Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00255 005126 13082492 na godz. na dobę w sumie
Rynki pracy w okresie globalnego kryzysu w krajach Europy Środkowo-Wschodniej - ebook/pdf
Rynki pracy w okresie globalnego kryzysu w krajach Europy Środkowo-Wschodniej - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-019-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> handel i gospodarka
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Przedmiotem monografii są zmiany podstawowych wielkości makroekonomicznych na rynkach pracy w okresie globalnego kryzysu w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Na podstawie danych bazy statystycznej Eurostatu analizowane są takie wielkości makroekonomiczne, jak: liczba bezrobotnych i stopa bezrobocia, liczba aktywnych zawodowo oraz współczynnik aktywności zawodowej, liczba pracujących, stopa zatrudnienia i struktury zatrudnienia. Zakres czasowy analizy jest w istocie nieco dłuższy od okresu kryzysu globalnego - obejmuje lata 2004-2014. Przy dłuższym okresie analizy łatwiej można bowiem dostrzec wpływ globalnego kryzysu na przebieg badanych zmiennych.

W toku analiz zidentyfikowano kraje Europy Środkowo­Wschodniej, gdzie wpływ kryzysu globalnego na przebieg podstawowych zmiennych rynku pracy był najsilniejszy i najsłabszy. Wskazano również grupy siły roboczej, które najbardziej ucierpiały w tym czasie oraz określono, w jakim stopniu zmiany stóp bezrobocia w badanych krajach były wynikiem zmian leżących po stronie podażowej rynku pracy, a w jakim - po stronie popytowej.

 

Mamy nadzieję, że publikacja zainteresuje szerokie kręgi odbiorców, zwłaszcza zajmujących się problemami rynku pracy. Ciekawe informacje powinni w niej znaleźć nie tylko studenci zaznajomieni z problematyką ekonomiczną, lecz także pracownicy naukowi i praktycy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Piotr Gabrielczak, Leszek Kucharski, Eugeniusz Kwiatkowski – Uniwersytet Łódzki Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Katedra Makroekonomii 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 RECENZENT Anna Organiściak-Krzykowska REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Katarzyna Gorzkowska SKŁAD I ŁAMANIE MUNDA – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com Piotr Gabrielczak – rozdziały: 1 (pkt 1.1, 1.2, 1.3), 4, zakończenie Leszek Kucharski – rozdziały: 3, 5, 6 (pkt 6.3), zakończenie Eugeniusz Kwiatkowski – wstęp, rozdziały: 1 (pkt 1.4, 1.5), 2, 6 (pkt 6.1, 6.2, 6.4), zakończenie AUTORZY © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07161.15.0.K Ark. wyd. 8,0; ark. druk. 10,625 ISBN 978-83-8088-018-4 e-ISBN 978-83-8088-019-1 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp (Eugeniusz Kwiatkowski) Rozdział 1 (Piotr Gabrielczak, Eugeniusz Kwiatkowski) Kryzys gospodarczy a rynek pracy – ujęcie teoretyczne 1.1. Wprowadzenie 1.2. Podstawowe pojęcia opisujące stan gospodarki światowej 1.3. Mechanizmy międzynarodowego rozprzestrzeniania się kryzysów 1.3.1. Handlowe mechanizmy transmisji szoków 1.3.2. Finansowe mechanizmy transmisji szoków 1.3.3. Rola zachowań inwestorów w transmisji szoków 1.4. Procesy dostosowawcze na rynku pracy w okresie kryzysu 1.4.1. Negatywny szok aktywności gospodarczej a zatrudnienie 1.4.2. Formy procesów dostosowawczych na rynku pracy 1.5. Determinanty zmian zatrudnienia i bezrobocia w okresie kryzysu 1.5.1. Fundamentalne determinanty zatrudnienia i bezrobocia 1.5.2. Oddziaływanie instytucji rynku pracy 7 11 11 11 15 16 19 22 24 24 28 31 31 35 41 41 42 47 50 56 60 61 61 62 65 73 Rozdział 2 (Eugeniusz Kwiatkowski) Bezrobocie w krajach Europy Środkowo-Wschodniej 2.1. Wprowadzenie 2.2. Bezrobocie jako podstawowa zmienna rynku pracy 2.3. Tendencje zmian liczby bezrobotnych 2.4. Tendencje zmian stóp bezrobocia 2.5. Kryzys globalny a bezrobocie 2.6. Podsumowanie Rozdział 3 (Leszek Kucharski) Aktywność zawodowa w krajach Europy Środkowo-Wschodniej w latach 2004–2014 3.1. Wprowadzenie 3.2. Tendencje zmian liczby aktywnych zawodowo 3.3. Tendencje zmian współczynników aktywności zawodowej 3.4. Wpływ globalnego kryzysu na poziom aktywności zawodowej w kra- jach Europy Środkowo-Wschodniej 6 Spis treści 3.5. Zmiany struktury aktywnych zawodowo w krajach Europy Środkowo- 3.6. Podsumowanie -Wschodniej Rozdział 4 (Piotr Gabrielczak) Zatrudnienie w krajach Europy Środkowo-Wschodniej w latach 2004–2014 4.1. Wprowadzenie 4.2. Tendencje zmian zatrudnienia w krajach Europy Środkowo-Wschodniej 4.2.1. Wielkość zatrudnienia w Europie Środkowo-Wschodniej 4.2.2. Wskaźniki zatrudnienia w Europie Środkowo-Wschodniej 4.2.3. Zmiany zatrudnienia w Europie Środkowo-Wschodniej według 4.2.4. Zmiany zatrudnienia w Europie Środkowo-Wschodniej według 4.3. Podstawowe determinanty zatrudnienia w Europie Środkowo- sektora gospodarczego i typu zatrudnienia podstawowych kategorii demograficznych 4.4. Podsumowanie -Wschodniej Rozdział 5 (Leszek Kucharski) Grupy problemowe na rynku pracy w krajach Europy Środkowo-Wschodniej 5.1. Wprowadzenie 5.2. Zróżnicowanie sytuacji na rynku pracy ze względu na płeć 5.3. Sytuacja na rynku pracy w grupach wiekowych 5.4. Wykształcenie a sytuacja na rynku pracy 5.5. Podsumowanie Rozdział 6 (Eugeniusz Kwiatkowski, Leszek Kucharski) Dekompozycja zmian stóp bezrobocia w krajach Europy Środkowo-Wschodniej 6.1. Wprowadzenie 6.2. Zmiany stóp bezrobocia i ich bezpośrednich determinant 6.3. Szacunki wpływu aktywności zawodowej i stóp zatrudnienia na zmia- ny stóp bezrobocia 6.3.1. Dekompozycje zmian stóp bezrobocia 6.3.2. Rola współczynników aktywności zawodowej i stóp zatrudnie- nia w kształtowaniu się stóp bezrobocia 6.4. Podsumowanie Zakończenie (Piotr Gabrielczak, Leszek Kucharski, Eugeniusz Kwiatkowski) Bibliografia 76 80 81 81 82 82 88 91 103 112 117 121 121 122 128 136 142 143 143 144 148 148 154 160 163 167 Wstęp Końcowe lata pierwszej dekady XXI w. były okresem silnych negatywnych tendencji makroekonomicznych w świecie. Zostały one zapoczątkowane załamaniem na rynku nieruchomości w Stanach Zjednoczonych w latach 2006–2007, które dotknęło również inne segmenty sektora finansowego gospodarki amerykańskiej, by następnie przenieść się dosyć szybko do sektora realnego. Znalazło to wyraz w spadku absolutnego PKB w go- spodarce USA już w 2008 r. (o 0,2 w I kwartale 2008 r. w porówna- niu do kwartału poprzedniego, a także o 0,7 w III kwartale i o 1,4 w IV kwartale)1. Tendencjom tym towarzyszył dosyć szybki wzrost stopy bezrobocia w gospodarce amerykańskiej (od 4,4 w ostatnim kwartale 2006 r. do 4,8, 7,0 i 10,0 w ostatnich kwartałach lat 2007–2009)2. Te negatywne impulsy koniunkturalne i zjawiska kryzysowe przeniosły się z czasem z gospodarki USA do innych krajów (zwłaszcza począwszy od 2009 r.), dając asumpt do nazywania ich globalnym kryzysem. Globalny kryzys stał się w ostatnich latach przedmiotem ożywionych debat i dociekań w literaturze ekonomicznej. Podejmowane są szczegó- łowe analizy jego przebiegu, wysuwane i rozwijane są różne koncepcje na temat jego przyczyn oraz czynników determinujących, podejmowane są próby identyfikacji i szacunki jego podstawowych skutków. To szero- kie zainteresowanie problematyką kryzysu globalnego w literaturze ma oczywiste uzasadnienie. Kryzys dał się dotkliwie odczuć w gospodarkach zdecydowanej większości krajów, wpłynął na położenie ekonomiczne wszystkich grup podmiotów gospodarczych, odcisnął swoje piętno na działalności państwa i spowodował rewizję szeregu utartych poglądów w teorii ekonomii. Nic więc dziwnego, że kryzys globalny stał się palącym problemem oraz przedmiotem debat ekonomicznych ostatnich lat. 1 Dane ze strony internetowej OECD. 2 Por. strona internetowa Eurostatu: http://epp.eurostat.ec.europa.eu [dostęp: 20.07.2015]. 8 Wspomniany kryzys dotknął również kraje Europy Środkowo- -Wschodniej – tego właśnie regionu dotyczą rozważania zawarte w ni- niejszej monografii. Trzeba jednak zauważyć, że pojęcie krajów Europy Środkowo-Wschodniej nie jest wcale jednoznaczne. W literaturze można spotkać różne definicje tego pojęcia, co ma związek z tym, iż kryteria jego wyodrębnienia nie są całkowicie jednolite. Obok kryteriów geogra- ficznych uwzględnia się bowiem zazwyczaj również kryteria historyczne i polityczne. Najczęściej do państw Europy Środkowo-Wschodniej zali- cza się kraje grupy Wyszehradzkiej (Czechy, Polskę, Słowację i Węgry), państwa nadbałtyckie (Litwę, Łotwę i  Estonię), państwa dawnej Jugo- sławii (Słowenię, Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Serbię, Czarnogórę i Macedonię), pozostałe kraje bałkańskie (Albanię, Bułgarię i Rumunię), a także Białoruś i Ukrainę. Jednak nie wszystkie wymienione kraje mo- gły być włączone do analizy podjętej w niniejszej monografii z powodu niewystarczających danych statystycznych dotyczących tych państw. Dla- tego też badania zostały ograniczone do 11 krajów tego regionu: Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Litwy, Łotwy, Estonii, Słowenii, Chorwacji, Buł- garii i Rumunii. Przedmiotem monografii są zmiany podstawowych wielkości makro- ekonomicznych na rynkach pracy w okresie globalnego kryzysu w kra- jach Europy Środkowo-Wschodniej. Analizowane są takie wielkości makroekonomiczne, jak: liczba bezrobotnych i stopa bezrobocia, liczba aktywnych zawodowo oraz współczynnik aktywności zawodowej, licz- ba pracujących, stopa zatrudnienia i struktury zatrudnienia. Dane staty- styczne dotyczące tych wielkości pochodzą z bazy statystycznej Eurosta- tu. Zakres czasowy analizy jest w istocie nieco dłuższy od okresu kryzysu globalnego, bowiem obejmuje lata 2004–2014. Zostało to podyktowane faktem, że przy dłuższym okresie analizy łatwiej można dostrzec wpływ globalnego kryzysu na przebieg badanych zmiennych. Przyjęto trzy główne cele prowadzonych analiz. Po pierwsze, najważ- niejszym celem było określenie kierunków i siły zmian podstawowych wielkości makroekonomicznych na rynkach pracy w okresie globalnego kryzysu w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. W szczególności cho- dziło o identyfikację krajów Europy Środkowo-Wschodniej, w których wpływ kryzysu globalnego na przebieg podstawowych zmiennych rynku pracy był najsilniejszy oraz krajów, w których wpływ kryzysu był naj- słabszy. Po drugie, celem analiz było określenie grup siły roboczej, które najbardziej ucierpiały w czasie globalnego kryzysu w badanych krajach. Po trzecie, analizy powinny określić, w jakim stopniu zmiany stóp bezro- bocia w okresie globalnego kryzysu w badanych krajach były wynikiem zmian leżących po stronie podażowej rynku pracy, a w jakim – zmian leżących po stronie popytowej. Innymi słowy, czy zmiany stóp bezrobo- Wstęp 9 cia zostały spowodowane przede wszystkim zmianami współczynników aktywności zawodowej, czy też zmianami wskaźników zatrudnienia. Rozważania zawarte w  monografii podzielono na sześć rozdziałów, z  których przeważają te o  charakterze empirycznym. Refleksje poję- ciowo-teoretyczne są skromniejsze, ale również znalazły swoje miejsce w publikacji. Rozdział pierwszy ma charakter pojęciowo-teoretyczny. Służy obja- śnieniu podstawowych pojęć związanych ze stanem gospodarki świa- towej oraz podjęciu dwóch problemów teoretycznych. Po pierwsze, zaprezentowano w  nim od strony teoretycznej mechanizmy między- narodowego rozprzestrzeniania się kryzysów, a  w  szczególności rolę kanału handlowego i kanału finansowego. Po drugie, przeprowadzono analizę teorii procesów dostosowawczych na rynkach pracy w okresie kryzysu, wskazując na ilościowe (w postaci zmian zatrudnienia i bez- robocia) oraz pozailościowe formy dostosowań rynku pracy. Rozważa- nia obejmują ponadto determinanty zmian zatrudnienia i  bezrobocia w okresie kryzysu. W rozdziale drugim skupiono się na analizie zmian bezrobocia w ba- danych krajach. Analizy empiryczne zostały poprzedzone rozważaniami pojęciowo-teoretycznymi na temat bezrobocia jako podstawowej zmien- nej rynku pracy. Przedmiotem refleksji są tendencje zmian liczby bez- robotnych i  stóp bezrobocia w  krajach Europy Środkowo-Wschodniej w porównaniu z tymi wartościami w innych grupach krajów, co pozwoli- ło zidentyfikować kraje o najsilniejszych i najsłabszych skutkach kryzysu globalnego dla bezrobocia. Przedmiotem rozdziału trzeciego są tendencje zmian aktywności zawodowej w  krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Przeanalizowa- no zmiany liczby aktywnych zawodowo oraz zmiany współczynników aktywności zawodowej. Stały się one podstawą wyodrębnienia krajów o największych i najmniejszych efektach kryzysu w tym zakresie. W rozdziale czwartym skoncentrowano się na analizie zatrudnienia. Pokazano tendencje zmian dotyczących zatrudnienia w  krajach Euro- py Środkowo-Wschodniej, zarówno w aspekcie liczby pracujących oraz wskaźników zatrudnienia, jak i od strony segmentów zatrudnienia wy- odrębnionych na podstawie kryteriów demograficznych i  przekrojów sektorowych. Rozważania w tym rozdziale kończą się próbą weryfikacji podstawowych determinant zatrudnienia w badanych krajach. W rozdziale piątym została podjęta próba identyfikacji tzw. grup pro- blemowych na rynku pracy w badanych krajach, a więc grup siły roboczej znajdujących się w najtrudniejszym położeniu. Dla identyfikacji skutków globalnego kryzysu dla rynków pracy ma to szczególne znaczenie. Pod- stawą analiz były wskaźniki rynku pracy badane w trzech przekrojach siły Wstęp 10 roboczej: ze względu na płeć, w przekroju grup wiekowych oraz w prze- kroju poziomów wykształcenia. Rozdział szósty zawiera analizę dekompozycji zmian stóp bezrobocia w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Jest on niejako podsumowa- niem wcześniejszych analiz, pokazuje bowiem, w jakiej mierze zmiany stóp bezrobocia w badanych krajach – również w okresie globalnego kry- zysu – wynikają ze zmian strony podażowej rynku pracy (sprowadzonej do zmian współczynników aktywności zawodowej), a w jakiej ze zmian strony popytowej (sprowadzonej do zmian wskaźników zatrudnienia). Mamy nadzieję, że publikacja zainteresuje szerokie kręgi odbiorców, zwłaszcza zajmujących się problemami rynku pracy. Ciekawe informacje powinni w niej znaleźć nie tylko studenci zaznajomieni z problematyką ekonomiczną, lecz także pracownicy naukowi i praktycy. Eugeniusz Kwiatkowski Wstęp Rozdział 1 Kryzys gospodarczy a rynek pracy – ujęcie teoretyczne 1.1. Wprowadzenie Piotr Gabrielczak, Eugeniusz Kwiatkowski Współczesny globalny kryzys, zdaniem wielu specjalistów, był najwięk- szym załamaniem światowej koniunktury od czasów wielkiego kryzysu lat 30. XX w. Mechanizmy jego rozprzestrzeniania się zostały już dosyć do- brze rozpoznane, jednak większość dostępnych analiz skupia się na prze- biegu wydarzeń w obrębie rynków finansowych oraz w sferze wymiany towarów. W niniejszym rozdziale przedstawione zostaną także mechani- zmy przenoszenia szoków na rynek pracy. Zanim jednak stanie się możli- we zaprezentowanie kluczowego punktu rozważań, konieczne będzie po- czynienie wstępnych uwag teoretycznych. Dlatego też w pierwszej części rozdziału skupiono się na przybliżeniu podstawowych pojęć związanych z  analizą koniunktury światowej, następnie zaś zaprezentowano sposo- by transmisji impulsów dekoniunkturalnych w  skali międzynarodowej. W końcowej części rozdziału przedstawiono mechanizmy przenoszenia się szoków zainicjowanych w  obrębie handlu międzynarodowego oraz międzynarodowego rynku finansowego na krajowe rynki pracy. 1.2. Podstawowe pojęcia opisujące stan gospodarki światowej Wiele spośród pojęć stosowanych w badaniach nad przebiegiem i konse- kwencjami wahań aktywności gospodarczej nie doczekało się jak dotąd jednej definicji, akceptowalnej dla wszystkich lub przynajmniej zdecydo- wanej większości badaczy. Oznacza to, iż każdorazowo występuje koniecz- ność definiowania niektórych terminów lub czynienia uwag dotyczących 12 możliwości wielorakiego interpretowania ich znaczenia. Również na po- czątku niniejszego rozdziału wprowadzone zostaną podstawowe pojęcia, które pozwolą lepiej rozumieć perspektywę przyjętą przez autorów. Pierwszy kluczowy termin to gospodarka światowa. W  najprostszym ujęciu rozumiana jest ona jako „globalny system (wzajemnie oddziałujący na siebie zespół) elementów uczestniczących w międzynarodowych sto- sunkach gospodarczych” (Samecki 2003, s. 660). Elementy te same w sobie nie muszą być umiędzynarodowione, co podkreśla inna definicja, mówiąca o tym, iż gospodarka światowa to „zbiorowość różnorodnych organizmów oraz instytucji funkcjonujących zarówno na poziomach krajowych, jak i na szczeblu międzynarodowym” (Makać 2006, s. 13). Pewna kontrowersja wiąże się jednak z problemem początków gospodarki światowej, ponieważ wielu historyków gospodarczych ma na ten temat skrajnie różne poglądy. W literaturze można natrafić na opinie o bardzo wczesnych początkach gospodarki światowej (np. wielkie odkrycia geograficzne na przełomie XV i XVI w. to pierwsze przejawy globalizacji), można jednak spotkać się rów- nież z poglądem, iż współczesna gospodarka światowa ukształtowała się dopiero w okresie międzywojennym. Na ogół jednak początki gospodarki światowej wiązane są z rewolucją przemysłową przełomu XVIII i XIX w. oraz z powszechną w XIX w. tendencją do liberalizacji handlu międzynaro- dowego (Skodlarski 1993, s. 152–157; Matera 2009, s. 196–201). Pojęcie gospodarki światowej łączy się z pojęciem globalizacji. Glo- balizacja to proces, który najczęściej oznacza szeroko rozumiany zespół przemian stymulujących integrację gospodarczą, a także kulturową po- szczególnych krajów. Docelowym efektem ekonomicznym tego procesu miałoby być powstanie gospodarki globalnej, będącej jednolitym orga- nizmem o zasięgu światowym (Matera 2009, s. 201–202). Pojęcie gospo- darki światowej jest zatem nieco ogólniejsze nić pojęcie gospodarki glo- balnej, ponieważ gospodarka globalna ma być niejako ostateczną formą gospodarki światowej, która współcześnie wciąż przypomina raczej sys- tem naczyń połączonych niż byt unitarny. Jednym z dostrzegalnych efektów globalizacji jest synchronizacja prze- biegu cyklu koniunkturalnego w gospodarkach narodowych. Synchroni- zacja ta może dotyczyć pewnej grupy państw, np. określonego regionu, ale może też mieć szerszy zasięg. W takim wypadku można mówić nie tylko o narodowych cyklach, lecz także o światowym cyklu koniunktu- ralnym. Nie oznacza to, że synchronizacja ma objąć wszystkie państwa lub chociaż ich większość. Wystarczy, aby przebieg cyklu uległ ujednoli- ceniu w kilku spośród głównych ośrodków gospodarczych, przy czym nie istnieje tu obiektywne kryterium decydujące o tym, czy można już mówić o cyklu światowym, czy też wciąż skala synchronizacji jest zbyt mała, po- nieważ pojęcie cyklu światowego, jak wiele terminów związanych z teorią Kryzys gospodarczy a rynek pracy – ujęcie teoretyczne Podstawowe pojęcia opisujące stan gospodarki światowej 13 cyklu koniunkturalnego, ma w znacznym stopniu charakter intuicyjny (Lubiński 2006, s. 99–100). Za takim jego rozumieniem (oznaczającym ujednolicenie cyklu w kilku głównych ośrodkach) przemawia jednak fakt, iż na początku XXI w. 20 państw o najwyższym PKB składa się na około 80 PKB światowego, zatem występuje znaczna koncentracja gospodar- ki światowej w sensie ilościowym. Warto jednak podkreślić, że badania empiryczne przeprowadzone na próbie ponad 100 państw wskazują na wzrost zbieżności faz cyklu w tych krajach w drugiej połowie XX i po- czątkach XXI w. (Kose, Otrok, Prasad 2008, s. 14–18), co można uznać za trend w gospodarce światowej oraz przejaw postępującej globalizacji. Proces ten w aspekcie ekonomicznym jest stymulowany poprzez ist- niejące płaszczyzny integracji międzynarodowej. Należą do nich zarówno bilateralne przepływy – np. handel międzynarodowy czy przepływy kapi- tałowe, w tym w postaci aktywów dłużnych oraz bezpośrednich inwestycji zagranicznych – jak i czynniki strukturalne determinujące zbliżoną mię- dzynarodową pozycję państw i podobny udział w międzynarodowym po- dziale pracy, takie jak podobieństwo struktur produkcji oraz zatrudnienia, zbliżony poziom rozwoju, wspólne elementy polityki makroekonomicz- nej (Böwer, Guillemineau 2006, s. 8–10; Goggin, Siedschlag 2009, s. 4–6; Kose, Otrok, Prasad 2008, s. 18–22; Jansen, Stokman 2004, s. 12–16). Płaszczyzny te sprzyjają synchronizacji gospodarek w  dwojaki sposób. Czynniki związane z  podobieństwem strukturalnym powodują podob- ne reakcje na wspólne szoki, przy czym w okresie po II wojnie światowej najczęściej wspólne szoki miały negatywny charakter, zatem postęp syn- chronizacji ulegał przyspieszeniu w czasach kryzysowych (por. Lubiński 2007). Z kolei przepływy pozwalają na przenoszenie pewnych impulsów determinujących stan koniunktury, zatem działają na zasadzie transmisji. Transmisja koniunktury w  najprostszy sposób dzielona jest na pio- nową i poziomą. Transmisja pionowa oznacza przekazywanie impulsów koniunkturalnych pomiędzy sektorami w obrębie jednej gospodarki na- rodowej (np. pomiędzy branżami komplementarnymi), zaś transmisja pozioma oznacza przenoszenie impulsów pomiędzy analogicznymi sek- torami różnych gospodarek narodowych. Możliwa jest również mieszana transmisja, kiedy jeden sektor pierwszej gospodarki oddziałuje na inny sektor drugiej. Transmisja pionowa nazywana jest także wewnętrzną, podczas gdy transmisja pozioma (i mieszana) nazywana bywa transmisją międzynarodową (Mazurek 2009, s. 25–26). W obliczu kryzysu gospodarczego o zasięgu międzynarodowym inte- resujący wydaje się szczególny przypadek transmisji koniunktury, jakim jest zarażenie. Termin ten, zapożyczony z języka medycznego, odnosi się do transmisji szoków negatywnych. Podobnie jednak jak inne pojęcia związane z cyklem koniunkturalnym, tak i zarażenie nie posiada jednej 14 uniwersalnej definicji. Na podstawie przeglądu literatury empirycznej i stosowanych w niej podejść Bank Światowy zaproponował trzy standar- dowe definicje zarażenia. Tak zwana szeroka definicja utożsamia zarażenie z transmisją, tylko zwyczajowo przypisując to pojęcie do okresów kryzysowych. Przy tak ogólnym rozumieniu tego terminu równie dobrze mogłoby więc dojść do swoistego zarażenia ożywieniem, choć zwykle przyjmuje się, że w okre- sach spadkowych transmisja cyklu jest wyraźniej widoczna. Druga defi- nicja, określana jako wąska, przedstawia zarażenie jako proces transmisji szoków do innych gospodarek, wykraczający poza tzw. fundamenty eko- nomiczne lub wspólne szoki. Poprzez fundamenty ekonomiczne rozumie się tu bilateralne powiązania w zakresie przepływów międzynarodowych lub podobieństwo strukturalne gospodarek. Fundamenty te mogą więc być utożsamiane z przedstawianymi płaszczyznami integracji. Zarażenie ponownie odnosi się do kryzysu na mocy zwyczaju, różnica względem szerokiej definicji polega jednak na tym, że synchronizacja gospodarek jest wyższa, niż należałoby się spodziewać na podstawie rozważań teore- tycznych. W praktyce stosowania tej definicji zarażenie utożsamiane jest z  podwyższoną zbieżnością zachowań uczestników rynku, wynikającą z różnego rodzaju zachowań stadnych. Z kolei trzecia, tzw. bardzo wąska definicja zarażenia, podkreśla, iż o zarażeniu można mówić tylko w przy- padku, w którym korelacja pomiędzy dynamiką podstawowych wskaźni- ków makroekonomicznych rośnie w okresach kryzysowych w porówna- niu do tzw. okresów spokojnych (WB 2015). Bez względu jednak na to, czy zarażenie uznane zostanie za wyjąt- kowy przypadek transmisji, czy też utożsamione z każdą transmisją ne- gatywnych bodźców dekoniunkturalnych, istotne jest, że zarówno jego przyczyną, jak i jego efektem ma być kryzys. Pojęcie to jednak może być wielorako interpretowane. W sferze intuicyjnej jest jasne, że kryzys wy- stępuje wtedy, gdy dochodzi do spowolnienia gospodarki. Jedną z pierw- szych formalnych definicji kryzysu przyjął amerykański Kongres dopiero w 1985 r. (USC 1985, s. 1078). Według tej definicji do kryzysu dochodzi, gdy prognoza dynamiki PKB na kolejne dwa kwartały jest ujemna lub od- notowano dwa kolejne kwartały z dynamiką poniżej 1 . Dla wystąpienia kryzysu nie jest zatem w istocie konieczne kurczenie się gospodarki, lecz wystarczającą przesłanką jest już jej spowolnienie. Z kolei utrzymujący się przez co najmniej pół roku proces kurczenia się aktywności gospodar- czej, widoczny w spadku PKB oraz zatrudnienia, produkcji czy docho- dów, nazywany jest zwyczajowo recesją. Trzeci ważny termin to depresja. Podobnie jak recesja, nie posiada ona oficjalnej definicji, jednak pojęcie to wiąże się na ogół z najcięższymi przypadkami kryzysów. Podkreśla się jej długotrwałość oraz dotkliwość. Stijn Claessens i Ayhan Kose propo- Kryzys gospodarczy a rynek pracy – ujęcie teoretyczne Mechanizmy międzynarodowego rozprzestrzeniania się kryzysów 15 nują arbitralnie postawiony próg 10 spadku PKB jako kryterium dla określania recesji mianem depresji (Claessens, Kose 2009). Wszystkie trzy terminy są zatem uszeregowane według rosnącej siły kryzysu, przy czym każdy kolejny zawiera się w poprzednim. Zmiany PKB są najprostszym miernikiem pozwalającym zaobserwo- wać występowanie kryzysu, lecz wielu badaczy podkreśla, że z powodu dużych opóźnień, z jakimi otrzymywane są dane o PKB, lepszym sposo- bem jest obserwowanie innych agregatów makroekonomicznych, takich jak zatrudnienie, produkcja, sprzedaż detaliczna czy dochody gospo- darstw domowych (Leamer 2008). Jednoczesne śledzenie kilku zmien- nych, które nie są doskonale zsynchronizowane, może jednak utrudniać prowadzenie badań nad rzeczywistym przebiegiem wahań koniunktural- nych (Grimm 2005). W kontekście międzynarodowej transmisji szoków istnieje zatem również trzecie podejście, oparte na obserwacji, iż w po- czątkowych fazach kryzysów całej gospodarki często widoczne jest zała- manie waluty danego kraju. Stąd też można śledzić ścieżki rozprzestrze- niania się kryzysów na podstawie regularnie i łatwo dostępnych danych o zmianach kursu walutowego (Lubiński 2006, s. 103). Ograniczeniem tej metody jest jednak to, że zmiany kursu walutowego mogą być wynikiem bardzo wielu czynników, niekiedy losowych, dlatego należy ostrożnie podchodzić do pierwszych symptomów kryzysu walutowego. 1.3. Mechanizmy międzynarodowego rozprzestrzeniania się kryzysów Transmisja kryzysów może odbywać się poprzez różne mechanizmy, które wygodnie jest pogrupować według kryterium nośnika impulsów dekoniunkturalnych. Najogólniej da się wyodrębnić dwa kanały – han- dlowy i finansowy. Pierwszy kanał koncentruje się na międzynarodowej wymianie towarowej, a także związanej z nią polityce gospodarczej pań- stwa. Drugi obejmuje mechanizmy działające na gospodarkę za pośred- nictwem szeroko rozumianego rynku finansowego. Z uwagi na widoczne zróżnicowanie mechanizmów finansowych, warto wydzielić wśród nich dwie grupy. Pierwsza obejmuje mechanizmy związane ze zmianami prze- pływów kapitałowych, spowodowanymi pobudkami czysto ekonomicz- nymi. Drugą grupę stanowią zaś mechanizmy quasi-ekonomiczne, oparte na nie zawsze racjonalnych zachowaniach inwestorów i zakorzenionych w ich psychice skłonnościach, np. do paniki. W istocie obie klasy przeni- kają się. Każdy masowy ruch, nawet wspierany wybuchem paniki, musi
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rynki pracy w okresie globalnego kryzysu w krajach Europy Środkowo-Wschodniej
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: