Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00668 009446 7438118 na godz. na dobę w sumie
Rynek papierów wartościowych - ebook/pdf
Rynek papierów wartościowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 225
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-7315-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja zawiera treści wprowadzające czytelnika w podstawy skomplikowanej tematyki metod i technik wykorzystywanych przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych. W części pierwszej przedstawiono inwestora, dalej w sposób ogólny scharakteryzowano instrumenty finansowe oraz metody wspomagające inwestora przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych. W części drugiej szczegółowo omówiono instrumentów finansowe notowane na GPW w podziale na instrumenty o charakterze majątkowym, dłużnym i instrumenty pochodne. W części trzeciej omówiono stosowane metody wspomagające inwestora (analiza techniczna, fundamentalna, portfelowa), wykorzystując konkretne przykłady.

Podręcznik jest dopełnieniem wydanej w 2014 r. w Wydawnictwie C.H. Beck, pozycji Rynki finansowe. Organizacja, instytucje i uczestnicy. Jest adresowany do studentów uczelni ekonomicznych specjalizujących się w finansach i bankowości, a także do inwestorów giełdowych zainteresowanych pogłębianiem wiedzy z zakresu wykorzystania różnych metod i technik wspierania decyzji inwestycyjnych.

Rozwój Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie jest nierozerwalnie związany ze zmieniającą się strukturą instrumentów finansowych dostępnych dla inwestorów. Rosnąca liczba różnych instrumentów finansowych, alternatywnych możliwości inwestowania na giełdzie sprawia, że szczególnego znaczenia nabierają metody ich wyceny, które pozwalają ex ante ocenić efektowność poszczególnych instrumentów w praktyce. W tym obszarze Autorzy bazują na klasycznej triadzie metod stosowanych w praktyce: analiza techniczna, analiza fundamentalna oraz analiza portfelowa.

Prof. dr hab. Waldemar Tarczyński

Uniwersytet Szczeciński

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Redakcja naukowa Urszula Banaszczak-Soroka Rynek papierów wartoÊciowych Inwestorzy, instrumenty finansowe i metody ich wyceny E S N A N I F strBanaszczak 11/20/15 11:11 AM Page 1 Rynek papierów wartoÊciowych Inwestorzy, instrumenty finansowe i metody ich wyceny strBanaszczak 11/20/15 11:11 AM Page 2 Autorzy: Urszula Banaszczak-Soroka 1.1, 1.2*, 1.3, 1.4 Mariusz Dybał 5, 6, 7 Monika Mościbrodzka 8 Wioletta Nowak 4, 9 Patrycja Zawadzka 1.2*, 2, 3 * Współautorstwo strBanaszczak 11/20/15 11:11 AM Page 3 Redakcja naukowa Urszula Banaszczak-Soroka Rynek papierów wartoÊciowych Inwestorzy, instrumenty finansowe i metody ich wyceny Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2016 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redaktor merytoryczny: Ewdokia Cydejko Recenzent: prof. dr hab. Waldemar Tarczyński Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: iStock/ultramarine5 Seria: Finanse Wydanie publikacji zostało dofinansowane przez Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego © Wydawnictwo C.H.Beck 2016 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: IDENTIA Michał Majchrzak Druk i oprawa: Totem, Inowrocław ISBN 978-83-255-7314-0 ISBN ebook 978-83-255-7315-7 Spis treści Wstęp ......................................................................................................................... 1. Inwestor na rynku papierów wartościowych ...................................................... 1.1. Pojęcie i kryteria klasyfikacji inwestorów (Urszula Banaszczak-Soroka) .......... 1.2. Instrumenty finansowe notowane na GPW w Warszawie (Urszula Banaszczak-Soroka, Patrycja Zawadzka) ........................................... 1.3. Informacja i ryzyko na rynku papierów wartościowych (Urszula Banaszczak-Soroka) .......................................................................... 1.4. Strategie inwestycyjne i narzędzia wspomagania inwestora (Urszula Banaszczak-Soroka) .......................................................................... 2. Papiery wartościowe o charakterze udziałowym (Patrycja Zawadzka) ............... 2.1. Akcja – pojęcie i cechy .................................................................................... 2.1.1. Prawa majątkowe akcjonariuszy ........................................................... 2.1.2. Prawa korporacyjne akcjonariusza ....................................................... 2.1.3. Kryteria klasyfikacji akcji ...................................................................... 2.2. Papiery wartościowe powiązane z akcją ......................................................... 2.3. Certyfikaty inwestycyjne ................................................................................ 3. Papiery wartościowe o charakterze dłużnym (Patrycja Zawadzka) .................... 3.1. Istota obligacji i kryteria jej klasyfikacji .......................................................... 3.1.1. Obligacja jako papier wartościowy ....................................................... 3.1.2. Kryteria klasyfikacji obligacji (rodzaje obligacji) .................................. 3.1.3. Obligacje o szczególnej konstrukcji ...................................................... 3.2. Emitenci obligacji .......................................................................................... 3.3. Inne instrumenty o charakterze dłużnym ....................................................... 4. Instrumenty pochodne notowane na GPW (Wioletta Nowak) .............................. 4.1. Klasyfikacja instrumentów pochodnych ......................................................... 4.2. Instrumenty pochodne notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie .................................................................................................. 4.2.1. Kontrakty terminowe ........................................................................... 4.2.2. Opcje ................................................................................................... 4.2.3. Warranty ............................................................................................. 7 11 11 18 26 32 40 40 42 45 53 56 59 62 62 62 63 68 69 75 81 81 90 90 96 98 5 5. Analiza fundamentalna (Mariusz Dybał) .............................................................. 100 5.1. Charakterystyka analizy fundamentalnej ....................................................... 100 5.2. Etapy analizy fundamentalnej ........................................................................ 102 5.2.1. Analiza makroekonomiczna i sektorowa .............................................. 102 5.2.2. Analiza sytuacyjna i finansowa spółki .................................................. 104 5.2.3. Analiza wskaźnikowa ........................................................................... 105 5.3. Wycena spółki i jej akcji ................................................................................. 107 5.4. Case study – analiza fundamentalna Banku PKO BP SA ................................... 109 6. Analiza techniczna (Mariusz Dybał) ..................................................................... 118 6.1. Przesłanki analizy technicznej........................................................................ 118 6.2. Rodzaje wykresów w analizie technicznej ...................................................... 119 6.3. Analiza trendu ............................................................................................... 121 6.4. Analiza formacji ............................................................................................. 123 6.5. Wskaźniki analizy technicznej ........................................................................ 127 6.6. Case study – analiza techniczna Banku PKO BP SA .......................................... 131 7. Analiza portfelowa (Mariusz Dybał) ..................................................................... 132 7.1. Zysk i ryzyko w inwestycjach inwestorów ....................................................... 132 7.1.1. Klasyfikacja ryzyka .............................................................................. 132 7.1.2. Miary opisujące ryzyko ........................................................................ 135 7.2. Stopa zwrotu i ryzyko portfela inwestycyjnego ............................................... 137 7.2.1. Portfel inwestycyjny według Harry’ego Markowitza ............................. 137 7.3. Model Tobina ................................................................................................. 146 7.4. Model Sharpe’a .............................................................................................. 148 7.5. Model CAPM .................................................................................................. 150 7.6. Model APT ..................................................................................................... 151 7.7. Etapy zarządzania portfelem .......................................................................... 152 7.8. Case study – analiza portfelowa w praktyce .................................................... 154 8. Wycena obligacji (Monika Mościbrodzka) ............................................................. 166 8.1. Case study – wycena obligacji ......................................................................... 166 8.2. Stopa zwrotu i jej własności ........................................................................... 175 8.3. Miary ryzyka inwestowania w obligację ......................................................... 180 9. Wycena wybranych instrumentów pochodnych notowanych na giełdzie (Wioletta Nowak) ................................................................................................... 189 9.1. Wycena kontraktów terminowych .................................................................. 189 9.1.1. Case study – sposób wyceny kontraktów terminowych .......................... 194 9.2. Wycena opcji.................................................................................................. 198 9.2.1. Case study – wycena opcji (model dwumianowy) .................................. 199 9.2.2. Case study – wycena opcji (model ciągły) .............................................. 209 Aneks ......................................................................................................................... 213 Bibliografia ................................................................................................................ 215 Indeks ........................................................................................................................ 219 Spis treści Wstęp Jednym z rynków wydzielonych w strukturze rynku finansowego jest rynek ka- pitałowy, na którym dochodzi do przepływu kapitału średnio- i długookresowe- go. Do przemieszczania kapitału może dochodzić zarówno przez wykorzystanie kredytów (tu istotną rolę odgrywają banki), jak i przez emitowanie papierów wartościowych o charakterze wierzycielskim lub majątkowym, o czasie życia przekraczającym jeden rok. Częścią rynku kapitałowego jest rynek papierów wartościowych i innych instrumentów finansowych regulowany przez usta- wę z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi1 (dalej ustawa o obrocie) oraz ustawę z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych2 (dalej ustawa o ofercie). Na tym rynku zachowania charakterystycznych dla niego instytucji: Giełdy Papierów Wartościowych (da- lej GPW), Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych (dalej KDPW), firm in- westycyjnych oraz ich pracowników, a także emitentów poszukujących kapitału i inwestorów stawiających ten kapitał do dyspozycji są wnikliwie uregulowane oraz poddane nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego (dalej KNF)3. Centralnym punktem rynku papierów wartościowych jest giełda, która jako operator obrotu instrumentami finansowymi dopuszczonymi do obrotu, organi- zuje dwa rynki:  rynek regulowany, definiowany jako: działający w sposób stały system ob- rotu instrumentami finansowymi dopuszczonymi do tego obrotu, zapewniający 1 Dz.U. z 2014 r., poz. 94 (tekst jednolity). 2 Dz.U. z 2013 r., poz. 1382 (tekst jednolity). 3 Zakres tego nadzoru określają dwie ustawy: ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz.U. z 2006 r. nr 157, poz. 1119 ze zm.) oraz ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym (Dz.U. z 2005 r. nr 183, poz. 1537 ze zm.). 7 inwestorom powszechny i równy dostęp do informacji rynkowej w tym samym czasie przy kojarzeniu ofert nabycia i zbycia instrumentów finansowych oraz jed- nakowe warunki nabywania i zbywania instrumentów finansowych, zorganizo- wany i podlegający nadzorowi KNF. Organizatorem rynku regulowanego mogą być wyłącznie licencjonowane spółki akcyjne4. Rynek ten działa od pierwszego notowania w dniu 16 kwietnia 1991 roku;  alternatywny system obrotu, definiowany jako: organizowany przez firmę inwestycyjną lub podmiot prowadzący rynek regulowany, poza rynkiem regulo- wanym, wielostronny system kojarzący oferty kupna i sprzedaży instrumentów finansowych w taki sposób, że do zawarcia transakcji dochodzi w ramach tego systemu, zgodnie z określonymi zasadami5. Rynek ten, pod nazwą NewConnect, giełda uruchomiła w 2007 roku. GPW utworzyła także 30 września 2009 r. odrębny rynek dla papierów war- tościowych o charakterze wierzycielskim – Catalyst. Jest to rynek, na którym obrót odbywa się na kilku poziomach: rynku regulowanym oraz alternatywnym organizowanym przez giełdę, a także rynku regulowanym i alternatywnym, or- ganizowanym przez innego operatora, spółkę zależną giełdy, BondSpot. Rynek organizowany przez giełdę jest rynkiem detalicznym (jednostką transakcyjną jest jeden papier wartościowy, np. jedna obligacja), natomiast ten organizowa- ny przez BondSpot – rynkiem hurtowym (jednostka transakcyjna ma wartość minimum 100 tys. zł). W toku rozwoju polskiej giełdy systematycznie ulegała wzbogaceniu struktu- ra instrumentów finansowych dostępnych dla inwestorów. Najstarszym instru- mentem finansowym notowanym na giełdzie są akcje. Z biegiem czasu wpro- wadzono do obrotu obligacje, prawa do akcji, obligacje zamienne na akcje, instrumenty pochodne (kontrakty, opcje), jednostki indeksowe oraz produkty strukturyzowane. Dla inwestora nadrzędnym celem jest osiągnięcie sukcesu finansowego z ty- tułu zaangażowania własnych środków finansowych na giełdzie. Stąd cały czas analitycy i inwestorzy szukają metod zminimalizowania przypadkowości i ryzy- ka w procesie podejmowania decyzji inwestycyjnych. W konsekwencji wypraco- wano różne metody wsparcia inwestora. Podstawowe to analiza fundamentalna i analiza techniczna, które jak sądzą inwestorzy, ułatwiają obserwację zacho- dzących zdarzeń, ograniczają ryzyko czy pozwalają hipotetycznie określić przy- szłość. Chociaż, jak wskazuje doświadczenie, nie zawsze stosowane metody 4 Definicja podana w art. 14 ust. 1 ustawy o obrocie. Wykaz rynków regulowanych w ramach UE publikowany jest przez Komisję Europejską w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej i zamieszczany na jej stronie internetowej. 5 Art. 3 pkt 2 ustawy o obrocie. 8 Wstęp wsparcia dają oczekiwane przez inwestora efekty, to jednak ciągłe pogłębianie wiedzy chroni inwestora przed pochopnymi, przypadkowymi, emocjonalnie po- dejmowanymi decyzjami. Książka została przygotowana przez pracowników Wydziału Prawa, Admi- nistracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Kierujemy ją nie tylko do stu- dentów, lecz także do szerokiego grona czytelników zainteresowanych inwesto- waniem na rynku papierów wartościowych. Prezentowany temat jest bardzo obszerny. Autorzy zdecydowali, że przyjmą zasadę ogólnego – co nie znaczy po- bieżnego – scharakteryzowania instrumentów notowanych na GPW oraz przed- stawienia metod wspierających inwestora, a także wyjaśnienia zasad wyceny in- strumentów finansowych. Książka zbudowana jest z trzech części. Części pierwsza (rozdział pierwszy) to ogólne wprowadzenie do prezentowanych zagadnień. Znajdziemy w niej de- finicje i klasyfikację takich pojęć, jak inwestor, papier wartościowy oraz instru- ment finansowy, a dalej charakterystykę ryzyka występującego na rynku papie- rów wartościowych oraz wykaz metod i technik dostępnych i stosowanych jako wsparcie dla inwestora. Część druga, która obejmuje trzy rozdziały (drugi, trzeci i czwarty), prezentuje instrumenty finansowe w układzie: instrumenty o charak- terze majątkowym, dalej dłużnym oraz prawa pochodne. Część trzecia (rozdział piąty, szósty, siódmy, ósmy i dziewiąty) wprowadza czytelnika w tematykę anali- zy technicznej, fundamentalnej, portfelowej oraz wyceny obligacji i instrumen- tów pochodnych notowanych na giełdzie. Autorzy rekomendują przed przystąpieniem do lektury zapoznanie się z książ- ką tych samych autorów: Urszula Banaszczak-Soroka (red.), Rynki finansowe, CH Beck, Warszawa 2014. Autorzy dziękują prof. dr hab. Waldemarowi Tarczyńskiemu za życzliwe uwa- gi i cenne wskazówki zamieszczone w recenzji wydawniczej książki. Wstęp 1 Inwestor na rynku papierów wartościowych 1.1. Pojęcie i kryteria klasyfikacji inwestorów (Urszula Banaszczak-Soroka) Na poziomie prawa europejskiego w dyrektywie z 1997 r. w sprawie systemów rekompensat dla inwestorów1 zdefiniowano inwestora jako „osobę, która po- wierzyła swoje środki finansowe lub instrumenty, w ramach operacji inwestycyj- nych, przedsiębiorstwu inwestycyjnemu”. Natomiast w podstawowej dla rynku papierów wartościowych, obowiązującej obecnie, dyrektywie z 2004 r. MiFID2 zamiast inwestora pojawia się klient, czyli „każda osoba fizyczna lub prawna, na której rzecz przedsiębiorstwo inwestycyjne świadczy usługi inwestycyjne i/lub dodatkowe”3. Definicja klienta nie została zamieszczona w ustawie o obrocie, lecz w akcie niższego rzędu – w rozporządzeniu ministra finansów4, gdzie klient to „osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która zawarła z firmą inwestycyjną lub bankiem prowadzącym działal- 1 Art. 1 pkt 4 Dyrektywy 97/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 marca 1997 r. w spra- wie systemów rekompensat dla inwestorów (Dz.Urz. L. 84/22 z 26.03.1997 r.). 2 Dyrektywa 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych (dalej dyrektywa MiFID) (Dz.Urz. L 145 z 30.04.2004 r.). 3 Art. 4 ust 1 pkt 10 dyrektywy MiFID. 4 Art. 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 września 2012 r. w sprawie trybu i wa- runków postępowania firm inwestycyjnych i banków, o których mowa w art. 70 ust. 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, oraz banków powierniczych (Dz.U. z 2012 r., poz. 1078). Definicję klienta zawiera także Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 2009 r. w sprawie szczególnych za- sad rachunkowości domów maklerskich (Dz.U. z 2009 r. nr 226, poz. 1824); w art. 1 pkt 9 zdefiniowano klienta jako osobę prawną lub osobę fizyczną, lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, korzystającą z usług świadczonych przez dom maklerski na podstawie umowy. 11 ność maklerską umowę o świadczenie usług maklerskich lub z bankiem powier- niczym umowę o prowadzenie rachunku papierów wartościowych”5. W polskich aktach prawnych regulujących funkcjonowanie rynku papierów wartościowych słowo „inwestor” pojawia się wielokrotnie, np. w definicji ryn- ku regulowanego: „który ma zapewnić inwestorom powszechny i równy dostęp do informacji”6, w innym miejscu: „w przypadku gdy wymaga tego bezpieczeń- stwo obrotu na rynku regulowanym lub zagrożony jest interes inwestorów, GPW może wstrzymać dopuszczenie do obrotu7; w kwestii manipulacji: „naby- wanie lub zbywanie instrumentów finansowych na zakończenie notowań powo- dujące wprowadzenie w błąd inwestorów”8, a także w ustawie o nadzorze nad rynkiem kapitałowym: „celem nadzoru jest bezpieczeństwo obrotu oraz ochrona inwestorów”9. Jednak w żadnym polskim akcie prawnym nie znajdujemy defi- nicji inwestora w kontekście rynku papierów wartościowych. Ustawodawca po- sługuje się, w wielu miejscach, pojęciem klienta, podobnie jak dyrektywa MiFID. W literaturze ekonomicznej inwestor definiowany jest przez różnych autorów podobnie, ale w kontekście całego rynku finansowego, nie tylko papierów warto- ściowych, lecz nawet szerzej, np. „inwestor to osoba fizyczna lub prawna, która lokuje wolne środki finansowe w papierach wartościowych, depozytach banko- wych lub nieruchomościach w celu uzyskania z tego tytułu korzyści w formie odsetek, udziału w zyskach lub wzrostu wartości lokaty” [Bień, 2004, s. 24] lub „inwestor angażuje swój kapitał i stara się go pomnożyć” [Sopoćko, 2010, s. 58], lub inwestor to „kapitałodawca”, tj. podmiot „dysponujący nadmiarem kapitału, chcący dokonać jego alokacji, w celu zwiększenia jego wartości” [Perez, 2010, s. 8; zob. także Dziawgo, 2004, s. 46–48]. W kontekście powyższych rozważań proponuję przyjęcie następującej defi- nicji inwestora na rynku papierów wartościowych: osoba fizyczna lub praw- na, która zawarła z firmą inwestycyjną umowę o świadczenie usług brokerskich (i/lub świadczenie usług zarządzania portfelem) w celu inwestowania w instru- menty finansowe dostępne na rynku papierów wartościowych, licząc na wymier- ne korzyści finansowe z tytułu udostępnienia własnych środków finansowych. 5 Patrząc na zakres przedmiotowy (zakres czynności maklerskich), klientem firmy inwestycyjnej – w cytowanych aktach prawnych – jest nie tylko klient, który w literaturze ekonomicznej oraz w odbiorze społecznym nazywany jest inwestorem, ale także emitent, z którym zawierane są umowy indywidualne dotyczące niektórych czynności zastrzeżonych (oferowanie instrumentów finansowych, subemisje) i za- sadniczej części dodatkowej. 6 Art. 14 ustawy o obrocie. 7 Art. 20, tamże. 8 Art. 39, tamże. 9 Art. 4 ust. 1 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym. 12 1. Inwestor na rynku papierów wartościowych 1.1. Pojęcie i kryteria klasyfikacji inwestorów Grupa inwestorów na rynku papierów wartościowych jest bardzo zróżnicowa- na. Przy ich klasyfikacji należy uwzględnić rozmaite kryteria, które wzajemnie się przenikają i dopełniają (rys. 1.1). Inwestorzy profesjonalni Inwestorzy detaliczni (nieprofesjonalni) Uprawnieni kontrahenci Relacja z firmą inwestycyjną Pracownicy emitentów (w tym insiderzy) Akcjonariusze Potencjalni akcjonariusze Krótkoterminowi (w tym day trading) Solidna wiedza Średnioterminowi Brak wiedzy Długoterminowi Relacja z emitentem Znajomość reguł rynku Długość horyzontu inwestycyjnego WYBRANE KRYTERIA KLASYFIKACJI INWESTORÓW Stosowane strategie inwestycyjne Udział w kapitalizacji GPW Zasobność portfela Udział w obrotach giełdowych Aktywna Pasywna Skarb Państwa Potentaci giełdowi zwani rekinami Podmioty zbiorowego inwestowania Inwestorzy średnio zamożni Systematycznego inwestowania Gospodarstwa domowe Inwestorzy drobni Inwestorzy instytucjonalni Inwestorzy indywidualni Inwestorzy zagraniczni Rysunek 1.1. Wybrane kryteria klasyfikacji inwestorów giełdowych Źródło: opracowanie własne. Gdy się przedstawia grupy inwestorów, warto zwrócić uwagę na trzy ich cha- rakterystyki10. Pierwsza kategoria określa relację inwestora z firmą inwesty- cyjną. We wszystkich krajach UE wprowadzono zasadę różnego (co nie oznacza gorszego czy niezasadnie uprzywilejowanego11) traktowania klientów firm inwe- stycyjnych. W praktyce sprowadza się to do obowiązku zakwalifikowania każde- go klienta do konkretnej, wyznaczonej prawem kategorii: klient detaliczny lub 10 Innymi kryteriami klasyfikacji inwestorów indywidualnych mogą być: wiek, płeć, miejsce zamiesz- kania, wykształcenie, czas inwestowania na GPW itd. Takie informacje można znaleźć w prowadzonych od wielu lat badaniach Stowarzyszenia Inwestorów Indywidualnych, zob. http://www.sii.org.pl/. 11 Byłoby to całkowicie niezgodne z zasadą równego traktowania inwestora, której przestrzeganie jest przecież immanentną cechą rynku kapitałowego. 13 klient profesjonalny12, i powiadomienia go o tym fakcie. Istotą tego obowiązku jest ochrona klienta słabszego (nieprofesjonalnego), polegająca z jednej stro- ny na wprowadzeniu go w meandry rynku kapitałowego, z drugiej – na ocenie pod kątem zasobu wiadomości oraz akceptowanego ryzyka. Do kategorii klien- tów profesjonalnych zalicza się takich, którzy posiadają doświadczenie, wie- dzę i fachowość, umożliwiające podejmowanie niezależnych i właściwych pod względem ryzyka decyzji inwestycyjnych na rynku wtórnym. Lista klientów pro- fesjonalnych jest długa i obejmuje np. banki, firmy inwestycyjne, fundusze in- westycyjne, jednostki administracji rządowej i samorządowej, banki centralne, przedsiębiorców oraz osoby fizyczne spełniające określone kryteria13. Pozosta- łych klientów, nienależących do kategorii klienta profesjonalnego (wykazujących brak stosownej głębokiej wiedzy o rynku kapitałowym czy jego instrumentach finansowych lub niemających wprawy w ocenie ryzyka przy podejmowaniu de- cyzji inwestycyjnych) kwalifikuje się do grupy klientów detalicznych (niepro- fesjonalnych). Klient nieprofesjonalny, zwłaszcza drobny inwestor, traktowany jest jako najsłabsze, a zarazem niezbędne ogniwo rynku papierów wartościo- wych. Podlega on z tego względu szczególnej ochronie, i to na każdym etapie współpracy z firmą inwestycyjną. Narzędzia kształtowania wzajemnych relacji między domem maklerskim a klientem detalicznym − relacji, w których wzajemne poznanie powinno chro- nić rynek i inwestora przed zdarzeniami nieetycznymi, nieprofesjonalnymi i niezgodnymi z prawem – kryją się pod hasłami: „Poznaj swoją firmę inwe- stycyjną”, „Poznaj swojego klienta”. Realizacja zasady „Poznaj swoją firmę inwestycyjną” obliguje firmę inwestycyjną do szczegółowego przedstawienia potencjalnemu inwestorowi informacji dotyczących jej samej oraz usługi, która ma być świadczona na podstawie zawieranej umowy. Dopełnieniem tego mate- riału jest prezentacja instrumentów finansowych oraz ryzyka związanego z inwe- stowaniem w dany instrument, notowany na rynku giełdowym14. W ten sposób firma inwestycyjna zmniejsza deficyt wiedzy inwestora i ułatwia mu wybór odpo- wiedniego partnera – pośrednika. Natomiast zasada „Poznaj swojego klienta” po- 12 Wymagania takie stawia w art. 19 dyrektywa MiFID II. 13 W przypadku osoby fizycznej musi ona spełniać dwa z trzech kryteriów: (1) wnioskujący zawierał transakcje w złotych o wartości co najmniej 50 tys. euro każda, na odpowiednim rynku, ze średnią często- tliwością co najmniej 10 transakcji na kwartał w ciągu czterech ostatnich kwartałów; (2) wartość portfela instrumentów finansowych tego podmiotu łącznie ze środkami pieniężnymi wchodzącymi w jego skład wynosi co najmniej 500 tys. euro (w złotych); (3) pracuje lub pracował w sektorze finansowym przez co  najmniej rok na  stanowisku wymagającym wiedzy zawodowej dotyczącej transakcji w  zakresie in- strumentów finansowych lub usług maklerskich, które miałyby być świadczone przez firmę inwestycyjną na jego rzecz na podstawie zawieranej umowy. 14 Podstawowy zakres informacji zawartych w prezentacji firmy inwestycyjnej zawierają art. 10–11 RMF w sprawie trybu i warunków postępowania firm inwestycyjnych (Dz.U. z 2012 r., poz. 1078 ze zm.). 14 1. Inwestor na rynku papierów wartościowych 1.1. Pojęcie i kryteria klasyfikacji inwestorów zwala firmie inwestycyjnej dokonać oceny adekwatności usług do doświadczenia klienta i zaproponować te z nich, które są odpowiednie dla inwestora. Najczęściej ocena ta jest przeprowadzona na podstawie ankiety wypełnionej przez klienta. Ocena adekwatności ma ochronić klienta przed niepożądanymi zachowaniami inwestycyjnymi na rynku papierów wartościowych [Banaszczak-Soroka, 2014, s. 181–212]. Drugim istotnym kryterium podziału inwestorów jest relacja inwestora, nie- zależnie od tego, kim jest i jaki posiada portfel, z emitentem. Na rynku papierów wartościowych obowiązuje zasada równego i równoczesnego przekazywania in- formacji przez emitenta. Inaczej mówiąc, transparentność i równe traktowanie wszystkich uczestników rynku. Ta cecha wyróżnia rynki regulowane. Obowiąz- kiem emitenta jest przekazywanie do publicznej wiadomości określonych infor- macji dotyczących emitenta i jego instrumentów finansowych w sposób rzetelny, prawdziwy, kompletny i umożliwiający ocenę emitenta15. Informacje te są pod- stawą do ustalenia ceny godziwej notowanego instrumentu. Istotą kategoryzacji inwestorów w relacji inwestor–emitent jest kwestia szcze- gólnego uprzywilejowania niektórych grup osób posiadających wiedzę o istot- nych zdarzeniach przed ich oficjalnym opublikowaniem. Informacje te określa się mianem informacji poufnych, a osoby mające do nich dostęp – insiderami. Infor- macja poufna to taka, która nie została przekazana do publicznej wiadomości, a która po przekazaniu mogłaby w istotny sposób wpłynąć na cenę tych instru- mentów lub na cenę powiązanych z nimi instrumentów pochodnych16. Grupa in- siderów, zobligowana do zachowania informacji poufnej, jest szeroka i wskazana w ustawie o obrocie. Znajdują się tu m.in.: członkowie zarządu, rady nadzorcze, akcjonariusze, audytorzy, dziennikarze, maklerzy i inni17. Na rynku papierów wartościowych obowiązuje zakaz wykorzystywania i ujawniania informacji po- ufnej. Skutkiem wykorzystania lub ujawnienia informacji poufnej może być ma- nipulacja kursem notowanego papieru wartościowego, co jest działaniem zaka- zanym i karanym. Dla bezpieczeństwa innych inwestorów na insiderów został nałożony obowiązek notyfikowania składanych zleceń do KNF i spółki, przestrze- gania okresów zamkniętych (czas, w którym insider nie może składać zleceń, po- nieważ informacja poufna nie została upubliczniona) [Banaszczak-Soroka, 2008, s. 175–185]. Akcjonariusze kierują często do kadry menedżerskiej tzw. programy 15 Zakres przekazywanych informacji wskazuje Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 19 lutego 2009 r. w sprawie informacji bieżących i okresowych przekazywanych przez emitentów papierów warto- ściowych oraz warunków uznawania za równoważne informacji wymaganych przepisami prawa państwa niebędącego państwem członkowskim (Dz.U. z 2014 r., poz. 133). 16 Art. 145 ustawy o obrocie. 17 Art. 156 ustawy o obrocie. 15 nabywania akcji, mające na celu z jednej strony zatrzymanie najwartościowszych pracowników, a z drugiej motywowanie ich do wydajniejszej pracy. Zachowania kadry zarządzającej na rynku giełdowym, sprzedaż lub kupno akcji są bacznie obserwowane przez inwestorów. Szczególna grupa inwestorów to pracownicy prywatyzowanych podmio- tów, których właścicielem był lub jest Skarb Państwa. Na mocy ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwo- wych18 pracownicy otrzymują do 15 akcji za darmo. Ich liczba uzależniona jest głównie od stażu pracy. Otrzymują je także emeryci i renciści, o ile praco- wali przynajmniej dekadę przed dniem przekształcenia przedsiębiorstwa pań- stwowego w spółkę. Obdarowani akcjami pracownicy nie mogą nimi handlować przez dwa lata, licząc od dnia, w którym minister skarbu państwa (SP) sprzedał przynajmniej jedną akcję inwestorowi strategicznemu czy w ofercie publicznej. Karencja dla kierownictwa firmy jest o rok dłuższa. Zbywanie akcji i udziałów dotyczy 1003 spółek SP (w tym także spółek, które sprywatyzowano w formie oferty publicznej). Według danych Ministerstwa Skarbu Państwa w lutym 2015 r. blisko 1,7 mln pracowników objęło 1,6 mld sztuk akcji po cenie nominalnej po- nad 6 mld zł19. Trzecie kryterium dotyczy udziału inwestorów w obrotach giełdowych instrumentami finansowymi dopuszczonymi do obrotu (akcjami, obligacjami, kontraktami terminowymi, opcjami). Taką charakterystykę przedstawia syste- matycznie GPW, prezentując udział w obrotach trzech grup inwestorów. Grupa pierwsza to inwestorzy indywidualni, których charakterystykę przedstawiono wyżej. Grupa druga obejmuje inwestorów instytucjonalnych. W jej skład wcho- dzą zarówno banki czy spółki akcyjne, jak i domy maklerskie, które inwestują na własny rachunek i we własnym imieniu, podmioty typu fundusze emerytal- ne [Oręziak, 2014], fundusze inwestycyjne [Perez, 2012] czy firmy asset mana- gement, określane jako podmioty zbiorowego inwestowania, oraz domy i biura maklerskie działające na giełdzie jako animatorzy rynku czy emitenta. Najmniej znaną grupą są inwestorzy zagraniczni, inwestujący często za pośrednictwem zdalnych członków giełdy. Istotna rola na GPW przypada inwestorom indywidualnym, gdyż to oni są niezbędnym ogniwem wzmacniania płynności obrotu. Z prezentowanych da- 18 Dz.U. z 2013 r., poz. 216 (tekst jednolity). 19 Wartość rynkowa papierów jest o wiele wyższa. Przykładowo wartość nominalna pakietu dla pra- cowników PKO BP SA (prywatyzowanego w 2004 r.) wynosiła 105 mln zł, tymczasem wartość rynkowa w pierwszym dniu po wygaśnięciu zakazu ich zbywania sięgnęła 4,2 mld zł; http://prywatyzacja.msp. gov.pl/pr/udostepnianie-akcji/29280,Informacja-Ministra-Skarbu-Panstwa-o-stanie-realizacji-procesu- nieodplatnego-udo.html (dostęp: 8 lutego 2015). 16 1. Inwestor na rynku papierów wartościowych 1.1. Pojęcie i kryteria klasyfikacji inwestorów nych GPW wynika, że z roku na rok udział inwestorów indywidualnych stale się zmniejsza. O ile w 2006 roku ich udział w obrotach akcjami stanowił ponad 30 , o tyle na koniec 2014 roku wynosił zaledwie 13 . Największy udział w obrotach akcjami na rynku regulowanym, na koniec 2014 roku, przypada na inwestorów zagranicznych – około 50 , co oznacza wzrost w stosunku do roku 2006 o po- nad 40 . Na rynku kontraktów terminowych udział inwestorów indywidual- nych przekraczał, na koniec 2006 roku, 60 , a na koniec 2014 roku obniżył się do 47 20. Biorąc pod uwagę tematykę książki, można wskazać także na trzy inne kate- gorie charakteryzujące inwestora: (a) długość horyzontu inwestycyjnego, (b) sto- sowane strategie inwestycyjne oraz (c) możliwe zachowania według kategorii finansów behawioralnych21. W ramach kategorii horyzontu inwestycyjnego bierze się pod uwagę czas przetrzymywania w portfelu instrumentu finansowego oraz oczekiwany zysk. Należą do tej grupy inwestorzy przetrzymujący instrumenty finansowe krótko- terminowo (od jednego do kilkunastu dni). Zakładają oni, że zysk osiągnięty z in- westycji na jednej transakcji może być niewielki, np. 0,2 . Istotą ich działania jest intensywny obrót instrumentami finansowymi, np. przez stosowanie tech- niki day trading (wielokrotny obrót papierami wartościowymi w ciągu jednego dnia). Inni, licząc na wyższe zyski, przetrzymują instrumenty finansowe do jed- nego roku (inwestorzy średnioterminowi). Obserwują rynek w celu zbycia papie- ru wartościowego w jak najlepszym momencie (przy najwyższej możliwej cenie w relacji do ceny zakupu). I wreszcie ostatnia grupa – inwestorzy długotermino- wi. Nie tylko oczekują znacznego zysku ze wzrostu cen akcji, ale i liczą na sowite dywidendy. Jak wskazują wyniki ankiety Stowarzyszenia Inwestorów Indywi- dualnych (SII) w 2010 r., co dziesiąta osoba inwestowała na giełdzie w krótkim okresie, 36 wskazało na inwestycje kilkumiesięczne, a 24 – na inwestycje do jednego miesiąca22. Według badania z 2014 roku, co piąta osoba inwestowała na zasadzie day trading, do roku 40 , a długoterminowo 33 respondentów23. 20 http://www.gpw.pl/pub/files/PDF/Inwestorzy_gieldowi-2H2014.pdf (dostęp: 10 marca 2014). 21 Szerzej zob. K. Borowski, Typy inwestorów spotykane na rynkach finansowych, publikacja interne- towa; http://gpwmedia.pl/upload/pdf/Typy_inwestorow_Krzysztof_Borowski_pl.pdf (dostęp: 10 sierp- nia 2015). Zob. także strategie i narzędzia omówione w pkt 1.4. 22 Według omawianego badania na  okres inwestowania znaczący wpływ ma  zasobność portfela. Im większy, tym dłuższy horyzont inwestycji. Nie można nie uwzględniać w ocenie także tego, że in- westorzy często różnicują horyzont czasowy. Zob. file:///C:/Users/ubs/Downloads/OBI 202010.pdf, s. 26–27 (dostęp: 15 sierpnia 2015). 23 Zob. http://www.sii.org.pl/7586/edukacja-i-analizy/badania-i-rankingi/ogolnopolskie-badanie- -inwestorow-obi-2014.html#ak7586 s. 26 (dostęp: 15 sierpnia 2015). 17 1.2. Instrumenty finansowe notowane na GPW w Warszawie (Urszula Banaszczak-Soroka, Patrycja Zawadzka) Rynki finansowe charakteryzują się całą gamą instrumentów finansowych, które można podzielić na trzy grupy. Grupa pierwsza to instrumenty transferu kapita- łu (tzw. instrumenty pierwotne lub instrumenty rynku kasowego) obejmują- ce umowy, w których jedna strona, dysponująca nadmiarem kapitału, przekazuje go drugiej stronie, zgłaszającej popyt na kapitał. Instrumenty te stronie popyto- wej umożliwiają pozyskanie kapitału na krótki okres (instrumenty rynku pie- niężnego) lub długi okres (instrumenty rynku kapitałowego). Dla strony poda- żowej, udostępniającej kapitał, rynek pieniężny wiąże się z mniejszym ryzykiem. Nabywca instrumentu finansowego na rynku pieniężnym ma znaczną pewność, że odzyska powierzone emitentowi lub wystawcy środki finansowe oraz uzyska niewielką gratyfikację za ich użyczenie. Na rynku kapitałowym nabywca instru- mentów finansowych liczy na większe pomnożenie kapitału, ale równocześnie musi się liczyć z ich częściowym, a czasami znacznym uszczerbkiem (zob. Aneks do książki, s. 212). Druga grupa to instrumenty transferu ryzyka (instrumenty pochodne, derywaty) obejmujące umowy, w których jedna lub obie strony prze- kazują ryzyko drugiej stronie. Trzecia grupa to instrumenty hybrydowe, które są kombinacją tylko instrumentów pierwotnych lub instrumentów pierwotnych i pochodnych. W literaturze ekonomicznej instrument finansowy najczęściej definiowany jest jako umowa zawarta między dwiema stronami, regulująca zachodzącą mię- dzy nimi zależność finansową. Natomiast definicja instrumentu finansowego (na potrzeby rynku zorganizowanego) podana jest przez wyliczenie (w art. 2 ust. 1 ustawy o obrocie) i obejmuje dwie zasadnicze kategorie: (1) papiery war- tościowe oraz (2) instrumenty niebędące papierami wartościowymi24. Po- dział ten wprowadzono, biorąc pod uwagę kwestie związane z realiami obrotu zorganizowanego. Te pierwsze mogą być przedmiotem umowy sprzedaży/kupna zawartej na giełdzie, te drugie nie. Papier wartościowy jest rozumiany jako szczególny dokument stwierdza- jący istnienie określonego prawa majątkowego (np. wierzytelności) w taki spo- sób, że posiadanie tego dokumentu staje się niezbędną przesłanką realizacji pra- 24 Definicja ta ma charakter legalny. Wykorzystywana jest w wielu ustawach innych niż dotyczących rynku papierów wartościowych – przez odesłanie do tej definicji. W niektórych ustawach funkcjonują też inne definicje instrumentu finansowego, np. w art. 3 ust. 1 pkt 23 ustawy o rachunkowości: instrument fi- nansowy to „kontrakt, który powoduje powstanie aktywów finansowych u jednej ze stron i zobowiązania finansowego albo instrumentu kapitałowego u drugiej ze stron” (Dz.U. z 2013 r., poz. 330 z późn. zm., tekst jednolity). 18 1. Inwestor na rynku papierów wartościowych 1.2. Instrumenty finansowe notowane na GPW w Warszawie wa (tzw. legitymacja formalna)25. Do grupy papierów wartościowych, zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o obrocie, ustawodawca zaliczył: a) akcje, prawa poboru, prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depo- zytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papie- ry wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągniętego długu, wyemitowane na podstawie wła- ściwych przepisów prawa polskiego lub obcego, oraz b) inne zbywalne prawa majątkowe, które powstają w wyniku emisji, in- korporujące uprawnienia do nabycia lub objęcia papierów wartościowych wy- mienionych w punkcie (a) lub wykonywane poprzez dokonywanie rozliczenia pieniężnego (prawa pochodne – instrumenty pochodne26 o charakterze wystan- daryzowanym). Do drugiej grupy zaliczono: tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania (certyfikaty inwestycyjne funduszy inwestycyjnych zamkniętych oraz jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych otwartych), instrumenty rynku pieniężnego (instrumenty finansowe opiewające wyłącznie na wierzy- telności pieniężne, o terminie realizacji praw, liczonym od dnia ich wystawienia albo nabycia w obrocie pierwotnym, nie dłuższym niż rok, np. obligacje o termi- nie wykupu do jednego roku, lokaty i kredyty krótkoterminowe, certyfikaty de- pozytowe emitowane przez banki itd.27), instrumenty pochodne niewystanda- ryzowane, będące przedmiotem obrotu poza rynkiem zorganizowanym, których treść jest przedmiotem negocjacji między stronami. Pierwszym papierem wartościowym notowanym na GPW były akcje. Na pierwszej sesji giełdowej w dniu 16 kwietnia 1991 r. notowano akcje pię- ciu spółek: Tonsilu, Próchnika, Krosna, Exbudu oraz Śląskiej Fabryki Kabli. Dziewiątego września 2015 r. na GPW notowanych było, na rynku regulowa- nym, 477 spółek, w tym 53 zagraniczne. Kapitalizacja giełdy wynosiła blisko 25 Podstawy prawne ich tworzenia i funkcjonowania znajdują się przede wszystkim w kodeksie cy- wilnym, który zawiera postanowienia właściwe wszystkim papierom wartościowym (art. 921¹–92114 k.c. oraz art. 92116 k.c.). [zob. Zaradkiewicz, 2012, s. 498–506; Mojak, 2013, s. 15–16]. 26 W art. 3 pkt 28a ustawy o obrocie podano definicję instrumentów pochodnych. Rozumie się przez nie opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward oraz inne prawa majątkowe, których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny lub wartości instrumentów finansowych, walut, stóp procentowych, rentowności indeksów finansowych, wskaźników finansowych, towarów, zmian klimatycznych, stawek frachtowych, poziomów emisji, stawek inflacji lub innych oficjalnych danych statystycznych, a także in- nych aktywów, praw, zobowiązań, indeksów lub wskaźników (instrumentów bazowych), jak również instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego. 27 Art. 3 pkt 28 zalicza do instrumentów rynku pieniężnego: papiery wartościowe lub niebędące pa- pierami wartościowymi instrumenty finansowe, wyemitowane lub wystawione na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego, które mogą być przedmiotem obrotu na rynku pieniężnym. 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rynek papierów wartościowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: