym materiałem w tym zakresie, ale tak- że w jego najnowszych publikacjach, podsumowujących aktualną wiedzę o papierze do druku. Problemy metodologiczne i techniczne odnoszące się do papierów do dru- kowania były – jak przedstawiono – przedmiotem wielu opracowań i artyku- łów, jednak wiedza ta nie była dotąd zebrana i usystematyzowana w dostatecz- nym stopniu. Teraz jednak sytuacja się diametralnie zmieniła i środowisko książki i papieru dysponuje od niedawna wysoce profesjonalnym opracowa- niem. Na jesieni 2010 roku ukazała się imponująca praca Stefana Jakucewicza „Papier do drukowania. Właściwości i rodzaje”1. Jest to rzeczywiście „wielka, mozolnie wykonana robota”, jak stwierdza w przedmowie Janusz Cymanek, wydawca tej pracy. Sam autor zapowiada, że w swoim założeniu książka sta- nowi „vademecum traktujące o właściwościach papieru stosowanego w po- ligrafii – głównie w procesach drukowania”. Dlatego w zakresie wszelkich spraw szczegółowych z pełną odpowiedzialnością odsyłamy czytelników do tego dzieła Stefana Jakucewicza, natomiast w dalszej części naszego tekstu 1. Stefan Jakucewicz „Papier do drukowania. Właściwości i rodzaje”, Michael Huber Polska, Warszawa 2010. \ 12 w sprawach zasadniczych będziemy korzystać z jego opracowania, jak też z poprzednich jego prac, tak jak to było w ubiegłorocznej edycji tego tomu. W tym roku ukazała się kolejna fundamentalna praca Stefana Jakucewicza zatytułowana „Błędy w drukowaniu offsetowym a wady papieru”, która zo- stała równie dobrze przyjęta jak poprzednie i przychylnie odnotowana nie- mal we wszystkich pismach i portalach branżowych. Istotnym problemem przy publikacji w naszym opracowaniu danych sta- tystycznych jest fakt, że w wielu źródłach dane dotyczące produkcji papieru odnoszą się do produkcji najróżniejszych jego gatunków, a często jeszcze w po- łączeniu z produkcją tektury. Wszędzie tam, gdzie było to możliwe, koncen- trowaliśmy się na danych odnoszących się do produkcji papierów graficznych, a zwłaszcza papierów do druku książek, natomiast w innych przypadkach za- znaczono, do jakich asortymentów odnoszą się przytoczone dane. W tym tomie tylko zasygnalizowano dwa tematy, które są coraz bardziej znaczące dla rozwoju branży papierniczej – zaopatrzenia w energię oraz speł- niania warunków ochrony środowiska, ponieważ problematyka ta wykra- cza znacznie poza cel postawiony przed tą publikacją. Należy jednak zawsze o tych sprawach pamiętać przy rozważaniu kwestii produkcyjnych. Również poza opracowaniem pozostały w zasadzie sprawy dotyczące upraw leśnych pomimo ich znaczącego wpływu na sytuację w produkcji mas włóknistych, a przez to na produkcję papieru. Rozszerzenie tekstu w tym kie- runku byłoby dodatkowym obciążeniem dla obszernej już treści tego opra- cowania. Zaznaczmy tylko, że problem ten – potencjalny deficyt drewna – może być jedną z barier rozwoju chińskiego przemysłu papierniczego, gdyż w Chinach, jak twierdzi słusznie jeden z ekspertów: nie ma wystarczająco dużo drzew, aby zapewnić surowce dla nowych i planowanych zakładów2, a poza tym, czytamy: koszt plantacji leśnej w Chinach jest o wiele wyższy niż w konkurencyjnych krajach, takich jak Brazylia czy Indonezja, które zmniej- szają ulgi inwestycyjne dla inwestorów zagranicznych. Istnieją obawy, że w nie- których częściach Chin planowana jest budowa celulozowni bez uprzedniego zabezpieczenia dla nich źródeł odnawialnych surowców3. Na temat planowanej gospodarki leśnej zwracamy jeszcze uwagę w pu- blikowanym dalej interesującym zestawieniu o panujących mitach odno- szących się do produkcji papieru i zapewnieniu surowca drzewnego, które zaczerpnęliśmy od innego eksperta w dziedzinie papiernictwa, a zatytuło- wanym „Cztery mity o przemyśle papierniczym”4. \ 2. Tomasz Graczyk „Odwrotna strona chińskiego wzrostu gospodarczego”, „Przegląd Papierniczy” nr 12/2010. \ Ibid. \ 3. 4. Marcin Szwarc „Przemysł papierniczy – fakty i mity”, „Przegląd Papierniczy” nr 5/2011. W s t ę P 13 Rozdział pierwszy Papier do książek W tomie tym zajmujemy się papierem przeznaczonym do druku książek, co nie zawsze pokrywa się z terminami: papier do celów graficznych czy papier graficzny, gdyż określenia te mogą obejmować również papier prze- znaczony do druku gazet i czasopism, a także ulotek oraz broszur informa- cyjnych i reklamowych, a ten obszar wykracza poza zadania, jakie posta- wiliśmy sobie przystępując do tego opracowania. Chcieliśmy się tutaj zająć wyłącznie sprawami związanymi z rynkiem książki, a więc produkcją i dys- trybucją papieru przeznaczonego do ich druku, czyli dziedziną, która stoi na samym początku łańcucha gospodarczego, którego zwieńczeniem jest dotarcie gotowej książki do ostatecznego odbiorcy czyli czytelnika. Jednak w kilku przypadkach rozszerzyliśmy nasze rozważania na obszary pokrew- ne, ale zawsze tylko dla zilustrowania zjawisk istotnych lub pokrewnych dla rynku papierów graficznych. Termin „papier książkowy” jest pojęciem w Polsce rzadko stosowanym; to kalka językowa angielskiego określenia book paper – stwierdza Stefan Jakuce- wicz5. Proponuje przy tym następującą definicję: Papier książkowy to specjal- ny papier przeznaczony do drukowania książek lub taki, na którym drukuje się książki, a w zasadzie wkłady książkowe (bez okładek)6. W nowszym opraco- waniu Stefan Jakucewicz powtarza tę definicję stwierdzając, że: „papier książ- kowy” jest typowym określeniem wydawniczym odnoszącym się do papierów stosowanych do drukowania książek, a w zasadzie wkładów książkowych7. W naszym opracowaniu rozszerzyliśmy jednak zakres zainteresowania również na tektury okładkowe, gdyż są one nierozerwalnie związane z pro- cesem produkcji książek, a także – jak już wspomnieliśmy – częściowo rów- nież na papier gazetowy i magazynowy, aby przedstawić istotne tendencje w tym segmencie przemysłu papierniczego. Stefan Jakucewicz poprzednio ograniczał praktycznie gramaturę papie- ru książkowego do 100 g/m2, natomiast w nowym opracowaniu rozszerza \ \ \ 5. Stefan Jakucewicz „Vademecum papierów dla wydawcy”, wyd. II zmienione, Map, Warszawa 2007. 6. Ibid. 7. Stefan Jakucewicz „Papier do drukowania. Właściwości i rodzaje”, Michael Huber Polska, Warszawa 2010. P A P I E R d o k s I ą ż E k 17 1 0 2 E C s l o P W 1 ją do zakresu od 40 do 120 g/m2, przy czym w przypadku papierów zwojo- wych powlekanych przesuwa dolną granicę gramatury papierów książko- wych nawet do 28 g/m2. Ten sam autor stwierdza, że papier ten powinien odznaczać się odpowiednią białością, a w przypadku papierów barwnych – odpowiednią barwą, stonowanym połyskiem oraz bardzo wysoką nie- przezroczystością. Papier książkowy musi też spełniać wszelkie szczegó- łowe wymagania wynikające z zastosowanej techniki drukowania. Pojęcie „papier książkowy” obejmuje następujące rodzaje papieru: papiery niepo- wlekane – najczęściej offsetowe, papiery pigmentowane oraz papiery po- wlekane. Wszystkie te grupy papierów produkuje się jako papiery normalne (niepulchne) lub objętościowe (specjalnie spulchniane)8. Papiery drukowe (w tym i książkowe) ze względu na skład włóknisty I k ż ą I s k k E n y R dzielą się na: – papiery bezdrzewne (zgodnie z zaleceniami Unii Europejskiej zawie- rają do 10 proc. mas mechanicznych) – papiery drzewne (z masy mechanicznej) – papiery z masy odzyskanej (głównie makulaturowe, tzw. z recyklingu). Obecnie drzewne papiery drukowe produkowane są jako powlekane i niepowlekane. Powierzchnia papieru książkowego niepowlekanego może być matowa (maszynowo gładka) lub satynowana. Papiery drzewne niepo- wlekane dzielą się na papiery naturalne (tj. o powierzchni niepowlekanej) i papiery pigmentowane. Pigmentowanie polepsza wygląd zewnętrzny pa- pieru i jego właściwości drukowe; papiery takie zaliczane są do papierów niepowlekanych i produkowane są w dwóch wersjach: jako zwykłe i obję- tościowe. Również papiery drzewne powlekane produkowane są w dwóch wersjach: jako zwykłe i objętościowe. Papiery powlekane objętościowe są dostępne tylko w wersji matowej lub półmatowej; nie występują jeszcze pa- piery objętościowe z powierzchnią o wysokim połysku. Rodzaje i parametry Stefan Jakucewicz w swoim opracowaniu przedstawia szczegółową klasy- fikację papierów drukowych opracowaną w Instytucie Poligrafii Politech- niki Warszawskiej w 2004 roku. Z klasyfikacji tej przytaczamy poniżej za- sadnicze pozycje: \ 8. Stefan Jakucewicz „Vademecum papierów dla wydawcy”, wyd. II zmienione, Map, Warszawa 2007; Stefan Jakucewicz, „Papier do drukowania. Właściwości i rodzaje”, Michael Huber Polska, Warszawa 2010. 18 I. Papiery do drukowania luksusowe 1. Szlachetne (wysokojakościowe) papiery drukowe – papier bezdrzewny dwustronnie 3 - krotnie lub wielokrotnie powlekany (wstępne pigmentowanie i dwukrotna powłoka), matowy lub z połyskiem – papier bezdrzewny dwustronnie 2 - krotnie powlekany, mato- wy lub z połyskiem wy lub z połyskiem – papier bezdrzewny dwustronnie 1 - krotnie powlekany, mato- – papier bezdrzewny dwustronnie 1 - krotnie powlekany, ma- szynowo gładzony – matowy – papier bezdrzewny niepowlekany maszynowo gładzony – mo- P A P I E R d o k s I ą ż E k gą występować gatunki specjalne – papiery powlekane typu chromolux 2. Papiery biurowe 3. Papier książkowy – papier bezdrzewny niepowlekany – papier bezdrzewny powlekany – papier drzewny niepowlekany – papier drzewny powlekany II. Zwojowe papiery przeznaczone do drukowania kolorowych cza- sopism III. Papiery gazetowe (zwojowe) IV. Papiery specjalne V. Papiery do produkcji opakowań VI. Papiery do maszyn cyfrowych VII. Papiery drukowe arkuszowe i zwojowe niepowlekane, drzewne 1. Papier niepowlekany arkuszowy i zwojowy 2. Papier powlekany arkuszowy i zwojowy 3. Papier powlekany silk 4. Papier do wydruków wysokorozdzielczych i makulaturowe VIII. Papiery syntetyczne. Stefan Jakucewicz w swojej pracy prezentuje również właściwości papie- ru stosowanego do celów poligraficznych. Jest to najpełniejszy zestaw wła- ściwości, jakie przedstawiono w dotychczasowej literaturze przedmiotu. Obejmuje on aż 46 parametrów: 1. Właściwości strukturalno - wymiarowe papieru: 1.1. Masa jednostkowa (gramatura) 1.2. Grubość papieru 19 1.3. Wolumen (pulchność) papieru 1.4. Wymiary papieru – szerokość i średnica zwojów dla papierów zwo- jowych oraz wymiary arkuszy dla papierów arkuszowych 1.5. Prostokątność arkusza 1.6. Stabilność wymiarowa 1.7. Gładkość / Szorstkość 1.8. Przezrocze 1.9. Spoistość powierzchni 1.10. Zanieczyszczenie powierzchni (cętki) 1.11. Dwustronność 1.12. Anizotropia. 2. Właściwości wytrzymałościowe papieru: 2.1. Wytrzymałość na rozciąganie 2.2. Rozciągliwość (wydłużanie przy zerwaniu) 2.3. Odporność na przedarcie 2.4. Odporność na naderwanie 2.5. Odporność na zginanie 2.6. Odporność na łamanie 2.7. Odporność na rozwarstwienie 2.8. Twardość 2.9. Ściśliwość 2.10. Sztywność. 3. Właściwości optyczne papieru: 3.1. Białość ISO 3.2. Białość CIE 3.3. Jasność powierzchni 3.4. Barwa 3.5. Nieprzezroczystość 3.6. Przeświecalność 3.7. Połysk papieru. 4. Właściwości hydrofobowe i hydrofilowe papieru: 4.1. Wilgotność bezwzględna 4.2. Wilgotność względna 4.3. Stopień zaklejenia 4.4. Chłonność powierzchniowa 4.5. Skłonność do falowania 4.6. Wodotrwałość 4.7. Wodoodporność. 1 1 0 2 E C s l o P W I k ż ą I s k k E n y R 20 5. Własności chemiczne papieru: 5.1. Odczyn wyciągu wodnego lub pH powierzchni 5.2. Odporność na starzenie (trwałość) 5.3. Zawartość popiołu. 6. Właściwości specjalne papieru: 6.1. Skłonność do pylenia 6.2. Skłonność do lintingu 6.3. Skłonność do elektryzowania się 6.4. Ługotrwałość i ługoprzepuszczalność 6.5. Przyjmowanie farby przez papier 6.5.1. Zwilżanie papieru przez farbę drukarską 6.5.2. Wsiąkanie farby w papier 6.6. Drukowość 6.7. Zadrukowalność. Z powyższych parametrów najbardziej znanym i najczęściej wykorzy- stywanym jest gramatura papieru, czyli masa jednostkowa stanowiąca masę jednostki powierzchni papieru wyrażoną w g/m2. Najczęściej spo- tykany zakres gramatury papieru zawiera się między 60 a 180 g/m2, nato- miast większość maszyn arkuszowych ma możliwość zadrukowania pa- pieru i tektur wielowarstwowych w zakresie gramatur od 40 do 400 g/m2, a maszyny zwojowe – poza specjalnymi konstrukcjami – umożliwiają zwykle drukowanie na papierze do 120 g/m2. Istnieją też konstrukcje specjalnych maszyn zwojowych przeznaczonych do drukowania zwojo- wego do 300 g/m2. Gramatura papieru, jak podkreśla Stefan Jakucewicz, ma duże znaczenie użytkowe, gdyż produkty papierowe sprzedawane są na ogół według masy, natomiast dla użytkownika ważna jest wielkość ich powierzchni. Autor cytowanego opracowania zwraca szczególną uwagę na tolerancję gramatury. Brak wiedzy na ten temat może powodować niedostatki papieru w wyniku niewłaściwego przeliczenia arkuszy z kilogramów i stosowaniu do obliczeń gramatury nominalnej. Dlatego sugeruje się, aby do oblicza- nia ilości potrzebnego papieru brano pod uwagę gramaturę nominalną ko- niecznie powiększoną o największą wartość tolerancji (odchyłki). Problemy mogą się również pojawić w przypadku zakupu papieru nie na kilogramy, lecz na arkusze. Wówczas może zaistnieć sytuacja, w której wysokość pa- let lub stosów zawierających tę samą liczbę arkuszy jest różna, gdyż różna jest rzeczywista gramatura i grubość ze względu na odchyłki gramatury. Kupujący ma wtedy wrażenie – sygnalizuje Stefan Jakucewicz – że został oszukany na ilości, gdyż widzi różną wysokość stosów. P A P I E R d o k s I ą ż E k 21 Przeciętna tolerancja gramatury papieru niepowlekanego do drukowania, pisania i pakowania w zależności od gramatury nominalnej (Stefan Jakucewicz „Papier do drukowania. Właściwości i rodzaje”, Warszawa 2010) Gramatura do 32 g/m2 od 33 do 39 g/m2 od 40 do 59 g/m2 od 60 do 179 g/m2 od 180 do 224 g/m2 od 225 g/m2 i powyżej tolerancja +/– 2,5 g/m2 +/– 6,0 proc. +/– 4,0 proc. +/– 3,0 proc. +/– 4,0 proc. +/– 5,0 proc. Autor zaznacza, że dla najczęściej stosowanych gramatur między 60 i 179 g/m2 tolerancja może być ustalona w dodatkowych uzgodnieniach i obniżona do 2,5 proc. Poniżej przedstawiamy najczęściej podawane przez producentów właści- wości (parametry) papierów stosowanych do drukowania książek. Właściwości papierów niepowlekanych (Stefan Jakucewicz „Vademecum papierów dla wydawcy”, wyd. II zmienione, Map, Warszawa 2007) nazwa Gramatura [g/m2} Grubość [µm] Pulchność [cm3/g] Spoistość powierzchni [Nr] Szorstkość [ml/min] Białość ISO [ISO proc.] Białość CIE [CIE] Nieprzezroczystość [ISO proc.] Absorpcja wody Cobb [g/m2] Wilgotność bezwzględna [proc.] I 48,8 103 2,1 14 300 62 82 93 20 8,7 II 54 113 2,1 16 250 62 90 94 28 8,7 III 53 110 2,1 16 400 72 95 90 32 8,7 IV 60 120 2,0 16 260 72 92 92 26 8,7 V 60 143 2,4 14 300 62 80 95 30 8,7 VI 55 110 2,0 14 400 75 90 92 35 7,5 VII 90 111 1,2 14 250 103 146 91 30 6,8 Właściwości papierów powlekanych (Stefan Jakucewicz „Vademecum papierów dla wydawcy”, wyd. II zmienione, Map, Warszawa 2007) nazwa Gramatura[g/m2] Grubość [µm] Pulchność [cm3/g] Spoistość powierzchni IGT [m/s] Szorstkość PPS [µm] Białość ISO [ISO proc.] Białość CIE [CIE] Barwa CIE [L*] Barwa CIE [a*] Barwa CIE [b*] Nieprzezroczystość [ISO proc.] Połysk 75° Hunter [proc.] I 60 68 1,10 1,20 2,30 92 – 95,50 0,50 – 5,70 85 30 II 65 60 0,92 1,50 2,20 91 125 – – – 2,30 35 III 70 70 0,93 1,60 1,00 90 120 – – – 91 60 IV 80 144 1,80 1,60 2,20 75 – 93,50 – 1,00 8,00 93 35 V 80 91 1,10 1,8 4,50 94 113 – – – 92,50 11 VI 90 99 1,10 1,20 2,40 95 – – – – 96 30 VII 100 83 0,83 1,40 0,90 – 123 92,50 0,90 – 5,00 94 68 1 1 0 2 E C s l o P W I k ż ą I s k k E n y R 22 Do poszczególnych rodzajów książek powinno się stosować różne ro- dzaje papieru. Zalecane są następujące rozwiązania: – podręczniki szkolne, zeszyty do ćwiczeń, literatura piękna – papier o obniżonej białości ISO od 80 proc., biały lub o lekkim odcieniu żółtawym, matowy, o jak najniższym połysku mniejszym od 10 proc. – optymalnie od połysku 4 - 6 proc., o jak największej nieprzezroczystości drukowej – min. 95 proc., optymalnie 97 proc.; zalecane są szczególnie papiery objętościo- we o wysokim wolumenie – literatura techniczna – papier biały, matowy o połysku poniżej 40 proc., optymalnie poniżej 15 proc. i jak największej nieprzezroczystości druko- wej na poziomie min. 95 proc., optymalnie 97 proc. – dokumenty i druki urzędowe – papier biały o białości ISO min. 85 proc., matowy o połysku poniżej 40 proc., optymalnie poniżej 15 proc.; w przypadku drukowania dokumentów o długim okresie użytkowania należy zastosować papier o podwyższonej odporności na starzenie, tzw. długowieczny – materiały reklamowe – papiery o wysokiej białości i wysokim połysku. P A P I E R d o k s I ą ż E k Tektura introligatorska na okładki Jednym z ważniejszym materiałów dodatkowych do produkcji książek jest tektura introligatorska na okładki. Tektury stosowane w poligrafii można podzielić na tektury introligatorskie i tektury pudełkowe. Stosowany jest też podział na: tektury okładkowe zwykłe (szare), tektury skoroszytowe, tektury segregatorowe oraz preszpan introligatorski. Tektura okładkowa zwykła, zwana szarą, a także tekturą makulaturo- wą, jest wytwarzana głównie z makulatury oraz także z makulatury z do- datkiem ścieru, tzn. w odmianie mieszanej. Nazwa „tektura szara” po- chodzi od jej barwy, jednak obecnie dość często tektura jest barwiona. Jej powierzchnia jest matowa lub jednostronnie gładka. Tektura okładkowa zwykła stosowana jest najczęściej do wykonywania okładek oklejanych i innych produktów introligatorskich. Produkowana jest w gramaturach od kilkuset do kilku tysięcy g/mkw. Przy stosowaniu tektur do produkcji okładek posługujemy się nie gramaturą, ale grubością wyrażoną w mm. Najczęściej stosowane są tektury od 1,0 do 3,5 mm, co odpowiada w przy- bliżeniu gramaturom od 500 do 2035 g/m2. 23 1 0 2 E C s l o P W I k ż ą I s k k E n y R Stefan Jakucewicz zauważa tendencję do coraz szerszego wykorzysty- wania w produkcji papieru drukowego mas z odzysku (tj. makulatu- rowych) oraz mas drzewnych. Istnieje też tendencja do obniżania gra- matur papierów zwojowych. W tym zakresie nie zrobiono jeszcze chyba wszystkiego, w związku z tym należy się liczyć z dalszą tendencją do obniżania gramatur – stwierdza ten ekspert. Twierdzi też, że ostatnio zaczęła się dynamicznie rozwijać znana co najmniej od kilkunastu lat metoda produkcji wielowarstwowych papierów przeznaczonych do dru- kowania, stosowana od prawie dziewięćdziesięciu lat do produkcji tektur wielowarstwowych9. Amerykański ekspert przemysłu poligraficznego i wydawniczego Frank Romano uważa, że powoli będzie spadać zapotrzebowanie na niektóre ga- tunki papieru, gdy w innych gatunkach potrzeby będą rosnąć. Spadnie popyt na papier gazetowy w arkuszach i zwojach, natomiast wzrośnie za- potrzebowanie na papier arkuszowy do druku cyfrowego oraz do urzą- dzeń biurowych i domowych. Spadną też nakłady w druku, gdyż będzie coraz większe zapotrzebowanie na mniejsze czy wręcz „domowe” nakła- dy wykonywane w druku na papierze w arkuszach10. Prognozy dotyczące przyszłości druku i wykorzystania papieru nie są optymistyczne, chociaż różni eksperci szukają pozytywnych kierunków. Obserwujemy również rosnące zainteresowanie materiałami drukowanymi – broszurami i zaproszeniami na spotkania promocyjne – czytamy w ma- teriale promocyjnym Arctic Paper11. Znajdujemy tam też ocenę, że ponie- waż coraz więcej materiałów publikowanych jest cyfrowo i nigdy nie trafia na papier, a dominującym nurtem jest digitalizacja dosłownie „wszystkiego”, to materiały drukowane na papierze nabierają unikalnego i ekskluzywne- go charakteru artykułów wyrabianych ręcznie. Jednocześnie przedstawiono opinię, że „ze względu na koszty i łatwość użycia większość drukarzy decy- duje się na klasyczny, powlekany papier graficzny, a przeforsowanie wybra- nego przez siebie rodzaju papieru wymaga nieco starań i uporu12. Cytowany w materiale Arctic Paper ekspert Nicklas Hultman z firmy Valentin Byhr z Göteborga twierdzi nawet, że: przy drukowaniu materiałów przeciwwa- gę dla treści zdigitalizowanych stanowić będzie papier przyjemny w dotyku, stymulujący zmysł węchu. Zamiast treści, które w internecie wyszukuje się 9. Stefan Jakucewicz „Vademecum papierów dla wydawcy”, wyd. II zmienione, Map, Warszawa 1 Przyszłość papierów drukowych – fizyczna przyjemność 2007. \ \ \ \ 24 10. Frank Romano „The Future of Print in 21st Century”, Eastman Kodak Company 2010. 11. „Biuletyn Arctic Paper” nr 1 (38)/2011. 12. Ibid. szybko, by jeszcze szybciej o nich zapomnieć, mamy tu do czynienia z mate- riałem dającym fizyczną przyjemność13. Rozważanie te zakończmy nowinką, jaka dotarła do nas tuż przed od- daniem tego tekstu do druku. Powszechnie istnieje świadomość, że rozwój technologiczny w produkcji papieru jest nieuchronny. Ta najnowsza infor- macja zapowiada kolejną rewolucję w postaci wprowadzenia na rynek pa- pieru do… wielokrotnego użytku, jakiego produkcję uruchamia tajwań- ska firma Display Technology Center. Do druku na takim papierze ma być wykorzystywana technologia druku termicznego wykorzystywana od lat w telefaksach. Jak czytamy w opublikowanej informacji, w chwili gdy wy- drukowana wiadomość nie jest już potrzebna, może zostać wymazana, a papier zadrukowany ponownie. Żywotność jednej kartki ma wynieść do 260 wydruków. Wynalazek polega na zastosowaniu nowatorskiej powłoki „i2R e - Paper”. Cena arkusza produkowanego już na Tajwanie nowego pa- pieru w formacie A4 wynosi 2 USD, ale producent zapowiada, że dopiero za dwa lata papier ten pojawi się w sprzedaży14. P A P I E R d o k s I ą ż E k \ \ 13. Ibid. 14. „Puls Biznesu” z 9 dn. sierpnia 2011. 25 Rozdział drugi Cztery mity o przemyśle papierniczym
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rynek książki w Polsce 2011. Papier
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: