Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00285 006355 14490246 na godz. na dobę w sumie
Sąd nad demoralizacją nieletnich. Konteksty wychowawcze - ebook/pdf
Sąd nad demoralizacją nieletnich. Konteksty wychowawcze - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 174
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-126-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Publikacja dotyczy interwencji sądowych w przypadku stwierdzenia objawów demoralizacji nieletnich, a także dorastających dzieci, które z różnych powodów nabyły status „podsądnej młodzieży”. Nieprzypadkowo autorki używają określenia „różne powody”, związanego z bardzo pojemnym i jednocześni e nieostrym pojęciem demoralizacji. Termin ten jest kluczową kategorią ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, która wskazuje sposoby reagowania w sytuacji, gdy dorastające dziecko łamie normy prawne, moralne i obyczajowe oraz wzrasta w warunkach stanowiących zagrożenie dla jego rozwoju społecznego. Wiele pojęć zawartych w ustawie budzi wątpliwości autorów opracowań poświęconych analizie polskiego modelu sprawiedliwości wobec nieletnich - zarówno prawników, kryminologów, jak i pedagogów czy psychologów. Wątpliwości te omówiono w książce, a dodatkowo przekaz ten wzmocniono danymi pochodzącymi z badań własnych autorek.

W publikacji przyjęto kilka perspektyw oceny modelu sprawiedliwości wobec nieletnich. Zasadne jest jednak wyjaśnienie nieobecności analiz stricte prawniczych. Wątki prawnicze pojawiają się naturalnie, jednak celowo nie są rozwijane i pogłębiane. Służy to wzmocnieniu realizacji zamierzonego celu, czyli próbie spojrzenia na ustawę wyłącznie przez pryzmat jej wychowawczych funkcji, jakie powinna lub mogłaby pełnić w odniesieniu do dzieci zagrożonych demoralizacją.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Renata Szczepanik, Agnieszka Jaros, Magdalena Staniaszek – Uniwersytet Łódzki Wydział Nauk o Wychowaniu, Pracownia Pedagogiki Specjalnej 91-408 Łódź, ul. Pomorska 46/48 RECENZENT Małgorzata Michel REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Małgorzata Szymańska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/littleny © Copyright by Authors, Łódź 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07218.15.0.K Ark. wyd. 12,0; ark. druk. 10,875 ISBN 978-83-8142-125-6 e-ISBN 978-83-8142-126-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wprowadzenie ....................................................................................................... 7 1. Problematyzowanie zachowań dorastających dzieci ................................... „Trudne dzieci” .................................................................................................... (Nie)stabilność zachowań problemowych młodzieży ......................................... Oznaczanie etykietą demoralizacji ..................................................................... Ponowoczesne warunki definiowania normy i dewiacji ...................................... Nieletni przestępcy ............................................................................................. 2. Instytucje reakcji kontroli formalnej wobec niepożądanych zachowań dorastających dzieci........................................................................................ Wymiar sprawiedliwości wobec nieletnich .......................................................... Dylematy demoralizacji ...................................................................................... Sąd wobec demoralizacji .................................................................................... Środki wychowawcze. Przypadek w jednym mieście ......................................... Nieletni wobec wymiaru sprawiedliwości ............................................................ 3. Mediacje dla nieletnich .................................................................................... Prawo wobec mediacji ........................................................................................ Postępowanie mediacyjne .................................................................................. Wychowawcze walory mediacji .......................................................................... Problematyczność modelu opiekuńczego w postępowaniu w sprawach nieletnich. Uwagi końcowe ................................................................................. Bibliografia ............................................................................................................. 11 11 19 29 44 48 55 55 68 75 89 129 135 135 140 143 151 161 Wprowadzenie W Polsce zasadniczą przesłanką, jaka leży u podstaw reagowania na niewłaściwe zachowania dorastającego dziecka, jest troska o jego dobro1. Uznaje się również, że formalna reakcja kontroli społecznej wobec dora- stających dzieci to rodzaj inwestycji w ich przyszłość poprzez zaprojekto- wanie takich oddziaływań opiekuńczych i wychowawczych, których celem będzie zapobieżenie rozwojowi i utrwaleniu się dewiacji. Przedmiotem za- interesowania autorek niniejszego opracowania jest interwencja sądowa w przypadku stwierdzenia objawów demoralizacji nieletnich, a pośrednio bohaterami książki są dorastające dzieci, które z różnych powodów nabyły status „podsądnej młodzieży”2. Nieprzypadkowo autorki książki używają określenia: „różne powody”. Związane jest to bowiem z bardzo pojemnym i jednocześnie nieostrym po- jęciem demoralizacji. Termin ten jest kluczową kategorią ustawy o postę- powaniu w sprawach nieletnich. Dokument ten narzuca konkretne ramy sposobom reagowania w sytuacji, gdy dorastające dziecko łamie normy prawne, moralne i obyczajowe oraz wzrasta w warunkach stanowiących zagrożenie dla jego rozwoju społecznego. Wiele pojęć zawartych w usta- wie budzi wątpliwości autorów opracowań poświęconych analizie pol- skiego modelu sprawiedliwości wobec nieletnich, zarówno prawników, 1 Z perspektywy pedagogiki resocjalizacyjnej kategorię tę analizuje szczegółowo Justy- na Kusztal, Dobro dziecka w procesie resocjalizacji. Aspekty pedagogiczne i prawne, Wydaw- nictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2018. 2 Określenie to stosujemy za Katarzyną Zarembą, Charakterystyka nieprzystosowa- nia społecznego młodzieży podsądnej, „Profilaktyka Społeczna i Resocjalizacja” 2015, nr 27, s. 7–37. 8 kryminologów, jak i pedagogów oraz psychologów. Wątpliwości te zostały omówione w książce. Dodatkowo niektóre problemy zostały zilustrowane danymi pochodzącymi z badań własnych autorek. W pracy przyjęto kilka perspektyw oceny modelu sprawiedliwości wo- bec nieletnich. Zasadne jest wyjaśnienie nieobecności jednej z nich, a mia- nowicie analiz stricte prawniczych. Wątki prawnicze pojawiały się naturalnie w wielu fragmentach książki, jednakże celowo nie były odpowiednio rozwi- jane i pogłębiane3. Autorki opracowania nie aspirują do przeprowadzenia analizy i oceny modelu przez pryzmat jej prawno-formalnych przesłanek. Ekspertyzy i oceny prawne ustawy są przedmiotem bogatego piśmien- nictwa naukowego, a także stanowią odrębne pole dyskusji oraz analiz4. Autorki zdają sobie sprawę z tego, że niektóre problemy prawne zostały zaprezentowane przez nie w książce w sposób uproszczony. W pewnym sensie służyło to wzmocnieniu realizacji zamierzonego celu, czyli próbie spojrzenia na ustawę wyłącznie przez pryzmat jej funkcji wychowawczych, jakie powinna lub jakie mogłaby mieć do spełnienia w odniesieniu do dzieci zagrożonych demoralizacją i przestępczych. Książka składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy, zatytułowany Pro- blematyzowanie zachowań dorastających dzieci, stanowi przegląd najważ- niejszych sposobów analizowania zagadnień określanych mianem trudno- ści wychowawczych, zaburzeń w zachowaniu, naznaczenia demoralizacją oraz przestępczości nieletnich. Zagadnienia te scharakteryzowano przez pryzmat wyników badań kryminologicznych, psychologicznych, socjolo- gicznych, filozoficznych i pedagogicznych, próbując ukazać złożoność i wieloaspektowość problematyki. W drugim rozdziale uwagę autorek skupiają Instytucje formalnej kon- troli społecznej wobec niepożądanych zachowań dorastających dzieci. Tę część rozpoczyna prezentacja najważniejszych przesłanek ideologicznych i rozwiązań systemowych leżących u podstaw różnych modeli systemu sprawiedliwości wobec nieletnich. Kolejno dokonano prezentacji argu- mentów na rzecz celowości, słuszności i kontrowersji wokół istniejących rozwiązań prawnych i organizacyjnych polskiego systemu zapobiegania demoralizacji i przestępczości nieletnich. Posiłkując się dostępnymi wyni- kami badań, raportów i sprawozdań, formalna reakcja kontroli społecznej omówiona została z uwzględnieniem nie tylko stanowiska naukowców i ba- daczy, ale także sędziów (ich opinii na temat ustawy) oraz dorastających 3 Nieco inne stanowisko prezentuje Kusztal (Dobro dziecka…), która uważa, że inte- gracja perspektywy pedagogicznej i prawnej w resocjalizacji, aczkolwiek kontrowersyjna, jest uzasadniona. Autorka formułuje wniosek o wspólnych aksjologicznych podstawach myślenia pedagogicznego i prawnego oraz podaje w wątpliwość zasadność rozgraniczania i antagoni- zowania tego, co u swoich podstaw – jej zdaniem – jest już zintegrowane. 4 Na przykład opinie czy uwagi do projektów nowelizacji ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich. Wprowadzenie 9 dzieci (zwłaszcza w kontekście kontaktów z policją). W tej części pracy zaprezentowano również wyniki badań własnych zrealizowanych na tere- nie dwóch łódzkich sądów rodzinnych i nieletnich. Ich wyniki potraktowane zostały przez autorki książki nie jako punkt kulminacyjny podjętych rozwa- żań, ale jako ilustracja problemów podnoszonych przez różnych naukow- ców i badaczy. Ostatni rozdział poświęcony został Mediacji dla nieletnich. Zasadni- czym celem było tutaj ukazanie wychowawczych walorów oraz próba usta- lenia warunków, które sprzyjałyby zwiększeniu popularności tej instytucji w postępowaniu z nieletnimi. W uwagach końcowych autorki podjęły próbę oceny i wskazania na najważniejsze czynniki świadczące o specyficznej „problematyczności” polskiego modelu opiekuńczego. Renata Szczepanik, Agnieszka Jaros, Magdalena Staniaszek Wprowadzenie 11 1. Problematyzowanie zachowań dorastających dzieci „Trudne dzieci” Pojęcie „niepożądanego społecznie” czy „problemowego” zachowania dziecka definiowane jest na wiele sposobów. Najogólniej mówiąc, jest to zachowanie, które jest niewłaściwe u dziecka, nieoczekiwane i na pew- no takie, które jest niechciane oraz dotkliwie odczuwane przez otoczenie, a także zakłóca ład i harmonię danego układu społecznego. W bogatym piśmiennictwie naukowym przedstawiane są analizy i prezentowane kla- syfikacje oraz typologie określonych cech lub ich zespołów, których wspól- nym mianownikiem jest niepożądane zachowanie dziecka czy dorasta- jącego młodego człowieka1. Analiza literatury naukowej poświęconej tej 1 W piśmiennictwie naukowym można znaleźć wiele prób porządkowania dorobku teo- retycznego poświęconego problematyce nieprzystosowania społecznego. Kierunki i liczne propozycje ujmowania nieprzystosowania społecznego analizują m.in. M. Gajewski, Zabu- rzenia procesu socjalizacji. Wykolejenie i nieprzystosowanie społeczne młodzieży w ujęciu psychologicznym, społecznym i pedagogicznym, „Rocznik Wydziału Pedagogicznego Aka- demii Ignatianum” 2013, nr 16, s. 35–60; L. Pytka, Pedagogika resocjalizacyjna. Wybrane zagadnienia teoretyczne i metodyczne, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 1995; M. Konopczyński, Pedagogika resocjalizacyjna. W stronę działań kreują- cych, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2014; E. Wysocka, Diagnoza w resocjalizacji, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 22–24; L. Pytka, Teoretyczne problemy diagnozy w wychowaniu resocjalizującym, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, War- szawa 1986, s. 67–96. Wprowadzenie 12 problematyce pokazuje, że rodzaje przypisywanych znaczeń wyznaczane są perspektywą definiującego oraz jego celem. Niewłaściwe zachowanie dziecka może więc być traktowane jako wy- izolowana postać określonego postępowania, specyficznej reakcji (przyj- mując status incydentu, jednorazowego odstępstwa od normy) lub objaw określonego stanu (ogólnej i względnie trwałej kondycji psychospołecznej). Z tym drugim przypadkiem kojarzy się powszechnie stosowany termin „nie- dostosowanie społeczne” oraz współwystępujący z nim (lub, częściej, za- miennie stosowany) zwrot: „nieprzystosowanie społeczne”2. W Polsce początek naukowej dyskusji oraz złożonemu i wielowymia- rowemu sposobowi traktowania problemów dziecka przejawiającego nie- właściwe zachowania społeczne dała Maria Grzegorzewska3. Właściwie do końca lat 50. ubiegłego wieku, zanim wprowadziła ona do piśmiennic- twa naukowego termin „niedostosowanie społeczne”, problematyka ta była analizowana przez pryzmat anormalności, moralnego zaniedbania i wyko- lejenia. Zachowanie dzieci i młodzieży, które budziło niepokój dorosłych, traktowane było nawet jak choroba, a oni sami określani mianem „pacjen- tów”, wobec których formułowano określone postulaty „wychowania lecz- niczego”4. Sytuacja społeczno-polityczna wczesnych lat powojennych nie sprzyjała zresztą podejmowaniu tematyki i realizacji pogłębionych badań nad sytuacją dzieci niedostosowanych społecznie. Niepożądane zachowa- nia dorastających dzieci i młodych ludzi, którzy eksperymentowali lub prze- kraczali narzucane przez nowy ustrój normy obyczajowe, były upolitycznia- ne i zarzucano im „przesiąknięcie ideologią faszystowską” lub hołdowanie znienawidzonej przez władze powojennej Polski „modzie amerykańskiej”. Takim zachowaniom, jak: pobicie konduktora, który chciał „wylegitymować rozwydrzoną młodzież”; wyrzucenie z wagonu nauczyciela, który zwrócił uwagę grupie młodych ludzi; zachowania aroganc- kie i ordynarne w stosunku do pasażerów; wyskakiwanie w biegu z pociągu, chodzenie po zderzakach, zaczepianie dziewczyn5, nadawano wrogi, antypaństwowy charakter. Komunistyczni decydenci nie dociekali rzeczywistych przyczyn chuligaństwa, a w polityczno-społecz- nych warunkach Polski powojennej właściwie nie była możliwa dyskusja 2 Opis tych terminów oraz różnice pojęciowe przedstawia m.in. M. Konopczyński, Pe- dagogika resocjalizacyjna…, s. 15–16. 3 M. Grzegorzewska, Pedagogika specjalna, Państwowy Instytut Pedagogiki Specjal- nej, Warszawa 1960, s. 33; por. L. Pytka, Ewolucja języka pedagogiki resocjalizacyjnej w Pol- sce, „Opieka. Wychowanie. Terapia” 2008, nr 1–2, s. 23. 4 Na przykład N. Han-Ilgiewicz, Nieznośni chłopcy. Typy plastyczności psychicznej, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1958. 5 A. Zaćmiński, „Poena sine lege” – czyny chuligańskie w orzecznictwie Komisji Spe- cjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym (1951–1954), „Dzieje Najnow- sze” 2016, nr 1, s. 90. Sąd nad demoralizacją nieletnich. Konteksty wychowawcze 13 naukowa nad uwarunkowaniami i rzeczywistymi powodami zjawiska de- moralizacji młodzieży: Nie pisano o rozkładzie więzi rodzinnych, dewaluacji roli organizacji młodzie- żowych, nieudolności szkoły, wszechogarniającej propagandzie, która rozmijała się z rzeczywistością, o buncie przeciw dwulicowości (co innego mówiono w domu, a co innego w przestrzeni publicznej), konflikcie pokoleń, deprecjacji religii i wartości chrze- ścijańskich czy patologiach towarzyszących tzw. socjalistycznej industrializacji. Zupeł- nie pomijano fakt drastycznego pogorszenia się warunków życia ludności w czasie realizacji planu sześcioletniego oraz rozgoryczenie społeczeństwa, szczególnie mło- dzieży, będące efektem dysonansu między propagandową wizją socjalistycznego do- brobytu (oczekiwaniami) a pogłębiającą się pauperyzacją. Ciężka praca, niskie zarob- ki, przeludnione mieszkania, specyfika życia w domach (hotelach) robotniczych, brak perspektyw oraz dewaluacja celów życiowych spowodowały, że życie młodzieży to- czyło się w miejscach publicznych, na ulicach, w parkach, lokalach i różnych zakamar- kach miast. Jednym słowem, młodzi ludzie zdominowali przestrzeń publiczną. Część młodzieży, próbując oderwać się od koszmarnej rzeczywistości, uciekała w świat iluzji i marzeń, starając się naśladować zakazany zachodni styl życia. Inni, mając kłopoty z odnalezieniem dla siebie miejsca w socjalistycznej rzeczywistości, stoczyli się na jej margines. Rozboje, kradzieże, bójki, włóczęgostwo, prostytucja stały się widocznym problemem społecznym6. Pierwsze badania w tym zakresie, będące zarazem próbą przełama- nia milczenia na temat ważnych problemów społecznych, przeprowadzono dopiero w połowie lat 50. Panujący wówczas klimat polityczno-ideologiczny narzucał naukowcom określoną narrację oraz obligował ich do odwoływa- nia się oraz podkreślania osiągnięć radzieckiej myśli naukowej. To właśnie dlatego w wielu opracowaniach tamtego okresu pojawia się teoria peda- gogiczna na przykład Antoniego Makarenki7, a wraz z nią propagowanie walorów wychowania kolektywnego oraz przez pracę i do pracy8. Kiedy więc jeszcze w połowie lat 50. Halina Spionek9 rozpoczęła badania oso- bowości młodzieży popełniającej przestępstwa i postawiła sobie za cel znalezienie psychologicznych przyczyn zachowań dewiacyjnych, za punkt wyjścia przyjęła tezę Makarenki, że głównym powodem problemów jest wadliwe wychowanie. Krytyce poddała zarówno koncepcje biologiczne, jak i osiągnięcia szkoły socjologicznej o środowiskowym wpływie na zacho- wania dewiacyjne, w końcu zaś amerykańską myśl psychologiczną, we- dług której przyczyn przestępczości dzieci należy poszukiwać na przykład w ich biedzie, rozbiciu rodziny i konfliktach uczuciowych. Krytykę swoją uzasadnia tym, że przedstawiciele szkoły psychologicznej nie badają przy- czyn istotnych, tylko wtórne, oraz nie uwzględniają związku przestępczości 6 Tamże, s. 91–92. 7 A. Makarenko, Poemat pedagogiczny, Książka i Wiedza, Warszawa 1949. 8 Przy czym praca nie była sama w sobie wartością wychowawczą, jeśli nie towarzyszył jej kontekst ideologiczny (ważne było ukształtowanie tzw. socjalistycznego stosunku do pracy). 9 H. Spionek, Trudności wychowawcze i przestępczość nieletnich (analiza psycholo- giczna), Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa 1956. Problematyzowanie zachowań dorastających dzieci 14 z warunkami historyczno-ekonomicznymi. W recenzji pochodzącej z 1957 r. Stanisław Siek10 ocenia jej doniesienia następująco: Spionek nie uznaje dotychczasowego dorobku naukowego psychologów zachod- nich. Chce wszystko zaczynać i budować od nowa. Ogromnie upraszcza zagadnie- nia. Zamiast szukać czynników związanych z działalnością przestępczą młodocianych (np. czynników biologicznych, ekonomicznych i środowiskowych), usiłuje znaleźć jakąś jedną przyczynę przestępstw. W zupełnie innej konwencji utrzymane są studia i analizy prezentowa- ne w kolejnych monografiach naukowych poświęconych tej problematy- ce11. Pod koniec lat 50. Stefan Batawia wraz z zespołem12 poddał badaniom grupę nieletnich (w tym tych, którzy opuścili mury więzienia) i stwierdził, że na kształtowanie się wadliwych postaw młodzieży wpływa środowisko rodzinne. Ustalił również, że nauka szkolna odgrywa znacząco pozytywną rolę w zapobieganiu i hamowaniu zjawisk dewiacyjnych młodych ludzi. Na lata 50. przypada także początek działalności naukowej Czesława Cza- pówa, który wraz z Stanisławem Manturzewskim przeprowadził badania mające charakter socjologiczno-pedagogicznej analizy chuligaństwa. Ba- dacze skoncentrowali się na grupach młodocianych popełniających czyny karalne. Pokłosiem ich prac była między innymi książka Czy Johnny zosta- nie gangsterem? Uwagi o metodach walki z przestępczością młodzieży13. Na początku lat 60. ukazało się opracowanie poświęcone problema- tyce najmłodszych dzieci określanych mianem „moralnie zaniedbanych”14. Omówiono w nim przejawy zjawiska, które dziś analizowane jest za pomo- cą kategorii demoralizacji. Badacze prześledzili dynamikę niepożądanych zachowań dzieci w okresie 5 lat. Stwierdzili, że w przypadku aż jednej trze- ciej badanych zachowania takie utrwaliły się i pogłębiły. W dyskusji naukowej socjologów i kryminologów na temat proble- mów związanych z opisem demoralizacji oraz przestępczości nieletnich 10 S. Siek, Trudności wychowania i przestępczość nieletnich: (analiza psychologiczna), Halina Spionek, Wrocław 1956, [recenzja], „Collectanea Theologica” 1957, nr 28(1), s. 212. 11 Szczegółowego przeglądu badań kryminologicznych prowadzących w Polsce w oma- wianym okresie, w tym projektów skupionych na przestępczości młodzieży, dokonał Leon Tyszkiewicz, Zarys rozwoju kryminologii w Polsce w latach 1945–1969, „Ruch Prawno-Ekono- miczny i Socjologiczny” 1970, nr 3, s. 61–74. 12 S. Batawia, J. Sochoń, H. Kołakowska, Proces społecznego wykolejenia się nielet- nich przestępców, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Instytut Nauk Prawnych PAN, War- szawa 1958; S. Batawia, M. Klimczak, H. Kołakowska, Dzieci moralnie zaniedbane, „Państwo i Prawo” 1963, nr 12. 13 Cz. Czapów, Czy Johnny zostanie gangsterem? Uwagi o metodach walki z przestęp- czością młodzieży, Wiedza Powszechna, Warszawa 1959. Rok później opublikowana została praca Cz. Czapówa i S. Manturzewskiego, Niebezpieczne ulice, Wydawnictwo Iskry, Warsza- wa 1960, a w kolejnych latach Cz. Czapów wydał książkę pt. Młodzież a przestępstwo. Zarys resocjalizacji metodą indywidualnych przypadków, cz. 1, Wydawnictwo Nasza Księgarnia, Warszawa 1962. 14 S. Batawia, M. Klimczak, H. Kołakowska, Dzieci moralnie… Sąd nad demoralizacją nieletnich. Konteksty wychowawcze 15 zaznacza się również stanowisko pedagogów. Na początku lat 60. w na- ukowy dyskurs poświęcony problematyce dzieci, które weszły w konflikt z prawem, włączyła się aktywnie Natalia Han-Ilgiewicz15 za sprawą mo- nografii, do której przedmowę napisała prekursorka polskiej pedagogiki specjalnej, Maria Grzegorzewska. Autorka w centrum swoich rozważań umieściła „potrzeby dziecka” i silnie promowała konieczność integrowania środowisk pedagogów i przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości w za- kresie rozwiązywania problemów „trudnego dzieciństwa”, w tym zapobie- gania przestępczości nieletnich. Ze współczesnej perspektywy Justyna Kusztal zauważa, że, choć Han-Ilgiewicz nie posługuje się kategorią „do- bra dziecka” (w dzisiejszym rozumieniu tego pojęcia) czy działaniem na rzecz dobra dziecka, to jest zwolenniczką podejścia opiekuńczego, któ- re zawiera elementy uczestnictwa dziecka w określaniu swoich potrzeb i sposobów ich realizacji16. Patologie społeczne z udziałem dzieci dość długo były nieobecne w pi- śmiennictwie naukowym i publicystycznym, ponieważ ich pojawianie się by- łoby dowodem klęski ustroju socjalistycznego i nie wpisywałyby się w przeka- zy propagandowe ówczesnej władzy. Niektórzy badacze podejmowali próby przekroczenia specyficznego tabu, jakim w Polsce Ludowej objęta była pro- blematyka demoralizacji dzieci. W piśmiennictwie naukowym lat 60. peda- godzy i psycholodzy chętnie operują określeniami: „trudnych” czy „trudnych uczniów”. Te archaicznie dziś brzmiące określenia mogą budzić sprzeciw i nasuwać określone wątpliwości: „trudne dziecko” to wyrażenie silnie lokują- ce problemy w samym dziecku (to ono jest „trudne”). Analiza piśmiennictwa pochodzącego z tamtego okresu pozwala jednak na stwierdzenie, że dys- kurs społeczny i naukowy wokół tematyki „trudnego dzieciństwa”, zwłaszcza dzieci wywodzących się z obszarów wielkomiejskich i uprzemysłowionych, nasycony jest głęboką troską o ich byt socjalny i rozwój psychospołeczny. Prekursorzy pedagogiki resocjalizacyjnej w Polsce wiele uwagi poświęcają warunkom (zdrowotnym, rodzinnym, tkwiącym w niewłaściwym wychowa- niu), jakie doprowadziły do niedostosowania społecznego „trudnych dzieci”17. Analiza opracowań pochodzących z tamtego okresu bogata jest w określe- nia, które zdejmują ciężar odpowiedzialności za zachowania problematyczne z „trudnych dzieci” i obciążają nimi środowisko wychowawcze. Przykłado- wo Han-Ilgiewicz, charakteryzując uczniów z problemem nieprzystosowania szkolnego, sięga po takie wyrażenie jak „chłopcy opóźnieni pedagogicznie”18. 15 N. Han-Ilgiewicz, Dziecko w konflikcie z prawem karnym, Państwowe Zakłady Wy- dawnictw Szkolnych, Warszawa 1965; taż, Nieznośni chłopcy… 16 J. Kusztal, Dobro dziecka w procesie resocjalizacji. Aspekty pedagogiczne i prawne, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2018. 17 Między innymi N. Han-Ilgiewicz, Dziecko w konflikcie… 18 N. Han-Ilgiewicz, Z doświadczeń łódzkiej szkoły dla chłopców społecznie niedostoso- wanych, „Szkoła Specjalna” 1967, nr 2, s. 145–151. Problematyzowanie zachowań dorastających dzieci
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sąd nad demoralizacją nieletnich. Konteksty wychowawcze
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: