Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00138 005324 14865832 na godz. na dobę w sumie
Seksualność Polaków na początku XXI wieku. Studium badawcze - ebook/pdf
Seksualność Polaków na początku XXI wieku. Studium badawcze - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 834
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-233-8437-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> seksualność
Porównaj ceny (książka, ebook (-16%), audiobook).

Seksualność stanowi jeden z najważniejszych komponentów ludzkiej kondycji. Wiąże się ona zarówno z naturą człowieka, jego biologią i fi zjologią, jak i z kulturą, z  ej wartościami i normami. Seksualność i związana z nią płciowość stanowią ważne determinanty ludzkiej tożsamości i istotne wyznaczniki sensu ludzkiego życia. Seks – o czym wszyscy wiemy – jest źródłem radości, ale również problemów; stanowi o sile człowieka, lecz może być również przyczyną jego słabości. Z seksualnością łączy się to, co w życiu człowieka najpiękniejsze i najbardziej cenione: miłość, szczęście, rozkosz, spełnienie, poczucie jedności, bezpieczeństwa, akceptacji i sukcesu; wreszcie – rodzicielstwo. Aktywność seksualna może się przyczynić do zachowania dobrego zdrowia fi zycznego i psychicznego. Może też jednak być przyczyną problemów w relacjach społecznych i – nie mniej ważnych – problemów z samym sobą. Seksualność zacieśnia relacje międzyludzkie, ale także potrafi je dekonstruować, a nawet niszczyć. Wiążą się z nią bowiem zarówno miłość, jak i przemoc. Seksualność wzmacnia rodziny, ale też napędza i inicjuje zjawiska negatywne moralnie, czy też mające charakter przestępczy, takie jak: prostytucja nieletnich, przemoc seksualna wobec dzieci, w tym pedofilia, handel ludźmi.

Doczekaliśmy się „polskiego Kinseya”. Trwało to długo: pierwsze opracowania Kinseya – pioniera badań nad seksualnością człowieka – pochodzą z połowy XX wieku. (…) Trzeba wyraźnie podkreślić, że publikacja ta stawia nas w absolutnej czołówce światowej nauki o seksualności współczesnego człowieka. (prof. Andrzej Jaczewski)

Autor nie tylko ukazuje szerokie spektrum danych dotyczących naszych seksualnych zachowań, potrzeb, ocen, asercji, lęków, ale także zadaje pytania, które wykraczają poza domenę seksualną, choć są z nią związane: Kim jesteśmy? Czego pragniemy? Co stanowi istotę naszych wzajemnych relacji? Prof. Zbigniew Izdebski nie daje na nie prostych odpowiedzi, bo jego książka to nie tylko kompendium wiedzy na temat seksualności naszego społeczeństwa, lecz także próba namysłu nad tym, co stanowi istotę naszych gier intymnych, tak głęboko uwikłanych w dominujący dyskurs publiczny i represyjne skłonności naszej kultury. (prof. Magdalena Środa)

Na uznanie zasługuje wszechstronność i wnikliwość opisu seksualności Polaków. (…) Niewiele jest w piśmiennictwie światowym prac tego typu i książkę Autora można uznać za znaczącą w rozwoju nauki. (prof. Zbigniew Lew-Starowicz)


O Autorze:
Prof. nadzw. dr hab. n. hum. Zbigniew Izdebski – pedagog, seksuolog, doradca rodzinny. Dziekan Wydziału Pedagogiki, Socjologii i Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Zielonogórskiego. Kierownik Zakładu Poradnictwa i Seksuologii UZ. Pracuje w Zakładzie Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego. Kieruje Podyplomowymi Studiami Wychowania Seksualnego UW. Autor licznych polskich i międzynarodowych badań dotyczących seksualności człowieka.
Prezes Stowarzyszenia do Walki z Dziecięcą Prostytucją i Pornografią „PRO-ECPAT”, Honorowy Członek Niemieckiego Towarzystwa Wychowania Seksualnego. Członek Polskiego i Europejskiego Towarzystwa Seksuologicznego. Inicjator i gospodarz corocznych Ogólnopolskich Debat o Zdrowiu Seksualnym.
W 2010 roku jako jedyny polski naukowiec uzyskał status współpracownika Naukowego Instytutu ds. Badań nad Seksem, Płciowością i Prokreacją im. Kinseya na Uniwersytecie Indiana w USA

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Prof. nadzw. dr hab. n. hum. Zbigniew Izdebski – pedagog, seksuolog, doradca rodzinny. Dziekan Wydziału Pedagogiki, Socjologii i Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Zielonogórskiego. Kierownik Zakładu Poradnictwa i Seksuologii UZ. Pracuje w Zakładzie Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego. Kieruje Podyplomowymi Studiami Wychowania Seksualnego UW. Autor licznych polskich i międzynarodowych badań dotyczących seksualności człowieka, zaliczany do światowych autorytetów w zakresie seksuologii społecznej. Prezes Stowarzyszenia do Walki z Dziecięcą Prostytucją i Pornografią PRO-ECPAT. Wiceprezes Polskie- go Stowarzyszenia Naukowego „Zagrożenia Cywilizacyjne i Zdrowie Publiczne”. Honorowy Członek Niemieckiego Towarzystwa Wychowania Seksualnego. Członek Polskiego i Europejskiego Towarzystwa Seksuologicznego. Inicjator i gospodarz corocznych Ogólnopolskich Debat o Zdrowiu Seksualnym. W 2010 roku jako jedyny polski naukowiec uzyskał status Współpracownika Naukowego Instytutu ds. Badań nad Seksem, Płciowością i Prokreacją im. Kinseya na Uniwersytecie Indiana w USA. Zbigniew Izdebski S E K S U A L N O Ś Ć POLAKÓW na początku XXI wieku Na uznanie zasługuje wszechstronność i wnikliwość opisu seksualności Polaków. (…) Niewiele jest w piśmiennictwie światowym prac tego typu i książkę Autora można uznać za znaczącą w rozwoju nauki. prof. Zbigniew Lew-Starowicz Doczekaliśmy się „polskiego Kinseya”. Trwało to długo: pierwsze opracowania Kinseya – pioniera badań nad seksualnością człowieka – pochodzą z połowy XX wieku. (…) Trzeba wyraźnie podkreślić, że opracowanie to stawia nas w absolutnej czołówce światowej nauki o seksualności współczesnego człowieka. prof. Andrzej Jaczewski Autor nie tylko ukazuje szerokie spektrum danych dotyczących naszych seksualnych zachowań, potrzeb, ocen, asercji, lęków, ale także zadaje pytania, które wykraczają poza domenę seksualną, choć są z nią związane: Kim jesteśmy? Czego pragniemy? Co stanowi istotę naszych wzajemnych relacji? Prof. Zbigniew Izdebski nie daje na nie prostych odpowiedzi, bo jego książka to nie tylko kompendium wiedzy na temat seksualności naszego społeczeństwa, lecz także próba namysłu nad tym, co stanowi istotę naszych gier intymnych, tak głęboko uwikłanych w dominujący dyskurs publiczny i represyjne skłonności naszej kultury. prof. Magdalena Środa www.wuj.pl Patronat medialny S T U D I U M B A D AW C Z E Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego SEKSUALNOSC POLAKOW.indd 1 2012-03-02 13:56:40 (cid:52) (cid:38) (cid:44) (cid:52) (cid:54) (cid:34) (cid:45) (cid:47) (cid:48) (cid:238) (cid:185)(cid:1) (cid:49)(cid:48)(cid:45)(cid:34)(cid:44)(cid:136)(cid:56)(cid:1) (cid:61)(cid:69)(cid:76)(cid:74)(cid:81)(cid:76)(cid:72)(cid:90)(cid:3)(cid:44)(cid:93)(cid:71)(cid:72)(cid:69)(cid:86)(cid:78)(cid:76) (cid:52) (cid:38) (cid:44) (cid:52) (cid:54) (cid:34) (cid:45) (cid:47) (cid:48) (cid:238) (cid:185)(cid:1) (cid:49)(cid:48)(cid:45)(cid:34)(cid:44)(cid:136)(cid:56)(cid:1) (cid:81)(cid:68)(cid:3)(cid:83)(cid:82)(cid:70)(cid:93)(cid:200)(cid:87)(cid:78)(cid:88)(cid:3)(cid:59)(cid:59)(cid:44)(cid:3)(cid:90)(cid:76)(cid:72)(cid:78)(cid:88) (cid:52) (cid:53) (cid:54) (cid:37) (cid:42) (cid:54) (cid:46) (cid:1) (cid:35) (cid:34) (cid:37) (cid:34)(cid:56) (cid:36) (cid:59) (cid:38) (cid:58)(cid:92)(cid:71)(cid:68)(cid:90)(cid:81)(cid:76)(cid:70)(cid:87)(cid:90)(cid:82)(cid:3)(cid:56)(cid:81)(cid:76)(cid:90)(cid:72)(cid:85)(cid:86)(cid:92)(cid:87)(cid:72)(cid:87)(cid:88)(cid:3)(cid:45)(cid:68)(cid:74)(cid:76)(cid:72)(cid:79)(cid:79)(cid:82)(cid:241)(cid:86)(cid:78)(cid:76)(cid:72)(cid:74)(cid:82) Publikacja dofi nansowana przez Uniwersytet Zielonogórski RECENZENCI prof. dr hab. med. Barbara Woynarowska prof. dr hab. med. Zbigniew Lew-Starowicz PROJEKT OKŁADKI Agnieszka Winciorek © Copyright by Zbigniew Izdebski Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Preprint, Kraków 2012 All rights reserved Niniejszy utwór ani żaden jego fragment nie może być reprodukowany, przetwarzany i rozpowszechniany w jakikolwiek sposób za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych oraz nie może być przechowywany w żadnym systemie informatycznym bez uprzedniej pisemnej zgody Wydawcy. ISBN 978-83-233-2843-8 ISBN 978-83-233-8437-3 (e-book) www.wuj.pl Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków tel. 12-631-18-81, 12-631-18-82, fax 12-631-18-83 Dystrybucja: tel. 12-631-01-97, tel./fax 12-631-01-98 tel. kom. 506-006-674, e-mail: sprzedaz@wuj.pl Konto: PEKAO SA, nr 80 1240 4722 1111 0000 4856 3325 Mojej Mamie, Żonie oraz Córkom – Magdzie i Idze SPIS TREŚCI Słowo wstępne .......................................................................................................... 27 Wstęp ........................................................................................................................ 31 Introduction ............................................................................................................... 37 Część I Teoretyczne podstawy badania seksualności ........................................................ 43 Rozdział 1. Wprowadzenie do seksualności człowieka ............................................ 47 1.1. Rozważania terminologiczne .......................................................................... 48 1.2. Funkcje seksualności ...................................................................................... 51 1.3. Perspektywy ujmowania seksualności ............................................................ 52 1.3.1. Perspektywa historyczna i społeczna ....................................................... 54 1.3.2. Perspektywa biologiczna .......................................................................... 55 1.3.3. Perspektywa ewolucyjna .......................................................................... 58 1.3.4. Perspektywa międzykulturowa ................................................................. 60 1.3.5. Perspektywa psychologiczna .................................................................... 61 1.4. Perspektywa normatywna ............................................................................... 64 1.5. Obyczajowość seksualna ................................................................................ 65 1.6. Socjalizacja seksualna .................................................................................... 67 1.7. Inteligencja seksualna ..................................................................................... 68 1.8. Perspektywy rozwoju seksuologii .................................................................. 71 Rozdział 2. Badania nad seksualnością .................................................................... 75 2.1. Metodologia badań seksualności .................................................................... 76 2.1.1. Proces badawczy ...................................................................................... 76 2.1.1.1. Etap przygotowań ............................................................................... 77 2.1.1.2. Etap realizacji ..................................................................................... 80 2.1.1.3. Etap analiz .......................................................................................... 81 2.1.1.4. Etap formułowania wniosków ............................................................ 82 2.1.2. Strategie badawcze ................................................................................... 82 2.1.3. Metody i techniki badawcze ..................................................................... 85 2.1.3.1. Techniki badań ilościowych ............................................................... 86 8 Spis treści 2.1.3.2. Techniki badań jakościowych .......................................................... 90 2.1.3.3. Analiza przypadku (case study) ........................................................ 93 2.1.3.4. Badania zamieszczone w książce ..................................................... 93 2.1.4. Narzędzia badawcze ............................................................................... 94 2.1.4.1. Narzędzia badawcze stosowane w badaniach ilościowych .............. 94 2.1.4.2. Narzędzia badawcze stosowane w badaniach jakościowych ........... 96 2.1.4.3. Dodatkowe narzędzia badawcze ...................................................... 97 2.1.5. Populacja, próba i dobór badanych ........................................................ 97 2.1.5.1. Charakterystyka prób w badaniach .................................................. 98 2.1.5.2. Operat losowania .............................................................................. 101 2.1.5.3. Wielkość próby w badaniu ilościowym ........................................... 101 2.1.5.4. Możliwość wnioskowania o całej populacji na podstawie wyników badań ilościowych ............................................................................ 101 2.1.6. Etyka badań ............................................................................................ 102 2.1.7. Utrudnienia w realizacji badań seksualności i aktywności seksualnej ... 104 2.2. Przegląd ważniejszych badań seksualności w Polsce ................................... 110 Część II Seksualność człowieka w cyklu życia .................................................................. 147 Rozdział 3. Seksualność u progu dorosłości ........................................................... 151 3.1. Charakterystyka badanych ............................................................................ 155 3.1.1. Charakterystyka demografi czno-społeczna ............................................ 155 3.1.1.1. Płeć ................................................................................................... 155 3.1.1.2. Typ szkoły ponadgimnazjalnej ......................................................... 156 3.1.1.3. Sytuacja rodzinna ............................................................................. 156 3.1.2. Relacje z rodzicami w okresie dojrzewania ........................................... 159 3.1.3. Samopoczucie młodzieży ....................................................................... 160 3.1.4. Samoocena .............................................................................................. 162 3.1.5. Wzorce osobowe .................................................................................... 163 3.1.6. Związki ................................................................................................... 165 3.1.7. Symptomy niedostosowania społecznego .............................................. 166 3.1.7.1. Problemy w szkole ........................................................................... 167 3.1.7.2. Nieprzestrzeganie przepisów porządkowych i prawa ...................... 167 3.1.7.3. Łamanie umów i ustaleń oraz nakazów i zakazów rodziców i opiekunów ...................................................................................... 167 3.1.7.4. Palenie papierosów ........................................................................... 168 3.1.7.5. Picie alkoholu ................................................................................... 169 3.1.7.6. Narkotyki .......................................................................................... 171 Spis treści 9 3.1.7.7. Kradzieże .......................................................................................... 172 3.1.7.8. Świadczenie/oferowanie płatnych usług seksualnych ...................... 172 3.2. Seksualność nastolatków .............................................................................. 173 3.2.1. Dojrzewanie ............................................................................................ 173 3.2.1.1. Przejawy dojrzewania psychoseksualnego ....................................... 173 3.2.2. Inicjacja seksualna .................................................................................. 175 3.2.3. Aktywność seksualna nastolatków ......................................................... 183 3.2.3.1. Formy aktywności seksualnej .......................................................... 183 3.2.3.2. Doświadczenia homoseksualne ........................................................ 185 3.2.3.3. Metody antykoncepcyjne ................................................................. 189 3.2.3.4. Kontakty seksualne poza stałym partnerem seksualnym ................. 192 3.2.3.5. Ocena własnych doświadczeń związanych z seksem w porównaniu z rówieśnikami ................................................................................. 194 3.2.3.6. Doświadczenia związane z pornografi ą ........................................... 195 3.3. Poglądy na tematy związane z seksualnością ............................................... 200 3.3.1. Stosunek do wybranych norm obyczajowych ........................................ 200 3.3.2. Stosunek do homoseksualności .............................................................. 203 3.3.3. Stosunek do pornografi i .......................................................................... 204 3.3.4. Stosunek do prostytucji .......................................................................... 208 3.4. Podsumowanie .............................................................................................. 210 Rozdział 4. Seksualność ludzi dorosłych ................................................................ 215 4.1. Charakterystyka badanych ............................................................................ 217 4.1.1. Związki formalne i nieformalne ............................................................. 217 4.1.2. Relacje z partnerem ................................................................................ 223 4.1.3. Częstotliwość wykonywania badań profi laktycznych przez kobiety ..... 226 4.1.4. Częstotliwość wykonywania badań profi laktycznych przez mężczyzn .... 228 4.1.5. Samopoczucie psychiczne ...................................................................... 229 4.1.6. Zadowolenie z życia seksualnego i sprawności seksualnej .................... 230 4.2. Aktywność seksualna ludzi dorosłych .......................................................... 234 4.2.1. Rola seksu w życiu ludzi dorosłych ....................................................... 234 4.2.2. Zachowania seksualne ............................................................................ 235 4.2.2.1. Inicjacja seksualna ............................................................................ 235 4.2.2.2. Liczba partnerów seksualnych ......................................................... 236 4.2.2.3. Częstotliwość i okoliczności kontaktów seksualnych ...................... 236 4.2.2.4. Przeżywanie orgazmu ...................................................................... 239 4.2.3. Formy aktywności seksualnej ................................................................. 240 4.2.4. Kontakty homoseksualne ........................................................................ 245 4.2.4.1. Pociąg seksualny do osób tej samej płci .......................................... 245 10 Spis treści 4.2.4.2. Podejmowanie kontaktów homoseksualnych .................................. 246 4.2.4.3. Orientacja seksualna ......................................................................... 247 4.2.5. Kontakty seksualne poza stałym związkiem .......................................... 248 4.2.6. Stosowanie metod antykoncepcyjnych ................................................... 251 4.2.6.1. Stosowanie prezerwatyw .................................................................. 254 4.2.7. Obawy związane z aktywnością seksualną ............................................ 258 4.2.8. Trudności związane z uprawianiem seksu .............................................. 261 4.2.9. Ocena związku z partnerem/partnerką ................................................... 263 4.3. Poglądy na tematy związane z seksualnością ............................................... 267 4.3.1. Poglądy na temat życia seksualnego ...................................................... 267 4.3.2. Poglądy na temat masturbacji ................................................................. 277 4.3.3. Postawy wobec mniejszości seksualnych ............................................... 279 4.4. Podsumowanie .............................................................................................. 282 Rozdział 5. Seksualność osób po 50 roku życia ..................................................... 287 5.1. Charakterystyka badanych ............................................................................ 289 5.1.1. Związki formalne i nieformalne ............................................................. 289 5.1.2. Charakterystyka związków ze stałym partnerem ................................... 292 5.1.3. Zdrowie i kondycja psychofi zyczna ....................................................... 298 5.1.4. Częstotliwość wykonywania badań profi laktycznych przez kobiety ..... 299 5.1.5. Częstotliwość wykonywania badań profi laktycznych przez mężczyzn .... 302 5.1.6. Samopoczucie ......................................................................................... 303 5.1.7. Samoocena i ocena swojego życia ......................................................... 304 5.2. Aktywność seksualna dorosłych po 50 roku życia ....................................... 306 5.2.1. Rola seksu w życiu ludzi w wieku 50 lat i więcej .................................. 306 5.2.2. Aktywność seksualna .............................................................................. 306 5.2.3. Zmniejszenie zainteresowania seksem ................................................... 311 5.2.4. Formy aktywności seksualnej ................................................................. 312 5.2.4.1. Masturbacja ...................................................................................... 312 5.2.4.2. Formy aktywności towarzyszące stosunkom seksualnym ............... 314 5.2.5. Kontakty homoseksualne ........................................................................ 315 5.2.6. Kontakty seksualne poza stałym związkiem .......................................... 316 5.2.7. Stosowanie prezerwatywy ...................................................................... 317 5.2.8. Obawy związane z aktywnością seksualną ............................................ 319 5.2.9. Trudności związane z uprawianiem seksu .............................................. 322 5.2.10. Ocena sprawności seksualnej u mężczyzn w zależności od wieku ...... 326 5.2.11. Problemy kobiet związane z przekwitaniem ........................................ 326 5.2.11.1. Miesiączkowanie ............................................................................ 326 Spis treści 11 5.2.11.2. Problemy związane z życiem seksualnym ..................................... 327 5.2.11.3. Charakterystyka kobiet, które stosują lub stosowały terapię opóźniającą lub łagodzącą objawy klimakterium .......................... 330 5.2.12. Ocena związku z partnerem/partnerką ................................................. 332 5.2.13. Potrzeba bycia z młodszą osobą w związku ......................................... 337 5.3. Poglądy na tematy związane z seksualnością ............................................... 338 5.3.1. Poglądy na temat różnych aspektów życia seksualnego ........................ 338 5.3.2. Poglądy i postawy dotyczące życia intymnego ludzi dojrzałych ........... 350 5.3.3. Przekonania dotyczące homoseksualności ............................................. 365 5.4. Seks w sanatoriach ........................................................................................ 368 5.4.1. Charakterystyka osób badanych ............................................................. 368 5.4.2. Cele przyjazdu do sanatorium i stopień ich osiągnięcia ......................... 370 5.4.3. Relacje interpersonalne w sanatorium .................................................... 371 5.4.4. Aktywność seksualna w sanatorium ....................................................... 374 5.5. Podsumowanie .............................................................................................. 376 Część III Różne barwy seksualności .................................................................................... 381 Rozdział 6. Seksualność osób o orientacji homoseksualnej ................................... 385 6.1. Seksualność mężczyzn mających seks z mężczyznami ................................ 386 6.1.1. Charakterystyka osób badanych ............................................................. 386 6.1.1.1. Cechy społeczno-demografi czne ...................................................... 386 6.1.1.2. Dojrzewanie i młodość ..................................................................... 390 6.1.1.3. Pragnienia i wartości ........................................................................ 393 6.1.1.4. Samoocena różnych aspektów swojego życia oraz kondycja psychofi zyczna ................................................................................. 397 6.1.1.5. Używanie substancji psychoaktywnych ........................................... 399 6.1.1.6. Uprawianie sportu i dbałość o atrakcyjność fi zyczną ...................... 400 6.1.1.7. Wiedza i przekonania dotyczące infekcji przenoszonych drogą płciową ............................................................................................. 403 6.1.2. Aktywność seksualna .............................................................................. 405 6.1.2.1. Historia dojrzewania płciowego i życia seksualnego badanych ...... 405 6.1.2.2. Tożsamość seksualna i wychodzenie z ukrycia (coming out) .......... 410 6.1.2.3. Doświadczenia i zachowania seksualne mężczyzn mających seks z mężczyznami ................................................................................. 415 6.1.2.4. Kontakty seksualne z kobietami ....................................................... 430 6.1.2.5. Trudności i problemy związane z uprawianiem seksu ..................... 432 6.1.2.6. Próba typologii wzorów zachowań seksualnych .............................. 433 12 Spis treści 6.1.2.7. Relacje z otoczeniem i doznana dyskryminacja ............................... 434 6.1.2.8. Pozaseksualne kontakty ze społecznością mężczyzn MSM ............ 435 6.1.3. Poglądy na tematy związane z seksualnością ......................................... 438 6.1.3.1. Opinie na temat zachowań seksualnych w miejscach publicznych ...................................................................................... 438 6.1.3.2. Poglądy na temat uregulowań prawnych dotyczących par jednopłciowych ................................................................................ 439 6.1.3.3. Opinie na temat opieki zdrowotnej dla mężczyzn mających seks z mężczyznami ................................................................................. 441 6.1.3.4. Podsumowanie ................................................................................. 442 6.2. Seksualność kobiet homoseksualnych ......................................................... 442 6.2.1. Charakterystyka osób badanych ............................................................. 442 6.2.1.1. Wspomnienia z dzieciństwa ............................................................. 443 6.2.1.2. Obecne relacje z rodziną .................................................................. 443 6.2.1.3. Religia i wiara .................................................................................. 444 6.2.1.4. Funkcjonowanie w pracy i przestrzeni publicznej ........................... 445 6.2.2. Uświadomienie, aktywność i doświadczenia seksualne ......................... 446 6.2.2.1. Uświadomienie seksualne ................................................................ 446 6.2.2.2. Kształtowanie tożsamości seksualnej .............................................. 447 6.2.2.3. Wychodzenie z ukrycia .................................................................... 449 6.2.2.4. Aktywność seksualna ....................................................................... 450 6.2.2.5. Bezpieczeństwo w seksie ................................................................. 453 6.2.3. Rola internetu i innych mediów w życiu kobiet homoseksualnych ....... 454 6.2.4. Społeczność kobiet homoseksualnych ................................................... 456 6.3. Podsumowanie .............................................................................................. 459 Rozdział 7. Seks a internet ...................................................................................... 465 7.1. Charakterystyka badanych internautów ........................................................ 467 7.1.1. Cechy społeczno-demografi czne osób badanych ................................... 467 7.2. Korzystanie z internetu ................................................................................. 472 7.3. Znajomości w internecie ............................................................................... 477 7.4. Seks w internecie .......................................................................................... 487 7.4.1. Rozmowy o seksie .................................................................................. 487 7.4.2. Konsekwencje seksu w internecie .......................................................... 489 7.4.3. Spotkania w „realu” ................................................................................ 490 7.4.4. Internet jako źródło wiedzy o seksie ...................................................... 493 7.4.5. Oglądanie materiałów erotycznych i pornografi cznych w internecie .... 493 7.4.6. Ukrywanie aktywności internetowej przed bliskimi .............................. 497 7.4.7. Akcesoria erotyczne kupowane przez internet ....................................... 498 Spis treści 13 7.4.8. Płatny seks w internecie ......................................................................... 498 7.4.9. Korzystanie z internetu przez mężczyzn mających seks z mężczyznami ....................................................................................... 500 7.5. Podsumowanie .............................................................................................. 501 Rozdział 8. Seksualność w dobie zagrożeń pandemią HIV/AIDS ......................... 507 8.1. Wiedza na temat HIV/AIDS ......................................................................... 508 8.1.1. Wiedza dotycząca dróg zakażenia HIV i sposobów jego uniknięcia u osób w wieku 15−49 lat ...................................................................... 510 8.1.2. Poziom wiedzy o HIV/AIDS u osób w wieku 15−49 lat określony według zaleceń WHO/UNAIDS ............................................................. 512 8.1.3. Wiedza o HIV/AIDS u osób po 50 roku życia ....................................... 513 8.1.4. Wiedza o HIV/AIDS u mężczyzn mających seks z mężczyznami ......... 514 8.1.5. Wiedza o HIV/AIDS u kobiet świadczących usługi seksualne .............. 515 8.1.6. Wiedza młodzieży i nauczycieli o HIV/AIDS ........................................ 515 8.2. Testowanie w kierunku HIV/AIDS ............................................................... 520 8.2.1. Testowanie wśród osób w wieku 15−49 lat ............................................ 523 8.2.2. Testowanie w innych grupach osób ........................................................ 527 8.3. Seksualność osób żyjących z HIV/AIDS ..................................................... 532 8.4. Postawy wobec osób żyjących z HIV/AIDS ................................................ 544 8.5. Podsumowanie .............................................................................................. 549 Rozdział 9. Prostytucja dorosłych ........................................................................... 553 9.1. Skala zjawiska prostytucji ............................................................................ 558 9.2. Kobiety świadczące usługi seksualne i ich praca ......................................... 560 9.2.1. Wyniki badań ilościowych ..................................................................... 560 9.2.1.1. Cechy społeczno-demografi czne kobiet świadczących usługi seksualne .......................................................................................... 561 9.2.1.2. Stosunek do wykonywanej pracy w charakterze prostytutek ........... 563 9.2.1.3. Warunki pracy kobiet zatrudnionych w sektorze usług seksualnych .. 565 9.2.1.4. Przymus świadczenia usług .............................................................. 566 9.2.1.5. Świadczenie usług seksualnych poza granicami Polski ................... 566 9.2.1.6. Zarobki kobiet świadczących usługi seksualne ................................ 567 9.2.2. Wyniki badań jakościowych ................................................................... 569 9.2.2.1. Opinie kobiet oferujących płatne usługi seksualne .......................... 569 9.2.2.2. Opinie klientów korzystających z płatnych usług oferowanych przez prostytutki ............................................................................... 571 9.2.2.3. Opinie przedstawicieli organizacji pozarządowych i policji ............ 574 9.2.2.4. Opinie „opiekunów” prostytutek ...................................................... 579 9.3. Klienci usług seksualnych ............................................................................ 582 14 Spis treści 9.3.1. Wyniki badań ilościowych ..................................................................... 582 9.3.1.1. Liczba klientów ................................................................................ 582 9.3.1.2. Cechy społeczno-demografi czne klientów ....................................... 583 9.3.2. Wyniki badań jakościowych ................................................................... 586 9.3.2.1. Opinie badanych prostytutek ............................................................ 586 9.3.2.2. Opinie klientów kobiet świadczących usługi seksualne .................. 586 9.3.2.3. Opinie przedstawicieli organizacji pozarządowych i policji ............ 589 9.3.2.4. Opinie „opiekunów” prostytutek ...................................................... 590 9.4. Kupowanie i świadczenie usług seksualnych przez mężczyzn mających seks z mężczyznami ...................................................................................... 591 9.4.1. Kupowanie usług seksualnych ............................................................... 591 9.4.2. Świadczenie usług seksualnych przez MSM .......................................... 592 9.5. Podsumowanie .............................................................................................. 594 Rozdział 10. Przemoc seksualna ............................................................................. 599 10.1. Przemoc seksualna wśród młodzieży ......................................................... 601 10.1.1. Postawy młodzieży wobec przemocy seksualnej ................................. 601 10.1.2. Uczniowie jako ofi ary przemocy .......................................................... 606 10.1.3. Uczniowie jako sprawcy przemocy ...................................................... 618 10.2. Prostytucja i pornografi a dziecięca ............................................................. 622 10.2.1. Skala zjawiska (rozpowszechnienie prostytucji i pornografi i dziecięcej – opinie uczniów klas II szkół ponadgimnazjalnych) ........................... 623 10.2.2. Obraz zjawiska prostytucji i pornografi i dziecięcej (opinie osób nieletnich świadczących usługi seksualne) .......................................... 626 10.2.2.1. Charakterystyka osób badanych ..................................................... 627 10.2.2.2. Wiedza na temat seksualności ........................................................ 637 10.2.2.3. Poglądy na tematy związane z seksualnością ................................ 639 10.2.2.4. Kontakty seksualne ........................................................................ 641 10.2.2.5. Doświadczenia przemocy seksualnej ............................................. 644 10.2.2.6. Świadczenie usług seksualnych ..................................................... 646 10.2.2.7. Stosowanie środków antykoncepcyjnych ...................................... 656 10.2.2.8. Wykorzystanie młodych osób do pornografi i i prostytucji ............ 656 10.2.2.9. Potrzeba wsparcia ........................................................................... 657 10.3. Przemoc seksualna wśród dorosłych .......................................................... 658 10.4. Podsumowanie ............................................................................................ 664 Część IV Zamiast zakończenia ............................................................................................. 669 Rozdział 11. Obraz seksualności Polaków ............................................................. 673 Spis treści 15 11.1. Postawy wobec seksu osób w wieku 18–49 lat .......................................... 673 11.1.1. Segment 1: purytanie ............................................................................ 675 11.1.2. Segment 2: partnerzy ............................................................................ 679 11.1.3. Segment 3: pasywni .............................................................................. 682 11.1.4. Segment 4: hedoniści ............................................................................ 686 11.1.5. Segment 5: abstynenci .......................................................................... 691 11.2. Zadowolenie z życia seksualnego osób w wieku 18–49 lat ........................ 694 11.2.1. Zadowolenie z życia seksualnego a uznawane wartości i ocena jakości życia ......................................................................................... 694 11.2.2. Zadowolenie z życia seksualnego a związki z partnerem .................... 697 11.2.3. Zadowolenie z życia seksualnego a formy aktywności seksualnej ...... 698 11.3. Seksualność a związki ................................................................................ 702 11.4. Podsumowanie ............................................................................................ 710 Rozdział 12. Edukacja seksualna ............................................................................ 717 12.1. Edukacja seksualna dzieci i młodzieży w opiniach osób w wieku 18–49 lat .................................................................................... 721 12.1.1. Rozmowa z rodzicami na tematy związane z seksualnością ................ 721 12.1.2. Źródła informacji na tematy związane z seksualnością ....................... 723 12.1.3. Opinie dotyczące potrzeby edukacji seksualnej w szkole i jej realizacja ............................................................................................... 724 12.2. Opinie uczniów szkół ponadgimnazjalnych dotyczące zajęć „wychowanie do życia w rodzinie” ............................................................ 727 12.2.1. Zadania i tematyka zajęć „wychowanie do życia w rodzinie” ............. 727 12.2.2. Opinie na temat realizacji zajęć „wychowanie do życia w rodzinie” .. 732 12.2.3. Ocena przygotowania nauczycieli wychowania do życia w rodzinie .. 733 12.3. Nauczyciele wobec edukacji seksualnej (opinie nauczycieli przedmiotu „wychowanie do życia w rodzinie”) ........................................................... 734 12.3.1. Poglądy nauczycieli wychowania do życia w rodzinie dotyczące seksualności człowieka ......................................................................... 735 12.3.2. Kwalifi kacje nauczycieli przedmiotu „wychowanie do życia w rodzinie” ........................................................................................... 738 12.3.3. Program przedmiotu „wychowanie do życia w rodzinie” .................... 739 12.3.4. Realizacja zajęć wychowania do życia w rodzinie ............................... 744 12.4. Podsumowanie ............................................................................................ 751 Rozdział 13. Seksualność Polaków 2011 ................................................................ 757 13.1. Aktywność seksualna .................................................................................. 757 13.1.1. Masturbacja .......................................................................................... 757 13.1.2. Inicjacja seksualna ................................................................................ 758 13.1.3. Kontakty oralne .................................................................................... 759 16 Spis treści 13.1.4. Kontakty analne .................................................................................... 760 13.1.5. Kontakty homoseksualne ...................................................................... 760 13.1.6. Zwyczaje seksualne .............................................................................. 761 13.2. Relacje w związkach i życie w pojedynkę ................................................. 763 13.3. Zdrowie seksualne ...................................................................................... 765 13.4. Przemoc seksualna ...................................................................................... 768 13.5. Płatne usługi seksualne ............................................................................... 769 13.6. Seks a internet ............................................................................................. 769 13.7. Poglądy na tematy związane z seksualnością ............................................. 770 13.8. Podsumowanie ............................................................................................ 774 Bibliografi a ............................................................................................................. 775 Projekty krajowe ..................................................................................................... 781 Projekty międzynarodowe ...................................................................................... 783 Polish research projects ........................................................................................... 784 International research projects ................................................................................ 784 Spis tabel ................................................................................................................. 785 Spis rysunków ......................................................................................................... 793 Spis wykresów ........................................................................................................ 795 SŁOWO WSTĘPNE Seksualność człowieka w dużej mierze nadal stanowi niepoznaną do tej pory tajemnicę – wiele jest jeszcze obszarów niezbadanych. Brak rzetelnej wiedzy został zastąpiony przez fałszywe poglądy, przekonania, mity i przesądy, które uchodzą za prawdziwe jedynie dlatego, że są mocno zakorzenione w psychice człowieka. Wyniki badań podważające lub obalające dotychczasowe przekonania i przesądy, na bazie których funkcjonuje człowiek, u niektórych ludzi – zwłaszcza u tych, których umysły są tak skostniałe, że już niezdolne do zmian – wywołują oburzenie i nieuzasadnioną agresję wobec badacza. Niektóre z przejawów tej agresji – choć nie są oparte na argumentach rozumowych, lecz jedynie emocjonalnych – mogą być bardzo przykre dla badacza, podobnie jak są przykre dla każdego wrażliwego człowieka. Każdy badacz seksualności powinien jednak pamiętać o losie Sokratesa – wyklętego syna ateńskiego kołtuństwa; bo choć od jego czasów wiele się w społeczeństwach zmieniło, to nadal powszechne jest wydawanie ocen zjawiska, zanim nastąpi jego zrozumienie. Profesor Zbigniew Izdebski zdobył już sobie poważaną pozycję i powszechne uznanie jako wiarygodny, dociekliwy badacz wielu aspektów seksualności człowieka. Zachowując ścisłość naukową, sam podaje, że wyniki jego badań odnoszą się tylko do Polaków, gdyż to właśnie ich seksualność, zachowania seksualne były przedmiotem badań. Profesora Izdebskiego znam osobiście i uważam za szczególnie odpowiednią osobę do prowadzenia badań w tak istotnej, a zarazem tak delikatnej sferze życia człowieka, jaką jest seksualność. Analiza tego obszaru życia, zwłaszcza wśród nastolatków, oprócz wiedzy i odpowiedniego przygotowania do badań w ogóle, wymaga wykazania taktu, delikatności i zrozumienia. Wszystkie te cechy profesor Izdebski ma, a oprócz tego jest człowiekiem odważnym i odpowiedzialnym, posiadającym zdolności łatwego nawiązywa- nia kontaktów i wzbudzania zaufania. Ujawnia mnóstwo śmiałych pomysłów i inicjatyw, które realizuje, wykazując świetne zdolności organizacyjne. Mam nadzieję, że będzie także dostatecznie odporny na różnorakie przejawy agresji, z jakimi nieuchronnie styka się badacz seksualności i to nie tylko w Polsce. Profesor Izdebski już od kilkunastu lat zaskakuje publikowanymi wynikami swoich badań, które nazywa raportami. Od 1997 roku opublikował 14 takich, które w formie książkowej ukazywały się prawie corocznie, a czasem nawet częściej. W ciągu tych lat dostarczył nam wiedzy o wielu ważnych obszarach życia społecznego Polaków. W ra- portach swych przedstawił między innymi poziom edukacji prozdrowotnej i seksualnej w polskiej szkole, badania seksualności dorosłych Polaków, badania seksualności osób 28 Słowo wstępne starszych, zachowania mężczyzn jako kuracjuszy w sanatoriach. Zaprezentował również wyniki badań dotyczących mężczyzn mających seks z mężczyznami, zagadnienia: seks a internet, kwestii zachowań seksualnych i wiedzy na temat HIV/AIDS wśród kobiet świadczących usługi seksualne, wizerunku polskiej lesbijki, problemu zdrowia seksual- nego i reprodukcyjnego osób żyjących z HIV/AIDS, przedstawił stronę popytową usług seksualnych w Polsce, a także badanie prostytucji nieletnich. W raportach swych autor dostarczył informacji o obyczajowości seksualnej, wiedzy i zachowaniach seksualnych w grupach nastolatków, osób dorosłych i osób w wieku starszym. Udostępnił wgląd w roz- miary przemocy seksualnej wśród nastolatków oraz wgląd w obszary prostytucji – także dziecięcej, uwzględniając stronę popytową na usługi tego rodzaju w Polsce. Przybliżył kwestię poziomu wiedzy o HIV/AIDS oraz zachowania seksualne ludzi zdrowych i za- każonych. Poza tym opisywał nowe zjawisko, jakim jest seks w internecie, oraz podjął próbę wglądu w zachowania seksualne między ludźmi tej samej płci. Powyższe raporty stanowią ogromną wartość, ponieważ badane przez profesora Izdebskiego obszary życia społecznego w dużej mierze nie zostały do tej pory poznane, a brak rzetelnej wiedzy był szczególnie dotkliwy. Wartość niektórych raportów jest tym większa, że przedstawiają one dynamikę procesów zachodzących w czasie – na przykład raport o seksualności Polaków w dobie HIV/AIDS zatytułowany Ryzykowna dekada przedstawia studium porównawcze przemian zachodzących w latach 1997–2001–2005. Seksualność Polaków na początku XXI wieku. Studium badawcze stanowi pogłębio- ną, poszerzoną i uzupełnioną syntezę raportów. Jest to więc dzieło, które można nazwać „wielkim raportem”. W zamierzeniu autora niniejsza książka ma stanowić diagnozę sek- sualności współczesnych Polaków i została oparta na relacjach z badań zaprojektowanych i zrealizowanych w latach 1997–2007. Składa się ona z czterech części zawierających łącznie 13 rozdziałów. W części pierwszej omówiono zagadnienia terminologiczne, perspektywy ujmowania seksualności, pojęcie normy seksuologicznej. Scharakteryzowano obyczajowość seksu- alną, funkcje seksualności, socjalizację seksualną, inteligencję seksualną oraz podjęto próbę nakreślenia perspektywy w rozwoju seksuologii. Niezwykle ważna jest próba opisu specyfi ki metodologii badań seksualności. Oparcie publikacji na relacji z badań poświę- conych seksualności wymaga odniesienia się autora do licznych wątpliwości – również o charakterze etycznym – związanych z metodologią prowadzenia badań w tym obszarze. Zawartość została jednak ograniczona do społecznych badań seksualności człowieka i oparta przede wszystkim na doświadczeniach autora. Z tych względów prezentowany opis można potraktować jedynie jako autorską, a więc z oczywistych względów – niewy- czerpującą – wizję metodologii społecznych badań seksualności człowieka. W rozdziale tym dokonano również przeglądu ważniejszych projektów badawczych dotyczących seksualności, które były zrealizowane w Polsce. Jak każde tego typu opracowanie, nie stanowi ono kompletnego wykazu badań, lecz ich wybór dokonany przez autora. W części drugiej zawarto informacje dotyczące obrazu seksualności człowieka w cyklu życia. Podjęto też próbę skonstruowania obrazu seksualności Polaków od okresu dojrzewania psychoseksualnego do starości. W związku z tym przedstawiono i poddano analizie rezultaty kilku projektów badawczych obejmujących osoby nastoletnie, osoby dorosłe, w wieku 18–49 lat, oraz takie, które ukończyły 50 lat i więcej. Część trzecia dotyczy aspektów, które nie są charakterystyczne dla poszczególnych faz rozwoju psychoseksualnego, lecz stanowią problemy ważne, niezależnie od wieku Słowo wstępne 29 osób, których dotyczą. Związane są one z przemianami zachowań i poglądów na sek- sualność Polaków. Autor omawia problematykę homoseksualizmu, wpływ internetu na seksualność oraz zjawisko prostytucji, ale także zwraca uwagę na zagrożenie HIV/AIDS oraz przemoc seksualną – zwłaszcza wśród młodzieży. Opracowania, które znalazły się w tej części, dopełniają diagnozy seksualności współczesnych Polaków, a także stano- wią podstawę do planowania działań profi laktycznych w różnych resortach, zwłaszcza w edukacji, ochronie zdrowia, polityce społecznej. Część czwarta, zatytułowana „Zamiast zakończenia”, nie stanowi podsumowa- nia poprzednich części książki, lecz pewien aneks do niej i – przynajmniej w zamyśle autora – wzbogaca wcześniej przedstawione diagnozy. Opisano tu – opierając się na poddanych pogłębionej analizie statystycznej wynikach badań osób dorosłych – trzy specyfi czne elementy obrazu seksualności współczesnych Polaków, to jest: postawy wo- bec seksu, seksualność osób pozostających w różnych rodzajach związków partnerskich oraz czynniki warunkujące zadowolenie z seksu. Uznano, że najważniejsze dla oddania całej złożoności tego obrazu będzie pokazanie, na ile owe elementy różnicują poziom satysfakcji z kontaktów. Wiele uwagi poświęcono edukacji seksualnej. Będąc nie tylko seksuologiem, ale także pedagogiem, autor pragnął na zakończenie ukazać, jak duże i powszechne są dzisiaj oczekiwania Polaków wobec szkoły w zakresie realizacji eduka- cji seksualnej i jaka – niestety znacząco odbiegająca od tych oczekiwań – jest sytuacja edukacji seksualnej w polskiej szkole. Akceptacja edukacji seksualnej w szkołach nie jest jedynie życzeniem jej zwolenników. Wyniki badań zaprezentowane przez autora wska- zują, iż istnieje ogromne zapotrzebowanie społeczne związane z realizacją przedmiotu „Wychowanie do życia w rodzinie”. Dzieło profesora Izdebskiego uważam za niezwykle wartościowe, gdyż dostarcza rzetelnej wiedzy, ułatwia wgląd w wiele ważnych obszarów życia społecznego człowieka, o których wiedza była do tej pory bardzo ograniczona, i pomaga je zrozumieć. W litera- turze światowej nie spotyka się tak obszernych opracowań naukowych jednego autora, dlatego Seksualność Polaków z pewnością długo będzie stanowić materiał źródłowy lub porównawczy nie tylko dla różnorakich opracowań naukowych, lecz także przy opraco- wywaniu programów polityki społecznej, a zwłaszcza metod profi laktycznych. Zapewne służyć też będzie wielu praktykom – pedagogom, psychologom, socjologom, lekarzom, wychowawcom i pracownikom poradni wychowawczych, terapeutycznych, małżeńskich, rodzinnych. Prof. dr hab. med., dr h. c. mult. Kazimierz Imieliński Warszawa, kwiecień 2010 roku WSTĘP Seksualność stanowi jeden z najważniejszych komponentów ludzkiej kondycji. Wiąże się ona zarówno z naturą człowieka, jego biologią i fi zjologią, jak i z kulturą, z jej wartoś- ciami i normami. Seksualność i związana z nią płciowość stanowią ważne determinanty ludzkiej tożsamości i istotne wyznaczniki sensu ludzkiego życia. Seks – o czym wszyscy wiemy – jest źródłem radości, ale również problemów; stanowi o sile człowieka, lecz może być również przyczyną jego słabości. Z seksualnością łączy się to, co w życiu człowieka najpiękniejsze i najbardziej cenione: miłość, szczęście, rozkosz, spełnienie, poczucie jedności, bezpieczeństwa, akceptacji i sukcesu; wreszcie – rodzicielstwo. Aktywność seksualna może się przyczynić do zachowania dobrego zdrowia fi zycznego i psychicz- nego. Może też jednak być przyczyną problemów w relacjach społecznych i – nie mniej ważnych – problemów z samym sobą. Seksualność zacieśnia relacje międzyludzkie, ale także potrafi je dekonstruować, a nawet niszczyć. Wiążą się z nią bowiem zarówno miłość, jak i przemoc. Seksualność wzmacnia rodziny, ale też napędza i inicjuje zjawiska nega- tywne moralnie, czy też mające charakter przestępczy, takie jak: prostytucja nieletnich, przemoc seksualna wobec dzieci, w tym pedofi lia, handel ludźmi. Niezwykła rola seksualności w życiu człowieka jest widoczna w literaturze, kultu- rze, sztuce, religiach, życiu społecznym, a nawet politycznym. Widoczna jest w sferze intymnej człowieka, ale także w nośnikach kultury masowej, jakimi są media i internet, bo seksualność modyfi kuje się wraz ze zmieniającą się cywilizacją i jej wytworami. Istotne elementy rozwoju cywilizacyjnego, którymi są: poszerzająca się sfera ludzkiej autonomii i wolności, rosnące zainteresowanie ludzką cielesnością, a także przesunięcie zainteresowań aksjologicznych ze sfery eschatologicznej na hedoniczną, znalazły swoje odzwierciedlenie w zmianach obyczajowych oraz zmianach ewolucyjnych seksualności. Na skutek tych przemian seks „upublicznił się”, wyszedł ze sfery prywatnej czło- wieka i stał się przedmiotem mody, a nawet kultu. Seksem „żywią się” nie tylko kultura masowa i wizualna (na przykład fi lmy czy reklama), ale również nauka. Psychologia, socjologia, fi lozofi a, socjotechnika są coraz bardziej zainteresowane seksualnością jako ważnym komponentem ludzkiej kondycji. Stosunek do problemów moralnych związanych z przeżywaniem i manifestowaniem potrzeb seksualnych (jak choćby stosunek do pornografi i czy do praw osób o orientacji homoseksualnej) jest dziś wskaźnikiem liberalizmu bądź konserwatyzmu, angażuje au- torytety społeczne, religijne i naukowe, jest przedmiotem debaty społecznej i kampanii politycznych. 32 Wstęp Zjawisko ludzkiej seksualności to także ciekawy i antropologicznie istotny temat. Poznanie tego fenomenu może nas przybliżyć do poznania jeśli nie istoty człowieczeństwa, to na pewno jego ważnych uwarunkowań. Poznanie form seksualności, jej przejawów oraz potrzeb seksualnych współczesnego człowieka może wiele powiedzieć o jego dzisiejszej kondycji fi zycznej, psychicznej, moralnej. Badanie seksualności nie jest jednak zadaniem łatwym. Ani na świecie, ani – tym bardziej – w Polsce. Stąpa się tu po niepewnym gruncie, nie ma twardych danych, w pełni zobiektywizowanych metod badawczych czy dających się ostatecznie weryfi kować wyni- ków. Nie dość bowiem, że seksualność jest uwikłana w ludzką psychikę, w zmienne relacje społeczne, kulturowe standardy wstydliwości czy trudny język wyrazu (niełatwo mówić o seksualności, zwłaszcza własnej), to dodatkowo trudno się przebić przez stereotypy, fobie, kompleksy, a nawet agresję badanych. Badacz narusza wiele tabu. Aby uczynić seks przedmiotem badań, a zwłaszcza by odtworzyć jego prawdziwy obraz, trzeba naruszyć też wiele granic: intymności, nieporadności, wstydliwości. Ważnym przesłaniem w realizacji moich projektów badawczych jest zdanie wypowiedziane niegdyś przez prof. Mikołaja Kozakiewicza w naszej rozmowie: „warto badać rzeczywistość i nie wdawać się w spory światopoglądowe, bo to są dwie różne sprawy”. Pomimo wszelkich przeszkód i niedogodności, badanie seksualności jest zajęciem niezwykle frapującym i dającym poznawczą satysfakcję, zwłaszcza że rezultaty pracy budzą żywe zainteresowanie zarówno środowisk naukowych, jak i medialnych. Ludzie chcą bowiem poznać seksualność nie tylko jako przedmiot własnych doświadczeń, ale również jako zjawisko społeczne oraz obszar medycyny seksualnej. Dlatego właśnie już od 25 lat seksualność jest głównym przedmiotem moich zainteresowań naukowych i pomimo że różnie w tym czasie było z „pogodą” do podejmowania takich badań – po- zostałem im wierny. Opracowanie, które przekazuję czytelnikom, jest publikacją bardzo specyfi czną. Prezentuje bowiem tylko jeden punkt patrzenia na seksualność człowieka. Jest to więc punkt widzenia naukowy, ale i autorski. Celem niniejszej książki nie jest bowiem przedstawienie wyczerpującego raportu ze stanu badań nad seksualnością w ogóle, lecz podsumowanie dorobku badawczego samego autora. Ten oparty na wyraźnej intencji zabieg, rzadko spotykany przy opracowaniach monografi cznych tak szerokiego i złożonego problemu, jakim jest seksualność człowieka, nie był bynajmniej spowodowany brakiem zaufania do autorów innych badań, lecz potrzebą przyjrzenia się i wydania pod publiczną ocenę jakości dorobku własnego. W latach 2001–2007 zrealizowałem kilkanaście projektów badawczych poświęconych seksualności Polaków. Pomysł prezentacji ich rezultatów w jednym opracowaniu powstał jednak stosunkowo niedawno i – w pierwszym momencie – wydał się zamierzeniem nie- racjonalnym. Po wielu wahaniach zwyciężyła jednak chęć pokazania obrazu seksualności współczesnych Polaków jako wypadkowej wyników badań zrealizowanych przeze mnie w pierwszych latach XXI wieku. Tak pomyślana publikacja, jej objętość, struktura i forma musiały być jednak dostosowane do charakteru zamierzenia. W niniejszym tomie w sposób celowy dominują te części, które są prezentacją rezultatów samych badań. Rezultaty te są przedstawione – z reguły – w sposób szczegółowy, gdyż absolutna większość z nich nigdy nie była publikowana. Wydawało mi się więc, że zaintereso- wani ich poznaniem czytelnicy będą chcieli otrzymać materiał pierwotny, zestawienia frekwencyjne, a nie jedynie syntetyczne dane statystyczne. Z tych samych względów Wstęp 33 najczęściej unikałem w toku analizy wyników badań ich nadmiernej interpretacji, nawet tam, gdzie pewne wyjaśnienia wydawały się oczywiste. Z jednej strony mam świadomość, że niektórym czytelnikom, o mniej analitycznym nastawieniu, taka koncepcja prezentacji rezultatów badań może się wydać niewystarczająca. Z drugiej strony, ponieważ mam też nadzieję, że z książką zapoznają się przedstawiciele różnych dziedzin wiedzy, wydaje mi się, że pewne niedopowiedzenia będą służyły powstawaniu wielu oryginalnych hipotez, wyjaśnień i wniosków oraz inspirowały do podejmowania nowych, jakże potrzebnych badań w tym zakresie. Chciałbym jednak podkreślić, że formuła tej publikacji, pomimo mojego przekona- nia o jej trafności, była dla mnie trudna. W toku przygotowywania tekstu towarzyszyło mi wiele dylematów i wątpliwości. O ich skali świadczy to, że chociaż robocza wersja opracowania była praktycznie gotowa już trzy lata temu, to książka dopiero teraz może się ukazać. Publikacja składa się z czterech części. W pierwszej, wprowadzającej, zawarto dwa rozdziały poświęcone teoretycznym podstawom badań nad seksualnością, przy czym zredukowano je do problemów najważniejszych, w moim rozumieniu najbardziej ko- respondujących z zawartością pozostałych części opracowania. W rozdziale pierwszym zostały zaprezentowane rozmaite najistotniejsze zagadnienia związane z pojęciem ludzkiej seksualności. W rozdziale drugim przedstawiono obszerne omówienie specyfi ki metodologii badań seksualności, w wielu miejscach bezpośrednio nawiązując do rozwiązań metodo- logicznych przyjętych w relacjonowanych w tym tomie badaniach. Rozdział ten zawiera także przegląd ważniejszych zrealizowanych do tej pory w Polsce badań seksualności. Część druga, zgodnie z jej tytułem, została poświęcona diagnozie seksualności człowieka w cyklu życia. W kolejnych rozdziałach zaprezentowano rezultaty badań seksualności młodzieży, osób dorosłych oraz osób starszych, mających 50 i więcej lat. W części trzeciej, w kolejnych pięciu rozdziałach, ukazano specyfi czne problemy i obraz seksualności wybranych kategorii osób. Diagnoza seksualności Polaków została uzupełniona dzięki temu o takie zagadnienia, jak: seksualność osób homoseksualnych, wykorzystywanie internetu do celów związanych z seksualnością, seksualność w dobie epidemii HIV/AIDS, prostytucja oraz przemoc seksualna (w rozdziale tym omówiono, między innymi, problem prostytucji i pornografi i dziecięcej). Część czwarta stanowi swoiste podsumowanie książki. W rozdziale jedenastym, opie- rając się na poddanych pogłębionej analizie statystycznej wynikach badań osób dorosłych, w wieku 18–49 lat, ukazano różnorodne postawy wobec seksu (wobec partnera i aktyw- ności seksualnej), czynniki różnicujące poziom satysfakcji z kontaktów seksualnych oraz obraz seksualności osób tworzących małżeństwa, różne rodzaje związków nieformalnych, a także pozostających bez stałego partnera seksualnego. Ta część publikacji wnosi wiele nowych elementów do próby zrozumienia tego, jak skomplikowanym konstruktem jest ludzka seksualność. Kolejny rozdział książki podsumowuje poruszane w niej zagadnienia w zupełnie inny sposób. Pokazuję w nim bowiem, jak wielkie oczekiwania Polacy kierują wobec organizatorów i realizatorów szkolnej edukacji seksualnej, a także jak niedoskonały i daleko odbiegający od tych oczekiwań kształt ma ta edukacja we współczesnej szkole. Ostatni, trzynasty rozdział, został napisany już w toku zaawansowanych opracowań wydawniczych. Ponieważ jesienią 2011 roku udało mi się zrealizować, po wielu staraniach związanych z uzyskaniem funduszy, badania seksualności Polaków w wieku 15–59 lat, postanowiłem opublikować na zakończenie tego tomu ich najważniejsze rezultaty. Myślę, 34 Wstęp że dzięki temu książka nabiera jeszcze większej aktualności, a zaprezentowany wizerunek seksualności Polaków A.D. 2011 jest jej swoistym epilogiem. Mam nadzieję, że tak pomyślana publikacja zainteresuje szerokie grono odbiorców. Wydaje się, że mogą po nią sięgnąć nie tylko zainteresowani zagadnieniem seksualności człowieka przedstawiciele różnych dziedzin wiedzy, lecz także studenci, zwłaszcza studenci pedagogiki, psychologii, socjologii, prawa, dziennikarstwa, nauk o rodzinie oraz medy- cyny. Byłbym bardzo usatysfakcjonowany, gdyby zapoznali się z nią także nauczyciele, lekarze i pracownicy służb socjalnych, a także wszyscy ci czytelnicy, którzy interesują się kondycją współczesnego człowieka. Wyniki badań prezentowane w książce zostały uzyskane w wyniku realizacji projek- tów badawczych w latach 2001–2007. Wydawałoby się, że to niedawno, ale zachodzące współcześnie przemiany obyczajowości seksualnej sprawiają, że tym bardziej warto zwrócić uwagę na rok realizacji omawianego badania. Już po oddaniu tekstu książki do opracowania redakcyjnego podsumowałem wyniki kolejnych badań – seksualności osób niepełnosprawnych ruchowo oraz seksualności internautów. Książka ta – jak już wspomniałem – jest opracowaniem bardzo autorskim. Nigdy by jednak nie powstała, gdyby nie pomoc bardzo wielu osób oraz ich zaangażowanie zarówno w przygotowanie, realizację i podsumowanie poszczególnych, niejednokrotnie bardzo szeroko zakrojonych projektów badawczych, jak i w przygotowanie samej publikacji. Chciałbym w tym miejscu złożyć im najserdeczniejsze podziękowania. Pierwszą osobą, której te podziękowania w sposób szczególny przysługują, jest, niestety już nieży- jący, twórca polskiej seksuologii – prof. Kazimierz Imieliński (zmarł w lipcu 2010 roku). Fakt, że Profesor zapoznał się z tym opracowaniem, przychylnie się do niego odniósł i zaproponował napisanie słowa wstępnego, traktuję jako ogromny zaszczyt i wyróżnienie. W opracowaniu tej książki, podobnie jak we wszystkich moich naukowych po- czynaniach, ważną rolę pełni mój mentor i przyjaciel – prof. Andrzej Jaczewski. Jego cenne uwagi i inspiracje, a także – równie ważne – wsparcie, życzliwość i mobilizacja do podejmowania naukowych wyzwań towarzyszą mi od lat. Jestem także wdzięczny osobom, które zechciały przeczytać roboczą wersję tekstu tego opracowania i których uwagi pozwoliły na jego modyfi kację, to jest: prof. Magdalenie Środzie, prof. Ewie Narkiewicz-Niedbalec, prof. Zbigniewowi Lew-Starowiczowi i dr. Jerzemu Krzyszpieniowi. W tym kontekście szczególną wdzięczność wyrażam prof. Barbarze Woynarowskiej, której niezwykła wnikliwość i zaangażowanie pozwoliły mi uniknąć wielu niezręczności w tekście opracowania i nadać mu bardziej przejrzysty, upo- rządkowany charakter. Jestem wdzięczny także prof. Antoninie Ostrowskiej, której uwagi był
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Seksualność Polaków na początku XXI wieku. Studium badawcze
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: