Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00268 005558 14856085 na godz. na dobę w sumie
Rzymskie prawo prywatne. Kompendium - ebook/pdf
Rzymskie prawo prywatne. Kompendium - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 371
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-080-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> historia i teoria prawa
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Opracowanie Rzymskie prawo prywatne – to kompendium, które w sposób przystępny i zwięzły omawia podstawowe instytucje i zasady prawa rzymskiego. Podręcznik obejmuje całość wykładanego w polskich uczelniach materiału: zagadnienia wstępne (pojęcie, podziały, systematyka prawa rzymskiego), zarys historii rozwoju państwa i prawa rzymskiego, rzymskie prawo prywatne, materialne i formalne (proces cywilny, prawo osobowe, prawo rodzinne, prawo rzeczowe, zobowiązania oraz prawo spadkowe). Dla ułatwienia w posługiwaniu się podręcznikiem na końcu zamieszczone zostały indeksy: terminów i zwrotów łacińskich, paremii rzymskich oraz osób. Dodatkowym walorem książki są zabawne rysunki oraz tabele i schematy, syntetyzujące wywód na temat danej instytucji prawnej.
Opracowanie jest przeznaczone przede wszystkim dla studentów wydziałów prawa, jednak jako kompendium z prawa rzymskiego, stanowiącego podstawę europejskiej kultury prawnej, może być polecane wszystkim, którzy interesują się historią czasów antycznych, historią państwa i prawa oraz historią prawa kościelnego.
Ksiądz Antoni Dębiński, profesor nauk prawnych – jest kierownikiem Katedry Prawa Rzymskiego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, dziekanem Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL (od 2004 r.) oraz przewodniczącym Rady Programowej Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie (od 2009 r.). Zajmuje się prawem rzymskim, jest wieloletnim wykładowcą tego przedmiotu, a także autorem licznych publikacji z tego zakresu.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Antoni D´biƒski RZYMSKIE PRAWO PRYWATNE Kompendium Wydanie piąte Warszawa 2011 Redaktor prowadzący: Katarzyna Gierłowska Opracowanie redakcyjne: Aleksandra Nałęcz Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Anna Gogolewska Rysunki wewnątrz książki i na okładce: Mateusz Rakowicz © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7806-080-2 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 RozdzIał pIeRWszy. zagadnienia wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 I. Pojęcie i znaczenie prawa rzymskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 § 1. Prawo rzymskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 § 2. Rzymskie pojęcie prawa i sprawiedliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 1. Ius i fas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 2. Próby definicji prawa i sprawiedliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 II. Podziały prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 § 3. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Ius publicum – ius privatum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 § 4. § 5. Ius civile . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Ius gentium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 § 6. Ius honorarium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 § 7. Ius naturale . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 § 8. § 9. Ius commune – ius singulare . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 § 10. Ius vetus – ius novum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 § 11. Ius strictum – ius aequum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 III. Systematyka rzymskiego prawa prywatnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 § 12. Systematyka Ustawy XII tablic . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 § 13. Systematyka edyktu pretorskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 § 14. Systematyka Instytucji Gajusa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 § 15. Systematyka pandektowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 RozdzIał dRugI. Historyczny rozwój państwa i prawa rzymskiego . . . . . . . . 40 I. Formy państwa rzymskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 § 16. Periodyzacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 § 17. Okres królewski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 § 18. Republika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 1. Magistratury państwa rzymskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 6 Spis treści 2. Poszczególne magistratury republikańskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 1. Konsulowie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 2. Dyktator . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 3. Cenzorzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 4. Pretorzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 5. Trybunowie plebejscy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 6. Edylowie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 7. Kwestorowie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 8. Tresviri capitales . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3. Zgromadzenia ludowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 1. Zgromadzenia kurialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 2. Zgromadzenia centurialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 3. Zgromadzenia trybusowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 4. Zgromadzenia plebejskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 4. Senat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 5. Podział terytorialny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 § 19. Cesarstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 1. Pryncypat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 1. Ustrój polityczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 2. Podział administracyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 2. Dominat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 1. Ustrój polityczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 2. Podział administracyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 II. Historyczny rozwój źródeł prawa rzymskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 § 20. Pojęcie i rodzaje źródeł prawa rzymskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 1. Pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 2. Źródła poznania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 III. Rozwój rzymskiego prawa prywatnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 § 21. Periodyzacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 § 22. Prawo archaiczne (starorzymskie) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 1. Początki prawa. Zwyczaj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 1. Prawo zwyczajowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 2. Leges regiae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 2. Ustawa XII tablic . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 3. Początki rzymskiej jurysprudencji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 4. Leges . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 1. Leges rogatae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2. Plebiscita . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 § 23. Prawo przedklasyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 1. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 2. Edykty magistratur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 3. Ustawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 4. Jurysprudencja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 § 24. Prawo klasyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 1. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 2. Senatus consulta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 3. Edictum Salvianum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 Spis treści 7 4. Rozwój jurysprudencji klasycznej. Ius publice respondendi . . . . . . . . . . . 65 1. Kierunki działalności i formy literackie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 2. Ius respondendi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 5. Szkoły prawnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 6. Przedstawiciele jurysprudencji klasycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 7. Instytucje Gajusa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 8. Konstytucje cesarskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 § 25. Prawo poklasyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 1. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 2. Zbiory konstytucji cesarskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 3. Jurysprudencja. Ustawy o cytowaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 1. Nauka prawa. Prawo wulgarne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 2. Ustawa o cytowaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 4. Poklasyczne zbiory prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 § 26. Kodyfikacja justyniańska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 1. Prace kodyfikacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 2. Kodeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 3. Digesta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 4. Instytucje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 5. Nowele . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 6. Corpus Iuris Civilis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 IV. Pojustyniańskie dzieje prawa rzymskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 § 27. Prawo rzymsko-bizantyjskie i jego zbiory . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 § 28. Prawo rzymskie w Europie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 1. Leges Romanae Barbarorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 2. Szkoła glosatorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 3. Szkoła komentatorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 4. Kierunek humanistyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 5. Szkoła historyczna i pandektystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 6. Recepcja prawa rzymskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 7. Kościół i prawo rzymskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 § 29. Prawo rzymskie w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 1. Kwestia recepcji prawa rzymskiego w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 2. Nauka prawa rzymskiego w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 RozdzIał tRzecI. proces cywilny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 I. Ogólna charakterystyka, rozwój i organizacja procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 § 30. Pojęcie procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 § 31. Historyczny rozwój procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 § 32. Skarga (powództwo) – actio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 § 33. Fazy procesu zwyczajnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 § 34. Organizacja sądownictwa w okresie republiki i pryncypatu . . . . . . . . . . . 91 § 35. Sędzia prywatny i sądy kolegialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 § 36. Jurysdykcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 § 37. Właściwość sądu – forum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 § 38. Strony procesowe i ich zastępcy procesowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 1. Strony procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 8 Spis treści 2. Zdolność sądowa, zdolność procesowa i legitymacja procesowa . . . . . . 95 3. Zastępcy procesowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 II. Proces legisakcyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 § 39. Rodzaje legisakcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 1. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 2. Poszczególne legisakcje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 1. Legis actio sacramento . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 2. Legis actio per iudicis arbitrive postulationem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 3. Legis actio per condictionem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 4. Legis actio per manus iniectionem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 5. Legis actio per pignoris capionem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 § 40. Przebieg postępowania legisakcyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 III. Proces formułkowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 § 41. Geneza i ogólna charakterystyka procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 § 42. Postępowanie w stadium in iure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 1. Wezwanie do sądu – in ius vocatio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 2. Editio actionis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 § 43. Stanowisko pozwanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 1. Sposoby zachowania pozwanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 2. Confessio in iure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 3. Indefensio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 4. Negatio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 5. Exceptio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 § 44. Litis contestatio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 1. Pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 2. Skutki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 § 45. Formułka procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 1. Pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 2. Części formułki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 1. Intentio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 2. Condemnatio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 3. Demonstratio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 4. Adiudicatio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 5. Exceptio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 6. Praescriptio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 § 46. Rodzaje skarg (actiones) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 1. Actiones in rem – actiones in personam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 2. Actiones civiles – actiones honorariae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 3. Actiones poenales – actiones rei persecutoriae – actiones mixtae . . . . . . . . 112 4. Actiones privatae – actiones populares . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 5. Actiones arbitrariae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 § 47. Postępowanie w fazie apud iudicem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 1. Postępowanie dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 2. Wyrok . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 § 48. Egzekucja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 1. Pojęcie i podstawy egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 2. Rodzaje egzekucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 Spis treści 9 IV. Ochrona pozaprocesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 § 49. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 § 50. Poszczególne środki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 1. Interdykt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 2. Restitutio in integrum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 3. Missio in possessionem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 V. Proces kognicyjny (cognitio extra ordinem) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 § 51. Organizacja sądownictwa w okresie dominatu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 § 52. Cechy charakterystyczne procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 § 53. Przebieg postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 § 54. Wyrok i apelacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 § 55. Egzekucja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 RozdzIał czWaRty. prawo osobowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 I. Osoby fizyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 § 56. Zdolność prawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 1. Pojęcie osoby i zdolności prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 2. Status . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 3. Capitis deminutio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 4. Koniec zdolności prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 § 57. Niewolnicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 1. Powstanie niewoli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 2. Położenie prawne niewolnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 1. Niewolnik jako przedmiot prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 2. Udział niewolników w obrocie majątkowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 3. Zgaśnięcie niewoli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 4. Ustawy ograniczające wyzwolenia niewolników . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 § 58. Wyzwoleńcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 § 59. Półwolni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 § 60. Wolni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 1. Obywatele rzymscy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 1. Nabycie i utrata obywatelstwa rzymskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 2. Uprawnienia przysługujące obywatelom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 2. Latini . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 3. Peregrini . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 § 61. Osoby sui iuris i alieni iuris . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 § 62. Inne przyczyny wpływające na zakres zdolności prawnej . . . . . . . . . . . . . 142 1. Infamia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 2. Religia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 II. Osoby prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 § 63. Korporacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 § 64. Fundacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 III. Zdolność do czynności prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 § 65. Pojęcie zdolności do czynności prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 § 66. Ograniczenia zdolności do czynności prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 1. Wiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 2. Choroba umysłowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 10 Spis treści 3. Płeć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 4. Marnotrawstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 IV. Czynności prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 § 67. Pojęcie, rodzaje i skutki czynności prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 1. Zdarzenia prawne – działania – czynności prawne . . . . . . . . . . . . . . . . 150 2. Rodzaje czynności prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 3. Skutki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 4. Nieważność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 5. Konwalidacja i konwersja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 § 68. Wady oświadczenia woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 1. Pojęcie wady oświadczenia woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 2. Świadoma niezgodność pomiędzy wolą a jej oświadczeniem . . . . . . . . 155 3. Nieświadoma (niezamierzona) niezgodność pomiędzy wolą a jej oświadczeniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 1. Pomyłka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 2. Błąd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 3. Ignorantia iuris . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 4. Dolus i metus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 1. Pobudka w czynności prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 2. Dolus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 3. Metus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 § 69. Treść czynności prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 1. Elementy treści czynności prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 2. Warunek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 3. Termin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 4. Polecenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 § 70. Zastępstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 RozdzIał pIąty. prawo rodzinne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 I. Rodzina rzymska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 § 71. Patriarchalna władza w rodzinie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 § 72. Agnacja i kognacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 1. Agnacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 2. Kognacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 § 73. Powinowactwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 § 74. Stanowisko prawne osób alieni iuris . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 II. Prawo małżeńskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 § 75. Pojęcie i zawarcie małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 1. Pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 2. Wymogi zawarcia małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 3. Konkubinat i contubernium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 4. Zaręczyny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 5. Zawarcie małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 § 76. Conventio in manum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 § 77. Rozwiązanie małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 1. Sposoby rozwiązania małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 2. Rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 Spis treści 11 3. Zniesienie manus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 4. Małżeństwo ponowne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 § 78. Ustawodawstwo małżeńskie cesarza Augusta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 § 79. Skutki zawarcia małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 1. Skutki w zakresie prawa osobowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 2. Skutki w zakresie prawa majątkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 1. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 2. Darowizny między małżonkami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 3. Posag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 III. Władza ojcowska (patria potestas) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 § 80. Powstanie władzy ojcowskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 1. Sposoby powstania władzy ojcowskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 2. Urodzenie w małżeństwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 3. Przysposobienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 1. Adopcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 2. Arrogacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 4. Legitymacja dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 § 81. Treść władzy ojcowskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 1. Władza nad osobami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 2. Władza nad majątkiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 1. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 2. Peculium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 3. Bona materna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 § 82. Wygaśnięcie władzy ojcowskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 1. Sposoby wygaśnięcia władzy ojcowskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 2. Emancypacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 IV. Opieka i kuratela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 § 83. Sposoby powołania opiekuna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 § 84. Opieka nad niedojrzałymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 § 85. Opieka nad kobietami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 § 86. Kuratela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 RozdzIał szósty. prawo rzeczowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 I. Rzeczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 § 87. Pojęcie rzeczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 § 88. Rzeczy wyjęte z obiegu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 § 89. Podział rzeczy będących w obrocie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 1. Res mancipi – res nec mancipi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 2. Rzeczy ruchome i rzeczy nieruchome . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 3. Rzeczy pojedyncze – rzeczy złożone – rzeczy zbiorowe . . . . . . . . . . . . 192 4. Rzeczy oznaczone co do gatunku (genus) i co do cech indywidualnych (species). Rzeczy zamienne i niezamienne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 5. Rzeczy zużywalne i niezużywalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 6. Rzeczy podzielne i niepodzielne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 7. Przynależności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 8. Pożytki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 § 90. Rodzaje władztwa nad rzeczami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 12 Spis treści II. Posiadanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 § 91. Pojęcie, geneza i rodzaje posiadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 1. Pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 2. Geneza i skutki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 3. Rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 1. Posiadanie a dzierżenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 2. Possessio ad interdicta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 3. Possessio iusta oraz possessio iniusta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 § 92. Nabycie i utrata posiadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 1. Nabycie posiadania corpore et animo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 1. Nabycie corpus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 2. Nabycie animus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 2. Nabycie wyjątkowe – solo animo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 3. Utrata posiadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 § 93. Ochrona posesoryjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 1. Pojęcie ochrony posesoryjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 2. Interdictum uti possidetis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 3. Interdictum utrubi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 4. Interdictum unde vi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 5. Interdictum de precario . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 6. Interdictum quod vi aut clam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 III. Własność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 § 94. Pojęcie i treść własności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 § 95. Rodzaje i ograniczenia własności. Współwłasność . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 1. Własność kwirytarna i bonitarna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 2. Własność na gruntach prowincjonalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 3. Ograniczenia prawa własności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 1. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 2. Ograniczenia prawa własności wynikające z prawa sąsiedzkiego . . . 207 3. Zasada tzw. elastyczności prawa własności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 4. Współwłasność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 § 96. Nabycie własności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 § 97. Pierwotne sposoby nabycia własności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 1. Zasiedzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 1. Pojęcie i rozwój historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 2. Wymogi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 3. Longissimi temporis praescriptio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 4. Funkcje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 2. Zawłaszczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 3. Akcesja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 1. Pojęcie i formy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 2. Połączenie nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 3. Połączenie ruchomości z nieruchomościami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 4. Połączenie ruchomości z ruchomościami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 4. Przetworzenie rzeczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 5. Nabycie własności na pożytkach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 6. Znalezienie skarbu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 Spis treści 13 § 98. Pochodne sposoby nabycia własności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 1. Mancypacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 2. In iure cessio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 3. Tradycja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 1. Pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 2. Wymogi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 § 99. Ochrona prawa własności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 1. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 2. Rei vindicatio – skarga wydobywcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 1. Cele skargi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 2. Strony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 3. Pożytki i nakłady . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 3. Actio negatoria – skarga negatoryjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 4. Actio Publiciana – powództwo publicjańskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 IV. Prawa na rzeczy cudzej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 § 100. Pojęcie i podział . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 § 101. Służebności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 1. Pojęcie i podział . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 2. Służebności gruntowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 3. Służebności osobiste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 1. Ususfructus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 2. Usus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 3. Habitatio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 4. Operae servorum et animalium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 4. Zasady dotyczące służebności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 5. Powstanie i zgaśnięcie służebności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 6. Ochrona służebności – actio confessoria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 § 102. Emfiteuza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 § 103. Prawo zabudowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 § 104. Prawo zastawu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 1. Pojęcie i rozwój historyczny zastawu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 1. Pojęcie i formy zastawu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 2. Fiducia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 3. Pignus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 4. Hypotheca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 2. Powstanie i zgaśnięcie zastawu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 3. Przedmiot prawa zastawu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 4. Realizacja prawa zastawu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 5. Wielość zastawów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 RozdzIał sIódmy. zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 I. Pojęcie, ogólna charakterystyka i podział zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 § 105. Pojęcie zobowiązania. Podział zobowiązań ze względu na ich charakter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 1. Definicje źródłowe zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 2. Elementy zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 3. Obligatio i prawa rzeczowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 14 Spis treści 4. Zobowiązania cywilne i naturalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 5. Zobowiązania jednostronnie i dwustronnie zobowiązujące . . . . . . . . . 244 6. Zobowiązania ścisłego prawa i dobrej wiary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 § 106. Podmiot zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 1. Wielość podmiotów zobowiązania. Zobowiązania podzielne i niepodzielne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 2. Zobowiązania solidarne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 3. Zmiana podmiotu zobowiązania. Cesja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 § 107. Źródła powstania zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 1. Początki rzymskiej obligatio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 2. Źródła zobowiązań w prawie klasycznym i poklasycznym . . . . . . . . . 249 § 108. Przedmiot zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 1. Świadczenie w zobowiązaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 2. Odsetki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 3. Zobowiązanie specyficzne i gatunkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 4. Zobowiązanie przemienne i upoważnienie przemienne . . . . . . . . . . . 253 § 109. Skutki niewykonania zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 1. Podstawy odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania . . . . . . . 253 2. Szkoda i obowiązek jej naprawienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 3. Wina dłużnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 4. Odpowiedzialność z tytułu custodia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 § 110. Zwłoka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 II. Zobowiązania z kontraktów, z umów nieformalnych oraz jak gdyby z kontraktów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 § 111. Pojęcie i podział kontraktów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 § 112. Kontrakt pożyczki (mutuum) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 1. Pojęcie i konstrukcja kontraktu pożyczki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 2. Senatus consultum Macedonianum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 3. Pożyczka morska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 § 113. Kontrakt przechowania (depositum) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 1. Pojęcie i skutki prawne zawarcia kontraktu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 2. Szczególne rodzaje depozytu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 § 114. Kontrakt użyczenia (commodatum) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 1. Pojęcie i skutki prawne zawarcia kontraktu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 2. Uprawnienia i obowiązki stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 3. Commodatum a precarium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 § 115. Kontrakt zastawu ręcznego (pignus) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 § 116. Kontrakty werbalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 1. Stypulacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 2. Inne kontrakty werbalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 § 117. Kontrakty literalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 1. Expensilatio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 2. Chirographum i syngrapha . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 § 118. Emptio-venditio (kontrakt kupna-sprzedaży) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 1. Pojęcie i rozwój historyczny kontraktu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 2. Towar i cena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 3. Obowiązki sprzedawcy i kupującego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 Spis treści 15 4. Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu ewikcji . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 5. Odpowiedzialność sprzedawcy z powodu wad fizycznych przedmiotu sprzedaży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 6. Umowy dodatkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 § 119. Kontrakt najmu (locatio-conductio) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 1. Pojęcie i rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 2. Najem rzeczy (locatio-conductio rei) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 3. Najem usług (locatio-conductio operarum) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 4. Najem dzieła (locatio-conductio operis faciendi) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 5. Lex Rhodia de iactu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 § 120. Kontrakt spółki (societas) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 1. Pojęcie i rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 2. Obowiązki wspólników i rozwiązanie kontraktu spółki . . . . . . . . . . . 279 3. Spółka a korporacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 § 121. Kontrakt zlecenia (mandatum) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 § 122. Kontrakty nienazwane (contractus innominati) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 1. Pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 2. Klasyfikacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 § 123. Pacta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 1. Pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 2. Podział . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 § 124. Pacta praetoria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 1. Constitutum debiti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 2. Recepta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 § 125. Pacta legitima . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 1. Kompromis (compromissum) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 2. Umowa darowizny (pactum de donatione) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 § 126. Zobowiązania jak gdyby z kontraktów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 1. Pojęcie i podział . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 2. Negotiorum gestio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 3. Bezpodstawne wzbogacenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 III. Zobowiązania z deliktów i jak gdyby z deliktów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 § 127. Zobowiązania z deliktów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 1. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 2. Podział . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 § 128. Furtum (kradzież) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 1. Pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 2. Furtum manifestum – furtum nec manifestum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 3. Skargi z tytułu kradzieży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 § 129. Rapina (rabunek) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 § 130. Iniuria (zniewaga) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 § 131. Damnum iniuria datum (bezprawne wyrządzenie szkody w cudzym majątku) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 § 132. Przestępstwa prawa pretorskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 1. Metus (przymus psychiczny) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 2. Dolus (podstęp) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 3. Fraus creditorum (działanie na szkodę wierzyciela) . . . . . . . . . . . . . . . 296 16 Spis treści § 133. Zobowiązania jak gdyby z deliktów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 1. Pojęcie i rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 2. Wyrzucenie lub wylanie czegoś z budynku (deiectum vel effusum) . . . 297 3. Umieszczenie przedmiotu stwarzającego zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu (positum aut suspensum) . . . . . . . . . . . . . . . 298 4. Odpowiedzialność sędziego niewłaściwie prowadzącego proces (iudex qui litem suam fecit) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 IV. Umocnienie i umorzenie zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 § 134. Umocnienie zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 1. Sposoby umacniania zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 2. Poręczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 3. Zadatek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 § 135. Umorzenie zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 § 136. Umorzenie zobowiązań ipso iure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 1. Wykonanie zobowiązania – solutio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 2. Zwolnienie z zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 3. Nowacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 4. Confusio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 5. Concursus causarum lucrativarum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 § 137. Umorzenie zobowiązań ope exceptionis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 1. Pactum de non petendo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 2. Potrącenie (compensatio) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 Rozdział ósmy. pRaWo spadKoWe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 § 138. Ogólna charakterystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 1. Pojęcie prawa spadkowego i dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 2. Powołanie do dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 3. Hereditas i bonorum possessio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 § 139. Dziedziczenie testamentowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 1. Pojęcie testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 2. Rodzaje testamentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 1. Starorzymskie formy testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 2. Testament prawa pretorskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 3. Testamenty w prawie poklasycznym i justyniańskim . . . . . . . . . . . 315 3. Nieważność i nieskuteczność testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 4. Kodycyl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 5. Niegodność dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 § 140. Treść testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 1. Ustanowienie dziedzica – heredis institutio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 2. Cautio Muciana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 3. Podstawienie dziedzica – substitutio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 § 141. Dziedziczenie przeciwtestamentowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 1. Wydziedziczenie. Dziedziczenie przeciwtestamentowe formalne . . . . . 321 2. Querella inofficiosi testamenti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 3. Zachowek. Dziedziczenie przeciwtestamentowe materialne . . . . . . . . 323 § 142. Dziedziczenie beztestamentowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 1. Pojęcie i rozwój historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 Spis treści 17 2. Dziedziczenie beztestamentowe według prawa cywilnego . . . . . . . . . 325 3. Dziedziczenie beztestamentowe według edyktu pretorskiego . . . . . . . 326 4. Zmiany w dziedziczeniu beztestamentowym w okresie pryncypatu . . 327 5. Dziedziczenie beztestamentowe według prawa justyniańskiego . . . . . 327 6. Kwarta ubogiej wdowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 § 143. Nabycie spadku i jego skutki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 1. Nabycie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 2. Skutki nabycia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330 3. Transmisja powołania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 4. Podatek od spadków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 § 144. Nabycie spadku przez kilku spadkobierców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 1. Wielość dziedziców. Prawo przyrostu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 2. Zaliczenia na dział spadkowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 3. Ochrona dziedzica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 4. Spadek leżący . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 § 145. Zapisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 1. Pojęcie i rodzaje zapisów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 2. Legat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 1. Legat windykacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 2. Legat damnacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 3. Legat sinendi modo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 4. Legat per praeceptionem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 3. Ograniczenie zapisów. Kwarta falcydyjska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 4. Fideikomisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 5. Fideikomis uniwersalny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 Literatura wybrana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 łacińskie sentencje prawnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 Indeks terminów i zwrotów łacińskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 Indeks osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 Wykaz skrótów a. C. J. Coll. C. Th. D. G. Inst. Lenel, Edictum Nov. Paul. Sent. pr. przed Chr. SC tabl. actio (skarga, powództwo) Kodeks Justyniana; po symbolu C. J. następują cyfry arabskie kolejno oznaczające księgę, tytuł, konstytucję cesarską i paragraf Mosaicarum et Romanarum legum collatio; po symbolu Coll. następują cyfry arabskie kolejno oznaczające księgę, tytuł i fragment Kodeks Teodozjański; po symbolu C. Th. następują cyfry arabskie kolejno oznaczające księgę, tytuł, konstytucję cesarską i paragraf Digesta Justyniana; po symbolu D. następują cyfry arabskie oznaczające kolejno księgę, tytuł, fragment i paragraf Instytucje Gajusa; po symbolu G. następują cyfry arabskie kolejno oznaczające księgę i fragment Instytucje Justyniana; po symbolu Inst. następują cyfry arabskie ozna- czające kolejno księgę, tytuł i fragment O. Lenel, Das edictum perpetuum, wyd. III, Leipzig 1927 Nowele Justyniana; po symbolu Nov. następują cyfry arabskie ozna- czające kolejno konstytucję cesarską, tytuł i paragraf Sentencje Paulusa; po symbolu Paul. Sent. następują cyfry arabskie kolejno oznaczające księgę, tytuł i fragment principium (początek) przed Chrystusem senatus consultum Ustawa XII tablic; po symbolu tabl. następują cyfry arabskie ozna- czające kolejno tablicę i fragment Wstęp W dziejach prawa szczególne miejsce zajmuje prawo rzymskie. O jego znaczeniu świadczy fakt, że przetrwało ono upadek państwa, które je wytworzyło. Prawo to – jak pisze profesor Henryk Kupiszewski (1927–1994) – wraz z filozofią grecką i religią chrześcijańską wywarło szczególny wpływ na formowanie się cywilizacji europejskiej i na trwałe weszło do ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturowego (Przedmowa, w: Prawo rzymskie a współczesność, Warszawa 1988). Także współcześnie poznanie prawa rzymskiego odgrywa ważną rolę w procesie kształcenia humanistycznego, szczególnie zaś dla podejmujących studia praw- nicze. Nie można nie zgodzić się z opinią francuskiego historyka prawa Jeana Gaudemeta (1908–2001), który pisze: „Jeśli historia jest prawdziwym laborato- rium nauk humanistycznych, to historia Rzymu jest szczególną (uprzywilejowaną) domeną prawników” – Si l’histoire est le véritable laboratoire des sciences humaines, celle de Rome est le domaine privilégié du jurist; Inchiesta: Studio e insegnamento del diritto romano, Labeo 22 (1956) 1, s. 72. Istotnie dzieje prawa rzymskiego dzięki stosunkowo obszernemu i dobrze udoku- mentowanemu materiałowi źródłowemu stanowią fascynujący obszar obserwacji złożonego procesu przemian systemu prawnego, jakim podlegał o
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rzymskie prawo prywatne. Kompendium
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: