Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00128 006048 13097673 na godz. na dobę w sumie
Sądownictwo konstytucyjne w państwach Grupy Wyszehradzkiej. Perspektywa politologiczno-prawna - ebook/pdf
Sądownictwo konstytucyjne w państwach Grupy Wyszehradzkiej. Perspektywa politologiczno-prawna - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 112
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2626-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> politologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Praca omawia zagadnienia związane z funkcjonowaniem Sądów Konstytucyjnych w czterech państwach Europy Środkowej, które tworzą Grupę Wyszehradzką, czyli w Czechach, Polsce, Słowacji i na Węgrzech. Autorzy w siedmiu rozdziałach zaprezentowali wyniki swoich badań odnoszące się do pozycji ustrojowej sądów konstytucyjnych, ich organizacji, organów uprawnionych do wnoszenia spraw, charakteru orzeczeń i skutków tychże orzeczeń.

Książka jest kolejną wspólną pracą tego samego zespołu autorów następującą po publikacji pt. „Parlament w państwach Grupy Wyszehradzkiej. Problemy metodologiczno-teoretyczne.” oraz „Władza wykonawcza w teorii i praktyce politycznej okresu transformacji. Doświadczenia państw Grupy Wyszehradzkiej”. Książka adresowana jest do studentów, wykładowców kierunku politologia, ale także do szerszego grona odbiorców zainteresowanych poruszaną tematyką, w pracy czytelnik odnajdzie bowiem podstawowe informacje dotyczące kompetencji i działania Sądów Konstytucyjnych w omawianych państwach.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Sądownictwo konstytucyjne w państwach Grupy Wyszehradzkiej Perspektywa politologiczno ‑prawna NR 3328 Sądownictwo konstytucyjne w państwach Grupy Wyszehradzkiej Perspektywa politologiczno ‑prawna Marka Barańskiego, Anny Czyż i Roberta Rajczyka pod redakcją Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2015 Redaktor serii: Nauki Polityczne Mariusz Kolczyński Recenzent Jerzy Mizgalski Spis treści Wstęp Rozdział pier wszy Robert Rajczyk Sądownictwo konstytucyjne. Wprowadzenie do problematyki Funkcje sądownictwa konstytucyjnego Tryb powoływania Organizacja wewnętrzna i funkcjonowanie Charakter prawny i skutki orzeczeń Rozdział drugi Robert Rajczyk Trybunał Konstytucyjny Rzeczypospolitej Polskiej Pozycja ustrojowa Organizacja i funkcjonowanie Organy uprawnione do wnoszenia spraw do Trybunału Konstytucyjnego Tryb orzekania Charakter i skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego Rozdział trzeci Marek Barański Odpowiedzialność konstytucyjna w Rzeczypospolitej Polskiej Wprowadzenie Rys historyczny sądownictwa konstytucyjnego i odpowiedzialności i konsty- tucyjnej cyjnej Zakres uprawnień i  kompetencji organu odpowiedzialności konstytu- Organy uprawnione do wnoszenia spraw w zakresie odpowiedzialności kon- stytucyjnej przed Trybunałem Stanu Powoływanie i tryb funkcjonowania Trybunału Stanu 7 11 13 15 16 17 20 21 23 25 27 28 31 31 33 37 40 41 6 Spis treści Złożenie wniosku o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej na ręce marszałka sejmu Postępowanie przygotowawcze Wszczęcie postępowania w sejmowej Komisji Odpowiedzialności Konstytu- cyjnej w stan oskarżenia Decyzja sejmu lub Zgromadzenia Narodowego o  postawieniu danej osoby Postępowanie jurysdykcyjne przed Trybunałem Stanu od przekazania aktu oskarżenia aż do uprawomocnienia się wyroku Postępowanie wykonawcze Charakter i skutki orzeczeń Trybunału Stanu Rozdział czwart y Anna Czyż Sąd Konstytucyjny Republiki Czeskiej Pozycja ustrojowa Organy uprawnione do wnoszenia spraw Charakter i skutki orzeczeń Rozdział piąt y Robert Rajczyk Sąd Konstytucyjny w Republice Słowackiej Pozycja ustrojowa Organizacja i funkcjonowanie Organy uprawnione do wnoszenia spraw Charakter i skutki orzeczeń Rozdział szóst y Sebastian Kubas Sąd Konstytucyjny Węgier Pozycja ustrojowa Organy uprawnione do wnoszenia spraw Charakter i skutki orzeczeń Rozdział siódmy Robert Rajczyk Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej Organizacja i funkcjonowanie Podmioty uprawnione do wnoszenia spraw Charakter prawny i skutki orzeczeń Bibliografia 43 43 44 44 45 46 46 50 50 56 62 67 68 70 72 73 76 76 83 87 95 97 99 100 105 Wstęp W  demokratycznym porządku prawnym suweren podejmuje decyzje bez- pośrednio lub poprzez swoich przedstawicieli — odpowiednio w  referendum lub przez reprezentantów w  parlamencie. Wola suwerena, jak zaznacza Domi- nique Rousseau, wyrażona jest zatem w konstytucji, a wola parlamentarzystów ma wobec niej charakter wtórny i podporządkowany. Instrumenty kontroli rzą- dzonych nad rządzącymi mają wymiar formalno -prawny oraz instytucjonalny. Pierwszy z nich przejawia się udziałem w wyborach oraz referendach, a drugi ma postać sądownictwa konstytucyjnego, gdzie przedmiotem kontroli jest wola ustawodawcy. Źródeł legitymizacji dla sądownictwa konstytucyjnego upatrywać należy zatem, zdaniem D. Rousseau, w ochronie praw i wolności człowieka oraz obywatela, a także kontroli władzy1. Eugeniusz Zwierzchowski zwraca uwagę, że „sądownictwo konstytucyjne można traktować jako kolejną próbę poszukiwania instytucjonalnych mechanizmów przeciwdziałania niektórym skutkom koncen- tracji władzy politycznej i  eliminacji lub przynajmniej ograniczenia wynika- jących z  tego faktu negatywnych skutków społeczno -politycznych”2. Zdaniem tego samego autora, rozwój sądownictwa konstytucyjnego ma również podło- że prawnoustrojowe związane z  federalnym ustrojem państwa i  koniecznością ochrony konstytucyjnego podziału kompetencji pomiędzy federację a jej części składowe3. Na świecie sądownictwo konstytucyjne funkcjonuje w  dwóch modelach: amerykańskim oraz europejskim. Podział geograficzny ma również związek z  procesem historycznego kształtowania się ustrojów politycznych na konty- nencie amerykańskim oraz po drugiej stronie Atlantyku. Amerykański system polityczny powstały na bazie nowoczesnych założeń republikańskich akcentu- je dobitnie kwestie ochrony praw obywatelskich i  równości wobec prawa. Na przestrzeni dziejów sprawa ta postrzegana była różnorako począwszy od nie- 1 D. Rousseau: Sądownictwo konstytucyjne w Europie. Tłum. M. Granat. Warszawa 1999, s. 34—38. 2 E. Zwierzchowski: Europejskie trybunały konstytucyjne. Katowice 1989, s. 16. 3 Ibidem, s. 17. 8 Wstęp wolnictwa aż po segregację rasową, jednakże poszerzenie komponentu ochro- ny praw jednostki miało charakter podmiotowy, a nie przedmiotowy. Ponadto ze względu na federalizm systemu konstytucyjnego i  precedensowy charakter orzeczeń sądownictwa powszechnego, to na jego barkach — na czele z Sądem Najwyższym — spoczywa czuwanie nad konstytucyjnością federalnych rozwią- zań ustawowych. Warto podkreślić, że w odróżnieniu do modelu europejskiego sądownictwa konstytucyjnego w Stanach Zjednoczonych nie ma kadencyjności sędziów, co w praktyce uwalnia ich od presji politycznej. Dominujący w Europie model sądownictwa konstytucyjnego sprowadza je przede wszystkim do wymiaru samodzielnego organu konstytucyjnego, któ- ry posiada de facto swoistego rodzaju kompetencje ustawodawcze w  zakresie eliminowania z obrotu prawnego wadliwych aktów normatywnych. Kadencyj- ność oraz udział parlamentu w  procedurze wyboru kandydatów na sędziów niosą ze sobą ryzyko upolitycznienia składu sędziowskiego, co jest jednym z  zagrożeń dla działalności orzeczniczej. Przykład takich negatywnych ten- dencji stanowi projekt zmiany ustawy o  Trybunale Konstytucyjnym Rzeczy- pospolitej Polskiej, z którego wynika, że w skład tego gremium będą mogły być powoływane osoby mające doświadczenie w stanowieniu prawa (na przykład parlamentarzyści). Inny istotny aspekt europejskiego modelu sądownictwa ma związek z dzia- łalnością orzeczniczą ponadnarodowych sądów europejskich4. Powyższe kwestie znalazły swoje omówienie w niniejszej książce. Prezentuje ona pozycję ustrojową oraz zakres kompetencji i znaczenie sądownictwa konstytucyjnego w państwach Grupy Wyszehradzkiej. To zasadniczy trzon tematu prezentowanej pracy zbioro- wej. Oprócz wymienionych elementów poruszona zostaje także sprawa funkcjo- nowania Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jako organu czuwającego nad zgodnością prawa europejskiego z pierwotnymi źródłami prawa wspólnoto- wego. Przedmiotowa publikacja stanowi także uzupełnienie wcześniejszych pub- likacji traktujących o legislatywie i egzekutywie członków tej grupy: Rzeczypo- spolitej Polskiej, Republiki Czeskiej, Republiki Słowackiej oraz Węgier. Autorzy koncentrują się nie tylko na przedstawieniu aspektów historycznych działania sądownictwa konstytucyjnego we wspomnianych krajach, ale  opisują również współczesność funkcjonowania trybunałów: tryb powoływania, organy upraw- nione do wnoszenia spraw oraz charakter i skutki prawne orzeczeń. W każdym z  prezentowanych krajów sądownictwo konstytucyjne jest zjawiskiem związa- nym ze schyłkowym okresem ustroju socjalistycznego ustroju państwowego. Dopiero budowa demokratycznych struktur prawnych lub państwowych jak w  przypadku rozpadu federacji czechosłowackiej — spowodowała jego rozwój w państwach Grupy Wyszehradzkiej. 4 L. Garlicki: Nowe zjawiska w kontroli konstytucyjności ustaw (przyczynek do dyskusji nad legitymacją sądownictwa konstytucyjnego). „Przegląd Sejmowy” 2009, nr 4 (93), s. 94. Wstęp 9 Praca składa się z siedmiu rozdziałów. Pierwszy z nich stanowi wprowa- dzenie do problematyki badawczej i  wyjaśnia genezę sądownictwa konsty- tucyjnego na  świecie oraz przedstawia najważniejsze modele, na podstawie których kategoryzuje się sądy konstytucyjne. W  rozdziale drugim Robert Rajczyk analizuje Trybunał Konstytucyjny Rzeczypospolitej Polskiej od cza- sów jego powstania w 1982 roku i rozpoczęcia działalności orzeczniczej w 1986 roku, jak również wzmocnienie jego roli ustrojowej po transformacji systemu politycznego w 1989 roku. Autor podkreśla funkcjonowanie kontroli prewen- cyjnej i następczej w polskim modelu funkcjonowania sądownictwa konstytu- cyjnego. Pierwszy rodzaj kontroli stanowi prerogatywę głowy państwa, która przed promulgacją ustaw i umów międzynarodowych występuje do Trybunału Konstytucyjnego o  zbadanie zgodności z  konstytucją rzeczonego aktu praw- nego. Orzeczenia wydane w trybie kontroli prewencyjnej mają charakter wią- żący. Drugi typ kontroli, najbardziej rozpowszechniony w Europie, ma z kolei za zadanie wyeliminowanie z  obiegu prawnego umów międzynarodowych, ustaw i aktów normatywnych centralnych organów administracji państwowej, co do których stwierdzono wadę prawną. Wadliwość, jak konstatuje R. Raj- czyk, pociąga za sobą konieczność określenia terminu usunięcia zakwestio- nowanego aktu prawnego oraz wiąże się także z interesującym zagadnieniem orzecznictwa częściowego oraz interpretacyjnego ze strony Trybunału Konsty- tucyjnego. Ze względu na  unikalną konstrukcję prawno -ustrojową kwestii odpowie- dzialności konstytucyjnej w Polsce, w rozdziale trzecim Marek Barański przed- stawia instytucję Trybunału Stanu nieobecną w  systemach konstytucyjnych pozostałych państw wyszehradzkiej czwórki. Instytucja ta orzeka w  przypad- kach naruszenia konstytucji przez czyn niewyczerpujący znamion przestępstwa. „W sytuacji uznania winy, stwierdzenie przez Trybunał Stanu popełnienia de- liktu konstytucyjnego wiąże się obligatoryjnie z  utratą zajmowanego stanowi- ska, z którego popełnieniem związana jest odpowiedzialność przed Trybunałem, a w przypadku prezydenta złożeniem urzędu” — wskazuje autor. W przypadku deliktu konstytucyjnego popełnionego przez parlamentarzystę Trybunał Stanu orzeka karę pozbawienia mandatu parlamentarnego. Za czyny stanowiące prze- stępstwo lub przestępstwo skarbowe Trybunał Stanu orzeka kary i środki karne na ogólnych zasadach. W katalogu kar wymienia się także między innymi utratę praw wyborczych, odznaczeń, tytułów honorowych czy też zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych. Co ciekawe, w stosunku do skazanych przez Trybunał Stanu nie stosuje się prezydenckiego prawa łaski. Rozdział czwarty Anna Czyż poświęca Sądowi Konstytucyjnemu w Repub- lice Czeskiej, wskazując na istotne znaczenie Karty Podstawowych Praw i Wol- ności dla czeskiego porządku konstytucyjnego. Jak podkreśla autorka, przy tworzeniu rozwiązań dotyczących funkcjonowania czeskiego Trybunału Kon- stytucyjnego, odwołano się do unormowań niemieckich. „Oparte są na założe- 10 Wstęp niu szerokiego zakresu skargi konstytucyjnej oraz na silnej pozycji Sądu Konsty- tucyjnego jako gwaranta praw podstawowych”. W  rozdziale piątym Robert Rajczyk opisuje Sąd Konstytucyjny Republiki Słowackiej — jedyny organ konstytucyjny Słowacji, którego siedziba znajdu- je się  poza stolicą państwa, Bratysławą. Jego historia związana jest z  funkcjo- nowaniem wspólnego państwa Czechów i  Słowaków oraz rozpadem federacji w 1993 roku. Powstanie Sądu Konstytucyjnego Republiki Słowackiej pierwszego stycznia 1993 roku wiąże się także z jednoczesną wymianą większości składu, co wpływa na linię orzeczniczą. Sebastian Kubas natomiast w  rozdziale szóstym prezentuje węgierski Sąd Konstytucyjny, który stanowił istotne novum ustrojowe, gdyż do 1989 roku taki organ konstytucyjny nie funkcjonował w socjalistycznym systemie konstytucyj- nym. Organem kontroli konstytucyjności pozostawał parlament, a jej emanacją była działająca w jego ramach w latach 1984—1989 Rada Prawa Konstytucyjne- go. Autor rozdziału wskazuje, że działania „rządzącego krajem premiera Vik- tora Orbána prowadzą do tego, że uprawnienia Sądu Konstytucyjnego ulegają ograniczeniom. Dochodzi do zaburzenia mechanizmu kontroli i  równowagi władz. Rządzący Fidesz przeforsowuje prawo, które wcześniej Sąd Konstytucyj- ny uznał za niezgodne z ustawą zasadniczą”. Zdaniem S. Kubasa, elita władzy nabiera przeświadczenia, że może obchodzić orzeczenia Sądu Konstytucyjnego. „Poprawki do konstytucji mają różny charakter, co dowodzi tego, że wszelkie przepisy prawa, zakwestionowane przez Sąd Konstytucyjny, mogą być uchwa- lone przez parlament kontrolowany przez Fidesz w  randze konstytucyjnej” — podkreśla autor rozdziału szóstego. Ostatni rozdział Robert Rajczyk dedykuje prezentacji wyjątkowej pozy- cji prawnej Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Specyfika rozdziału siódmego związana jest z podmiotowością prawną ponadnarodowej organizacji rządowej, jaką jest Unia Europejska. Publikacja przeznaczona jest w pierwszej kolejności dla studentów politolo- gii, prawa i administracji oraz dziennikarstwa, a także wszystkich zainteresowa- nych przemianami ustrojowymi w Europie Środkowej i Wschodniej. Robert Rajczyk Redaktor: Magdalena Białek Projektant okładki: Emilia Dajnowicz Korektor: Jadwiga Gaździcka Łamanie: Marek Zagniński Copyright © 2015 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208 ‑6336 ISBN 978 ‑83 ‑8012 ‑625 ‑1 (wersja drukowana) ISBN 978 ‑83 ‑8012 ‑626 ‑8 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 ‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e -mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 7,0. Ark. wyd. 9,0. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 20 zł (+VAT) Druk i oprawa: EXPOL, P. Rybiński, J. Dąbek, Spółka Jawna ul. Brzeska 4, 87 ‑800 Włocławek
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sądownictwo konstytucyjne w państwach Grupy Wyszehradzkiej. Perspektywa politologiczno-prawna
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: