Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00433 009645 10447682 na godz. na dobę w sumie
Sad inny niż wszystkie. Szlachetne i dzikie drzewa, krzewy i pnącza owocowe w ogródku i na działce - ebook/pdf
Sad inny niż wszystkie. Szlachetne i dzikie drzewa, krzewy i pnącza owocowe w ogródku i na działce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 217
Wydawca: Wydawnictwo Armoryka Język publikacji: polski
ISBN: 978–83–60276–71–6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka adresowana jest głównie dla ogrodników amatorów i działkowiczów. Zawiera szczegółowy opis uprawy, sposobów rozmnażania i pielęgnacji ponad czterdziestu drzew, krzewów i pnączy owocowych, znanych i mało znanych. Oprócz wskazówek dotyczących uprawy informuje o ich właściwościach leczniczych i podaje oryginalne przepisy na przetwory z płodów tych roślin.


Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Andrzej Sarwa SAD INNY NIŻ WSZYSTKIE i dzikie drzewa, szlachetne krzewy i pnącza owocowe w ogródku i na działce Andrzej Sarwa SAD INNY NIŻ WSZYSTKIE szlachetne i dzikie drzewa, krzewy i pnącza owocowe w ogródku i na działce Andrzej Sarwa SAD INNY NIŻ WSZYSTKIE szlachetne i dzikie drzewa, krzewy i pnącza owocowe w ogródku i na działce w ogródku i na działce Armoryka SANDOMIERZ 2009 Redaktor: Władysław Kot Projekt okładki: Juliusz Susak Copyright © 2009 by Wydawnictwo i Księgarnia Internetowa ARMORYKA Wydawnictwo ARMORYKA ul. Krucza 16 27–600 Sandomierz tel (0–15) 833 21 41 e–mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl http://www.armoryka.strefa.pl/ ISBN 978–83–60276–71–6 SPIS TREŚCI OD AUTORA 7 ROZMNAŻANIE ROŚLIN SADOWNICZYCH 10 ROZMNAŻANIE GENERATYWNE 10 ROZMNAŻANIE WEGETATYWNE 11 PROWADZENIE SZKÓŁKI 17 ZAKŁADANIE SADU 18 PIELĘGNACJA DRZEW, KRZEWÓW I PNĄCZY 25 ODMIANY DRZEW, KRZEWÓW I PNĄCZY 32 UPRAWA POSZCZEGÓLNYCH GATUNKÓW DRZEW, KRZEWÓW I PNĄCZY 34 AKTINIDIA – KIWI 34 AGREST 38 AŁYCZA 43 ARONIA 47 BERBERYS 49 BEZ CZARNY 53 BORÓWKA WYSOKA 58 BREKINIA – BRZEKINIA 62 BRZOSKWINIA 64 BUK 69 CEDR SYBERYJSKI 71 CYTRYNIEC CHIŃSKI 73 CZEREŚNIA 76 DĄB 80 DEREŃ 84 DRZEWO ŚWIĘTEJ ŁUCJI - ANTYPKA - WIŚNIA WONNA 87 FIGA 89 GŁÓG 92 GRUSZA 95 JABŁOŃ 101 JARZĘBINA 108 JEŻYNA BEZKOLCOWA 112 JEŻYNA DZIKA 115 KALINA 116 KASZTAN JADALNY 119 LAUROWIŚNIA 123 LESZCZYNA 125 MAHONIA POSPOLITA 127 MALINA CZARNA 130 MALINA CZERWONA I ŻÓŁTA 135 5 MORELA 139 MORWA BIAŁA I CZARNA 141 MORWA CZERWONA 145 NIESZPUŁKA 147 ORZECH WŁOSKI I POKREWNE GATUNKI 148 ORZESZNIK 151 PIGWA 153 PIGWOWIEC JAPOŃSKI 156 PORZECZKA 159 PORZECZKOAGREST 164 POZIOMKA 167 ROBINIA AKACJOWA 170 ROKITNIK 171 RÓŻA 174 SOSNA KOREAŃSKA 181 SOSNA LIMBA 183 SUCHODRZEW – JAGODA KAMCZACKA 184 ŚLIWA DOMOWA 188 ŚLIWA TARNINA 193 ŚWIDOŚLIWA 196 TRUSKAWKA 198 WINOROŚL 201 WIŚNIA 206 LITERATURA 213 6 OD AUTORA Istnieje wiele drzew, krzewów i pnączy, zarówno dzikich, jak i uprawnych, które dostarczają wartościowych, jadalnych owoców. Owoce te (a wielokroć i inne części roślin, na przy- kład kwiaty) poza zastosowaniem kulinarnym, mają także często właściwości lecznicze. Należy zatem zwrócić na te rośliny baczniejszą uwagę i w większym stopniu wykorzystywać je w domu. Niestety, nie zawsze jest to łatwe, bowiem w przypadku roślin dzikich ich pozyskiwanie jest kłopotliwe, a często wręcz niemożliwe (szczególnie dla mieszkańców wielkich aglomeracji miej- skich). Przyczyna tkwi w tym, iż owe gatunki bądź nie rosną w najbliższej okolicy, bądź dostęp do nich jest utrudniony. Co się zaś tyczy owoców roślin uprawnych, lecz mało rozpo- wszechnionych, to jeśli ich sadzonek nie wyprodukujemy sami, w ogóle nie będziemy mogli ich zdobyć. A zatem celem tej książki jest zachęcenie do uprawy na dział- kach i w ogródkach przydomowych zarówno dzikich, jak i mało popularnych czy rzadkich roślin uprawnych, rodzą- cych jadalne owoce. Dzięki urządzeniu takiego „sadu”, bę- dziemy mieli stały i łatwy dostęp do owych płodów, co wyj- dzie na dobre nie tylko naszym podniebieniom, lecz i zdro- wiu. Dodatkową zaletą omawianych roślin jest to, iż mają one często dużą wartość dekoracyjną. Oczywiście można mi zarzucić, że w niniejszej książce znala- zło się zbyt wiele roślin, które mają niezbyt wielkie znaczenie pomologiczne - i to zarówno tych szlachetnych, jak i dzikich. Trzeba jednak pamiętać o czymś niezwykle ważnym, miano- wicie o tym, iż opisane tutaj rośliny mają - mimo wszystko - nie tylko znaczenie dietetyczne, ale i znaczenie lecznicze, a to już jest coś. Nie wolno także zapominać o ekologii, a w pewnym sensie i ekologia znajduje się w opisach zamieszczonych na kartach tej pracy. Chodzi tutaj przede wszystkim o płody dzikich ro- 7 ślin, które można zakwalifikować do zdrowej żywności, pod warunkiem wszakże, iż wydają je rośliny rosnące daleko od zanieczyszczonej gleby, zanieczyszczonego powietrza i zanie- czyszczonych wód gruntowych. Ponadto także, iż dzikie rośli- ny nie są zasilane nawozami chemicznymi i chronione che- micznymi środkami przed chorobami i szkodnikami. Doskonale rozumiem, że dziś aż nadto mówi się o ekologii, sprzedając zdrową żywność, jednocześnie oszukując ludzi, którzy chcą odżywiać się zdrowo. Bo czyż nie jest oszustwem handlowanie żółtym serem, który można kupić w każdym sklepie spożywczym, śmierdzącym twarogiem, mlekiem w którym znajduje się tyle konserwan- tów, że nie może się skwasić? Albo chrupkami pszennymi bądź kukurydzianymi, nafaszerowanymi „witaminami” i „mi- kroelementami”? Oczywiście nie wszyscy producenci „zdrowej żywności” oszu- kują nas, ale jest sporo takich, którzy to czynią, byle jak naj- więcej zarobić. I dlatego chyba najlepiej będzie wyprodukować na własnej działce czy w ogródku przydomowym owoce, co do których mamy absolutna pewność, iż są rzeczywiście zdrowe. I to chyba jest najważniejsze w tej książce. Wcześnie wspomniałem, że opisane na kartach tej książki mają także znaczenie lecznicze. W związku z tym , koniecznie trzeba - choćby krótko - napisać coś na temat postaci leków ziołowych: Napar. Jest postacią najczęściej stosowaną, najprościej go przygotować i chyba każdy z nas robił już to w swym życiu, parząc jeśli nie zioła, to przynajmniej herbatę chińską (która nawiasem mówiąc także jest ziołem). Przygotowuje się go w ten sposób, iż odpowiednia ilość ziółek zalewamy wrząt- kiem, przykrywamy i czekamy około 10 - 15 minut, aż „nacią- gną” i wówczas lek jest gotowy do użycia. Odwar. Jest to płyn powstały w wyniku gotowania przez 5 - 20 minut (czasem wyjątkowo dłużej) surowca zielarskiego 8 (najczęściej kłączy, korzeni lub kory) Podczas gotowania, do wody przedostają się substancje, które w wyniku parzenia nie mogły by się tam znaleźć. Macerat. To również wyciąg wodny, tyle że przygotowany na zimno. Aby go uzyskać zioła zalewa się chłodną, przegotowa- ną wodą i pozostawia zwykle na kilkanaście godzin. Nalewka powstaje przez zalanie ziół spirytusem bądź wódką (rzadko winem) i pozostawienie ich w szczelnie zakręconym naczyniu przez określony czas, podczas którego substancje lecznicze przejdą z surowca zielarskiego do alkoholu. Syrop natomiast uzyskuje się w wyniku odparowania bardzo mocno osłodzonego wywaru, albo przez gotowanie świeżych, mocno rozdrobnionych, ziół w syropie złożonym z wody i cu- kru, a później przecedzenie przez gazę, aby oddzielić czysty płyn. Syrop może również powstać w ten sposób, iż świeży surowiec zielarski zasypuje się cukrem. S o k powstaje przez wyciśnięcie go ze świeżego surowca zie- larskiego. Na ogół lek ziołowy kojarzy się nam z niesmacznym napa- rem, odwarem itp., podczas gdy nie zawsze i niekoniecznie musi mieć taką postać. Z niektórych roślin leczniczych można przygotowywać smakowite przetwory: napoje alkoholowe (nalewki i wina), soki, syropy, miodki, konfitury, cykatę... Niejednokrotnie stanowią one prawdziwe delicje i warto je sprowadzić je na nasze stoły, łącząc przyjemne z pożytecznym - czyli ucztę dla podniebienia z kuracją tej czy innej choroby (lub też z profilaktyką)... Książka skierowana jest głównie do ogrodników amatorów i działkowiczów. Oprócz wskazówek dotyczących uprawy opi- sanych tutaj drzew, krzewów i pnączy, zawiera ona omówie- nie ich właściwości leczniczych, a także ich przydatność kuli- narną. Cytowane są oryginalne, i stare, i nowe, przepisy na potrawy z płodów roślin omówionych na kartach tej książki. Mam nadzieję, że okażą się one przydatne w kuchniach Czy- 9 telników i stosunkowo proste (choć nie zawsze!) w zastoso- waniu. Na zakończenie pozostaje mi tylko życzyć sukcesów w upra- wie! OGÓLNE ZASADY UPRAWY DRZEW, KRZEWÓW I PNĄCZY OWOCOWYCH ROZMNAŻANIE ROŚLIN SADOWNICZYCH Chociaż najłatwiej po prostu kupić w szkółce czy w sklepie ogrodniczym gotową sadzonkę, nie zawsze jest to możliwe. Poza tym wielu ogrodników amatorów chciałoby rozmnażać rośliny we własnym zakresie, bo to i większa frajda dla hob- bysty i - co także nie jest bez znaczenia - o wiele taniej. Dlate- go w miarę krótko przedstawię w tym rozdziale sposoby roz- mnażania roślin. Rośliny rozmnaża się dwojako: generatywnie, czyli z nasion, lub wegetatywnie, to znaczy z nadziemnych bądź podziem- nych ich części. Nie w każdym przypadku można zastosować obydwa sposoby. Niektóre rośliny da się rozmnażać wyłącz- nie generatywnie, inne wegetatywnie, jeszcze inne i tak, i tak. Ponieważ przy każdej z opisywanych w tej książce roślin zo- stał opisany sposób jej rozmnażania, dlatego teraz przedsta- wię wyłącznie ogólne zasady. ROZMNAŻANIE GENERATYWNE Nasiona roślin pochodzących z chłodniejszych stref naszego globu - klimatu umiarkowanego i przejściowego między umiarkowanym i subtropikalnym - mają różne wymagania. Niektóre muszą być wysiane jak najszybciej, inne mogą być przez dłuższy czas przechowywane na sucho, jeszcze inne do skiełkowania potrzebują zabiegu zwanego stratyfikacją. Pole- 10 ga on na zmieszaniu nasion z wilgotnym piaskiem i przetrzy- maniu przez najczęściej kilka miesięcy w temperaturze bli- skiej 0°C. Aby przyspieszyć wschodzenie nasion przechowywanych na sucho, najpierw je moczymy jedną, dwie doby w wodzie o temperaturze pokojowej i wysiewamy po lekkim podsusze- niu (aby się ze sobą nie sklejały). Wysiewamy je na uprzednio przygotowane grządki o wyjątkowo starannie uprawionej zie- mi. Drobne nasiona wysiewamy rzutowo, grube - w rzędach lub punktowo i nakrywamy warstewką ziemi trzy razy grub- szą od ich średnicy (taka przynajmniej jest zasada, której nie zawsze udaje się przestrzegać). Kiełkowanie następuje u poszczególnych gatunków w różnym terminie. Gdy rośliny wzejdą i oprócz liścieni wyrosną im pierwsze liście właściwe, przystępujemy do ich przerywania (o ile rosną nazbyt gęsto). Idealnie byłoby, gdyby na grządce siewki rosły oddalone od siebie co 15 cm, a szerokość międzyrzędzi wynosiła 30 cm. Ułatwi nam to dalszą pielęgnację (pielenie, spulchnianie zie- mi) i nie zmusi do przesadzania w inne miejsce, w większej rozstawie, gdy rośliny wzeszłe z nasion, przeznaczone na podkładki, będą po osiągnięciu grubości pnia równej mniej więcej średnicy ołówka okulizowane albo przeszczepiane in- nymi metodami (co przeważnie - w przypadku roślin opisy- wanych w tej książce - ma miejsce w drugim roku od wscho- dów). ROZMNAŻANIE WEGETATYWNE Do rozmnażania wegetatywnego używa się części rośliny - pę- dów, liści, korzeni, kłączy, bulw lub cebul. Ten sposób pod wieloma względami jest korzystniejszy od generatywnego: uzyskujemy nowe egzemplarze zawsze i pod każdym wzglę- dem identyczne z matecznym oraz (co jest niezmiernie istot- 11 ne w uprawie drzew i krzewów owocowych) niepomiernie skracamy okres oczekiwania na zdolność do kwitnienia. Odróżnia się trzy najczęściej stosowane sposoby rozmnażania wegetatywnego. Pierwszy polega na wykorzystaniu sposobów spotykanych w naturze, a więc rozmnażaniu przez odrosty, kłącza, cebule, bulwy i rozłogi. Zalicza się do niego i podział, chociaż w tym wypadku niezbędny jest udział człowieka, gdyż ten sposób rozmnażania samoistnie nie występuje w przyro- dzie. Drugi sposób to rozmnażanie roślin przez sadzonki pędowe, liściowe, odkłady i kopczykowanie (będące odmianą odkładu). Wykorzystuje się tu ich zdolność do odtwarzania tkanek i całych organów, co zwie się restytucją. Trzecim sposobem jest szczepienie i okulizacja, polegające na wykorzystaniu faktu, że zaszczepione i zaokulizowane tkanki dość łatwo się zrastają. Najprostsze, chociaż mało wydajne, jest rozmnażanie przez podział i odrosty korzeniowe. Polega ono bądź na oddzielaniu odrośli wyrastających wokół rośliny matecznej (z jej organów podziemnych), bądź na rozdzielaniu starszych, silnie rozro- śniętych egzemplarzy. Następny sposób - rozmnażanie z sadzonek, które dzielimy na pędowe, liściowe i korzeniowe - jest bardziej skompliko- wany. Ponieważ rozmnażania z sadzonek w przypadku roślin opisywanych w tej książce w zasadzie nie polecamy, nie będę się nim zajmował (jeżeli jednak opisujemy gatunki, które najłatwiej, najprościej, lub tylko i wyłącznie rozmnaża się z sadzonek, oczywiście ten sposób - przy danej roślinie - zo- stanie omówiony). Sposobem opierającym się na zjawisku odtwarzania przez ro- śliny brakujących organów są odkłady ziemne (płaskie, zwy- kłe, powtarzane) i powietrzne oraz kopczykowanie, stanowią- ce rodzaj odkładu. Gdy gałązki są elastyczne i łatwo dają się przyginać, stosujemy odkłady ziemne płaskie. Wokół egzem- plarza matecznego należy wykonać rozchodzące się promie- 12 niście, niezbyt głębokie (10-15 cm) rowki. Układa się w nich długie pędy, mocując je do podłoża. Po wyrośnięciu z nich pionowych przyrostów rowki zasypuje się ziemią, w pierwszej lub drugiej jesieni - w zależności od gatunku - jeśli roślina jest dostatecznie zakorzeniona, wykopuje się ją i rozdziela. Sposobem opierającym się na zjawisku odtwarzania przez ro- śliny brakujących organów są odkłady ziemne (płaskie, zwy- kłe, powtarzane) i powietrzne oraz kopczykowanie, stanowią- ce rodzaj odkładu. Gdy gałązki są elastyczne i łatwo dają się przyginać, stosujemy odkłady ziemne płaskie. Wokół egzem- plarza matecznego należy wykopać rozchodzące się promie- niście, niezbyt głębokie (10-15 cm) rowki. Układa się w nich długie pędy, mocując je do podłoża. Po wyrośnięciu z nich pionowych przyrostów rowki zasypuje się ziemią, a pierwszej lub drugiej jesieni - w zależności od gatunku - jeśli roślina jest dostatecznie zakorzeniona, wykopuje się ją i rozdziela. Zwykłymi nazywa się takie odkłady, przy robieniu których można wykorzystywać krótsze pędy. Nagina się je, mocuje, obsypuje ziemią, a później postępuje w ten sam sposób, jak w przypadku odkładów płaskich. Odkłady powtarzane są pewną odmianą odkładów płaskich. Stosuje się je najczęściej przy pnączach. Różnica polega na tym, że pędy - zamiast w rowku - umieszczamy w równo od- dalonych od siebie dołkach. Jeśli gałązki są sztywne lub kruche i nie dają się przygiąć do ziemi lub rosną wysoko nad ziemią, możemy zdecydować się na odkłady powietrzne. Przygotowujemy je następująco: na wybranych pędach usuwamy pierścienie kory (jednak na tyle ostrożnie, aby nie skaleczyć znajdującego się pod nią drewna) szerokości 2-3 cm i miejsce to na odcinku 10-15 cm obkłada- my wilgotnym mchem Iub włóknistym torfem ściśle obowią- zując go folią (później - oczywiście musimy czuwać, aby ów mech, czy torf, były s t a l e wilgotne, jeśli grozi im wy- schnięcie, możemy przez folię dostarczyć im wody, na przy- kład wstrzykując ja tam). 13 Zamiast usuwania kory można nacinać gałązkę, wkładając w szczelinę odrobinę mchu. Po pewnym czasie, różnym dla poszczególnych gatunków, wyrastają korzenie przybyszowe. Gdy korzenie rozwiną się dostatecznie, przerastając mech lub torf, odcinamy pędy i sadzimy je do osobnych doniczek, które ustawiamy w ciepłym, zacienionym miejscu i często zrasza- my, a przesadzamy do gruntu dopiero po przyjęciu się (być może, że nowoposadzone do doniczek rośliny będą wymagały dodatkowo osłony z folii, bądź choćby nakrycia ich słoikami). Ostatnim z możliwych sposobów rozmnażania jest wykorzy- stanie zdolności spokrewnionych roślin do zrastania się ze sobą. Rodzajów szczepienia i okulizacji (oczkowania) jest wiele. Dla nas przydatne będzie szczepienie przez zbliżenie (ablaktacja), przez stosowanie, w klin, na przystawkę boczną, za korę i okulizacja metodą odwróconego T. Przez zbliżenie szczepimy tylko te gatunki roślin, które trud- no zrastają się ze sobą. Stosując ten sposób, części naszcze- pianej - pędu szlachetnego - nie oddzielamy od egzemplarza matecznego do czasu całkowitego zrośnięcia się z podkładką. Do szczepienia przystępujemy w okresie pełnej wegetacji, gdy kora łatwo oddziela się od drewna. Na roślinie matecznej i na podkładce zdejmujemy wąskie paseczki kory, długie na 3-5 cm. Obie pozbawione kory powierzchnie stykamy dokład- nie ze sobą, związując obie części rafią lub nawet elastyczną włóczką i smarujemy maścią ogrodniczą. Jeśli nią nie dyspo- nujemy, zakładamy szczelny opatrunek z folii polietylenowej. Do odłączenia zrazu od egzemplarza matecznego nie możemy przystąpić wcześniej, aż zrośnie się on całkowicie z podkładką i, co więcej, wyda przyrosty. Wówczas dopiero odcinamy go od miejsca zrośnięcia. Następnym ze sposobów jest szczepienie za korę („kożuchów- ka”). Można się nim posłużyć wtedy, gdy wegetacja jest w pełni, a zrazy (zupełnie odcięte) są bardzo cienkie. Pod- kładka wymaga skrócenia o około 1/3. Następnie nacina się na niej korę równolegle do osi pionowej, odchyla ją i wsuwa 14 ścięty ukośnie zraz (płaszczyzna cięcia musi być niezwykle równa i jak najdłuższa). Miejsce szczepienia obwiązuje się mocno rafią albo elastyczną włóczką i smaruje maścią ogrod- niczą. Maścią smaruje się również górne płaszczyzny cięć zra- zu i podkładki. Szczepienie przez stosowanie wykorzystywać można tylko wtedy, gdy podkładka ma tę samą grubość co zraz. Zraz w dolnej jego części ścinamy skośnie i jak najbardziej gładko, starając się uzyskać jak najdłuższą powierzchnię cięcia. Na- stępnie zraz bierze się w wargi i podkładkę ścina w dokładnie taki sam sposób - skośnie i równo. Zraz przykłada się teraz do podkładki, tak aby miejsca cięcia możliwie jak najściślej dopasować do siebie. Następną czynnością jest obwiązanie i w ten sposób spojenie ze sobą obydwu komponentów (naj- lepiej rafią), a wreszcie dokładne zasmarowanie miejsca szczepienia maścią ogrodniczą. Szczepienie na przystawkę ma zastosowanie wtedy, gdy pod- kładka jest znacznie grubsza od zrazu. Zraz tnie się najpierw, tak jak do stosowania, a potem w górnym końcu cięcia tnie prostopadle do płaszczyzny pierwotnej cięcia i usuwa od góry zbędne drewno. W ten sposób uzyskamy dwie płaszczyzny: jedną prostopadłą do osi pędu, drugą ukośnie podłużną Na- stępnym etapem jest przygotowanie podkładki. Te ostatnią traktujemy najpierw jak do szczepienia przez stosowanie (ukośnie), a następnie - mniej więcej w połowie ukośnej płaszczyzny cięcia - prostopadle do osi pędu podkładki. Oby- dwa komponenty - naszczep i podkładkę - zespalamy teraz ze sobą za pomocą wiązania i miejsce szczepienia dokładnie za- smarowujemy maścią ogrodniczą. Szczepienie w klin podobne jest do przystawki bocznej. Pole- ga ono na wycięciu w podkładce (po zdjęciu paska kory) trój- kątnego, klinowego zagłębienia i wpasowaniu w nie takiego samego „zastruganego” trójkątnie zrazu. Obydwa komponen- ty związujemy ze sobą jak najściślej i miejsce szczepienia za- smarowujemy maścią ogrodniczą. 15 Okulizacja różni się od poprzedniego sposobu rozmnażania tym, że jako naszczepianego elementu nie używa się kawałka pędu, lecz pojedynczego pąka (oczka). Znane są dwa sposoby okulizacji: w śpiące oczko i w żywe oczko . Wybranie któregoś z nich zależy głównie od tego, czy chcemy, aby szlachetny pęd wyrósł jeszcze w roku okulizacji (co w przypadku roślin opisywanych w tej książce jest nie do przyjęcia), czy też w następnym sezonie. Oczkujemy śpiącym oczkiem , gdy podkładka znajduje się w pełni wegetacji (można poznać to po łatwym odstawaniu kory od drewna). Najczęściej optymalną porą wykonywania tego zabiegu jest połowa sierpnia. Ze wszystkich rodzajów okulizacji omówiony zostanie tylko jeden, zwany metodą odwróconego T, najłatwiejszy do wyko- nania przez amatorów. Z rośliny, którą chcemy rozmnożyć, bierzemy młody, ale całkowicie już wykształcony, jednorocz- ny pęd. Odcinamy z niego liście, pozostawiając ich ogonki. Jeśli na zrazie znajdują się kolce, usuwamy je. Oczko, które się nie przyjęło, brunatnieje, marszczy się i mimo przywiązania do podkładki wyraźnie od niej odstaje. Gdy zabieg się nie uda, można go powtórzyć, okulizując po- wyżej lub poniżej poprzedniego miejsca, ale dopiero w roku następnym. Najlepiej zakładać od razu kilka oczek, przez co wzrasta szan- sa, że któreś się przyjmie. Jeśli zrosną się wszystkie, zosta- wiamy jeden, dwa najsilniejsze pędy z tych, które wybiją. Może jednak się zdarzyć, że wszystkie zostaną odrzucone. Do oczkowania służy specjalny nóż ogrodniczy, zwany okuliza- kiem, ale można go z powodzeniem zastąpić żyletką i nożem kuchennym o wąskim ostrzu i spiczastym czubku. Po wyrośnięciu szlachetnego pędu musimy zadbać, aby rósł on prostopadle w górę i dał się z czasem uformować w koronę W tym celu najlepiej jest przywiązać go do jakiejś podpórki, ale dopiero wówczas, gdy wyrośnie na tyle, że nie będzie mu groziło wyłamanie przy próbie przygięcia do pionu. Pęd pozo- 16 stawiony sam sobie dość często zamiast ku górze rośnie w bok i chociaż z czasem samoistnie wykształci się zeń koro- na, to jednak będzie ona niesymetryczna. (por.: Andrzej S a r w a, Egzotyczne rośliny użytkowe w domu i w ogrodzie, Warszawa 1989, s. 21-36). PROWADZENIE SZKÓŁKI Jeśli decydujemy się na rozmnażanie drzew, krzewów i pną- czy we własnym zakresie, jesteśmy zmuszeni do założenia niewielkiej szkółki, w której rosnąć będą młode egzemplarze. Będzie to konieczne, oczywiście, gdy grządka, na której siali- śmy rośliny, okaże się zbyt mała i nie będzie mogła być jed- nocześnie szkółką. Pod szkółkę wybieramy ziemię - o ile to jest akurat możliwe - tylko taką, w której mogłyby rosnąć, jeśli nie wszystkie, to przynajmniej zdecydowana większość gatunków przeznaczo- nych do uprawy na naszej działce, czy ogródku. Nie powinno się wybierać miejsc o ziemi lichej - suchych, ja- łowych piasków czy zlewnych, ciężkich glin, chyba, że nie mamy innej możliwości. Najlepsze będzie przeznaczenie na szkółkę części ogrodu o ziemi od lat starannie uprawianej, o dużej miąższości humusu (wierzchniej warstwy próchni- czej), żyznej i urodzajnej. Gdyby nie było to możliwe, wskazane jest wybrać kawałek działki, obficie nawieźć wiosną i przez lato uprawiać tam wa- rzywa, a dopiero po ich usunięciu zakładać szkółkę. Gdy i ta- kiej możliwości nie ma, jesienią na wybranym kawałku grun- tu należy rozrzucić dobrze rozłożony kompost zmieszany z odkwaszonym torfem (w stosunku 1:1) w dawce około 10 kg na 1 m2 i głęboko przekopać. Miejsce pod szkółkę musimy przekopać jak najwcześniej, naj- lepiej tuż po zbiorze warzyw, o ile takowe tam rosły. Gdy po przekopaniu ziemia się nieco uleży, wyrównujemy ją i wyty- 17 czamy linie oddalone od siebie o 50 -70 cm. Wskazane jest, by linie te (później posadzimy tam rośliny) biegły w kierunku północ-południe, co zapobiegnie wzajemnemu zacienianiu się roślin. Odstępy pomiędzy sadzonymi w liniach dziczka- mi winny wynosić około 30 cm. W następnym roku - aż do momentu uszlachetnia poprzez przeszczepianie - cała opieka nad szkółką polega jedynie na systematycznym odchwaszczaniu ziemi i spulchnianiu jej (płytkim i ostrożnym, żeby nie uszkodzić korzeni), a w razie konieczności, gdy lato jest wyjątkowo suche, także i podlewa- niu. W sezonie wegetacyjnym nie ma potrzeby dokarmiania roślin nawozami. Gdy drzewka przeszczepiamy w sierpniu (pod warunkiem oczywiście, iż pieńki rnają odpowiednią grubość), możemy z nimi postąpić dwojako. Albo najbliższej jesieni sadzimy je na miejsca dla nich przeznaczone, albo pozostawiamy na jeszcze rok w szkółce. Bez względu jednak na to, na który wariant postępowania byśmy się zde- cydowali, wiosną następnego roku, na przełomie lutego i marca, zaokulizowane rośliny ucinamy ponad miejscem oczkowania, co umożliwi wybicie się szlachetnego pędu. Nie dotyczy to oczywiście drzew przeszczepianych przy zastoso- waniu innych metod. ZAKŁADANIE SADU Na początku należy wspomnieć - choćby krótko - o rodzajach ziem, osłonach i podziale ogrodu. Niezbyt często spotyka się takie ziemie, na których wogóle nie dałoby się uprawiać żadnych roślin sadowniczych. Jedy- nie ziemie absolutnie jałowe, bądź to suche, piaszczyste, bądź odwrotnie - bardzo ciężkie, gliniaste i zlewne, nie będą mogły wyżywić roślin, które są opisane na kartach tej książki. 18 Co do innych gleb, zwykle udaje się znaleźć dla nich, jeśli nie wszystkie, to przynajmniej niektóre gatunki. Dlatego tak bar- dzo istotne jest przebadanie ziemi, na której mamy zamiar założyć nasz sad. Niezmiernie istotnym będzie zbadanie nie tylko humusu (czyli wierzchniej, części gleb, decydującym o ich urodzajno- ści), ale i podglebia, od którego także zależy czy, i jak będą plonować uprawiane rośliny. Przy badaniu ziemi z naszej działki, czy ogródka przydomo- wego powinno się brać pod uwagę, nie tylko jej własności chemiczne, lecz również fizyczne, miąższość humusu i stan jej wilgotności. Badaniem gleby zajmują się wyspecjalizowa- ne stacje naukowe, które potrafią nam odpowiedzieć na pyta- nia: co możemy uprawiać, jak nawozić itp. Chociaż takie ba- danie trochę kosztuje, to warto w nie zainwestować, bo już na samym początku, jeszcze przed założeniem sadu, będziemy wiedzieli co będzie rosło na naszej działce, co ewentualnie może rosnąć, a co nie będzie rosło na pewno. Zatem nie po- dejmiemy pracy niejako „w ciemno”. A teraz - tak mi się przynajmniej wydaje - najlepiej zrobię, jeśli zacytuję fragment dzieła prof. Józefa Brzezińskiego, któ- re chociaż powstało przed kilkudziesięciu laty, w tej akurat kwestii, szczególnie dla działkowiczów, jest wciąż aktualne i użyteczne. Oto opisy poszczególnych gleb i przydatności dla uprawy różnych gatunków roślin: „Czarnoziemy i lekkie glinki. Ziemiami najlepszymi pod sady są niewątpliwie te, na których wszystkie prawie rodzaje drzew mniej lub więcej się udają. Do takich należą przedew- szystkiem żyzne gliniaste czarnoziemy, a także ziemie glinia- ste lub mułkowate, dostatecznie przepuszczalne, a przytem głębokie. Do tej kategorii należą przedewszystkiem ziemie, tzw. popielatki (czyli lessy - występujące głównie w Sando- mierskiem, Lubelskiem i Krakowskiem - przyp.: A.S.). Są to lekkie glinki, bardzo głęboko jednolite, a przytem przepusz- czalne i przewiewne, a zatem doskonale się nagrzewające. Do 19 doskonałych ziem należą namuły wodne, pospolite w doli- nach rzek, jeżeli tylko są dostatecznie głębokie. Mając taką ziemię, możemy na niej sadzić wszelkie drzewa (krzewy i pnącza - A.S.) owocowe, a w ich doborze kierujemy się tylko mniejszą lub większą wilgotnością gleby, względami na klimat miejscowy (...). Na takich gruntach, zależnie natu- ralnie od ich położenia i wilgotności otrzymywać można rów- nie dobrze piękne gruszki wszystkich odmian , jak jabłka, śliwki i wiśnie (oczywiście na czarnoziemach i lessach można uprawiać wszystkie z opisanych w tej książce roślin, bez względu na to czy będą to drzewa, krzewy i pnącza szlachet- ne, czy dzikie - A.S.) Ziemie gliniaste, ciężkie i silnie wodę zatrzymujące, nie nada- ją się dla czereśni i gruszek, a szczególniej dla delikatniej- szych odmian grusz (a także prawie wszystkich opisanych tu- taj roślin). Dobrze udawać się na nich mogą za to jabłonie i śliwy. Bardzo ciężkie ziemie gliniaste i iłowate, nieprzepusz- czalne, do hodowli (poprawnie: uprawy - A.S.) drzew (krze- wów i pnączy - A.S.) mało się nadają. (...) Ziemie lekkie, piaszczyste. Przeciwieństwo do ziem ciężkich i wilgotnych stanowią grunta mniej lub więcej piaszczyste i zbyt przepuszczalne, ale za to łatwo się nagrzewające i cie- płe. Na gruntach bardzo piaszczystych i jałowych żadne drze- wo (krzew i pnącze - A.S.) owocowe (...) hodowanym być nie może. Na ziemiach piaszczystych, lecz o tyle, o ile jeszcze spójnych i żyznych, udają się wszystkie drzewa owocowe (i wszystkie rośliny opisane w tej książce), ale wymagają sil- niejszego nawożenia niż na czarnoziemach lub glinkach (les- sach - przyp.: A. S.). Im klimat jest wilgotniejszym (...) tym ziemie piaszczyste, pomimo swoich wad, zyskują więcej na wartości z punktu hodowli drzew owocowych (...) Ziemie wapienne i kredowe, zawierające znaczny procent wapna, nie nadają się dla drzew ziarnkowych, a szczególniej dla gruszy, która na nich źle rośnie (...). Dobre są za to dla drzew pestkowych i winorośli; czereśnie i winorośl rosną na 20
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sad inny niż wszystkie. Szlachetne i dzikie drzewa, krzewy i pnącza owocowe w ogródku i na działce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: