Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00342 006021 14263977 na godz. na dobę w sumie
Sektor usług profesjonalnych - ebook/pdf
Sektor usług profesjonalnych - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 187
Wydawca: Placet Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7488-065-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> ekonomia, biznes, finanse
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Przedmiotem badań opisanych w tej książce była szeroko pojęta działalność zarządzania wiedzą sieciowych jednostek usług profesjonalnych wykorzystywana w procesie internacjonalizacji. Badaniami zostały objęte sieciowe jednostki usług profesjonalnych funkcjonujące w obszarze usług medycznych, doradztwa finansowego i badawczych. Wykorzystano metodę wielorakiego studium przypadku. Podstawowymi źródłami w pracy są bogata literatura przedmiotu: polska i zagraniczna, dane statystyczne, dane ze źródeł internetowych, a także inne materiały, publikowane i nie publikowane, instytucji badawczych. Ważnym źródłem informacji były dane pochodzące z własnych badań bezpośrednich.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. PLACET – słowo niegdyś używane w naszym języku a zapożyczone z łaciny ozna- czało: przyzwolenie, zgodę, a też ,,podobać się”. To właśnie przyjęliśmy za filozofię działania: w zgodzie, dla wygody i zadowolenia, przy pełnym zaufaniu – autorów, czytelników i rynku. Od początku zajmujemy się też ściśle określoną tematyką, a mianowicie wydajemy tylko dzieła z dziedziny szeroko pojętego zarządzania przedsiębiorstwami, finansów i ekonomii. Zdajemy sobie sprawę, że jest to literatura trudna – więc dokładamy starań redakcyjnych aby była zrozumiała dla każdego wykształconego czytelnika. Nie wyda- jemy książek z cyklu „Jak wzbogacić się w jeden dzień”, ale prace prezentujące rzetel- ną i nowoczesną wiedzę, które mogą być zarówno podręcznikami dla studiującej mło- dzieży, jak i podręcznikami-poradnikami służącymi dokształcaniu (samokształceniu) kadr kierowniczych przedsiębiorstw dostosowujących swoje struktury i metody za- rządzania do stale przekształcającej się gospodarki rynkowej. Od początku istnienia komercyjnej sieci Internet w Polsce mamy swoją witrynę www.placet.pl. Tam można śledzić nowości i zamierzenia wydawnicze, a także sko- rzystać z „Bazy wiedzy”. Zapraszamy do lektury 3 Justyna Matysiewicz Danuta Babińska Sławomir Smyczek SEKTOR USŁUG PROFESJONALNYCH usieciowienie, umiędzynarodowienie i dyfuzja wiedzy Autorzy: Justyna Matysiewicz, rozdz. 1, 2, 5.1.1, 5.2.1, 5.3.1, 6.1. Danuta Babińska, rozdz. 3, 5.1.3, 5.2.3, 5.3.3, 6.2. Sławomir Smyczek, rozdz. 4, 5.1, 5.1.2, 5.2, 5.2.2, 5.3.2, 6.3, zakończenie. Recenzent: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki; Aleksandra Olszewska Rysunek na okładce:  Fabian Pietrzyk Monografia została sfinansowana ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych decyzją nr 2011/01/B/HS4/07572.  Copyright by Wydawnictwo Placet 2014 Wszelkie prawa zastrzeżone. Publikacja ani jej części nie mogą być w żadnej formie i za pomocą jakichkolwiek środków technicznych reprodukowane bez zgody właściciela copyright. Wydawca: Wydawnictwo PLACET 01-517 Warszawa ul. Mickiewicza 18a/1 tel. (22) 8393626 księgarnia internetowa: http://www.placet.pl e-mail: redakcja@placet.pl Wydanie ebook, Warszawa 2014 ISBN 978-83-7488-065-7 Skład i łamanie: Wydawnictwo PLACET www.placet.pl Spis treści Wstęp ....................................................................................................................................................................7 Rozdział I. Podstawy teoretyczne koncepcji usług profesjonalnych .............................. 10 1.1. Podstawy teoretyczne wyodrębnienia i klasyfikacji usług profesjonalnych ............ 11 1.2. Definicja kategorii usług i jednostek usług profesjonalnych i ich charakterystyka .......................................................................................................................... 21 1.3. Klasyfikacja jednostek usług profesjonalnych ........................................................................ 29 1.4. Sektor usług profesjonalnych ......................................................................................................... 32 Rozdział II. Tworzenie i rozwój sieciowych organizacji usług profesjonalnych ..... 35 2.1. Koncepcja organizacji sieciowej i jej specyfika ...................................................................... 35 2.2. Elementy sieci międzyorganizacyjnej......................................................................................... 42 2.3. Tworzenie sieci międzyorganizacyjnych w obszarze usług profesjonalnych .......... 46 Rozdział III. Umiędzynarodowienie działalności przedsiębiorstw sektora usług profesjonalnych .......................................................................................... 56 3.1. Umiędzynarodowienie działalności usługowej w teorii internacjonalizacji ............ 56 3.2. Uwarunkowania i motywy internacjonalizacji przedsiębiorstw w sektorze usług profesjonalnych ................................................................................................ 62 3.3. Strategie internacjonalizacji przedsiębiorstw usług profesjonalnych ......................... 66 3.4. Rola wiedzy w procesie internacjonalizacji przedsiębiorstw sektora usług profesjonalnych...................................................................................................................................... 73 Rozdział IV. Wiedza jako zasób organizacji sieciowej usług profesjonalnych......... 82 4.1. Wiedza i jej klasyfikacja w świetle teorii .................................................................................. 82 4.2. Zarządzanie wiedzą w sektorze usług profesjonalnych ..................................................... 89 4.3. Istota i charakterystyka transferu wiedzy w jednostkach usług profesjonalnych ........................................................................................................................ 93 4.4. Transfer wiedzy w organizacjach sieciowych......................................................................... 98 4.5. Konstytutywne cele transferu wiedzy w jednostkach usług profesjonalnych ...... 102 Rozdział V. Funkcjonowanie jednostek usług profesjonalnych na rynku polskim .............................................................................................................................. 113 5.1. Charakterystyka badanych rynków usług profesjonalnych .......................................... 113 6 5.1.1. Rynek usług medycznych ................................................................................................... 114 5.1.2. Rynek usług doradztwa finansowego ........................................................................... 120 5.1.3. Rynek usług badawczych ................................................................................................... 127 5.2. Metodologia badań bezpośrednich i charakterystyka badanych podmiotów funkcjonujących na rynku usług profesjonalnych ............................................................... 133 5.2.1. Charakterystyka badanych podmiotów w obszarze usług medycznych ..... 139 5.2.2. Charakterystyka badanych podmiotów w obszarze usług doradztwa finansowego ............................................................................................................................ 140 5.2.3. Charakterystyka badanych podmiotów w obszarze usług badawczych ...... 141 5.3. Jednostki usług profesjonalnych w świetle badań bezpośrednich ............................. 142 5.3.1. Działania realizowane w zakresie procesów usieciowienia, internacjo- nalizacji i transferu wiedzy w sferze usług medycznych – studia przypadków ............................................................................................................... 142 5.3.2. Działania realizowane w zakresie procesów usieciowienia, internacjonalizacji i transferu wiedzy w sferze usług doradztwa finansowego – studia przypadków ................................................................................ 146 5.3.3. Działania realizowane w zakresie procesów usieciowienia, internacjonalizacji i transferu wiedzy w sferze usług badawczych – studia przypadków ............................................................................................................... 149 Rozdział VI. Modele organizacji usług profesjonalnych w aspekcie usieciowienia, internacjonalizacji i transferu wiedzy ................................................. 157 6.1. Modele usieciowienia organizacji w sektorze usług profesjonalnych ...................... 157 6.2. Modele internacjonalizacji organizacji usług profesjonalnych .................................... 161 6.3. Modele tworzenia i transferu wiedzy w organizacjach usług profesjonalnych .... 165 Zakończenie ................................................................................................................................................. 170 Bibliografia ................................................................................................................................................... 181 Spis rysunków............................................................................................................................................. 185 Spis tabel ....................................................................................................................................................... 186 Wstęp Obecnie funkcjonujące wysoko rozwinięte gospodarki charakteryzują się wzajem- nym oddziaływaniem dwóch ważnych kierunków rozwoju, tj. serwicyzacją, oraz ro- snącą rolą wiedzy w tworzeniu innowacji technologicznych i społecznych, co wiąże się z powstaniem gospodarki opartej na wiedzy i innowacji. Współcześnie wiedza stała się centralnym składnikiem produkcji dóbr i usług, a uczenie się jest ważnym proce- sem gospodarczym1. Podmioty zainteresowane umacnianiem swej pozycji i pretendu- jące do udziału w tej gospodarce powinny wspierać jej kluczowe sektory określane wręcz mianem nośników gospodarki opartej na wiedzy. Przykładami takich sektorów są: edukacja, medycyna, działalność badawczo-rozwojowa, gałęzie przemysłu wyso- kiej technologii czy usługi biznesowe. Na szczególne zainteresowanie badawcze zasługują usługi profesjonalne. Charak- teryzują się one wysoką wrażliwością na wiedzę, niskimi nakładami inwestycyjnymi i silną indywidualizacją procesu świadczenia. Znaczenie tej kategorii usług jest tym większe, gdyż stanowią one podstawę do tworzenia i rozwoju innych branż usługo- wych i produkcyjnych. Warto także nadmienić, iż tempo wzrostu ich znaczenia jest także widoczne, w kontekście procesów internacjonalizacji, i jest ono wyraźnie wyż- sze niż tempo rozwoju odpowiedniego dorobku teoretycznego lub inaczej – co jest swoistym fenomenem – rozwój teorii międzynarodowej wymiany usług, w tym usług profesjonalnych, nie do końca podąża za rozwojem praktyki, co rodzi wiele pytań i problemów badawczych. Głównym celem pracy o charakterze teorio-poznawczym było dokonanie wszech- stronnej, a zarazem kompleksowej charakterystyki sektora usług profesjonalnych w Polsce. W ramach tak postawionego celu głównego wyróżniono cele szczegółowe, wśród których do najważniejszych należą:  charakterystyka i ocena stopnia oraz modeli usieciowienia jednostek usług profe- sjonalnych funkcjonujących w Polsce;  identyfikacja i opis form i zakresu procesu internacjonalizacji sektora usług profe- sjonalnych w Polsce; 1 G. Węgrzyn: Sektor usług w gospodarce opartej na wiedzy – studium komparatystyczne, „Oeconomia Coper- nicana”, 1/2013, s. 55. 8  zdefiniowanie i charakterystyka procesów kreowania i transferu wiedzy w jed- nostkach usług profesjonalnych funkcjonujących w Polsce. W pracy podjęta została próba weryfikacji hipotezy głównej, która stanowi przy- puszczenie, że sektor usług profesjonalnych w Polsce podlega dużym zmianom, co można przedstawić w postaci modeli teoretyczno-opisowych procesu i zakresów in- ternacjonalizacji, które uwzględniają zarówno czynniki związane z przyjęciem nowych struktur organizacyjnych, jak i z tworzeniem i transferem wiedzy. Uszczegółowieniem hipotezy głównej są hipotezy uzupełniające, w których przypuszcza się, iż:  Sektor usług profesjonalnych podlega procesom integracji i usieciowienia. Budo- wane sieci międzyorganizacyjne różnią się stopniem formalizacji i przyjętym za- kresem.  Jednostki usług profesjonalnych uczestniczą w procesach internacjonalizacji w dwóch wymiarach: internacjonalizacji pasywnej i aktywnej, co wpływa na za- kres tego procesu i przyjęty model umiędzynarodowienia w różnych branżach ba- danego sektora.  Relacje łączące firmę świadczącą usługi profesjonalne z różnymi podmiotami w jej międzynarodowym otoczeniu umożliwiają stopniowe uczenie się i rozwój wiedzy o rynku na skutek wzajemnego oddziaływania podmiotów w ramach sieci, bez ko- nieczności bezpośredniego kapitałowego zaangażowania firmy. Realizacja postawionych celów pracy wymagała przeprowadzenia szczegółowych badań opartych na krytycznej analizie literatury krajowej i zagranicznej i przeprowa- dzenia badań empirycznych wykorzystując metodę badań jakościowych. Procedura gromadzenia danych została podporządkowana wymogom triangulacji źródeł i re- spondentów. Umożliwiło to osiągnięcie wiarygodnego i wiernego opisu rzeczywisto- ści, a tym samym otworzyło drogę do formowania propozycji uogólnień i stworzenia modeli. Przedmiotem badań była szeroko pojęte zarządzanie wiedzą sieciowych jednostek usług profesjonalnych wykorzystywana w procesie internacjonalizacji. Badaniami zostały objęte sieciowe jednostki usług profesjonalnych funkcjonujące w obszarze usług medycznych, doradztwa finansowego i badawczych. Wykorzystano metodę wielorakiego studium przypadku. Badania bezpośrednie przeprowadzone zostały w roku 2013 na terenie Polski2. Sam proces badawczy został podzielony na dwa ob- szary: diagnozę i modelowanie. 2 Szerzej na temat organizacji i realizacji badań bezpośrednich w rozdziale V. 9 Podstawowymi źródłowymi w pracy są bogata literatura przedmiotu: polska i za- graniczna, zarówno w formie zwartej, jak i w postaci artykułów, dokumentacji i mate- riałów wewnętrznych jednostek usług profesjonalnych, dane statystyczne z roczni- ków i innych publikacji GUS, dane ze źródeł internetowych, a także inne materiały publikowane i nie publikowane instytucji badawczych. Istotnym źródłem informacji były dane pochodzące z własnych badań bezpośrednich. Wykorzystano w nich techni- kę wywiadu indywidualnego pogłębionego menedżerów jednostek usługowych. Na- rzędziem badawczym był scenariusz wywiadu. Praca składa się z sześciu rozdziałów, wstępu i zakończenia. Pierwsze cztery roz- działy mają charakter teoretyczny, zaś kolejne dwa metodyczno-empiryczny. Rozdział pierwszy poświęcony jest koncepcji usług w teorii ekonomii, określeniu miejsca usług profesjonalnych w teorii usług, a także zdefiniowaniu, klasyfikacji i charakterystyce kategorii usług profesjonalnych. Wskazano także uwarunkowania rozwoju sektora usług profesjonalnych w Polsce i na świecie. W rozdziale drugim omówiono koncepcję sieci w naukach o zarządzaniu, zdefiniowano i podano klasyfikację sieci międzyorga- nizacyjnych, a także opisano zjawisko usieciowienia w sektorze usług. W rozdziale trzecim zaprezentowano procesy internacjonalizacji usług w tym usług profesjonal- nych. Omówiono szczegółowo uwarunkowania i motywy internacjonalizacji przedsię- biorstw w sektorze usług, także realizowane strategie internacjonalizacji przedsię- biorstw usług profesjonalnych. Rozdział kończą informacje na temat roli wiedzy w procesie internacjonalizacji przedsiębiorstw w badanym sektorze. W rozdziale czwartym uwaga została skoncentrowana na zaprezentowaniu koncepcji zarządzania wiedzą, w szczególności przedstawienia definicji, klasyfikacji wiedzy i wskazania jej roli w procesach zarządczych organizacji sieciowych. Rozdział piąty natomiast szcze- gółowo przedstawia metodykę przeprowadzonych badań bezpośrednich. Przedsta- wiono charakterystykę badanych subrynków wraz z opisem podmiotów wybranych do badania. Omówiono także zagadnienia dotyczące funkcjonowania jednostek usług profesjonalnych na rynku usług medycznych, doradztwa finansowego i badawczych w obszarze procesów usieciowienia, internacjonalizacji i transferu wiedzy. W rozdzia- le ostatnim uwaga została skoncentrowana na identyfikacji i opisie dwóch modeli teoretyczno-opisowych na trzech badanych rynkach dotyczących organizacji siecio- wej, internacjonalizacji i transferu wiedzy jednostek usług profesjonalnych. Pracę kończą wnioski z całości rozważań. Rozdział I Podstawy teoretyczne koncepcji usług profesjonalnych Usługi w dużym stopniu warunkują postęp ekonomiczny, społeczny i kulturalny, pozo- stają w ścisłym związku z przemianami społeczno-gospodarczymi. Wyodrębnienie i roz- wój tej sfery jest pewną prawidłowością rozwoju gospodarczego, a stopień jej rozwoju jest jednym z wykładników społecznego i gospodarczego postępu3. Obecnie można odnoto- wać coraz większe zainteresowanie naukowców kategorią usług profesjonalnych4. Wiąże się to z faktem, iż są one odmienne od innych usług: świadczone są w innym otoczeniu, co wymaga zastosowania odrębnych teorii nauk o zarządzaniu5. Mają one też coraz większe znaczenie dla rozwoju pozostałych kategorii usług, a ich wzrost jest zdecydowanie naj- szybszy we współczesnej gospodarce, są wrażliwe na wiedzę, co powoduje, że opisywane są jako modele przedsiębiorstw dla gospodarek opartych na wiedzy6. 3 Koncepcja trójsektorowej struktury gospodarczej, jej zmian i prawidłowości rozwoju sektorów (teoria trzech sektorów gospodarki) rozwinięta została w latach 30. XX wieku przez A. B. G. Fishera, C. Clarka oraz J. Fourastie’go. A. B. G Fisher wyodrębnił w gospodarce sektor rolniczy, przemysłowy i usługowy, wysuwając jednocześnie tezę o spadku znaczenia sektora rolniczego a wzroście usługowego w procesie postępu ekono- micznego. Dla A. B. G. Fishera usługi to dobra i usługi, które nie są (nie zostały) zaliczane do sektora I (rolnic- two) i II (przemysł). Tym samym stanowiły dopełnienie szeroko rozumianej aktywności ekonomicznej. Z Kolei C. Clark wymieniając działalności tworzące dwa pierwsze sektory, pozostałe niemieszczące się w ich ramach, nazwał usługami i określił jako inne zróżnicowane działalności gospodarcze. Wśród nich, wymienił handel i obieg (distribution), transport, administrację publiczną, naprawy artykułów związanych z gospodarstwem do- mowym, usługi osobiste i wszystkie inne specjalistyczne. J. Fourastiė dodatkowo twierdził, iż ewolucja, zmiana znaczenia poszczególnych sektorów w gospodarce, wpłynie także na kształtowanie się procesów o charakterze socjologicznym, takich jak warunki i styl życia ludności. Więcej informacji: S. Flejterski, A. Panasiuk, J. Perenc, G. RosaL Współczesna ekonomika usług, PWN, Warszawa 2005, s. 32. 4 Więcej informacji: K. Rogoziński (red.): Marketing usług profesjonalnych, , Infomila, Poznań 2006; D. M. Brock: The changing professional organization: Reviewing evolving archetypes and typology, “International Journal of Management Reviews”, 8(3): 2006, s. 157–174; B. R. Løwendahl: Strategic Management of Professional Ser- vice Firms, Copenhagen Business School Press DK 2005; T. Mrugank, A. Kumar: What is a professional service? A conceptual review and bi-national investigation, “Journal of Services Marketing”, 14, 1/2000, s. 63–82. 5 R. Greenwood, S Li, S. X. Prakash, R. D. L. Deephouse: Reputation, diversification, and organizational expla- nations of performance in professional service firms, “Organization Science”, 16/2005, s. 661–673; N. Malhotra, T. Morris, C. R. Hinings: Variation in organizational form among professional service organiza- tions, “Research in the Sociology of Organizations: Professional Service Firms”, 24/2006, s. 171–202. 6 L. Empson: Professional service firms and the professions, [w:] S. Clegg, J. Bailey: International Encyclopedia of Organization Studies, Thousand Oaks, CA: Sage, 2007, s. 49. 11 1.1. Podstawy teoretyczne wyodrębnienia i klasyfikacji usług profesjonalnych W analizach działalności usługowych, w coraz większym stopniu dochodzi do gło- su rosnący wpływ wiedzy, a tym samym innowacji na ich rozwój. Usługi stają się bar- dziej podatne na szeroko rozumiany postęp techniczny i technologiczny, co ma głów- nie miejsce w procesach produkcji, jak również przez innowacje produktowe i organi- zacyjne7. Rodzi to więc pytanie jak postęp techniczny będzie wpływał na działalność usługową. Według D. Ilnickiego8 dojdzie do zmian strukturalnych w ramach sfery usług wraz z pojawianiem się usług nowych. Innymi słowy będzie dochodzić do spad- ku znaczenia jednych rodzajów usług, wzrostu drugich, mających w większym stopniu charakter zmian jakościowych, strukturalnych, a nie ilościowych. Prace F. Machlup9, dotyczące dyfuzyjnej roli sektora usługowego, z jednoczesną podatnością na techno- logie, były pierwszym podejściem do klasyfikacji usług. Kolejne to propozycje M. A. Katouziana. U jej podłoża leży kryterium, które określa się mianem ogólnego poziomu cywilizacyjnego rozwoju społeczeństwa. Porównując wielkość pracujących w ujęciu sektorowym w podziale na kraje wysoko i słabo rozwinięte zauważył on, że jakkolwiek zróżnicowanie rozwoju działalności poszczególnych sektorów jest bardzo duże, to w przypadku usług jest wyraźnie niższe, niż w dwóch pozostałych. Spostrze- żenie to jest zbieżne i nawiązuje do obserwacji, zamykającej się w stwierdzeniu, że wśród państw o niskim poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego, mierzonego wielkością PKB per capita, istnieje silne zróżnicowanie struktury sektorowej pracują- cych. Natomiast państwa o najwyższych wartościach PKB per capita (wysoko rozwi- nięte), charakteryzują się podobieństwem tej struktury, ze wskazaniem na brak istot- nych różnic w znaczeniu sektora usług w gospodarce.10 Dla wyjaśnienia zaobserwo- wanych prawidłowości, dokonał podziału działalności usługowych na trzy kategorie: stare, nowe i komplementarne. Usługi nowe i komplementarne wiązał z wzrostem gospodarczym i postępującą industrializacją, których rozwój następuje w związku z masową konsumpcją dóbr trwałych i pewnych rodzajów usług. Do usług nowych 7 M. Jasielski: Innowacje w sferze usług, Zeszyty Naukowe Seria II, Prace habilitacyjne, Zeszyt 130, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań, 1993. 8 D. Ilnicki: Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju usług w Polsce. Teoretyczne i praktyczne uwarun- kowania badań, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław, 2011, s. 25. 9 F. Machlup: The Production and Distribution of Knowledge in the United States. Princeton University Press, New Jersey 1962, [w:] J. Camacho, M. Rodríguez: Los esfuerzos tecnológicos en el sistema produ-ctivoespañol: evaluación y comparación con otros países europeos, “Estudios de Economía Aplicada”, 23/2005, s. 621–636. 10 M. A. Katouzian: The Development of the Service Sector: A New Approach, Oxford Economic Papers, 22 (1970), pp. 362–382, [w:] E. Małuszyńska: Zmiany struktury zatrudnienia na świecie w latach 1947–1988, “Czasopismo Geograficzne”, t. 63, z. 2, 1992, s. 159–207. 12 zaliczył te związane z kształceniem i wychowaniem, wypoczynkiem, ochroną zdrowia, a do grupy usług komplementarnych, jako uzupełniających proces rozwoju społeczno- gospodarczego, administrację, transport, finanse, obrót towarowy, dystrybucja, sprze- daż itp. Cechą ich jest skokowy wzrost, uzależniony od rozwoju techniki, dzięki której mogą być wprowadzone nowe rozwiązania. Usługi stare, zwane też „usługami nędzy”11 odgrywają w dalszym ciągu znaczącą rolę w państwach słabo rozwiniętych. Obejmują one m.in. usługi naprawcze, w tym szczególnie rzemieślnicze, hotelowe, służbę do- mową, handel domokrążny. Ten rodzaj usług jest charakterystyczny dla okresu prze- dindustrialnego, a ich znaczenie spada wraz z postępującym, szeroko rozumianym, rozwojem społeczno-gospodarczym12. Zasadnicze uwzględnianie innowacji w usługach związanych z rozwojem technolo- gicznym miało miejsce na przełomie lat 70. i 80.13 Podstawą była tu taksonomia dzia- łalności, ze względu na stopień ich zaawansowania technologicznego K. Pavitta. Przedstawił on sektorowy podział zmian technologicznych (sectoral taxonomy of tech- nological change), w którym przedsiębiorstwa usługowe zaliczył do sektora zależnego od dostawcy (supplier-dominated sector), czyli takiego, którego działalność innowa- cyjna wynika z podaży innowacji techniczno-technologicznych, generowanych przez przedsiębiorstwa przemysłowe. W podobny sposób innowacje w usługach opisał w 1986 roku R. Barras14 podkreślając ich zależność od innowacji wprowadzanych przez przedsiębiorstwa produkcyjne, które inicjują proces innowacyjny w przedsię- biorstwach usługowych. Utrwalił się zatem paradygmat innowacji przemysłowych15, zgodnie z którym usługi traktowane są jako konsumenci innowacji i pasywny element w systemie innowacyjnym. W najlepszym przypadku paradygmat ten ujmował inno- wacje jako wspierający element infrastruktury, „przypatrujący się” działaniom praw- dziwych innowatorów (firm produkcyjnych) i w razie potrzeby wspomagający je16. Centralnym punktem paradygmatu były: fizyczne aspekty innowacji technologicz- nych, proces produkcji, konsumpcja dóbr, patenty, działalność B + R (jako wskaźniki 11 S. Szukalski: Sektor usług w gospodarce niemieckiej. Hipotezy i empiryczna weryfikacja przekształceń struk- turalnych, Rozprawy habilitacyjne Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytet Łódzki, Łódź 2001. 12 D. Ilnicki: Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju…, op. cit., s. 29. 13 B. S. Theter, J. S. Metcalfe: Services and Systems of Innovation. CRIC Discussion Paper, No. 58, Feb. 2003. 14 R. Barras: Towards a theory of innovation in services, “Research Policy”, 1986, No. 15, s. 161–73; R. Barras: Interactive Innovation in Financial and Business Services, The Vanguard of the Service Revolution, “Re- search Policy”, 1990, No. 19, s. 215–237. 15 O paradygmacie tym pisze J. Howells, przeciwstawiając mu paradygmat innowacji usługowych i proponu- jąc stworzenie zintegrowanego paradygmatu innowacji przemysłowych i usługowych systemu innowa- cyjnego. Zob.: J. Howells, Innovation and Services: New Conceptual Frameworks, CRIC Discussion Paper, No. 38, August 2000. 16 P. Niedzielski: Szczecińska szkoła ekonomiki transportu – rola i miejsce innowacji w rozwoju potrzeb trans- portowych i rynku usług transportowych, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Nr 626/2010. 13 innowacyjności) oraz firmy produkcyjne przodujące pod względem innowacyjności w różnych sektorach produkcyjnych17. Późniejsze badania, bazując na tradycyjnym podejściu zaproponowanym przez K. Pavitta, odchodziły od traktowania działalności usługowych jako całości, z równo- czesnym dopuszczeniem możliwości tworzenia innowacji przez działalności usługo- we. Postrzeganie innowacji usługowych zaczęło ewaluować w latach 90., kiedy to nastąpiły dwie istotne zmiany w sposobie myślenia o innowacji:  po pierwsze, pojawiły się głosy, że innowacje usługowe pełnią bardzo często nie- zwykle ważną rolę w procesie innowacyjnym (ujmowanym w aspekcie makroeko- nomicznym), co w pewnym stopniu zmieniło postrzeganie podmiotów usługowych jako odbiorców innowacji wytworzonych przez innych.  po drugie, dostrzeżono możliwości działań innowacyjnych w innych obszarach niż tylko technologiczny, co spowodowało wzrost znaczenia zmian wprowadzanych przez podmioty usługowe. Inną klasyfikacją cytowaną w literaturze jest propozycja autorstwa M Miozzo i L. Soete. Wyróżnili oni cztery poziomy klasyfikacji działalności ze względu na kryte- rium, które można określić jako podatność na innowacje (w nowych technologiach) i możliwość ich tworzenia. Zachowaną z oryginalnego podejścia jest kategorią usług pasywnych odbiorców innowacji i technologii (supplier dominated)18. Obejmuje ona większość działalności zaliczanych do usług publicznych lub społecznych (edukacja, ochrona zdrowia, administracja) oraz osobistych wraz z handlem detalicznym. Druga kategoria obejmuje działalności usługowe silnie związane z obecnością sieci transpor- towej (w tradycyjnym rozumieniu) i opartej na technologii informacyjnej (production- intensive, scale-intensive and network services). Stąd też w ich obrębie występują dwie odmienne podgrupy (podkategorie), a mianowicie, usług świadczonych za pośrednic- twem sieci teleinformatycznych (network services) i usług dużej skali (scale-intensive services). Pierwsza kategoria obejmuje usługi związane z działalnością banków, insty- tucji ubezpieczeniowych, telekomunikacyjnych itp. Ich rozwój uzależniony jest od stopnia rozwinięcia sieci IT, która jednocześnie poza wzrastającym stopniem złożono- ści (complexity) usług, przyczynia się do podnoszenia jakości i precyzji ich świadcze- 17 Zgodnie z paradygmatem innowacji przemysłowych ugruntowało się przypisywanie usługom jednej z trzech ról w procesie innowacyjnym, a mianowicie: pasywnego konsumenta (przedmiotowych) inno- wacji pojawiających się w sektorze przemysłowym, często o dużym znaczeniu; imitatora przyswajającego dobre rozwiązania stworzone w przemyśle i implementującego je w swojej działalności; pomocnika wspomagającego procesy tworzenia „właściwych” innowacji w przemyśle. Więcej informacji: J. Howells, Innovation and Services: New Conceptual Frameworks, CRIC Discussion Paper, No. 38, August 2000. 18 W oryginalnym ujęciu K. Pavitt (1984) używał określenia „backward adopters”. Więcej informacji: D. Ilnicki: Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju…, op. cit., s. 30. 14 nia. Charakteryzują się one wysokim stopniem standaryzacji, z jednoczesnym wpły- wem na standaryzację innych rodzajów działalności. Natomiast druga grupa obejmu- jąca między innymi, transport towarów i osób, handel hurtowy i szeroko rozumiany obieg (distribution) w mniejszym stopniu podlega standaryzacji, ale dostarcza korzy- ści wynikające ze skali prowadzonej działalności. W dużym stopniu zależne są one od postępu technologicznego i technicznego uzbrojenia pracy. Podział tej kategorii na dwie grupy ma swoje uzasadnienie w fakcie wyraźnego podziału pracy (czynnika pracy) na czynności „proste” związane z koordynacją, logistyką i (lub) zaopatrzeniem produkcji oraz substytucją pracy żywej przez maszyny – rozwiązania techniczne. Ostatnią kategorię stanowią usługi bazujące na nauce i usługi wysoko wyspecjalizo- wane (specialised technology suppliers and science-based sectors). Tworzą i rozwijają one innowacje, nowe technologie dostosowując je do indywidualnych wymagań poje- dynczego, lub grupy odbiorców. Do kategorii tej przynależną m.in.: działalności labora- toriów naukowych, projektowych, specjalistyczne usługi dla biznesu, badanie i rozwój19. Odnosząc rozważania do polskiej literatury przedmiotu, kryterium podatności na innowacje zastosował K. Rogoziński20. Na jego bazie sformułował nową taksonomię sektoralną (tab. 1). Autor dokonał dwudzielnego podziału działalności usługowych według skrajnej podatności na innowacje, wyznaczając na tej bazie dział technologii i spersonifikowanych relacji usługowych21. Na podstawie czynnika podatności usług na postęp techniczny i związanych z nim innowacji powstała „nowa” kategoria usług bazujących na wiedzy (knowledge-intesive business service – KIBS)22. Została ona scharakteryzowana jako usługa oferowana przez prywatne firmy lub organizacje, której proces świadczenia opiera się głównie na 19 L. Soete, M. Miozzo: Trade and Development in Services: A Technological Perspective, MERIT Research Memorandum 89–031, MERIT, The Netherlands, 1989, [w:] D. Ilnicki: Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju…, op. cit., s. 31. 20 Rogoziński K., Innowacyjność i nowa taksonomia usług, „Wiadomości Statystyczne”, Nr 3/2004. 21 Pierwszą grupę usług, w dziale technologii, stanowią działalności nierozerwalnie związane z działami produkcyjnymi, które nadają im charakter i przypisują określone cele działania. Ich masowość dotyczy zarówno produkcji, jak również ich powszechnego zasięgu. Druga grupa usług, w tym dziale, o wysokim stopniu standaryzacji i „odmaterializowania”, dotyczy działalności opartych na technologii IT, która jest głównym aktorem wyścigu spod znaku high-tech. Ta grupa usług rozwija i potwierdza tworzenia się w coraz większym stopniu społeczeństwa samoobsługowego (self–services society). Dział usług spersonifi- kowanych jest „innym światem,” którego, w przeciwieństwie do high-tech działu technologii, cechą charakte- rystyczna jest high-touch. Zob.: D. Ilnicki: Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju…, op. cit., s. 31. 22 Firmy KIBS są to organizacje charakterystyczne dla gospodarek opartych na wiedzy. Wiedza jest ich głównym zasobem zarówno w procesie zasileń, jaki i oferowania usług, a także stanowi podstawową wartość dodaną po- legającą na tworzeniu, gromadzeniu i upowszechnianiu wiedzy w celu opracowania i dostosowania usług. Więcej informacji: L. A. Bettencourt, L. Ostrom Amy, S. W. Bron, R. I. Roundtree: Client co-production in knowledge-intensive business services, “California Management Review”, Vol. 44, No. 4, 2002, s. 100–128. Tabela 1. Nowa taksonomia sektoralna usług wg K. Rogozińskiego Wyszczególnienie Cecha Branża (rodzaj działalności) 15 Dział technologii Dział personifikowanych relacji usługowych Masowa skala produkcji I. Produkcja przemysłowa wyspecjalizowana pro- dukcja na mniejsza skalę – II. Produkcja rolna III. Usługi IT, transport, inne branże usług Zróżnicowana podatność 1. Działalności usługowa infrastrukturalnych na standaryzację dużej skali Logistyka, handel hurtowy, sieci high-tech Przedłużenie przemysło- sklepów dyskontowych i super- wych metod obrotu marketów i dystrybucji. Banki, ubezpieczenia 2. Usługi finansowe: Usługi informacyjne, komunika- Internet, zintegrowane Usługi dystrybuowane cja masowa, informacja naukowa sieci transmisji danych na elektronicznych no- śnikach (wersja cyfrowa) Kultura medialna, rozrywka, IT Usługi wysoce zestanda- bankowości elektroniczna ryzowane Relacje międzyludzkie międzyinstytucjonalnych) Obsługa biznesu, konsulting, usłu- 1. Usługi profesjonalne gi prawnicze, badawczo-rozwojo- (również jako część relacji (human and science based) we, innowacyjne, designing Usługi bytowe, usługi publiczne 2. Usługi osobiste uwarunkowania badań, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2011, s. 25; na podstawie: K. Rogoziński: Innowacyjność i nowa taksonomia usług, „Wiadomości Statystyczne”, Nr 3/2004. s. 55. wiedzy profesjonalnej, czyli wiedzy i doświadczeniu w określanej (technice) dyscypli- nie lub domenie funkcjonowania23. Zauważenie tego typu usług wynikało z krytyki podejścia do usług, jako działalności w całości „upośledzonych technologicznie” nie- wymagających, nie tyle wysokich, co najwyższych kwalifikacji. Wiele działalności przypisywanych do KIBS identyfikuje się przez pryzmat znacznej liczby pracowników 23 Więcej informacji: I. Miles, M. Boden: Services, Knowledge and Intellectual Property, 2000, [w:] B. Ander- sen, J. Howells, R. Hull, I. Miles, J. Roberts (pod red.): Knowledge and Innovation in the New Service Econo- my; E. Aldershot, P. Den Hertog: Knowledge-intensive Business Services as Co-producers of Innovation, “In- ternational Journal of Innovation Management”, Vol. 4, No. 4/2000, s. 491–528. Źródło: D. Ilnicki: Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju usług w Polsce. Teoretyczne i praktyczne 16 z najwyższymi kwalifikacjami do wykonywania „zawodu” (professional and technical staff). Alternatywnie w mniejszym stopniu mogą być rozpatrywane przez pryzmat poziomu zainwestowania w nowe technologie IT24. Jak podkreśla D. Ilnicki25 obecnie, w pewnym sensie, jako synonim usług bazujących na wiedzy, określane są mianem usług profesjonalnych, rozumianych właśnie jako ro- dzaje działalności, które tworzone są przez wiedzę, a nie czystą informację oraz działal- ności związane z jej przekazywaniem26. W badaniach empirycznych i rozważaniach teoretycznych są one utożsamiane z usługami dla biznesu27. Dlatego też w ich skład wlicza się usługi: prawne, finansowe, doradztwa podatkowego, projektowe, rozwoju oprogramowania komputerowego – programowania, zarządzania, logistyki itp. Zestaw ten poszerzany jest o usługi instytucji rządowych, organizacji międzynarodowych oraz badań i rozwoju w ramach laboratoriów przemysłowych. Zaznaczyć należy, że wyraźnie podnoszoną kwestią jest silne zróżnicowanie rodzajów działalności tworzących grupę usług profesjonalnych. Wynika to m.in. z faktu, że istnieją dwa czynniki charakteryzują- ce i decydujące o ich istnieniu. Pierwszym jest sama wiedza, stanowiąca ich pierwotne źródło (core resource), traktowana jako podstawa zajścia (input) oraz wynik (output) czynności usługowej w procesie jej produkcji. Drugim czynnikiem natomiast jest wyko- rzystanie wyniku czynności usługowej, jako wkładu do dalszego procesu szeroko rozu- mianej produkcji. Oddzielenie tych dwóch sytuacji w przypadku poszczególnych rodza- jów działalności jest niezwykle trudne. Jednak w przypadku większości usług osobistych możemy mówić o nich, jako wykorzystujących wcześniej zdobytą wiedzę, która umożli- wia zaistnienie usługi (praca lekarza internisty, dentysty, nauczyciela, trenera itp.). Na- tomiast w większości usług dla biznesu mamy do czynienia z wykorzystaniem efektu (output) jako wkładu (input) do dalszej działalności28. Tworzy się łańcuch „zależności”, 24 I. Miles: Services and information technology: emerging patterns, [w:] R. Teare L. Moutino, N. Morgan: Managing and marketing services in the 1990s, Cassell Educational, London 1990. 25 D. Ilnicki: Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju usług w Polsce. Teoretyczne i praktyczne uwarun- kowania badań, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2011, s. 26. 26 Więcej informacji: W. Cohen, D. Leventhal: Absorptive Capacity: A new perspective on learning and innova- tion, “Administrative Services Quarterly”, Vol. 35, No. 1/1990, s. 128–152; J. B. Quinn: Intelligent enter- prise: A knowledge and service based paradigm form industry, The Free Press, NY, 1992; I. Nonaka, H. Takeuchi: The Knowledge-Creating Company: How Japanese Companies Create the Dynamics of Innova- tion, Oxford University Press 1995; K. E. Sveiby: The New Organizational Wealth: Managing and Measur- ing Knowledge-Based Assets, Berrett-Koehler, San Francisco 1997. 27 M. K. Pedersen: Professional Business Service Innovation: A distributed knowledge approach, Service develop- ment, internationalization and competence, Roskilde University, Working Paper, No. 11, September 1999. 28 L. C. Nachum: Winners and losers in professional service industry: what makes the difference?, “Service Industry Journal”, Vol. 16, Iss. 4, 1996, s. 474–490; L. C. Nachum: Danish professional service firms: A Com- parative analysis between Danish and U.K. management consulting firms, “Scandinavian Journal of Man- agement”, Vol. 14, Iss. 1–2, 1998, s. 37–51. 17 w którym usługobiorcy stają się usługodawcami w procesie „usługowienia”, lub przy- czyniający się ostatecznie do produkcji dóbr materialnych29. Klasyfikacji działalności usługowych, na podstawie kryterium wykorzystania nowych technologii, a tym samym stopnia oparcia ich na wiedzy, dokonali I. Miles i inni (tab. 2). Tabela 2. Klasyfikacja usług – poziom rozwoju technologii i stopień zaangażowania wiedzy Usługi profesjonalne tradycyjne nowe Usługi pozostałe Poczta, transport i dostar- czanie (distribution) z możli- wością występowania usług specjalistycznych w zakresie przesyłek ekspresowych i rozwiązań logistycznych w transporcie Finansowe i rynku nierucho- mości dla odbiorców indywi- dualnych (consumer services) Edukacyjne z wyłączeniem wyspecjalizowanych usług kształcenia w przemyśle Telewizja, radio oraz inne środki masowego przekazu (z możliwością wyłączenia środków przekazu dostarcza- jących usługi dla biznesu w postaci cyfrowej oraz zwią- zanych z transmisjami video Administracja publiczna (z możliwością wyłączenia programów wsparcia dla przemysłu Związane z oprogramowaniem Ochrona zdrowia Pozostałe usługi komputero- we związane m.in. z zarzą- dzaniem systemami informa- tycznymi Projektowania wykorzystują- ce nowe technologie Szkolenia w zakresie obsługi nowych technologii Biurowe wykorzystujące najnowsze wyposażenie Budowlane wspomagane głównie przez nowe urzą- dzenia IT – np. systemy za- rządzania energią BEMS Marketing, reklama Szkolenia (z wyłączeniem nowych technologii) Projektowanie (z wyłącze- niem wspomaganych no- wymi technologiami Niektóre usługi finansowe (np. emisja i obrót papiera- mi wartościowymi oraz działalności pokrewne Biurowe (z wyłączeniem obsługi najnowszego ich wyposażenia oraz porząd- kowych Budowlane (projektowanie, wyceny, ekspertyzy, rozwią- zania inżynieryjne z wyłącze- niem wspomagania dzia- łalności usługowych przez nowe urządzenia IT – np. systemy zarządzania energią BEMS 29 D. Ilnicki: Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju…, op. cit., s. 32. Naprawcze, utrzymania i kon- serwacyjne (z wyjątkiem dzia- łalności wykorzystujących za- awansowane rozwiązania IT) Handel hurtowy i detaliczny 18 Zarządzania i prowadzenia interesów (z wyłączeniem działalności wspomaganych przez nowe technologie) Środowiskowe (np. realizacja prawa o środowisku z wyłą- czeniem wspomaganych przez nowe technologie i nie bazujące na starej technologii – proste i „mechaniczne” usuwanie zanieczyszczeń) Księgowe i rozrachunkowe Prawne Zarządzania i doradztwa w prowadzeniu interesów wspomagane przez nowe technologie Środowiskowe wykorzystu- jące nowe technologie (np. monitoring oraz badania stanu środowiska przyrodni- czego itp.) Specjalistyczne usługi projek- towe Telematyka w połączeniu z sieciami komputerowymi (sieci rozległe – VAN, lokalne LAN, systemy kontroli dostę- pu, technologie internetowe WWW, GIS, dostęp do baz da- nych w czasie rzeczywistym) Niektóre telekomunikacyjne (szczególnie nowe usługi dla biznesu) jowych i związanych z high tech Usługi osobiste Doradztwo w prowadzeniu działalności badawczo-rozwo- Rozrywka Socjalne i opieki społecznej Zakwaterowanie i catering (hotele, restauracje) Rekreacja sport i turystyka Źródło: na podstawie: I. Miles, R. Kastrinos, K. Flanagan, R. Bilderbeek, P. den Hertog, W. Huntink, M. Bouman: Knowledge-Intensive Business Services: Their Roles as Users, Carries and Sources of Inno- vation, Report to DG13 SPRINT-EIMS, University of Manchester (wersja elektroniczna) 1995; M. K. Pedersen: Professional Business Service Innovation: A distributed knowledge approach, Service de- velopment, internationalization and competence, Roskilde University, Working Paper, No 11, Septem- ber/1999; cyt. za: D. Ilnicki: Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju usług w Polsce. Teoretyczne i praktyczne uwarunkowania badań, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2011, s. 57. Wyróżnione trzy kategorie działalności usługowych nie stanowią rozłącznych pod- zbiorów30. W obrębie usług profesjonalnych, w podziale na tradycyjne i nowe, mamy do czynienia z występowaniem tych samych grup działalności (np. biurowe, projek- towe, zarządzania i doradztwa). Ich podział na podkategorie dokonuje się według 30 I. Miles, R. Kastrinos, K. Flanagan, R. Bilderbeek, P. den Hertog, W. Huntink, M. Bouman: Knowledge- Intensive Business Services: Their Roles as Users, Carries and Sources of Innovation, Report to DG13 SPRINT-EIMS, University of Manchester (wersja elektroniczna) 1995.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sektor usług profesjonalnych
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: