Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00136 007815 15712796 na godz. na dobę w sumie
Rynki finansowe Organizacja, instytucje, uczestnicy - ebook/pdf
Rynki finansowe Organizacja, instytucje, uczestnicy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 280
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-3457-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka stanowi przykład umiejętnego i bardzo rzetelnie przygotowanego kompendium wiedzy o funkcjonowaniu rynku finansowego w Polsce, ale daje też ogólny i uniwersalny pogląd na istotę, kształt, uczestników i organizację współczesnego rynku finansowego. Jest ona bez wątpienia pozycją, która aktualizuje stan wiedzy i uzupełnia polskie piśmiennictwo ekonomiczne, poświęcone tym zagadnieniom. Zaletą książki jest przede wszystkim szerokie spojrzenie na wszelkie elementy tworzące jego strukturę i organizację, ukazanie miejsca i funkcji poszczególnych jego składowych, jak również zadań stojących przez różnymi segmentami rynku finansowego. (…). Autorzy podjęli klarowną dla czytelnika próbę egzemplifikacji podjętych zagadnień mających podręcznikowy charakter i ukazania ich w całym bogactwie praktyki i zmienności rynków finansowych współczesnego życia gospodarczego Polsce i ich przemian instytucjonalnych.

Prof. zw. dr hab. Wiesława Przybylska-Kapuścińska

Katedra Teorii Pieniądza i Polityki Pieniężnej

Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu

 

Podręcznik kierowany jest do studentów wszystkich poziomów nauczania wyższych uczelni, które w swoich programach uwzględniają tematykę szeroko rozumianej nauki o finansach. Będzie on także przydatny początkującym pracownikom instytucji finansowych, uczestnikom szkoleń, a także tym wszystkim, którzy chcą poznać meandry rynków finansowych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Redakcja naukowa Urszula Banaszczak-Soroka Rynki finansowe Organizacja, instytucje, uczestnicy E S N A N I F Rynki finansowe Organizacja, instytucje, uczestnicy E Autorzy: Urszula Banaszczak-Soroka Mariusz Dybał Sebastian Jakubowski Patrycja Zawadzka S N A N I F Redakcja naukowa Urszula Banaszczak-Soroka Rynki finansowe Organizacja, instytucje, uczestnicy Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2012 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redakcja merytoryczna: Grażyna Nowak Recenzent: prof. zw. dr hab. Wiesława Przybylska-Kapuścińska Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: © Henrik Jonsson/iStockphoto.com Seria: Finanse Wydanie publikacji zostało dofinansowane przez Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego Publikacja powstała dzięki wsparciu Banku Zachodniego WBK © Wydawnictwo C.H. Beck 2012 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: GRAFOS Druk i oprawa: Interdruk, Warszawa ISBN 978-83-255-3456-1 ISBN e-book 978-83-255-3457-8 Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Część pierwsza. Rynki finansowe i ich organizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Struktura systemu finansowego (Urszula Banaszczak-Soroka – pkt 1.1 i 1.2; Patrycja Zawadzka – pkt 1.3 i 1.4) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. System finansowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.1. Elementy systemu finansowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2. Funkcje rynków finansowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Klasyfikacja rynków finansowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.1. Wybrane kryteria klasyfikacji rynków finansowych . . . . . . . . . . . . . 1.2.2. Struktura rynku kapitałowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Instrumenty finansowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3.1. Instrumenty rynku kasowego (transferu kapitału) . . . . . . . . . . . . . . 1.3.2. Instrumenty rynku terminowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Instytucje rynków finansowych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Organizacja systemu bankowego w Polsce (Urszula Banaszczak-Soroka – pkt 2.1–2.3; Patrycja Zawadzka – pkt 2.4; Mariusz Dybał – pkt 2.5) . . . . . . . . . 2.1. Od denacjonalizacji do globalizacji systemu bankowego w Polsce . . . . . . . 2.1.1. Demonopolizacja, komercjalizacja i konsolidacja polskich banków . . 2.1.2. Prywatyzacja banków i jej skutki dla systemu bankowego . . . . . . . . 2.2. Narodowy Bank Polski – organizacja i funkcje banku centralnego . . . . . . . 2.2.1. Historia bankowości centralnej w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.2. Organizacja banku centralnego w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.3. Instrumenty polityki pieniężnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Zasady funkcjonowania banku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.1. Banki i ich rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.2. Zasady prowadzenia działalności bankowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4. Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1. Organizacja i zadania BFG . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2. System gwarantowania depozytów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3. Funkcja pomocowa BGG . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4. Działalność analityczna BFG . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5. Pozycja polskiego sektora bankowego na tle państw Unii Europejskiej . . . . 11 13 13 13 15 18 18 20 23 23 30 32 39 39 39 41 45 45 47 50 52 52 56 59 59 61 64 66 67 5 Spis treści 3. Organizacja rynku kapitałowego (Urszula Banaszczak-Soroka – pkt 3.1–3.4; Mariusz Dybał – pkt 3.5) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Rozwój rynku kapitałowego w Polsce w latach 1991–2010 . . . . . . . . . . . . . 3.1.1. Historia polskiej Giełdy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.2. Początki rynku giełdowego (1991–1995) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.3. Druga hossa i bessa na rynku giełdowym (1996–1998) . . . . . . . . . . 3.1.4. Trzecia hossa i bessa na Giełdzie (1998–2004). . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.5. Polski rynek kapitałowy po 2004 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Operatorzy obrotu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.1. Rynek regulowany giełdowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.2. Alternatywny System Obrotu (NewConnect) i rynek Catalyst . . . . . 3.2.3. Informacja giełdowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Podmioty świadczące usługi maklerskie – pośrednicy i ich usługi . . . . . . . 3.3.1. Podział podmiotów świadczących usługi maklerskie . . . . . . . . . . . . 3.3.2. Usługi dla klientów rynku wtórnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3.3. Usługi skierowane do emitentów na rynkach pierwotnym i wtórnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. System rekompensat – ochrona inwestora na rynku kapitałowym . . . . . . . 3.4.1. Organizacja systemu rekompensat – podmiotowy i przedmiotowy 73 73 73 75 76 77 78 79 79 86 89 91 91 92 95 97 zakres gwarancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.2. Zasady prowadzenia systemu rekompensat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 98 3.5. Pozycja polskiej Giełdy na tle rynku Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . 101 4. Nadzór nad rynkami finansowymi (Urszula Banaszczak-Soroka) . . . . . . . . . . . 112 4.1. Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 4.1.1. Organizacja i zadania KNF. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 4.1.2. Rola Komitetu Bazylejskiego i Unii Europejskiej w kształtowaniu organizacji nadzoru w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 4.1.3. Płaszczyzny nadzoru – nadzory: indywidualny, skonsolidowany i uzupełniający. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 4.2. Funkcje Komisji Nadzoru Finansowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 4.2.1. Licencjonowanie i autoryzacja instytucji rynków finansowych . . . . 120 4.2.2. Kontrolowanie i dyscyplinowanie podmiotów rynków finansowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 4.3. Normy ostrożnościowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 4.3.1. Normy ograniczające ryzyko działalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 4.3.2. Normy sygnalizacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Część druga. Podmioty poszukujące kapitału na rynkach finansowych . . . . . . . 131 5. Kredytobiorcy (Urszula Banaszczak-Soroka) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 5.1. Kredytobiorcy i ich ocena przez bank . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 5.1.1. Działalność kredytowa banków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 5.1.2. Wybrane kryteria klasyfikacji kredytów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 5.2. Ocena zdolności kredytowej klienta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 5.2.1. Zdolność kredytowa klienta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 5.2.2. Proces udzielania kredytu podmiotom gospodarczym . . . . . . . . . . . 139 5.2.3. Formy zabezpieczenia kredytu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 5.3. Umowa kredytowa i jej konsekwencje dla banku i klienta . . . . . . . . . . . . . . 142 5.3.1. Treść umowy kredytowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 5.3.2. Monitorowanie udzielonych kredytów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 6 Spis treści 6. Emitenci (Urszula Banaszczak-Soroka) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 6.1. Motywy i obawy wyboru ścieżki rynku kapitałowego . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 6.1.1. Spółki notowane na GPW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 6.1.2. Korzyści wynikające ze statusu spółki publicznej . . . . . . . . . . . . . . 150 6.1.3. Obawy spółki przed wprowadzeniem akcji do notowań . . . . . . . . . 154 6.2. Uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 6.2.1. Konstrukcja oferty publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 6.2.2. Zasadnicze uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy . . . . . . . 157 6.3. Procedura prospektowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 6.3.1. Prospekt emisyjny i jego konstrukcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 6.3.2. Działania spółki po upublicznieniu prospektu emisyjnego . . . . . . . . 162 Część trzecia. Podmioty dysponujące kapitałem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 7. Depozytariusze i inwestorzy (Urszula Banaszczak-Soroka) . . . . . . . . . . . . . . . . 169 7.1. Depozytariusze – operacje czynne banku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 7.1.1. Struktura podmiotowa depozytów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 7.1.2. Bankowość elektroniczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 7.2. Inwestorzy giełdowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 7.2.1. Klasyfikacja inwestorów giełdowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 7.2.2. Inwestorzy indywidualni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 7.2.3. Inwestorzy instytucjonalni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 8. Fundusze inwestycyjne (Sebastian Jakubowski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 8.1. Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 8.1.1. Fundusze inwestycyjne otwarte i zamknięte . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 8.1.2. Konstrukcje funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 8.1.3. Typy funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 8.1.4. Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych ze względu na prowadzoną politykę lokacyjną klientów funduszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 8.2. Otoczenie instytucjonalne funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 8.2.1. Towarzystwo funduszy inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 8.2.2. Podmioty współpracujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 8.3. Fundusze inwestycyjne uczestnikami rynku pieniężnego i giełdowego . . . . 199 8.4. Rozwój funduszy inwestycyjnych w Polsce w latach 1991–2010 . . . . . . . . 204 9. Fundusze emerytalne (Sebastian Jakubowski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 9.1. Przyczyny reformy systemu emerytalnego pod koniec XX wieku . . . . . . . . . 209 9.2. Obowiązkowy system ubezpieczeń emerytalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 9.2.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – pierwszy filar systemu emerytalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 9.2.2. Otwarte fundusze emerytalne – drugi filar systemu emerytalnego . . 215 9.2.3. Otoczenie instytucjonalne OFE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 9.3. OFE na rynkach pieniężnym i kapitałowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 9.4. Trzeci filar systemu emerytalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 9.4.1. Pracownicze programy emerytalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 9.4.2. Indywidualne konta emerytalne (IKE) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 10. Zakłady ubezpieczeń (Magdalena Homa – pkt 10.1–10.5; Patrycja Zawadzka – pkt 10.6) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 10.1. Zmiany organizacyjno-prawne na rynku ubezpieczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 10.2. Ubezpieczenie – pojęcie, istota, klasyfikacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 10.2.1. Istota ubezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 7 Spis treści 10.2.2. Funkcje ubezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 10.2.3. Klasyfikacja ubezpieczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 10.3. Organizacja instytucjonalna rynku ubezpieczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 10.4. Zasady działania firm ubezpieczeniowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 10.4.1. Ryzyko ubezpieczeniowe a jego cena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 10.4.2. Gospodarka finansowa firm ubezpieczeniowych . . . . . . . . . . . . . . . 247 10.5. Polityka lokacyjna zakładów ubezpieczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 10.6. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 Załączniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 Załącznik 1. Organizacje społeczne i samorządowe związane z systemem finansowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 Załącznik 2. Wartość indeksu WIG (na otwarcie) w latach 1991–2010 (w punktach) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 Załącznik 3. Kalendarium wprowadzania instrumentów finansowych do notowań na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie . . . . . . . . . . . . . . . 265 Załącznik 4. Arkusz zleceń dla spółki X – wyznaczanie ceny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 Załącznik 5. Vistula Wólczanka (V W) kontra W.KRUK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 Wstęp Książka Rynki finansowe. Organizacja, instytucje, uczestnicy została przygoto- wana przez pracowników Instytutu Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Wro- cławskiego. Z założenia jest ona skierowana nie tylko do studentów, lecz także do szerokiego grona czytelników zainteresowanych mechanizmami działania rynków finansowych, na których oni sami występują przecież często w roli jego klientów (uczestników). Rynki finansowe są tematem bardzo obszernym i wielowątkowym. Autorzy zdecydowali zatem, że przyjmą zasadę ogólnego – co nie znaczy pobieżnego – scharakteryzowania rynków finansowych przez pryzmat zdefiniowania rynku, opisu instytucji organizujących przepływ kapitału oraz uczestników rynku, tj. podmiotów stojących po stronie popytowej (oczekującej kapitału) i podażowej (dysponującej wolnymi środkami finansowymi). Treść każdego rozdziału znajduje swoje szerokie rozwinięcie w zalecanej i wykorzystanej przez auto- rów literaturze przedmiotu zamieszczonej na końcu podręcznika. Autorzy starali się przestrzegać cezury czasowej zamkniętej w latach 2000–2010, aby wszystkie rynki były scharakteryzowane w jednakowym za- kresie. Nie zawsze było to możliwe z różnych powodów, np. braku danych statystycznych czy zmian w prowadzonej metodologii systematyzowania ma- teriałów źródłowych. Książka zbudowana jest z dziesięciu rozdziałów podzielonych na trzy części. Część pierwsza składa się z czterech rozdziałów. Rozdział pierwszy ma charakter ogólnego wprowadzenia do tematu rynków finansowych. Definiuje on i klasyfikuje podstawowe elementy systemu finansowego: rynki, instytucje i instrumenty. W rozdziale drugim przedstawiono organizację, instytucje i za- sady działania rynku bankowego, a w rozdziale trzecim – rynku kapitałowego. 9 Wstęp Podsumowaniem rozdziałów drugiego i trzeciego jest porównanie pozycji rynku bankowego i kapitałowego na tle adekwatnych rynków Unii Europejskiej. Rozdział czwarty poświęcony jest roli Komisji Nadzoru Finansowego, która sprawuje nadzór (licencjonuje, kontroluje i dyscyplinuje) nad omawianymi rynkami, infrastrukturą instytucjonalną, a także wieloma ich uczestnikami. Część druga składa się z dwóch rozdziałów. Oba poświęcone są podmio- tom poszukującym kapitału, gotowym za ten użyczony kapitał zapłacić. Mamy zatem rozdział o kredytobiorcach (rynek bankowy) i emitentach (rynek kapi- tałowy). W tej części przedstawiono także podstawowe procedury pozyskiwa- nia kapitału na rynkach bankowym i kapitałowym. Część trzecia składa się z czterech rozdziałów. W całości poświęcona jest grupie uczestników, którzy dysponują środkami finansowymi i są gotowi je udostępnić, licząc na mniej lub bardziej znaczące profity. Po tej stronie rynku, podażowej, znajdują się zarówno gospodarstwa domowe (osoby fizyczne), jak i podmioty zbiorowego inwestowania (fundusze inwestycyjne, emerytalne oraz zakłady ubezpieczeń). To dzięki podmiotom dysponującym nadwyżkami moż- liwe jest wypełnienie niedoboru finansowego wielu podmiotów gospodarczych. Bardzo dziękuję Pani prof. dr hab. Wiesławie Przybylskiej-Kapuścińskiej, która – recenzując książkę – udzieliła autorom wielu bardzo przydatnych rad. Zostały one wykorzystane i uwzględnione w ostatecznej redakcji książki. Urszula Banaszczak-Soroka Część pierwsza Rynki finansowe i ich organizacja 1 Struktura systemu finansowego 1.1. System finansowy 1.1.1. Elementy systemu finansowego Podejście systemowe znajduje swoje zastosowanie do opisywania wielu zja- wisk z zakresu geografii, przyrody, medycyny, ekonomii i finansów. Samo sło- wo „system” jest kategorią pojęciową o wieloznacznej interpretacji, a co za tym idzie nie ma także jednej i jednoznacznej definicji systemu finansowego. Definicja ta ciągle ewoluuje pod wpływem zachodzących zmian na rynkach finansowych, takich jak: globalizacja – powstawanie silnych zależności między rynkami różnych krajów w sferze realnej i finansowej, co przekłada się na znaczny, a nawet bardzo silny wpływ niektórych zdarzeń zachodzących w jednym kraju na za- chowania uczestników rynku w innych krajach, liberalizacja – ograniczanie roli państwa w mechanizmach funkcjono- wania rynków finansowych, deregulacja – zanikanie barier prawnych uniemożliwiających przepływ kapitału między różnymi segmentami rynku finansowego oraz rynkami finan- sowymi różnych krajów, odejście od pośrednictwa – możliwość przeprowadzenia transakcji na rynku finansowym bezpośrednio za pomocą środków technicznych zamiast ko- rzystania z usług pośredników finansowych, sekurytyzacja – proces przekształcania dwustronnych kontraktów termi- nowych, w przypadku których nie jest możliwy obrót, na papiery wartościowe charakteryzujące się dużą płynnością obrotu, 13 Urszula Banaszczak-Soroka, Patrycja Zawadzka rozwój technologiczny – dotyczy informatyki, telekomunikacji i mediów, integracja rynków finansowych różnych krajów – fuzje i przejęcia trans- graniczne, np. giełdy Euronex z giełdą LIFFE, a także NYSE z giełdą Euronex, Banku Santander z BZ WBK czy wcześniej z bankiem AIG Polska, integracja usług i instytucji finansowych – w ten sposób tworzone są konglomeraty finansowe, które oferują zintegrowane usługi finansowe obej- mujące: inwestowanie, finansowanie i zarządzanie ryzykiem, pojawienie się nowych możliwości inwestycyjnych na rynkach finan- sowych – są to bardziej skomplikowane instrumenty: z jednej strony trudniejsze w analizie, z drugiej bardziej dostosowane do potrzeb klientów instytucjonal- nych i do wielu innych zjawisk1. Niezależnie jednak od podejścia do definicji systemu finansowego repre- zentowanego przez poszczególnych autorów wielu z nich wskazuje cztery zasadnicze ogniwa systemu finansowego, które chociaż mogą być rozpatry- wane oddzielnie, tworzą ściśle powiązaną i integralną całość: rynki, instrumenty, instytucje, normy prawne. Rynek finansowy to miejsce, gdzie następuje zawarcie transakcji kupna lub sprzedaży specyficznego towaru, jakim jest instrument finansowy. W wyniku tej czynności zmieniają się uczestnicy kontraktu, wchodząc we wzajemnie roz- budowane, choć często nieuświadamiane zależności. Najczęściej w literaturze wymienia się od dwóch do czterech rynków finansowych: dwa podstawowe – pieniężny i kapitałowy – uzupełnione rynkiem walutowym i instrumentów pochodnych (rynek terminowy). Z każdym rynkiem związane są charakterystyczne dla niego instrumenty finansowe, które w zależności od przesłanek ich konstrukcji i wykorzystania są różnie definiowane. W ustawie o rachunkowości2 instrument finansowy to kontrakt, który powoduje powstanie aktywów finansowych u jednej ze stron i zobowiązania finansowego lub instrumentu kapitałowego u drugiej ze stron, pod warunkiem że z kontraktu wynikają jednoznacznie skutki gospodarcze. 1 Rosnące znaczenie systemów emerytalnych, dynamiczny rozwój nieregulowanego sektora finan- sowego, pojawienie się nowych grup ryzyka, kryzysy gospodarcze i finansowe, transfer ryzyka do go- spodarstw domowych, innowacje w zakresie instrumentów finansowych, rosnąca rola inwestorów instytucjonalnych, wzrost indywidualnego bogactwa itd. 2 Zob. art. 3 ust. 1 pkt 23 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm.). 14 1. Struktura systemu finansowego Z kolei w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi3 nie została podana definicja instrumentu finansowego, lecz enumeratywnie wymieniony jest ich katalog. Instytucje finansowe to bardzo szerokie pojęcie odnoszące się do podmio- tów pośredniczących, organizujących, usprawniających czy wspomagających obrót instrumentami finansowymi – samorządowych czy społecznych. Każdy z rynków (pieniężny czy kapitałowy) charakteryzuje się swoistymi przynależ- nymi do niego instytucjami. Zasady funkcjonowania, organizacji i reguły zachowań każdego rynku, instrumentu i instytucji są sformalizowane w wielu aktach prawnych o charak- terze ogólnie obowiązującym (ustawy, rozporządzenia itd.) oraz o charakterze niesformalizowanym (regulaminy, zwyczaje, kodeksy dobrych praktyk). Rozwój systemów finansowych na przestrzeni wieków spowodował, że na świecie wykształciły się dwa zasadnicze ich rodzaje: system kontynentalny – z jego bazą opartą na bankach, będących głów- nym elementem transferu pieniądza za pośrednictwem kredytów i pożyczek4, system angloamerykański – w którym zasadnicze miejsce w redystry- bucji środków finansowych przypada giełdzie i bankom inwestycyjnym za po- średnictwem emisji papierów wartościowych. Punktem odniesienia systemu finansowego danego kraju do jednego z wy- mienionych wyżej systemów jest – przyjmowany powszechnie na świecie – udział aktywów sektora bankowego oraz kapitalizacji Giełdy w Produkcie Krajowym Brutto (PKB). W Polsce udział sektora bankowego w PKB w 2009 r. wynosił 88 , co pozycjonuje Polskę w krajach Unii Europejskiej prawie na końcu tabeli (zob. tab. 2.6). Natomiast udział kapitalizacji Giełdy w PKB wy- nosił w tym samym roku 31,5 PKB. Jest to odległa pozycja w porównaniu do starych państw członkowskich Unii (zob. tab. 3.11). 1.1.2. Funkcje rynków finansowych Niezależnie od miejsca zajmowanego w gospodarce przez osoby fizyczne, pod- mioty gospodarcze, gospodarstwa domowe, jednostki samorządu terytorialnego 3 Zob. art. 2 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. nr 211, poz. 1384 ze zm.). 4 Rozwój działalności bankowej doprowadził do udostępniania klientom środków nie tylko w formie klasycznego kredytu, lecz również umowy leasingowej, factoringu czy forfatingu. 15 Urszula Banaszczak-Soroka, Patrycja Zawadzka lub państwo zawsze reprezentują one ten sam sposób zachowania na rynku finansowym. Albo zgłaszają popyt na środki finansowe umożliwiające pod- trzymanie płynności lub warunkujące dalszy rozwój, albo posiadają czasowo wolne środki i są gotowe je udostępnić na krótszy lub dłuższy okres. W pierw- szym przypadku z pozyskaniem środków finansowych będą związane określone, może nawet wysokie koszty, w drugim – inwestorzy liczą na osiągnięcie przy- szłych, często niepewnych korzyści. Stąd główną funkcją rynku finansowego jest pośrednictwo w transferze funduszy od podmiotów (uczestników rynku), które je posiadają, do tych, które zgłaszają na nie popyt. Ten prze- pływ pieniądza odbywa się za pośrednictwem instytucji charakterystycznych dla każdego z ryków, które gromadzą pieniądze i je udostępniają zgłaszającym na nie zapotrzebowanie. Proces ten może się także odbywać w sposób bezpo- średni (zakup akcji na rynku niepublicznym, pożyczka udzielona siostrze itd.) lub w coraz szerszym zakresie przez podmioty zbiorowego inwestowania: licen- cjonowane (fundusze emerytalne, inwestycyjne itd., z ograniczoną możliwością bezpośredniego wspierania strony popytowej) i nielicencjonowane (venture capital, anioły biznesu itd.) (rys. 1.1). Licencjonowane podmioty zbiorowego inwestowania w sposób ograniczony ustawami Podmioty z nadwyżkami finansowymi gospodarstwa domowe przedsiębiorstwa państwo zagranica Rynek pieniężny – banki Rynek kapitałowy – giełda w sposób bezpośredni Podmioty z niedoborami finansowymi gospodarstwa domowe przedsiębiorstwa państwo zagranica Nielicencjonowane podmioty zbiorowego inwestowania Rysunek 1.1. Schemat funkcjonowania rynku finansowego Źródło: opracowanie własne. 16 1. Struktura systemu finansowego Rynek finansowy wykorzystuje wiele instrumentów, których umiejętne zastosowanie decyduje o rozwoju nie tylko poszczególnych podmiotów, ale w dalszej konsekwencji całej gospodarki. Istotne jest, aby poprzez wykorzysta- nie instrumentów i instytucji charakterystycznych dla tego rynku możliwie najszerzej uruchomić jego liczne dodatkowe funkcje: mobilność i mobilizacja kapitału określają zdolność podmiotów i osób fizycznych do powstrzymywania się od bieżącej konsumpcji na rzecz osiągnię- cia w przyszłości pożądanego efekty finansowego. Zaangażowanie inwestorów będzie uzależnione od atrakcyjności instrumentu finansowego (oczekiwane efekty finansowe), łatwości jego nabywania i zbywania (organizacja rynku) oraz ryzyka związanego z funkcjonowaniem samego emitenta. Skuteczna mo- bilizacja kapitału oraz umiejętne wykorzystanie potencjału inwestorów deter- minuje rozwój rynku; alokacja kapitału określa kierunki, w które płyną strumienie kapitału. Inwestorzy nieustannie poszukują takich instrumentów lokowania wolnych środków, które dają przynamniej potencjalną szansę uzyskania wyższej efektyw- ności z użyczonego kapitału; nie wycofują kapitału i nie lokują go w sposób niekontrolowany. Najwyraźniej można obserwować to zjawisko na rynkach giełdowych. Poprzez analizę porównawczą spółek czy całych branż, fachową ich wycenę, dostępność analiz czy wreszcie profesjonalizm pośredników nastę- puje podjęcie decyzji o przepływie kapitału z obszarów mało efektywnych do obszarów o największym potencjale rozwojowym; transformacja kapitału zależy od organizacji rynku – im lepiej rynek jest zorganizowany, im więcej ma instrumentów i im lepsza jest jego płynność, tym szybszy i skuteczniejszy jest proces kojarzenia dysponentów wolnego kapitału z podmiotami zgłaszającymi na niego zapotrzebowanie. Rozwój rynku kapita- łowego i jego oprzyrządowania (instrumenty, instytucje, organizacja) powo- duje, że na rynku pojawiają się nowi inwestorzy gotowi udostępnić nowe strumienie kapitału, licząc na dodatkowe źródła zarobkowania; wycena wartości firmy i kapitału dokonywana jest na rynku kapitało- wym na bieżąco. Każdego dnia wyznaczana jest cena walorów notowanych na giełdzie lub rynku pozagiełdowym, kształtowana przez podaż i popyt kreowany przez inwestorów. To rynek i inwestorzy na podstawie dopływających komu- nikatów od emitentów decydują o nabywaniu i zbywaniu instrumentów fi- nansowych. Wydają tym samym opinię o notowanych walorach. Zachowanie inwestorów jest źródłem informacji dla emitenta o szansach dalszego pozyski- wania kapitału. Nie zawsze rynek odzwierciedla i wycenia walory w sposób obiektywny. Zdarzają się sytuacje na rynkach, szczególnie będących w fazie 17 Urszula Banaszczak-Soroka, Patrycja Zawadzka rozwojowej oraz przy niskiej kapitalizacji, kiedy do głosu dochodzą emocje inwestorów. Fałszują one rzeczywisty obraz emitenta i kształtują nieadekwat- ną do sytuacji emitenta cenę notowanego instrumentu finansowego. 1.2. Klasyfikacja rynków finansowych 1.2.1. Wybrane kryteria klasyfikacji rynków finansowych Jest wiele kryteriów, za pomocą których możemy dokonywać klasyfikacji ryn- ków finansowych5 (rys. 1.2). W najbardziej klasycznym podejściu możemy po- dzielić rynek finansowy na dwa segmenty: 1) pieniężny – organizowany przez banki i parabanki, sięgający swoimi korzeniami XIV w.6; 2) kapitałowy – organizowany przez giełdy (chociaż nie tylko), sięgający swoimi korzeniami XVII w.7. W takim podziale wykorzystujemy dwa kryteria: czas trwania (horyzont) wystawianego lub emitowanego instrumentu finansowego, cel, jaki ma być zrealizowany przez wykorzystanie zawartości instru- mentu finansowego. Na rynku pieniężnym są emitowane lub wystawiane instrumenty finanso- we o terminie realizacji praw nie dłuższym niż rok. Opiewają one wyłącznie na wierzytelności pieniężne wyrażone w walucie polskiej lub obcej, np. bony skarbowe, certyfikaty depozytowe, bony komercyjne, kredyty i depozyty krót- koterminowe. Biorąc pod uwagę długość życia instrumentów finansowych na tym rynku, dla strony popytowej mogą być one źródłem uzupełnienia chwilo- wego niedoboru środków finansowych (podtrzymanie lub poprawienie płyn- ności), stronie podażowej pozwalają zaś chwilowo zagospodarować wolne nadwyżki finansowe. 5 Przedstawione kryteria podziału nie wykluczają innych możliwości podziału rynku finansowego, tym bardziej że rynek ten z jego instytucjami i instrumentami finansowymi jest coraz bardziej skompli- kowany. 6 Pod koniec XIV w. powstały pierwsze banki handlowe we Włoszech (Casa di San Goirgio w Ge- nui w 1586 r., Banco de Rialto w Wenecji w 1587 r. czy Banco di San Ambrosio w Mediolanie w 1593 r.), które przyjmowały depozyty i udzielały kredytów. 7 Rynek kapitałowy związany jest z powstawaniem pierwszych quasi-spółek akcyjnych. Pierwszą spółką akcyjną na świecie była Holenderska Kompania Wschodnioindyjska powołana 9 września 1606 r. 18 1. Struktura systemu finansowego Rynek kapitałowy dostarcza instrumentów o horyzoncie czasowym powy- żej roku. Mają one charakter wierzycielski lub majątkowy: akcje, obligacje, li- sty zastawne itd. W ten sposób strona popytowa zaspokaja swoje potrzeby na kapitał służący realizowaniu zadań inwestycyjnych, a strona podażowa udo- stępnia pieniądze na dłuższy czas, licząc na znacznie większe profity (np. wzrost wartości instrumentu finansowego, dywidendę) niż na rynku pienięż- nym (oprocentowanie, zmiana kursów walut). Oczekiwanie większych i bar- dziej zróżnicowanych profitów wynika z podwyższonego ryzyka utraty środków użyczanych na kilka lub kilkanaście lat. waluta obca kapitałowy detaliczny waluta krajowa pieniężny hurtowy Waluta transakcji Kryterium zapadalności instrumentów finansowych Skala transakcji Liczba nabywców klient zindywidualizowany klient masowy Przedmiot transakcji Kryteria klasyfikacji rynków finansowych Termin transakcji Obszar geograficzny kasowy krajowy terminowy międzynarodowy papiery wartościowe waluty kredyty lokaty międzybankowe instrumenty pochodne lokaty Rysunek 1.2. Wybrane kryteria klasyfikacji rynków finansowych Źródło: opracowanie własne. Rynek pieniężny i rynek kapitałowy zaliczamy do rynków kasowych, na których dostawa i zapłata za towar (instrument finansowy) dokonywane 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rynki finansowe Organizacja, instytucje, uczestnicy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: