Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00882 010765 7482522 na godz. na dobę w sumie
Samodzielni, zaradni, niezależni. Ludzie niepełnosprawni w systemie polityki, pracy i edukacji - ebook/pdf
Samodzielni, zaradni, niezależni. Ludzie niepełnosprawni w systemie polityki, pracy i edukacji - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 194
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-075-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika specjalna
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Nieustannie poszukuje się nowych rodzajów oddziaływania rehabilitacyjnego, które mobilizowałyby osoby niepełnosprawne do aktywności, zapewniały partnerską współpracę między osobami niepełnosprawnymi a pełnosprawnymi i ułatwiały przez to proces integracji. Dla powodzenia tych działań niezbędne staje się zaangażowanie instytucji państwowych, organizacji pozarządowych, a także podmiotów działających na zasadach komercyjnych. W niniejszej publikacji chcieliśmy określić, jakie systemowe i strukturalne warunki powinny być spełnione m.in. w sferze pracy, edukacji i szerzej w zakresie polityki społecznej, których rezultatem byłoby stworzenie dogodnych warunków dla realizacji celów i osiągania sukcesów życiowych przez osoby niepełnosprawne. Pragnęliśmy pokazać, jak wielki potencjał może być wykorzystany do szeroko rozumianego przeciwdziałania wykluczeniu i marginalizacji społecznej tej kategorii osób. 
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Samodzielni zaradni niezależni Samodzielni zaradni niezależni Ludzie niepełnosprawni w systemie polityki, pracy i edukacji pod redakcją Elżbiety Zakrzewskiej-Manterys i Jakuba Niedbalskiego Łódź 2016 Elżbieta Zakrzewska-Manterys – Uniwersytet Warszawski Katedra Socjologii Moralności i Aksjologii Ogólnej 00-927 Warszawa, ul. Nowy Świat 69 Jakub Niedbalski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Socjologii Organizacji i Zarządzania 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 RECENZENT Antonina Ostrowska KOORDYNATOR SERII Jakub Niedbalski REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Bogusława Kwiatkowska SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/alphaspirit © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06936.15.0.K Ark. wyd. 8,0; ark. druk. 12,125 ISBN 978-83-8088-074-0 e-ISBN 978-83-8088-075-7 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Elżbieta Zakrzewska-Manterys, Jakub Niedbalski Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Marek Rymsza Niepełnosprawny jako aktywny obywatel – problematyka integracji społecznej i  zawodowej osób niepełnospraw- nych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Elżbieta Zakrzewska-Manterys Niepełnosprawny jako self-adwokat działający w imieniu i na rzecz innych niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . Ewa Giermanowska Niepełnosprawny jako pracownik i pracodawca . . . . . . . . Joanna Sztobryn-Giercuszkiewicz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Alter idem – student z niepełnosprawnością w systemie szkolnictwa wyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 47 67 99 Natalia Wasielewska, Przemysław Nosal Niepełnosprawny jako pracujący w  systemie ekonomii społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 6 Streszczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 Noty o Autorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 Patronat Honorowy publikacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 SPIS TREŚCI Elżbieta Zakrzewska-Manterys Uniwersytet Warszawski Jakub Niedbalski Uniwersytet Łódzki Wprowadzenie Badania dotyczące sytuacji osób niepełnosprawnych w Polsce (Ostrowska 2005; Gąciarz 2014a, 2014b; Kryńska 2013) dowodzą, że ich życiową sytuację nadal oceniać moż- na jako trudną i z tego względu wymagającą wprowadze- nia określonych zmian zarówno na poziomie struktural- nym, systemowym, jak i społecznym (Ostrowska 2015: 13). W dalszym też ciągu w świadomości społecznej obecny jest obraz osoby niepełnosprawnej jako niesamodzielnej, bez- bronnej, niepotrafiącej zadbać o  siebie i  własne interesy. Z tego względu ludzie niepełnosprawni oceniani są bardzo często jako słabi, lękliwi, wycofani, nerwowi, niepewni sie- bie czy niezadowoleni z życia (Szarfenberg 2008: 5). Cechy te stanowią element stereotypu i uogólnionego obrazu osób niepełnosprawnych (Ostrowska 1994: 43–45). W ten sposób – pomimo zachodzących w polskim społeczeństwie zmian – nadal dochodzi do powielania uproszczonych opinii na temat ludzi niepełnosprawnych, które stają się częścią ko- lektywnego systemu założeń o naturze niepełnosprawności i osób nią dotkniętych, przyjmowanych przez członków da- nej zbiorowości (Ostrowska 2015: 222). Aby zmienić taki społeczny i niekorzystny wizerunek osób niepełnosprawnych, a jednocześnie doprowadzić do odczuwalnych przemian w ich codziennym życiu, podej- mowane są różnego rodzaju działania aktywizacyjne. Mają 8 one postać mniej lub bardziej zorganizowaną i odnoszą się do różnych sfer życia, w tym pracy, edukacji, a także w co- raz większym stopniu do takich obszarów, jak dostęp do sztuki, kultury czy możliwości uprawiana sportu. Proce- sowi temu towarzyszą z jednej strony przemiany społeczne dotyczące postaw wobec ludzi niepełnosprawnych, z dru- giej zaś, zmiany systemowe związane z  wprowadzaniem i realizacją nowych rozwiązań prawno-politycznych, któ- rych zadaniem jest zabezpieczenie praw tej kategorii osób (Ostrowska 2015). Ich symboliczny wymiar stanowi cho- ciażby fakt, iż według aktualnie obowiązujących założeń rehabilitacji i  polityki społecznej, osobę niepełnospraw- ną traktować należy jak partnera i  jednocześnie klienta, który świadomie wybiera najbardziej odpowiadającą mu ofertę (Koper, Nadolska 2012: 44). W związku z tym pod- stawowym zadaniem nowoczesnego systemu pomocowe- go powinno być rozpoznanie rzeczywistych potrzeb osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności. Zgodnie z tym podejściem konieczne jest przygotowanie odpowiednio zróżnicowanej oferty rehabilitacyjnej, która powinna za- wierać rozwiązania wspomagające wszechstronny rozwój osób z różnymi uszkodzeniami organizmu tak, aby w efek- cie umożliwić im pełne uczestnictwo w różnych dziedzi- nach życia oraz wartościowe pełnienie określonych ról społecznych, zgodnie z wytycznymi zawartymi w Między- narodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnospraw- ności i Zdrowia (International Classification of Functionig, Disability and Health, ICF, ogłoszonej w roku 2001 przez Światową Organizację Zdrowia) (Koper, Tasiemski 2013: 113–114). Z tego względu najbardziej pożądane są takie propozy- cje aktywności, które pozwalają na realizację różnych celów jednocześnie, przyczyniając się do rozwiązywania różno- rodnych problemów, doświadczanych przez osoby niepeł- nosprawne. W związku z tym poszukuje się ciągle nowych rodzajów oddziaływania rehabilitacyjnego, zwłaszcza takich, E. ZAKRZEWSKA-MANTERYS, J. NIEDBALSKI 9 które w największym stopniu mobilizowałyby osoby niepeł- nosprawne do aktywności, zapewniały partnerską współpra- cę między osobami niepełnosprawnymi a pełnosprawnymi i ułatwiały przez to proces integracji (ibidem: 114). Tym sa- mym proces, którego celem jest włączanie osób niepełno- sprawnych we wszelkie sfery życia ludzi sprawnych na zasa- dach równouprawnienia i koegzystencji, powinien odbywać się zgodnie z  zasadami idei integracji i  normalizacji. Dla powodzenia tych działań niezbędne staje się zaangażowanie instytucji państwowych, organizacji pozarządowych, a także podmiotów działających na zasadach komercyjnych. Sku- teczność realizacji idei integracji i normalizacji jest w dużej mierze wypadkową właściwego funkcjonowania wszystkich tych podmiotów (Gryglewicz, Smoleń 2006). W związku z tym naszym celem było wskazanie na sys- temowe i  strukturalne warunki, jakie powinny być speł- nione w sferze pracy, edukacji i szerzej w zakresie polityki społecznej jako takiej, które stworzyłyby dogodny grunt dla realizacji celów i osiągania sukcesów życiowych przez oso- by niepełnosprawne. W proponowanej publikacji chcieliśmy zatem wskazać na wieloaspektowość i zróżnicowanie sfer ak- tywności osób niepełnosprawnych, a także pokazać, że takie rodzaje aktywności osób niepełnosprawnych, jak polityka, praca, edukacja czy samopomoc, zawierają w sobie potencjał, który może być wykorzystany do szeroko rozumianego prze- ciwdziałania ich wykluczeniu i marginalizacji społecznej. Zawartość książki, uwzględniająca powyżej zarysowane aspekty społecznej rehabilitacji i aktywizacji osób niepeł- nosprawnych, podzielona została na obszary tematyczne przygotowane przez poszczególnych autorów, będących specjalistami z danego zakresu. W związku z tym, kolejne zagadnienia, które znalazły się w publikacji to: • Niepełnosprawny jako aktywny obywatel – problematy- ka integracji społecznej i zawodowej osób niepełnospraw- nych w  Polsce, przygotowany przez doświadczonego znawcę problematyki, Marka Rymszę; Wprowadzenie 10 • Niepełnosprawny jako „self-adwokat” działający w imie- niu i na rzecz innych niepełnosprawnych, autorstwa Elż- biety Zakrzewskiej-Manterys; • Niepełnosprawny jako pracownik i  pracodawca, którego autorką jest doświadczona badaczka Ewa Giermanowska; • Alter idem – student z niepełnosprawnością w systemie szkolnictwa wyższego, stanowiący wynik wieloletnich doświadczeń Joanny Sztobryn-Giercuszkiewicz, zatrud- nionej w Biurze Osób Niepełnosprawnych PŁ; • Niepełnosprawni w  systemie ekonomii społecznej, któ- rego napisania podjęła się wspólnie z  Przemysławem Nosalem, badaczka i  praktyk w  jednej osobie, Natalia Wasielewska, na podstawie jednego z projektów, realizo- wanego przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu. Proponowana książka jest zatem skierowana zarów- no do przedstawicieli środowiska akademickiego, przede wszystkim socjologów i pedagogów zainteresowanych pro- blematyką niepełnosprawności, jak również praktyków za- angażowanych w  udzielanie pomocy i  wsparcie tej grupy klientów pomocy społecznej oraz wszystkich tych, którzy w  życiu codziennym stykają się z  ludźmi niepełnospraw- nymi, a w szczególności do bliskich, członków rodziny czy znajomych tych osób. * * * Na zakończenie chcielibyśmy podziękować poszczegól- nym Autorom za to, że zechcieli wziąć udział w  naszym przedsięwzięciu, a także Pani Profesor Antoninie Ostrowskiej za cenne uwagi oraz wskazówki dotyczące recenzowanych tekstów oraz wszystkim tym, którzy przyczynili się do tego, że publikacja ujrzała światło dzienne i  przyjęła ostatecznie obecny kształt. Jeszcze raz serdecznie dziękujemy, a naszym Czytelnikom życzymy miłej lektury! E. ZAKRZEWSKA-MANTERYS, J. NIEDBALSKI BIBLIOGRAFIA 11 Gąciarz Barbara (2014a), Przemyśleć niepełnosprawność na nowo. Od instytucji państwa opiekuńczego do integracji i aktywi- zacji społecznej, „Studia Socjologiczne”, nr 2 (213), s. 15–42. Gąciarz Barbara (2014b), Model społeczny niepełnosprawności podstawa zmian w polityce społecznej, [w:] Barbara Gąciarz, Seweryn Rudnicki (red.), Polscy niepełnosprawni. Od kom- pleksowej diagnozy do nowego modelu polityki społecznej, Wydawnictwo AGH, Kraków, s. 17–43. Gryglewicz Andrzej, Smoleń Andrzej (2006), Systemowe deter- minanty osiągnięć polskich sportowców niepełnosprawnych na igrzyskach paraolimpijskich, [w:] Jerzy Chełmecki (red.), Społeczno-edukacyjne oblicza olimpizmu. Ruch olimpijski i niepełnosprawni sportowcy, t. II, AWF w Warszawie, Polska Akademia Olimpijska, Warszawa, s. 30–38. Koper Magdalena, Nadolska Anna (2012), Możliwości kształ- towania Ja cielesnego osób niepełnosprawnych poprzez ich uczestnictwo w  sporcie dostosowanym, [w:] Stanisław Ko- walik (red.), Kultura fizyczna dla osób niepełnosprawnych, AWF w Poznaniu, Poznań, s. 43–65. Kryńska Elżbieta (red.) (2013), Analiza sytuacji osób niepełno- sprawnych w Polsce i Unii Europejskiej, Raport przygotowa- ny w ramach projektu: Zatrudnienie osób niepełnosprawnych – perspektywy wzrostu, Wydawnictwo IPiSS, Warszawa. Ostrowska Antonina (2015), Niepełnosprawni w  społeczeństwie 1993–2013, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa. Ostrowska Antonina (1994), Badania nad niepełnosprawnością, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa. Szarfenberg Ryszard (2008), Pojęcie wykluczenia społecznego, In- stytut Polityki Społecznej UW, Warszawa. Tasiemski Tomasz, Koper Magdalena (2013), Miejsce sportu w  procesie rehabilitacji osób niepełnosprawnych fizycznie, „Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiąza- nia”, nr 3 (8), s. 111–134. Wprowadzenie Marek Rymsza Uniwersytet Warszawski Niepełnosprawny jako aktywny obywatel – problematyka integracji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych w Polsce STRESZCZENIE Artykuł omawia dwa podstawowe nurty aktywizacji osób niepeł- nosprawnych, jakimi są: (re)integracja (rehabilitacja) społeczna oraz (re)integracja (rehabilitacja) zawodowa. Przy tym aktywizacja zawo- dowa przedstawiona jest jako cel i rezultat przede wszystkim polityki państwa, a aktywizacja społeczna – jako przejaw i efekt funkcjonowa- nia trzeciego sektora, współtworzonego przez organizacje pozarządo- we (stowarzyszenia i fundacje). Autor wskazuje na komplementarność obu form aktywizacji, podkreślając, że obie prowadzić mają do efektu empowerment. Ponadto podkreśla brak koordynacji programów akty- wizujących prowadzonych przez różne instytucje i służby: Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, instytucje zatrudnie- nia socjalnego, pomoc społeczną i służby zatrudnienia. Słowa kluczowe: osoby niepełnosprawne, polityka społeczna, integra- cja społeczna, integracja zawodowa, rehabilitacja społeczna, rehabilita- cja zawodowa, aktywizacja, organizacje pozarządowe. 14 KWESTIE TERMINOLOGICZNE Termin „osoby niepełnosprawne” jest w języku polskim podstawowym określeniem zbiorczym dla osób nie-w-peł- ni-sprawnych. Termin ten przyjął się i  jest używany po- wszechnie: w literaturze naukowej, w dokumentach urzędo- wych, w języku prawniczym, w mowie potocznej. Co ważne, jest określeniem chętnie stosowanym przez same osoby doświadczające niepełnosprawności. Język nauki precyzyj- nie „rozpisał” niepełnosprawność – traktowaną jako „syn- drom niepełnej sprawności” (Ostrowska, Sikorska, Gąciarz 2001:  151) na poszczególne wymiary, uwzględniając przy tym zarówno obiektywne deficyty i ograniczenia osób nie- pełnosprawnych, jak i związane z nimi czynniki społecznej marginalizacji (ibidem). Od kilku lat podejmowane są jednak wysiłki wyparcia z dyskursu publicznego terminu „osoby niepełnosprawne” i zastąpienia go terminem „osoby z niepełnosprawnościa- mi”. Przez zwolenników zmiany językowej ten pierwszy termin traktowany jest bowiem jako mniej „poprawny” niż drugi, a  czasem wręcz jako określenie stygmatyzujące (por. Galasiński 2013). Każda istotna zachodząca zmiana językowa jest faktem społecznym, który nie powinien uchodzić refleksji socjo- logicznej. Z perspektywy socjologicznej warto zadać sobie dwa pytania: (1) Jak przebiega sam proces zmiany języko- wej: na ile jest to proces społecznie „spontaniczny”, będą- cy przejawem żywotności języka, a na ile proces „sterowa- ny”?; (2) Jaką korzyść społeczną (lub stratę społeczną) taka zmiana na poziomie języka przynosi lub może przynieść? Na wstępie niniejszego opracowania przedstawię kilka uwag na ten temat, które tłumaczą, dlaczego posługiwać się będę terminem tradycyjnym. Termin „osoby z  niepełnosprawnościami” to przykład typowej kalki językowej, przenoszenia do polskiego ję- zyka – na zasadzie naśladownictwa – podobnej (choć nie M. RYMSZA 15 identycznej) zmiany dokonanej już w  języku angielskim. W  anglojęzycznej literaturze przedmiotu ludzie niepełno- sprawni przez długi czas określani byli jako handicapped (czyli dosłownie „upośledzeni”), który to zbiorczy termin został następnie zastąpiony określeniem disabled (dosłow- nie: „niesprawni”). Obecnie zaś w  użyciu jest people with disabilities, które to określenie należałoby dosłownie tłuma- czyć jako „ludzie z niesprawnościami”. Angielski przedro- stek dis- co do zasady oznacza bowiem zaprzeczenie cechy (stanu), z którą (którym) jest kojarzony. Tak więc, o ile order oznacza porządek czy ład, to disorder – stan nieuporząd- kowania, nieład, bałagan. Na podobnej zasadzie ability to możność, zdolność, a disability – niemożność, niezdolność, a więc brak sprawności, czyli niesprawność. Odchodzenie w języku angielskim od disabled people na rzecz people with disabilities ma za zadanie nieść przekaz, że zróżnicowana w przekroju społecznym sytuacja zdrowotna, społeczna, za- wodowa poszczególnych jednostek i związany z tym różny zakres ich możliwości uczestnictwa w życiu społecznym czy poruszania się na rynku pracy nie tworzy prostego dycho- tomicznego podziału: ludzie sprawni – ludzie niesprawni. Innymi słowy, chodzi o przekaz, że określone ogranicze- nia, jak wada wzroku, ograniczenia ruchowe, choroba prze- wlekła itp. działają niejako „punktowo”, „obszarowo” i nie odbierają człowiekowi od razu „całej sprawności”, nie czy- nią go z miejsca jednostką niesprawną. Ale język polski po- trafi niezwykle celnie oddać taki właśnie stan rzeczy okre- śleniem „niepełnosprawność”, podczas gdy język angielski takim terminem nie dysponuje. Dlatego, o ile zrozumiała jest zmiana dokonującą się w języku angielskim, o tyle nie ma merytorycznej potrzeby sztucznego tworzenia w języku polskim nowego terminu – „osoba z niepełnosprawnością”, wątpliwą wartość dodaną miałoby też określenie „osoba z niesprawnością”, zwłaszcza jako określenie podstawowe. Promowana obecnie kalka językowa ma dwa istotne ograniczenia. Po pierwsze, może być adekwatnie (choć Niepełnosprawny jako aktywny obywatel – problematyka integracji... 16 również nie do końca poprawnie) stosowana jedynie w licz- bie mnogiej – „osoby z niepełnosprawnościami” – na okre- ślenie ogółu ludzi mających różne ograniczenia, czyli nie- sprawności czy „niepełnosprawności”. Ale już w przypadku konkretnego człowieka nie wiadomo, czy posługiwać się określeniem „osoba z  niepełnosprawnością” czy „osoba z  niepełnosprawnościami”, bo to zależy od kontekstu, czy dana osoba ma jedną określoną dysfunkcję organizmu (np.  wadę wzroku) czy też ma np. dysfunkcje sprzężone –  chorobę przewlekłą powiązaną z  niepełnosprawnością intelektualną czy ograniczenie słuchu sprzężone z  istotną wadą wymowy itd. Język angielski, warto o tym pamiętać, ma przy tym skłonność do traktowania jako policzalne sta- nów, zjawisk itp., które z kolei w języku polskim funkcjonują jako niepoliczalne. Takimi właśnie określeniami są „niepeł- nosprawność” czy „dobroczynność” . Dobroczynność w  języku polskim jest bowiem pewną ogólną postawą lub zjawiskiem społecznym, nie zaś zbiorem czynności: poszczególne czyny dobroczynne nie są więc „dobroczynnościami”, choć składają się na nie określone czynności. Natomiast w języku angielskim charity to dobro- czynność, ale także nazwa organizacji dobroczynnych, pod- miotów jak najbardziej policzalnych (funkcjonuje oficjalny rejestr charities); stąd liczba mnoga w użyciu jest oczywista. Analogicznie rzecz się ma z uczciwością, prawdomównością czy niezgrabnością. Przykłady można by mnożyć. Wszyst- kie one wskazują, że dokonujące się na naszych oczach „upoliczalnienie” niepełnosprawności jest przykładem swo- istej kolonizacji języka polskiego przez wpływy anglosaskie. Po drugie, termin „osoba z niepełnosprawnością” nie za- wsze jest określeniem trafnym nawet w sytuacji, gdy wska- zywać ma na jedną określoną dysfunkcję konkretnej osoby. Jeśli na przykład owa niepełnosprawność polega na niedo- widzeniu – termin jest trafny. Ale jeśli osoba ta nie widzi w  ogóle, to jej narząd wzroku jest całkowicie niesprawny, a nie nie-w-pełni-sprawny. Język polski precyzyjnie rozróż- M. RYMSZA 17 nia między osobą niedowidzącą i osobą niewidomą – każda z nich jest niepełnosprawna, ale tylko jedna z nich to osoba z niepełnosprawnym narządem wzroku; druga ma zaś ten narząd całkowicie niesprawny. Ta druga co najwyżej jest osobą „z niesprawnością” (narządu wzroku); i tak ujmuje to termin anglojęzyczny person with disability. W języku pol- skim najlepiej określić taką osobę jako osobę niewidomą lub powiedzieć, że jest osobą niepełnosprawną. Szukając najbardziej trafnych terminów, nie warto kie- rować się naśladownictwem ani polityczną poprawnością1, ale merytorycznym namysłem, przy zachowaniu społecznej wrażliwości (empatii). Adekwatny termin to taki, który za- razem: (1) najlepiej opisuje rzeczywistość; jest trafny, gdyż pre- cyzyjnie zakreśla zbiór desygnatów danego pojęcia w różnych kontekstach – ten warunek spełnia termin „osoba niepełnosprawna”; (2) jest zgodny z podstawowymi regułami językowymi; język polski, zaznaczmy raz jeszcze, nie zna liczby mnogiej rzeczownika „niepełnosprawność”, dlatego jej stosowanie jest zabiegiem sztucznym, wbrew ogól- nej zasadzie językowej; (3) ma możliwie wysoki „współczynnik humanistyczny”, co jest istotne zwłaszcza w przypadku określeń doty- czących ludzi; termin „osoba niepełnosprawna” bez wątpienia jest takim właśnie terminem. Co więcej, „osoba niepełnosprawna” – warto to pod- kreślić – to termin o najwyższym „współczynniku humani- stycznym” spośród wszystkich dostępnych w języku polskim bliskoznacznych terminów, ze względu nie tylko ma precyzyj- ność i prawidłowy społeczny kontekst „niepełnosprawności” 1 Więcej o  przejawach politycznej poprawności w  reformowaniu języka polityki społecznej i pracy socjalnej: por. opracowanie poświęco- ne zmianom językowym w amerykańskiej Encyklopedii pracy socjalnej – Rymsza 2002. Niepełnosprawny jako aktywny obywatel – problematyka integracji... 18 jako niepełnej sprawności, a  nie niesprawności, ale także upodmiotowiającą moc rzeczownika „osoba”. Dlatego wła- śnie, w moim przekonaniu, warto trzymać się terminu „oso- ba niepełnosprawna” / „osoby niepełnosprawne” i odchodzić od tego określenia tylko wówczas, gdy mowa o konkretnych niesprawnościach, czyli w sytuacjach, gdy niejako „rozagre- gatowujemy” wspomniany syndrom niepełnej sprawności na zestaw określonych niesprawności i analizujemy sytuację określonych grup „kategorialnych” – a więc ludzi z określo- nymi ograniczeniami czy dysfunkcjami konkretnych narzą- dów (osoby z wadą wzroku, osoby o ograniczonej mobilno- ści ruchowej, osoby z zaburzeniami psychicznymi itd.). WSPARCIE AKTYWIZUJĄCE DLA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH JAKO PRIORYTET WSPÓŁCZESNEJ POLITYKI SPOŁECZNEJ Działania ukierunkowane na wparcie i aktywizację osób niepełnosprawnych to jeden z dynamiczniej rozwijających się w  XXI w. działów polityki społecznej. Owa dynamika wymaga podkreślenia, gdyż doświadczamy w Europie (i  nie tylko w Europie) dłuższego, zapoczątkowanego jeszcze w la- tach 80. XX w., okresu „dekoniunktury” na wydatki socjal- ne, związanego najpierw z narastającym kryzysem ekono- micznym poszczególnych państw dobrobytu, a  następnie z makrokryzysem globalizujących się rynków finansowych. Niemniej jednak, chociaż w wielu dziedzinach polityki spo- łecznej nastał czas cięć socjalnych, nakłady na programy wsparcia – zwłaszcza tego o charakterze aktywizującym – adresowane do osób niepełnosprawnych rosną, a nie ma- leją. Coraz bardziej popularny staje się ponadto społeczny model rozwiązywania problemu niepełnosprawności (por. Gąciarz 2014); model znacznie bardziej holistyczny, ale i  znacznie bardziej kosztowny niż dominujący wcześniej model rehabilitacyjny. Jakie są uwarunkowania nowego po- M. RYMSZA 19 dejścia do niepełnosprawności jako problemu społecznego? W jednym z wcześniejszych opracowań (por. Rymsza 2011: 180–182) wskazałem na trzy istotne uwarunkowania: 1) Coraz mocniejsza jest legitymizacja dla działań pu- blicznych na skutek rosnącej skali problemu – w sta- rzejących się społeczeństwach dobrobytu systema- tycznie rośnie liczba osób niepełnosprawnych, gdyż starość jest silnie sprzężona z niedołężnością i niepeł- nosprawnością; 2) Praktycznie osiągnięty został konsens społeczny i po- lityczny wokół idei wyrównywania szans życiowych osób niepełnosprawnych w  ramach realizowanych polityk publicznych; wyrazem tego jest ONZ-owska Karta Praw Osób Niepełnosprawnych; 3) Coraz silniejszy priorytet w polityce społecznej mają programy aktywizacji życiowej, inkluzji społecznej i reintegracji zawodowej różnych grup podlegających społecznej marginalizacji i  wykluczeniu ze względu na posiadane / doświadczane deficyty i ograniczenia; jedną z  takich grup „kategorialnych” współtworzą osoby niepełnosprawne. Dodajmy przy tym, że postęp medycyny i rozwój nowych form i technik rehabilitacji – z jednej strony, oraz zmiany w organizacji życia zbiorowego i funkcjonowaniu rynków pracy – z  drugiej, sprawiają, że możliwość uczestnictwa w życiu społecznym, w tym prowadzenia aktywności eko- nomicznej, mogą uzyskać osoby niepełnosprawne tradycyj- nie uznawane za jednostki w sposób trwały społecznie wy- cofane, funkcjonujące wyłącznie w sferze życia prywatnego, praktycznie poza sferą publiczną oraz całkowicie niezdolne do pracy. Wspomniany już społeczny model rozwiązywania pro- blemu niepełnosprawności zakłada ponadto, że to nie tyl- ko osoby niepełnosprawne poprzez programy rehabilitacji, reintegracji czy aktywizacji mają przystosowywać się do re- guł i instytucjonalnych ram społecznego funkcjonowania, Niepełnosprawny jako aktywny obywatel – problematyka integracji... 20 ale również szeroko rozumiane otoczenie społeczne ma za zadanie dostosowywać się do możliwości osób niepełno- sprawnych. Niepełnosprawność staje się właściwie stanem „normalnym”, a nie nietypowym, na tej zasadzie, że każdy człowiek ma jakieś ograniczenia, deficyty i powinien mieć szansę na możliwie pełne uczestnictwo w  życiu społecz- nym pomimo nich. System społeczny ma być bowiem sys- temem o możliwie wysokim współczynniku inkluzyjności. Znaczna część współczesnej literatury przedmiotu do- tyczącej zagadnień rehabilitacji, inkluzji i  integracji osób niepełnosprawnych koncentruje się na zagadnieniach zwią- zanych z możliwościami podnoszenia zdolności zatrudnie- niowej (ang. employability) tych osób, a zwłaszcza promo- waniu ich zatrudnienia na otwartym rynku pracy2. Należy jednak podkreślić, że integracja osób niepełnosprawnych z  rynkiem pracy nie jest celem samym w  sobie, a  jedy- nie drogą do ich życiowego usamodzielnienia i  powinna być traktowana jako element procesu inkluzji społecznej. W niniejszym opracowaniu podjęta jest próba uwzględnie- nia obu nurtów aktywizacji osób niepełnosprawnych, przy czym aktywizacja zawodowa przedstawiona jest w  więk- szym stopniu jako cel i rezultat polityki państwa, a aktywi- zacja społeczna jako przejaw i efekt funkcjonowania trze- ciego sektora – sformalizowanego segmentu społeczeństwa obywatelskiego, współtworzonego przez organizacje poza- rządowe (stowarzyszenia i fundacje). Należy przy tym mieć na uwadze, że nurt aktywizacji (re- integracji społecznej i  zawodowej) nie wyczerpuje zakresu wsparcia, którego potrzebują osoby niepełnosprawne. Istot- nym są również usługi opiekuńcze świadczone tym, których niepełnosprawność nie poddaje się działaniom rehabilitacyj- nym, a ograniczone rezultaty przynoszą też działania kom- 2 Por. np. Giermanowska 2007 oraz Ciura 2007 i przywoływane tam pozycje źródłowe. Więcej o employability – por. Karwacki, Kaźmierczak, Rymsza 2014, rozdz. 6 (autorstwa T. Kaźmierczaka). M. RYMSZA
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Samodzielni, zaradni, niezależni. Ludzie niepełnosprawni w systemie polityki, pracy i edukacji
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: