Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00103 005553 13609712 na godz. na dobę w sumie
Samorząd gospodarczy w prawie polskim - ebook/pdf
Samorząd gospodarczy w prawie polskim - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 332
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788323389828 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Samorząd gospodarczy wprawie polskim. Studium prawne to jedno z pierwszych prawniczych opracowań całościowo przedstawiających problematykę funkcjonowania różnorodnych organizacji samorządowych w gospodarce, w tym w szczególności izb gospodarczych i organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła, określanych mianem samorządu gospodarczego.

Kazimierz Bandarzewski zawarł w swojej książce analizę historycznego rozwoju organizacji samorządowych w gospodarce, zdefiniował samorząd gospodarczy oraz omówił jego konstytucyjną wizję kwalifikującą go do organizacji pozostających poza samorządem sensu stricto. Istotny zakres opracowania obejmuje analizę zadań realizowanych przez organizacje samorządu gospodarczego, w tym także zadań o charakterze publicznym.

Publikacja ta pokazuje różnorodność modeli samorządu gospodarczego, ich wady i zalety, a także przedstawia procedurę zmiany istniejącego modelu samorządu gospodarczego w Polsce. 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Książka dofi nansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Wydziału Prawa i Administracji oraz Katedry Prawa Samorządu Terytorialnego RECENZENT dr hab. Wiesław Kisiel, prof. Krakowskiej Akademii A.F. Modrzewskiego PROJEKT OKŁADKI Jadwiga Burek © Copyright by Kazimierz Bandarzewski Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Wydanie I, Kraków 2014 All rights reserved Niniejszy utwór ani żaden jego fragment nie może być reprodukowany, przetwarzany i roz- powszechniany w jakikolwiek sposób za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych oraz nie może być przechowywany w żadnym systemie informatycznym bez uprzedniej pisemnej zgody Wydawcy. ISBN 978-83-233-3647-1 www.wuj.pl Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków tel. 12-631-18-81, tel./fax 12-631-18-83 Dystrybucja: tel. 12-631-01-97, tel./fax 12-631-01-98 tel. kom. 506-006-674, e-mail: sprzedaz@wuj.pl Konto: PEKAO SA, nr 80 1240 4722 1111 0000 4856 3325 Spis treści Wykaz skrótów ................................................................................................. 9 1. Wprowadzenie 1.1. Zakres pracy ............................................................................................ 11 1.2. Przesłanki wyboru tematu pracy ............................................................. 17 1.3. Cele pracy ................................................................................................ 18 1.4. Zastosowane metody badawcze .............................................................. 19 1.5. Systematyka pracy ................................................................................... 19 2. Zarys historyczny powstania i rozwoju organizacji samorządu gospodarczego 2.1. Wstęp ....................................................................................................... 23 2.2. Geneza ..................................................................................................... 23 2.3. Powstanie i rozwój cechów i izb rzemieślniczych .................................. 24 2.4. Powstanie i rozwój izb handlowych i przemysłowo-handlowych .......... 38 2.5. Powstanie i rozwój zrzeszeń handlu i usług ............................................ 53 2.6. Powstanie i rozwój izb rolniczych ........................................................... 58 2.7. Wnioski .................................................................................................... 64 3. Pojęcie i istota samorządu gospodarczego 3.1. Wstęp ....................................................................................................... 69 3.2. Etymologia słowa „samorząd” ................................................................ 69 3.3. Defi niowanie samorządu ......................................................................... 70 3.4. Defi niowanie samorządu gospodarczego ................................................ 79 3.5. Wnioski .................................................................................................... 84 4. Konstytucyjne podstawy funkcjonowania samorządu gospodarczego 4.1. Wstęp ....................................................................................................... 89 4.2. Samorząd gospodarczy w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 17 marca 1921 r. .................................................................................... 89 4.3. Samorząd gospodarczy w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 23 kwietnia 1935 r. ................................................................................ 91 4.4. Samorząd gospodarczy w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 r. ...................................................................... 92 4.5. Samorząd gospodarczy w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 4 kwietnia 1997 r. .................................................................................. 93 6 4.5.1. Zasada pomocniczości ................................................................... 94 4.5.2. Zasada decentralizacji .................................................................... 103 4.5.3. Wolność zrzeszania ........................................................................ 108 4.5.4. Zasada samorządności ................................................................... 110 4.5.5. Zasada jawności ............................................................................. 111 4.6. Wnioski .................................................................................................... 114 5. Tryb tworzenia organizacji samorządu gospodarczego 5.1. Wstęp ....................................................................................................... 117 5.2. Minimalna liczba założycieli ................................................................... 117 5.2.1. Minimalna liczba założycieli izb gospodarczych .......................... 117 5.2.2. Minimalna liczba założycieli organizacji samorządu zawodowego niektórych przedsiębiorców ........................................................... 122 5.2.3. Minimalna liczba założycieli organizacji przedsiębiorców ........... 123 5.2.4. Minimalna liczba założycieli organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła ............................................................... 123 5.2.5. Minimalna liczba założycieli izb rolniczych ................................. 124 5.3. Procedura przyjęcia projektu statutu ....................................................... 125 5.3.1. Procedura przyjęcia projektu statutu izby gospodarczej ............... 125 5.3.2. Procedura przyjęcia projektu statutu organizacji samorządu zawodowego niektórych przedsiębiorców .................................... 126 5.3.3. Procedura przyjęcia projektu statutu organizacji pracodawców .... 127 5.3.4. Procedura przyjęcia projektu statutu organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła ............................................................... 127 5.3.5. Procedura przyjęcia projektu statutu izby rolniczej ....................... 128 5.4. Rejestracja ............................................................................................... 129 5.4.1. Rejestracja izby gospodarczej ........................................................ 129 5.4.2. Rejestracja organizacji samorządu zawodowego niektórych przedsiębiorców ............................................................................. 131 5.4.3. Rejestracja organizacji przedsiębiorców ....................................... 132 5.4.4. Rejestracja organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła ....... 132 5.5. Tworzenie izb rolniczych ......................................................................... 133 5.6. Wnioski .................................................................................................... 136 6. Zakres regulacji statutowej organizacji samorządu gospodarczego 6.1. Wstęp ....................................................................................................... 139 6.2. Nazwa, siedziba oraz zakres terytorialny działania organizacji samorządu gospodarczego ....................................................................... 139 6.2.1. Izby gospodarcze ........................................................................... 139 6.2.2. Organizacje zawodowe samorządu przedsiębiorców .................... 141 6.2.3. Organizacje pracodawców ............................................................. 143 6.2.4. Organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła ........................ 143 6.2.5. Izby rolnicze ................................................................................. 144 6.3. Podstawowe zadania organizacji samorządu gospodarczego .................. 146 6.4. Sposób i formy realizacji zadań .............................................................. 149 6.5. Prawa i obowiązki członka organizacji ................................................... 151 7 7 6.6. Sposób nabywania i utraty członkostwa w organizacji samorządu gospodarczego ......................................................................................... 152 6.7. Organy organizacji samorządu gospodarczego, zakres ich uprawnień, tryb ich wyboru i okres kadencji ............................................................. 154 6.8. Sposób ustalania wysokości składek i ich wpłaty oraz uzyskiwania innych środków fi nansowych na utrzymanie i działalność organizacji samorządu gospodarczego ....................................................................... 159 6.9. Zasady dokonywania zmian statutu, rozwiązywania organizacji i przeznaczania majątku w razie jej likwidacji ........................................ 162 6.10. Inne sprawy wymagające określenia w statutach organizacji samorządu gospodarczego ....................................................................... 163 6.10.1. Określenie przedsiębiorców lub pracodawców, którzy mogą zostać członkami organizacji samorządu gospodarczego ........... 163 6.10.2. Charakter członkostwa ................................................................. 165 6.10.3. Pieczęć organizacji samorządu gospodarczego i zasady jej używania................................................................................. 165 6.10.4. Nazwy organizacji samorządu gospodarczego w obcych językach ....................................................................................... 167 6.10.5. Dopuszczalność tworzenia jednostek organizacyjnych ............... 167 6.10.6. Organizacja samorządu gospodarczego jako zakład pracy .......... 172 6.10.7. Zasady wykonywania czynności przez członków organów organizacji samorządu gospodarczego ........................................ 173 6.10.8. Zasady uczestniczenia w krajowych i zagranicznych organizacjach ............................................................................... 173 6.10.9. Wewnętrzne organy organizacji samorządu gospodarczego ....... 174 6.10.10. Prowadzenie działalności gospodarczej .................................... 175 6.10.11. Zasady postępowania z dokumentacją organizacji samorządu gospodarczego ............................................................................ 179 6.10.12. Sądownictwo arbitrażowe .......................................................... 179 6.11. Inne sprawy wymagające określenia w statucie na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących ................................................ 181 6.11.1. Polska Izba Handlu Zagranicznego ............................................. 181 6.12. Wnioski .................................................................................................. 182 7. Funkcje, cele i zadania samorządu gospodarczego 7.1. Wstęp ....................................................................................................... 185 7.2. Defi nicja funkcji, celu i zadania .............................................................. 185 7.3. Cele i zadania organizacji samorządu gospodarczego ............................ 187 7.3.1. Reprezentacja ................................................................................. 187 7.3.2. Sprawowanie pieczy nad należytym prowadzeniem działalności gospodarczej .................................................................................. 190 7.3.3. Kształtowanie i upowszechnianie podstawowych zasad etyki w działalności gospodarczej .......................................................... 194 7.3.4. Ochrona godności i dóbr osobistych przedsiębiorców .................. 202 7.3.5. Cele kulturalne, socjalne i samopomocowe ................................... 206 7.3.6. Zarządzanie majątkiem .................................................................. 207 8 7.4. Funkcje organizacji samorządu gospodarczego ...................................... 208 7.5. Wnioski .................................................................................................... 209 8. Współudział organizacji samorządu gospodarczego w wykonywaniu zadań publicznych 8.1. Wstęp ....................................................................................................... 213 8.2. Konstrukcja pojęcia zadania publicznego ............................................... 214 8.3. Charakter publiczny zadania ................................................................... 218 8.4. Przyczyny udziału organizacji samorządu gospodarczego w wykonywaniu zadań publicznych ........................................................ 221 8.5. Udział w wykonywaniu zadań oświatowych .......................................... 223 8.6. Opiniowanie projektów aktów normatywnych ....................................... 229 8.7. Ustalanie zasad tworzenia izb dwustronnych .......................................... 237 8.8. Czynności kontrolne ................................................................................ 241 8.9. Wystawianie karnetów ATA i innych dokumentów w obrocie gospodarczym z zagranicą przez Krajową Izbę Gospodarczą ................. 242 8.10. Zawieranie porozumień z zakresu zbiorowego prawa pracy................. 244 8.11. Współpraca organizacji samorządu gospodarczego jako organizacji pozarządowych z organami administracji publicznej ............................. 247 8.12. Delegowanie zadań publicznych do wykonywania ............................... 250 8.13. Wnioski .................................................................................................. 252 9. Nadzór nad organizacjami samorządu gospodarczego 9.1. Wstęp ....................................................................................................... 257 9.2. Czynności kontrolne ................................................................................ 258 9.3. Środki niewładcze stosowane w postępowaniu nadzorczym .................. 260 9.4. Środki władcze stosowane w postępowaniu nadzorczym ....................... 263 9.5. Nadzór nad izbami rolniczymi ................................................................ 269 9.6. Nadzór nad zrzeszeniami przedsiębiorców i organizacjami samorządu gospodarczego rzemiosła ......................................................................... 272 9.7. Wnioski .................................................................................................... 275 10. Modele samorządu gospodarczego w innych państwach 10.1. Wstęp ..................................................................................................... 279 10.2. Model kontynentalny ............................................................................. 280 10.3. Model anglosaski ................................................................................... 285 10.4. Model mieszany ..................................................................................... 288 10.5. Model administracyjny .......................................................................... 289 10.6. Wnioski .................................................................................................. 289 11. Zakończenie ................................................................................................ 293 Bibliografi a ....................................................................................................... 301 Załącznik nr 1 ................................................................................................... 325 Załącznik nr 2 ................................................................................................... 328 Wykaz skrótów – artykuł – Acta Universitatis Wratislaviensis – była, byłej – Dziennik Ustaw – Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej art. AUWr b. Dz.U. Dz.U. R.P. Dz. u. prus. – Dziennik ustaw pruskich Dz. Urz. UE – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej IC IK k.c. k.k. k.p.a. k.p.c. KIG KPPubl. KRS lit. MOP M.P. NSA OECD OTK-A OTK-B ONSAiWSA – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich – Izba Cywilna – Izba Karna – kodeks cywilny – kodeks karny – kodeks postępowania administracyjnego – kodeks postępowania cywilnego – Krajowa Izba Gospodarcza – Kwartalnik Prawa Publicznego – Krajowy Rejestr Sądowy – litera – Międzynarodowa Organizacja Pracy – Monitor Polski – Naczelny Sąd Administracyjny – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy. Seria A – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy. Seria B Sądów Administracyjnych – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych OSA OSNAPiUS – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administracyjna, Pracy OSNC OSNKW OSNP OSP OwSS PiP i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych – Państwo i Prawo 10 10 – Praca i Zabezpieczenie Społeczne – pozycja – Przegląd Prawa i Administracji – Przegląd Prawa Handlowego – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Przegląd Sądowy – Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego – Państwowa Wyższa Szkoła Biznesu i Administracji – Regionalna Izba Obrachunkowa – Przegląd Prawa i Administracji – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – Sąd Apelacyjny – Szkoła Główna Planowania i Statystyki – Sąd Najwyższy – Samorząd Terytorialny PiZS poz. PPiA PPH p.p.s.a. PS PUG PWSBiA RIO PPiA RPEiS SA SGPiS SN ST St. Pr. Pr. iPol. Społ. – Studia z zakresu prawa pracy i polityki społecznej TK ust. WSA WTO Zb. u. prus. – Zbiór ustaw pruskich ZNSA – Trybunał Konstytucyjny – ustęp – Wojewódzki Sąd Administracyjny – Światowa Organizacja Handlu (World Trade Organization) – Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 1. WPROWADZENIE 1.1. Zakres pracy Systemy prawne współczesnych państw regulują, w różnym zakresie i w róż- norodnych formach organizacyjnych, udział podmiotów prowadzących dzia- łalność gospodarczą. Uczestnictwo przedsiębiorcy w obrocie gospodarczym to cenne źródło wiadomości o samej gospodarce i mechanizmach nią rządzących. Wiedza przedsiębiorców może stanowić jeden z istotnych czynników prawidło- wego kształtowania regulacji normatywnych, a to stanowi impuls do tworzenia organizacji przedsiębiorców reprezentujących swoich członków i interesy danej gałęzi gospodarki. Przedsiębiorcy zwiększają tym sposobem swoje możliwości wywierania wpływu na ustawodawcę. Następuje więc połączenie dwóch odręb- nych celów: z jednej strony organy władzy publicznej, kreując system prawny adekwatny do istniejących stosunków gospodarczych, potrzebują niezbędnej wiedzy od uczestników wymiany gospodarczej (przedsiębiorców), z drugiej – przedsiębiorcy skuteczniej mogą wyrażać swoje stanowisko poprzez reprezen- tujące ich organizacje. Ma to niezmiernie ważne znaczenie w przypadku oparcia modelu ustro- jowego danego kraju na koncepcji państwa kooperującego, koncentrującego i intensyfi kującego uczestnictwo podmiotów spoza administracji publicznej we współuczestniczeniu w wykonywaniu (administrowaniu) zadań publicznych. Taki model, z różnym skutkiem, funkcjonuje w Polsce. Obecność podmiotów niepublicznych w sferze administracji publicznej to cecha współczesnych syste- mów ustrojowych opartych na zasadach pomocniczości, praworządności, społe- czeństwa obywatelskiego i decentralizacji1. Praca niniejsza, zatytułowana Samorząd gospodarczy w prawie polskim. Studium prawne, obejmuje analizę zagadnień związanych z normatywną po- zycją samorządowych organizacji przedsiębiorców w ustawodawstwie pol- skim. Przedstawiono tu nie tylko obowiązujące ustawodawstwo polskie, lecz 1 I. Niżnik-Dobosz, Współdziałanie jako pojęcie redefi niujące administracyjne prawo ustro- jowe [w:] Formy współdziałania jednostek samorządu terytorialnego, pod red. B. Dolnickiego, Warszawa 2012, s. 161–176. 12 także w niezbędnym zakresie nieobowiązujące już rozwiązania prawne, regu- lujące funkcjonowanie organizacji samorządowych przedsiębiorców w Polsce, w szczególności w okresie 1918–1939. Stanowi to analizę historyczną rozwoju instytucji samorządowych organizacji przedsiębiorców, nawiązującą przy tym do tworzenia wybranych instytucji samorządu gospodarczego w państwach eu- ropejskich. Jeden z ostatnich rozdziałów zawiera omówienie podstawowych modeli współczesnych regulacji samorządu gospodarczego w obcych systemach prawnych, co pozwoliło na przyporządkowanie polskiego systemu normatyw- nego takich organizacji do istniejących w innych państwach rozwiązań nor- matywnych. Analiza ta pozwoli wskazać na wady i zalety, jakie niesie za sobą funkcjonowanie każdego z tych modeli. Współcześnie bowiem w nauce polskiej wyraźnie wskazuje się na przewagę tzw. modelu kontynentalnego funkcjonowa- nia organizacji samorządu gospodarczego przedsiębiorców, traktując ten model jako panaceum na uśpiony dotychczas w polskiej przedsiębiorczości dynamizm innowacyjności i konkurencyjności, pozwalający zmniejszyć dystans cywiliza- cyjny i kulturowy do państw Unii Europejskiej2. Mimo tych sporadycznych nawiązań do regulacji zagranicznych, a także wy- jątkowo do poglądów przedstawicieli nauki innych państw, podstawowy zakres niniejszej pracy to analiza rozwiązań prawnych obowiązujących w polskim sy- stemie prawnym. W tytule pojawiło się sformułowanie „samorząd gospodarczy” – nie bez powodu. Jak zostanie to przedstawione w dalszej części pracy, pojęcie to jest odmiennie postrzegane przez naukę prawa administracyjnego i ustawodawcę. Zakreślając w ten właśnie sposób obszar badań, pracą tą objęto trzy grupy organizacji: organizacje samorządu gospodarczego w znaczeniu przypisywa- nym w doktrynie prawa administracyjnego, organizacje samorządu gospodar- czego uznawane za takie przez ustawodawcę oraz organizacje przedsiębiorców, spełniające cechy organizacji zaliczanych do drugiej z wymienionych grup, ale które nie zostały wprost przez ustawodawcę zaliczone do organizacji samorządu gospodarczego. Ten ostatni zakres obejmuje zrzeszenia przedsiębiorców regulo- wane ustawą o samorządzie zawodowym niektórych przedsiębiorców3 i organi- zacje przedsiębiorców objęte ustawą o organizacjach pracodawców4. W związku z tym przedmiotem dalszych badań będą następujące organizacje a) izby gospodarcze, izby dwustronne, izby wielostronne, Krajowa Izba Go- samorządowe: spodarcza5; 2 S. Wykrętowicz, Podstawy teoretyczne Obywatelskiego projektu ustawy o izbach przemy- słowo-handlowych w Polsce [w:] Obywatelski projekt ustawy o izbach przemysłowo-handlowych w Polsce, pod red. S. Wykrętowicza, Poznań 2012, s. 22. 3 Ustawa z dnia 30 maja 1989 r. o samorządzie zawodowym niektórych przedsiębiorców (Dz.U. Nr 35, poz. 194 z późn. zm.), zwana dalej w skrócie „u.s.z.n.p.”. 4 Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz.U. Nr 55, poz. 235 z późn. zm.), zwana dalej w skrócie „u.o.p.”. 5 Organizacje te zostały uregulowane na podstawie ustawy z dnia 30 maja 1989 r. o izbach go- spodarczych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 84, poz. 710), zwanej dalej w skrócie „u.i.g.”, a także na 13 b) zrzeszenia handlu i usług oraz zrzeszenia transportu, Naczelna Rada Zrze- szeń Handlu i Usług, Naczelna Rada Zrzeszeń Transportu Prywatnego; c) cechy, izby rzemieślnicze, Związek Rzemiosła Polskiego6; d) związki pracodawców, konfederacje i federacje pracodawców; e) izby rolnicze, Krajowa Rada Izb Rolniczych7. Wspólną cechą wszystkich tych organizacji jest uczestnictwo w nich pod- miotów prowadzących działalność gospodarczą. Temu założeniu sprzyja kon- stytucyjna regulacja, zgodnie bowiem z art. 17 ust. 2 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej8 dopuszczono tworzenie w drodze ustawy innych rodzajów samorządu, nie kwalifi kując ich do żadnego z wymienionych już w Konstytucji samorządu terytorialnego i zawodowego. Tym samym pozostaje kwestią otwar- tą, które samorządy lub organizacje samorządowe można zaliczyć do „innego rodzaju samorządu”, poza niewątpliwie istotnym kryterium, jakim jest prowa- dzenie działalności gospodarczej przez członków takiego samorządu. Jak już zostało to zasygnalizowane, podstawowym kryterium ich wyróżnie- nia jest kryterium podmiotowe – członkami tych organizacji są jedynie (wy- łącznie) podmioty prowadzące działalność gospodarczą (przedsiębiorcy). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej9 przed- siębiorcą w rozumieniu tej ustawy jest osoba fi zyczna, osoba prawna lub jed- nostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Działalnością gospodarczą jest natomiast zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydoby- wanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły10. Przez pojęcie przedsiębiorcy rozumie się także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybac twa śródlądowego11. Zarówno bowiem w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym zdecydowanie przeważa pogląd za zasadnością zakwalifi kowania działalności podstawie ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 950 z późn. zm.), ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. Nr 146, poz. 1546 z późn. zm.), ustawy z dnia 26 października 2000 r. o giełdach towarowych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 48, poz. 284 z późn. zm.), ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo banko- we (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1376 z późn. zm.). 6 Ustawa z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 979 z późn. zm.), zwana dalej w skrócie „u.r.”. 927 z późn. zm.), zwana dalej w skrócie „u.i.r.”. 7 Ustawa z dnia 14 grudnia 1995 r. o izbach rolniczych (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 8 Ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.), zwana dalej w skrócie „Konstytucją RP” lub „Konstytucją” . 9 Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 672 z późn. zm.). 10 Art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. 11 Ibidem. 14 w rolnictwie jako działalności gospodarczej12. Również w kodeksie cywilnym13 określa się w art. 431 przedsiębiorcę jako osobę fi zyczną, osobę prawną i jed- nostkę organizacyjną posiadającą z mocy ustawy zdolność prawną, prowadzą- cą we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Orzecznictwo sądowe także na gruncie tej regulacji uznało działalność z zakresu rolnictwa za działalność gospodarczą14. Drugą przesłanką pozwalającą na objęcie tą dysertacją samorządowych or- ganizacji zrzeszających rolników stanowi okoliczność, że to właśnie rolnicy, jako jedyna tak liczna grupa uczestników rynku, mają obligatoryjny samorząd (izby rolnicze). Pominięcie w rozważaniach izb rolniczych byłoby istotnym mankamentem pracy. Rolnicy mogą się zrzeszać w organizacje społeczno-zawodowe rolników15. Nie zostały one jednak przez ustawodawcę nazwane mianem samorządu lub samorządu rolniczego ani też nie mają cech pozwalających na ich zaliczenie do kategorii organizacji samorządowych. Społeczno-zawodowe organizacje rolni- ków stanowią formę organizacji, zbliżając się do związków zawodowych. Nie będą więc omówione w tej pracy. W ustawodawstwie nieprecyzyjnie określono pozycję organizacji pracodaw- ców (związków pracodawców, konfederacji i federacji pracodawców). A priori należy założyć, że regulacja normatywna tych organizacji zbliża je do regulacji izb gospodarczych, a tym samym również będą stanowić przedmiot zaintereso- wania w niniejszej pracy. Autor zdaje sobie sprawę, że tak postawiona hipote- za może być kontrowersyjna, bo niewątpliwie organizacji pracodawców, nawet w świetle obowiązującego ustawodawstwa polskiego, nie można bez żadnych wątpliwości zaliczyć do grona organizacji samorządu gospodarczego. Są to nie- jako organizacje „na pograniczu”, pomiędzy izbami gospodarczymi a związka- mi zawodowymi. Niemniej w dalszej części pracy zostanie wykazane, że cele i zadania stawiane organizacjom pracodawców pozwalają na zakwalifi kowanie ich do zbiorczej grupy organizacji samorządu gospodarczego. Do kategorii organizacji wchodzących w skład samorządowych organiza- cji przedsiębiorców włączono struktury naczelne zrzeszające inne organizacje przedsiębiorców: Krajową Izbę Gospodarczą, Związek Rzemiosła Polskiego, Naczelną Radę Zrzeszeń Handlu i Usług, Naczelną Radę Zrzeszeń Transpor- tu Prywatnego, konfederacje i federacje związków pracodawców oraz Krajową 12 M. Sieradzka, Komentarz do art. 3 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej [w:] Swoboda działalności gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2012, LEX; K. Kohutek, Komentarz do art. 3 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej [w:] M. Brożyna, M. Chudzik, K. Kohutek, J. Molis, S. Szuster (red.), Komentarz do ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U.04.173.1807), Warszawa 2005, LEX. Wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., II OSK 1618/06, LEX nr 364703; uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 2 kwietnia 2007 r., II OPS 1/07, LEX nr 249087. 13 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.). 14 Postanowienie SA w Szczecinie z dnia 7 sierpnia 2006 r., I ACz 441/06, LEX nr 279953. 15 Ustawa z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników (Dz.U. Nr 32, poz. 217 z późn. zm.), zwana dalej w skrócie „u.s.z.o.r.”. 15 Radę Izb Rolniczych. Naczelne struktury danych grup organizacji zrzeszających przedsiębiorców stanowią niezbędne dopełnienie istniejących struktur i bez ich analizy praca ta miałaby niepełny charakter. Do organizacji tych włączono także te, w których członkostwo opiera się dodatkowo na innych kryteriach niż tylko prowadzenie działalności gospodar- czej. Dotyczy to związków pracodawców, w których członkami są pracodawcy, a więc podmioty zatrudniające przynajmniej jednego pracownika. Wprawdzie pojęcia pracodawcy i przedsiębiorcy nie są tożsame, to jednak są ze sobą ściśle powiązane, tzn. co do zasady pracodawca jest jednocześnie przedsiębiorcą16. Analizą objęto również izby rolnicze, mimo że nie wszyscy członkowie tych izb są przedsiębiorcami. Członkostwo w izbach rolniczych oparte zostało prze- de wszystkim na kryterium posiadania statusu podatnika podatku rolnego lub podatku dochodowego z działów specjalnych produkcji rolnej. Obligatoryjnie jego członkami są także członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych po- siadających w nich wkłady gruntowe. Także w tym przypadku należało uznać, że podatnicy takich podatków prowadzą działalność gospodarczą w rolnictwie, a jedynie członkowie spółdzielni rolniczych nie posiadają przymiotu przedsię- biorcy. Niemniej dla celu tej pracy, co należy jeszcze raz podkreślić, nie można było odstąpić od analizy jednego z nielicznych samorządów (niezawodowych i nieterytorialnych), opartych na członkostwie powstającym ex lege, co do któ- rych panuje zasadniczo zgodność w nauce prawa administracyjnego o uznaniu izb rolniczych za przykład samorządu gospodarczego. Kwestie te zostaną sze- rzej omówione w dalszej części pracy. Poza zakresem tej rozprawy pozostają organizacje samorządu zawodowe- go, pracowniczego, akademickiego, szkolnego i wyznaniowego. Samorządy zawodowe zrzeszają osoby, które wprawdzie najczęściej prowadzą działalność gospodarczą, ale wobec których głównym kryterium ich członkostwa w takim samorządzie jest wykonywanie określonego zawodu. Tym samym warunkiem sine qua non prowadzenia danej działalności jest przynależność do samorzą- du zawodowego. Ten właśnie element regulacji samorządu zawodowego, umożliwiający wykonywanie danego zawodu pod warunkiem członkostwa w danej organizacji tego samorządu, jest wyraźnym elementem różnicującym wobec samorządowych organizacji przedsiębiorców. Drugą nie mniej istotną przesłanką pozwalającą na pominięcie samorządów zawodowych jest ich wy- raźne wyróżnienie w Konstytucji RP, i to w sposób odmienny od pozostałych samorządów; należało zatem założyć, że samorząd zawodowy nie jest częścią samorządu gospodarczego, tak jak i samorządowe organizacje przedsiębiorców 16 W doktrynie wyraża się wątpliwości, czy organizacje przedsiębiorców można nazwać sa- morządem przedsiębiorców; zob. S. Pawłowski, Samorząd (organizacje) pracodawców [w:] Samo- rząd zawodowy i gospodarczy w Polsce, pod red. M.A. Waligórskiego, S. Pawłowskiego, Poznań 2005, s. 303–308; za zaliczeniem tych organizacji jako izb gospodarczych: M. Zdyb, Publiczne prawo gospodarcze, Kraków–Lublin 1997, s. 553. 16 nie są częścią samorządu zawodowego17. Tym samym nawet w przypadku, gdy ustawodawca posługuje się nazwą samorządu zawodowego na określenie orga- nizacji zrzeszających przedsiębiorców na zasadach analogicznych do pozosta- łych organizacji samorządu gospodarczego (dotyczy to organizacji tworzonych na podstawie ustawy o samorządzie zawodowym niektórych przedsiębiorców), będą one przedmiotem analizy w tej pracy. Samorząd pracowniczy w postaci samorządu załogi przedsiębiorstwa pań- stwowego lub innych form grupowania pracowników nie mógł zostać zaklasy- fi kowany jako organizacje samorządu gospodarczego, ponieważ podstawowym kryterium członkostwa w samorządzie pracowniczym jest posiadanie statusu pracownika. Pracownik zaś nie jest przedsiębiorcą i wykonuje pracę w imieniu i na rachunek pracodawcy. Kolejna organizacja, samorząd akademicki, oparta jest na stosunku zakła- dowym członka społeczności szkół wyższych, będącego destynatariuszem, również nie klasyfi kuje się jako organizacja samorządu gospodarczego. Czło- nek korzysta z działalności zakładu publicznego i nie można uznać, że jest to prowadzenie przez daną osobę działalności gospodarczej. Co najwyżej niektóre zakłady publiczne prowadzące działalność w zakresie nauczania (np. prywatne wyższe szkoły) będą zaliczone do grona przedsiębiorców i mogą być członka- mi np. izb gospodarczych. Analogicznie samorząd szkolny zrzeszający uczniów szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych nie może być kwa- lifi kowany jako samorząd gospodarczy. Również samorząd wyznaniowy, do którego przynależność opiera się na kry- terium wyznawanych zasad i wartości religijnych, nie jest traktowany jako część samorządowych organizacji przedsiębiorców i w związku z tym został w tej pracy pominięty. Odrębnie nie będzie analizowana, co do zasady, także struktura stowarzy- szenia, którego członkami mogą być przedsiębiorcy. W obowiązującym syste- mie prawnym nie ma odrębnej regulacji stowarzyszeń przedsiębiorców, a Prawo o stowarzyszeniach18 jest wprawdzie stosowane do organizacji społecznych, ale tylko wtedy, gdy nie ma odmiennych regulacji. Nie ma przy tym kategorii sto- warzyszeń zarezerwowanej tylko dla przedsiębiorców, i dlatego brak owej nor- matywnej wyłączności członkostwa przedsiębiorców w stowarzyszeniach uza- sadnia pominięcie tego zagadnienia poza takimi przypadkami, w których analiza organizacji samorządowych przedsiębiorców odsyła do regulacji stowarzyszeń. 17 W okresie dwudziestolecia międzywojennego w literaturze polskiej nie było zgodności co do zakresu pojęciowego samorządu gospodarczego i zawodowego. Niektórzy zaliczali samorząd gospodarczy do samorządu zawodowego (K. Komaniecki, B. Wasiutyński, J. Panejko, Polskie pra- wo administracyjne w zarysie, Kraków 1929, s. 430) bądź samorząd zawodowy traktowali jako część samorządu gospodarczego (J. Hubert, Samorząd gospodarczy. Skrypt z wykładów w roku akademickim 1925/26, Poznań 1926, s. 9). Większość jednak przedstawicieli doktryny samorządy gospodarcze i zawodowe traktowała odrębnie. 18 Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 z późn. zm.). 17 1.2. Przesłanki wyboru tematu pracy Jest co najmniej kilka przesłanek, które skłoniły autora do wyboru tematyki tej pracy. Normatywna regulacja organizacji samorządu przedsiębiorców jest rozpro- szona w licznych aktach prawnych, które czasami są niespójne, i pochodzi z róż- nego okresu. Nie ma, przynajmniej dotychczas, także jednolitej regulacji samo- rządu gospodarczego. Ta różnorodność regulacji normatywnych przyczyniła się do wyboru tej tematyki. Nie można również pominąć dotychczasowego dorobku doktryny prawa. Do- robek ten wprawdzie systematycznie rośnie, ale i tak niewiele miejsca poświęca się zagadnieniom samorządu gospodarczego lub samorządowym organizacjom przedsiębiorców. Problematyka ta znalazła swoje odzwierciedlenie w dorobku nauk politycznych i socjologicznych. Przykładowo w Systemie prawa admini- stracyjnego całemu samorządowi gospodarczemu przeznaczono niewiele ponad pięć stron19. Dotychczas wydano kilka opracowań o charakterze monografi cz- nym poświęconych samorządom – należy wymienić kilka rozpraw z okresu dwudziestolecia międzywojennego20, które mimo upływu czasu nie straciły na swojej aktualności w zakresie rozważań teoretycznych, monografi ę z 1947 r.21 oraz kilka pozycji współczesnych autorów22. Większa jest liczba pojedynczych artykułów. Ponadto problematyką samorządu gospodarczego zainteresowani są ci badacze, którzy opisują instytucje społeczeństwa obywatelskiego lub samo- rząd terytorialny bądź zawodowy. Tym samym niewielka liczba prac z zakresu nauk prawnych poświęconych jedynie instytucji samorządu gospodarczego sta- nowiła istotny impuls wyboru tej tematyki. Kolejną przesłanką wyboru tematu niniejszej dysertacji jest niejednolitość stanowisk przedstawicieli doktryny nie tylko co do szczegółowych instytucji, ale i co do samego znaczenia pojęcia „samorząd gospodarczy”. Próba przedstawienia tych stanowisk i zajęcia własnego stanowiska stanowi więc argument za wyborem tej tematyki. 19 M. Stahl, Inne podmioty administrujące [w:] System prawa administracyjnego, t. 6, Podmioty administrujące, pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2011, s. 513–518. 20 Przede wszystkim pozycje: T. Bigo, Związki publiczno-prawne w świetle ustawodawstwa polskiego, Warszawa 1928; J. Panejko, Geneza i podstawy samorządu europejskiego, Wilno 1934. 21 Z. Grelowski, Samorząd specjalny: gospodarczy – zawodowy – wyznaniowy według obo- wiązujących ustaw w Polsce, Katowice 1947. 22 Z opracowań typu monografi cznego: Samorząd w Polsce. Istota, formy, zadania, pod red. S. Wykrętowicza, Poznań 2001 (i kolejne wydania); R. Kmieciak, Samorząd gospodarczy w Pol- sce. Rozważania na temat modelu ustrojowego, Poznań 2004; Samorząd zawodowy i gospodarczy w Polsce, pod red. M.W. Waligórskiego, S. Pawłowskiego, Poznań 2005; E. Smoktunowicz, Prawo zrzeszania się w Polsce, Warszawa 1992. W ostatniej pracy opisano bardzo szeroko wszystkie samorządy wraz z samorządem terytorialnym, organizacje przedsiębiorców i inne podobne organi- zacje zrzeszające nie tylko przedsiębiorców. 18 1.3. Cele pracy Cele pracy determinowane są przesłankami wyboru jej tematu. Podstawowym zamiarem autora jest określenie teoretycznej istoty samorządu gospodarczego i jego podstawowych cech. Pozwoli to na wskazanie, czy objęte niniejszą pracą organizacje przedsiębiorców winny być zaliczane do samorządu gospodarczego. Z tym celem powiązany jest kolejny, zawierający się w pytaniu o zakres udziału samorządowych organizacji przedsiębiorców w wykonywaniu (współwykony- waniu) zadań publicznych i prywatyzacji zadań publicznych, a także wskaza- niu, czy taki udział ma miejsce w obowiązującym ustawodawstwie polskim i na czym on polega. Można a priori przyjąć założenie, że organizacje samorządowe przedsiębior- ców mogą stanowić alternatywną, wobec administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, formę umożliwiającą wykonywanie zadań publicznych wobec przedsiębiorców lub uczestników obrotu gospodarczego. W ten bowiem sposób następuje odciążenie administracji publicznej i jednocześnie aktywizuje się okre- ślone grupy społeczne, umożliwiając im udział w sprawowaniu władzy publicz- nej. Tym samym kolejnym celem pracy jest dokonanie analizy podstawowych konstytucyjnych zasad ustrojowych. Na ich podstawie należałoby wyznaczyć miejsce w ustroju, które zostało (lub nie zostało) „zarezerwowane” dla samorzą- du gospodarczego. Pozycja samorządu gospodarczego, biorąc pod uwagę Kon- stytucję RP, pozwoli na wskazanie kierunków i rozwiązań ustawodawczych, a także wykładni już istniejących regulacji. Nie można jednakże wykluczyć, że przepisy Konstytucji nie będą zawierały jasnej wizji samorządu, a nawet że sama ta regulacja w ustawie zasadniczej będzie cząstkowa i niespójna. Rozprawa niniejsza ma na celu także przeanalizowanie procedur tworzenia i nadzoru nad poszczególnymi samorządowymi organizacjami przedsiębiorców. Jako dodatkowy cel pracy należy wymienić również przedstawienie modeli funkcjonowania samorządu gospodarczego w innych systemach prawnych. Po- zwoli to na porównanie istniejącego modelu organizacji samorządowych w Pol- sce z modelami ustalonymi w ustawodawstwie innych państw oraz wskazanie, czy istniejący model wymaga zmiany i jakie są zalety oraz wady rozwiązań funkcjonujących w innych państwach. Celem tej pracy jest także przedstawienie rysu historycznego tworzenia sa- morządowych organizacji przedsiębiorców przede wszystkim na ziemiach pol- skich i w Polsce, a jedynie w formie wzmianki i tylko w niezbędnym zakresie w innych państwach europejskich. Niektóre poruszane w pracy zagadnienia, jak np. zasady i tryb tworzenia dwustronnych i wielostronnych izb gospodarczych, nie były, jak dotychczas, przedmiotem prac badawczych. Można tylko żywić nadzieję, że praca ta przybliży problematykę samorzą- dowych organizacji przedsiębiorców i samorządu gospodarczego także poprzez jej walor informacyjny. 19 1.4. Zastosowane metody badawcze Podstawową metodą badawczą zastosowaną w tej pracy jest metoda analizy prawno-dogmatycznej, polegająca na analizie obowiązującego prawodawstwa w zakresie związanym z tematyką rozprawy. Rozważania obejmują nie tylko akty prawne powszechnie obowiązujące, takie jak włączone do porządku praw- nego umowy międzynarodowe, konstytucje, ustawy, rozporządzenia, lecz także akty prawne niższego rzędu, niemające charakteru powszechnie obowiązujące- go (przykładowo statuty, regulaminy organizacji samorządowych). Analiza materiału normatywnego prowadzona będzie przy wykorzysta- niu aparatury pojęciowej oraz poglądów będących dorobkiem przedstawicieli doktryny, a także orzecznictwa sądowego. W związku z zakreśleniem tematu niniejszej pracy do analizy ustawodawstwa polskiego, także w analizie zagad- nień teoretycznych autor skupi się na dorobku przedstawicieli nauki polskiej. Tylko fragmentarycznie zostaną wskazane poglądy przedstawicieli nauk innych państw. Jako metodę uzupełniającą należy wskazać empiryczną metodę badań. Em- piryczna metoda badań obejmuje, w niniejszej rozprawie, analizę zasad funkcjo- nowania poszczególnych przykładów organizacji samorządowych na podstawie danych zamieszczanych przede wszystkim na stronach internetowych tych or- ganizacji. W dalszej kolejności i we fragmentarycznym zakresie została zastosowana historyczna metoda badań, polegająca na przedstawieniu w chronologicznym rozwoju instytucji samorządu gospodarczego i związanych z tym wniosków, ja- kie wynikały z przyjmowanych rozwiązań. W szczególności metoda ta znajduje zastosowanie przy analizie polskich konstytucyjnych regulacji samorządu go- spodarczego, począwszy od 1921 r., a skończywszy na obecnie obowiązującej Konstytucji RP. Również w ograniczonym zakresie posłużono się komparatystyczną metodą badań w zakresie dotyczącym porównania rozwiązań normatywnych obejmu- jących poszczególne rodzaje organizacji samorządowych i wynikających stąd wniosków, a także w analizie rozdziału poświęconego modelom samorządu go- spodarczego w innych państwach. 1.5. Systematyka pracy Podział poszczególnych części pracy, stanowiących odrębne rozdziały, oparty jest przede wszystkim na kryterium przedmiotowym. Poszczególne rozdziały zawierają analizę instytucji wspólnych dla samorządowych organizacji przed- siębiorców. Pomocniczym determinantem wyodrębnienia treści w poszczegól- nych rozdziałach jest kryterium podmiotowe. 20 Praca składa się z jedenastu rozdziałów. Rozdział drugi zawiera historyczny zarys rozwoju instytucji samorządo- wych, grupujących osoby wykonujące działalność gospodarczą. Rozdział ten podzielony został na wewnętrzne części, obejmujące poszczególne organizacje zrzeszające rzemieślników, przedsiębiorców i prowadzących działalność w za- kresie rolnictwa. Rozdział trzeci obejmuje analizę istoty samorządu gospodarczego, poprze- dzoną omówieniem znaczenia samorządu terytorialnego. Badania prowadzone nad istotą i pojęciem samorządu terytorialnego doczekały się bogatej literatury, a wypracowane w ramach tych badań pojęcia mogą znajdować zastosowanie przy analizie istoty samorządu gospodarczego. Rozdział czwarty to analiza konstytucyjnych regulacji samorządu gospodar- czego, począwszy od Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1921 r., a skoń- czywszy na Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. W tym rozdziale omówiono podstawowe zasady ustrojowe dotyczące funkcjonowania samorządu gospodar- czego i samorządowych organizacji przedsiębiorców, w szczególności zasady pomocniczości i decentralizacji. Posłuży to określeniu pojęcia samorządu go- spodarczego w ujęciu regulacji Konstytucji. Tematem rozdziału piątego będzie tryb tworzenia samorządowych organi- zacji przedsiębiorców. W tej części pracy zostaną przedstawione regulacje do- tyczące liczby wymaganych założycieli dla poszczególnych typów organiza- cji, procedury przyjmowania statutu oraz trybu rejestracji samych organizacji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Wskazane zostaną pewne odrębności wobec izb rolniczych. Kolejny rozdział (szósty) zawiera normatywną analizę materii statutowej poszczególnych samorządowych organizacji przedsiębiorców omówioną przy zastosowaniu kryterium przedmiotowo-podmiotowego. Przedstawiona zostanie zarówno obligatoryjna treść statutów, jak i fakultatywna ich treść, przy uwzględ- nieniu każdego typu organizacji objętego tą pracą. Wyraźnie zostanie zaakcento- wana tematyka materii statutowej izb gospodarczych. Rozdział siódmy to opis celów, funkcji i zadań samorządowych organizacji przedsiębiorców, ale z ograniczeniem do podstawowych celów wykonywanych poza zadaniami publicznymi. W rozdziale tym, po zdefi niowaniu podstawo- wych pojęć, takich jak cel, funkcja i zadanie, zostaną omówione takie cele jak: reprezentacja, sprawowanie pieczy nad należytym prowadzeniem działalności gospodarczej, opiniowanie, kształtowanie i upowszechnianie podstawowych zasad etyki w działalności gospodarczej, ochrona godności i dóbr osobistych przedsiębiorców, działalność socjalno-samopomocowa, zarządzanie mieniem. Na podstawie tych celów wskazane zostaną funkcje, jakie te organizacje wy- konują. W rozdziale ósmym zanalizowano zadania publiczne wykonywane przez sa- morządowe organizacje przedsiębiorców. Przedstawiono tu rozważania dotyczą- ce pojęcia zadania publicznego. Charakterystyce zostały poddane następujące zadania ze sfery zadań publicznych wykonywane przez samorządowe organiza- 21 cje przedsiębiorców: zadania oświatowe, ustalanie zasad tworzenia izb dwu- lub wielostronnych, czynności kontrolne, wystawianie dokumentów w obrocie go- spodarczym i inne formy udziału w wykonywaniu zadań publicznych. Tematem rozdziału dziewiątego będzie analiza postępowania nadzorczego nad działalnością samorządowych organizacji przedsiębiorców. W tym rozdzia- le zostaną omówione postępowania nadzorcze, kryteria nadzoru, zakres nadzo- ru, organy nadzoru i środki nadzorcze. Kolejny wyodrębniony fragment pracy obejmuje analizę rozwiązań praw- nych samorządu gospodarczego obowiązujących w innych państwach. Zostaną przedstawione główne kryteria, na podstawie których określono pozycję tego samorządu w systemie tzw. anglosaskim, kontynentalnym, mieszanym i admini- stracyjnym. Wskazane zostaną także zalety i wady tych systemów. Pracę kończy zestawienie bibliografi czne oraz teksty pierwszych nowożyt- nych aktów prawnych regulujących samorząd gospodarczy w Europie i w Pol- sce (dekret Napoleona z 24 grudnia 1802 r. o izbach handlowych i dekret Fry- deryka Augusta Księcia Księstwa Warszawskiego z 16 marca 1809 r. o radach handlowych). Do regulacji treści tych aktów nawiązano w pracy. 2. ZARYS HISTORYCZNY POWSTANIA I ROZWOJU ORGANIZACJI SAMORZĄDU GOSPODARCZEGO 2.1. Wstęp Niniejszy rozdział jest zaprezentowaniem historycznego rozwoju organizacji sa- morządowych, tworzonych w handlu, rzemiośle i rolnictwie. Dotyczy powsta- wania takich organizacji zarówno w Europie, jak i w Polsce lub na terenach polskich znajdujących się w XIX w. pod zaborami. Na XIX w. przypada począ- tek tworzenia większości organizacji samorządowych. Celem tego rozdziału jest przybliżenie genezy i historycznego rozwoju instytucji samorządu gospodarcze- go, ze szczególnym uwzględnieniem Polski. 2.2. Geneza Samorząd wynika z sąsiedztwa, czyli współżycia ludzi, posiadających prawa majątkowe i prawa do decydowania o wspólnych interesach, na pewnym te- renie23. Takiemu poglądowi nie można odmówić trafności. Idea zarządzania swoimi sprawami, zapewne nie od razu w ten sposób zwerbalizowana, była stosowana przez ludzkość od początku dziejów. Tylko człowiek żyjący samot- nie był zdany na własne siły i umiejętności; już najmniejsza grupa ludzi mogła i zapewne dzieliła między sobą obowiązki celem zaspokojenia podstawowych potrzeb. Powstanie większych wspólnot immanentnie powodowało kształtowa- nie wzajemnego podziału obowiązków i praw. Tak zrodziły się pewne elementy samorządności24. 23 A. Kroński, Teorja samorządu terytorjalnego, Warszawa 1932, s. 5–6. 24 R. Kmieciak, P. Antkowiak, K. Walkowiak, Samorząd gospodarczy i zawodowy w systemie politycznym Polski, Warszawa 2012, s. 15. 24 Początki samorządności, tej w wymiarze terytorialnym i nieterytorialnym, prawdopodobnie rozwijały się równolegle, a niekiedy wspólnie. Ludy zbierac- kie razem zajmowały pewne terytorium, na którym rozciągała się ich „władza”, i dzieliły obowiązki w zakresie podziału zadań wewnątrz grupy. W tym kontekście ustalenie konkretnej cezury powstania samorządu jako odrębnej instytucji nie jest możliwe. W zależności bowiem od tego, jaka defi ni- cja samorządu zostanie uznana za prawidłową, daty powstania samorządu będą różne. W doktrynie podkreśla się, że elementy samorządności rozumianej jako samoobrona, wzajemna pomoc i solidarność grupy ludzi (działającej jako całość na rzecz wspólnoty) pojawiły się wraz z powstaniem pierwszych wspólnot25. Te jednak elementy były tworzone na podstawie doraźnych potrzeb członków wspólnot i co najwyżej funkcjonowały zwyczajowo. Grupa tworzyła wspólnotę, ale zakres wspólnych praw i obowiązków zazwyczaj wynikał z różnych cech, np. z zakresu wspólnie wykonywanej pracy bądź podziału pracy, uprawnień wy- bieranego lub samozwańczego przywódcy i jego charyzmy, położenia geogra- fi cznego i warunków klimatycznych itd. Wskazuje się jednak, że aż tak dalece nie można doszukiwać się korzeni samorządu26. Nie będzie to więc starożyt- ność, gdzie poza nielicznymi wyjątkami ustroje polityczne państw oparte były na władzy absolutnej monarchy, którego zakres uprawnień obejmował bądź ca- łość spraw publicznych wykonywanych osobiście, bądź też w imieniu i za zgodą władcy27. Można jednak postawić hipotezę, że już w okresie starożytności zapoczątko- wano wyodrębnianie się dwóch ścieżek rozwoju samorządu. Jedna z nich miała za podstawę terytorium obejmujące wszystkich jego mieszkańców (samorząd terytorialny)28, a druga – osoby wykonujące ten sam zawód, to samo lub podob- ne zajęcie (samorząd specjalny). 2.3. Powstanie i rozwój cechów i izb rzemieślniczych Pierwsze sformalizowane, albo też dające się formalnie wyodrębnić instytucje samorządności specjalnej, pojawiały się w różnych okresach historycznych29. 25 A. Wereszczyński, Państwo antyczne jego renesansy, Lwów 1934, s. 17–18; K. Krzeczkowski, Gmina jako podmiot polityki komunalnej, Warszawa 1938, s. 6–7; R. Kmieciak, P. Antkowiak, K. Walkowiak, Samorząd gospodarczy..., s. 15. i 26 R. Kmieciak, P. Antkowiak, K. Walkowiak, Samorząd gospodarczy..., s. 16. 27 J. Panejko, Geneza i istota samorządu europejskiego, Wilno 1934, s. 17; A. Wereszczyński, Państwo..., s. 38. 28 Rozwój idei samorządu terytorialnego doprowadził do uchwalenia przez Konstytuantę w dniu 14 grudnia 1789 r. ustawy komunalnej, stanowiącej – jak powszechnie się przyjmuje – pierwszy akt prawny regulujący samorząd terytorialny, za: S. Wykrętowicz, Samorząd jako wyraz demokracji obywatelskiej [w:] Samorząd w Polsce – istota, formy, zadania, pod red. S. Wykręto- wicza, Poznań 2008, s. 14. 29 W doktrynie nie ma jednolitości poglądów na źródło powstania organizacji cechowych. Wśród struktur, które dały początek organizacjom cechowym, wymienia się: a) rzymskie kolegia
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Samorząd gospodarczy w prawie polskim
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: