Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00337 005142 12418089 na godz. na dobę w sumie
Sens życia i jego znaczenie - ebook/pdf
Sens życia i jego znaczenie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-890-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

Wszyscy poszukujemy w naszym życiu sensu, a rozpoznajemy jego brak, kiedy życie charakteryzuje nuda, otępienie, alienacja i apatyczne wycofanie. Czym jednak w życiu jest sens? Czy można go sprowadzić do innych celów i pojęć, czy też jest on od nich odmienny? Czy jest kategorią przydatną w myśleniu o dobrym życiu, które warto przeżyć? Czy można rozsądnie i konsekwentnie go pragnąć?

„Richard Taylor zaproponował eksperyment myślowy, w którym bogowie litują się nad Syzyfem i wstrzykują do jego żył substancję przeistaczającą go z kogoś, dla kogo wtaczanie kamienia było tylko bolesną katorgą, w kogoś, kto kocha wtaczanie kamienia bardziej niż cokolwiek innego. Odnalazł swoją pasję i oddaje się jej ku swemu życiowemu zadowoleniu. Pytanie brzmi: co my powinniśmy o nim sądzić? Czy jego życie zostało przekształcone z okropnie nieszczęśliwego w wyjątkowo dobre?”

Fragment książki

Sens życia i jego znaczenie

„Seria Kim Jest Człowiek? jest płaszczyzną rozmowy, do której zapraszamy uczonych i myślicieli, przedstawicieli różnych środowisk, a także wszystkich, dla których kluczowe jest pytanie o człowieka”.

Katarzyna Wojtkowska

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Seria: Kim Jest Człowiek? Tytuł oryginału: Susan Wolf, Meaning in Life and Why It Matters Konsultant serii: Adam Workowski Tłumaczenie: Dawid Misztal Redaktor inicjujący: Beata Koźniewska Redaktor Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego: Dorota Stępień Projekt okładki: Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: https://commons.wikimedia.org Illustration of human torso from ‘Mikrokosmographia’ The eye of God, the hand of God and the Sacred Heart Projekt typograficzny serii: Maciej Matejewski Skład i łamanie: Munda – Maciej Torz Copyright © 2010 by Princeton University Press Published by Princeton University Press, 41 William Street, Princeton, New Jersey, USA, 08540-5237. In the United Kingdom: Princeton University Press, 6 Oxford Street, Woodstock, Oxfordshire OX20 1TW © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 © Copyright for Polish translation by Dawid Misztal, Łódź 2017 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07672.16.0.M Ark. wyd. 6,8; ark. druk. 15,0 ISBN 978-83-8088-889-0 e-ISBN 978-83-8088-890-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: księgarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Dla Katie i Lisy SPIS TREŚCI Podziękowania (Susan Wolf) • 9 Wprowadzenie (Stephen Macedo) • 11 1. Sens życia i jego znaczenie • 21 Sens życia Dlaczego sens życia jest ważny • 23 • 77 2. Komentarze i odpowiedź • 127 • 129 John Koethe Robert M. Adams Nomy Arpaly Jonathan Haidt • 169 Odpowiedź Susan Wolf • 185 • 141 • 157 Autorzy • 235 PODZIĘKOWANIA ROZMYŚLAŁAM, rozmawiałam i pisałam o zagadnieniach związanych z niniejszymi wykła- dami przez wiele lat, czerpiąc korzyści z dys- kusji z  tak licznym gronem przyjaciół, kolegów i  studentów, że trudno byłoby ich tu wszystkich wymienić. Obok Fundacji Tannera i Uniwersytetu Princeton chciałabym jednak podziękować w tym miejscu kilku instytucjom, wobec których mam szczególny dług wdzięczności. Fundacja Guggen- heima oraz Australijski Uniwersytet Narodowy sponsorowały rok badań, w trakcie których zaczę- łam rozwijać swoje pomysły dotyczące sensowno- ści. Fundacja Mellon sfinansowała [moją] drugą wizytę w Australijskim Uniwersytecie Narodo- wym, jak również zapewniła środki, dzięki którym kilka ostatnich lat nauczania i badań było dla mnie szczególnie przyjemne i  satysfakcjonujące. Wresz- cie, dziękuję Uniwerystetowi Północnej Karoliny w  Chapel Hill, a zwłaszcza Katedrze Filozofii za tak stymulującą i wspierającą wspólnotę akade- micką, jakiej każdy mógłby sobie życzyć. Susan Wolf 21 lipca 2009 roku • 9 • WPROWADZENIE TEMAT NINIEJSZYCH ESEJÓW Susan Wolf – uprzednio wykładów prowadzonych w  listopa- dzie 2007 roku na Uniwersytecie w Princeton – jest znany i  nieunikniony, a  jednak nie doczekał się długotrwałego filozoficznego zainteresowania. Nie chodzi jej o kwestię ostatecznego sensu ludzkiego życia: tego, czy ludzie są częścią jakiejś większej nar- racji czy nadrzędnego zamysłu lub planu w rodzaju tych, kojarzonych z religijnymi tradycjami. Wolf nie wyznacza też sobie zadania zwalczenia egzysten- cjalnego lęku czy strachu przed tym, że ostatecznie – wobec braku jakiejś większej narracji – życie ludz- kie musi być bezsensowne i zgaśnie wraz ze śmier- cią oraz finalną implozją wszechświata. Wreszcie, wykłady te nie proponują jakiejś konkretnej recepty na zbudowanie sensownego życia, choć Wolf wyja- śnia, co to znaczy i dlaczego jest ważne. Wszyscy poszukujemy w  naszym życiu sensu i rozpoznajemy jego brak, kiedy życie charakteryzuje • 11 • nuda, otępienie, alienacja i  apatyczne wycofanie. Czym jednak w  życiu jest sens? Czy można go sprowadzić do innych celów i pojęć, czy też jest on od nich odmienny? Czy jest kategorią przydatną w myśleniu o dobrym życiu, które warto przeżyć? Czy można rozsądnie i konsekwentnie pragnąć sen- su w życiu? Wolf stara się wyjaśnić, obronić i zabezpieczyć kategorię sensowności jako szczególny aspekt dobrego życia. Odróżnia ją od dwóch innych kate- gorii, mianowicie od szczęścia, kojarzonego czę- sto z racjonalnym egoizmem, oraz od moralności, łączonej często z  bezstronnym zainteresowaniem ludzką pomyślnością. Sensowność, zdaniem Wolf, nie jest ani jednym, ani drugim, ale jest bardzo pożą- danym i zasadniczym elementem w pełni satysfak- cjonującego życia. W  swoim pierwszym wykładzie Wolf przeko- nuje, że sens życia najlepiej rozumieć jako Dopaso- wane Spełnienie (Fitting Fulfillment). Według niej, „sens pojawia się w życiu, kiedy subiektywne przy- ciąganie spotyka się z  obiektywną atrakcyjnością, a jednostka może coś z tym, lub w związku z tym, zrobić”. Trzy kluczowe elementy to subiektyw- ne przyciąganie, obiektywna wartościowość oraz aktywne, produktywne zaangażowanie. Zdaniem • 12 • Wolf, istoty ludzkie pragną spełnienia i podziwiają tych, którzy z miłością i produktywnie angażują się w swoim życiu w projekty warte zaangażowania. Jak jednak powinniśmy właściwie rozumieć te różne elementy sensownego życia? Czy wszystkie z nich są konieczne? Czy istnieją aspekty sensow- ności, których Wolf nie zidentyfikowała? Czy ma rację, obstając przy ważności obiektywnych stan- dardów wartości czy dopasowania: twierdząc, że powinniśmy zaangażować się w coś większego od nas, a  przynajmniej w  coś znajdującego się poza nami? Czy nie ryzykuje popadnięcia w zbytnie kry- tykanctwo lub nawet w  elitaryzm? A  może raczej jest nie dość krytyczna? Wolf prowadzi swe dociekania z  dokładnością i subtelnością, po części dzięki „metodzie endoksy- cznej”, poważnie traktującej to, co zwykli ludzie mają do powiedzenia na temat ich pragnienia sensu w życiu. Rozwijane przez nią stanowisko potwier- dza to, co mówią oni często o ważności przeżywa- nia sensownego życia, a tym samym pomaga upra- womocnić wiele ludzkich dążeń. Poniższe eseje, z  komentarzami włącznie, nie poprzestają jedynie na abstrakcjach, lecz są bogato ilustrowane zarów- no hipotetycznymi, jak i  rzeczywistymi przypad- kami. To filozofia w najlepszym wydaniu: z jasnym • 13 • umysłem zmagająca się ze swojską kategorią war- tości, której znaczenie oraz struktura są jednak od jasności dalekie i  której realność może być nawet przedmiotem wątpienia. Wolf przedstawia mocne argumenty, że sens w życiu sprowadza się do funda- mentalnego standardu oceny ludzkiego dobrostanu. Po dwóch esejach autorstwa Wolf zamieszczone są cztery krytyczne, acz konstruktywne komenta- rze. John Koethe oraz Robert Adams są w znacz- nym stopniu życzliwi przedsięwzięciu Wolf, usiłują wyjaśnić subiektywne i obiektywne aspekty sensu w życiu. Nomy Arpaly oraz Jonathan Haidt są nieco sceptyczni wobec części wyjaśnień Wolf i kwestio- nują potrzebę wyodrębnienia kryterium obiektyw- nej wartości. John Koethe – filozof i poeta – bada zapropono- wane przez Wolf ujęcie sensu w życiu z perspekty- wy przedsięwzięcia artystycznego, w tym malarstwa i poezji, a zwłaszcza sztuki awangardowej. Na tym polu zawyrokowanie, czy projekty są ostatecznie wartościowe i wnoszą coś sensownego, wydaje się szczególnie kontrowersyjne i  niepewne, po części dlatego, że kryteria sukcesu oraz ich użycie – nazy- wasz to sztuką? – są tak często kontestowane i dysku- syjne. Kiedy Wolf nazywa jakiś projekt czy działanie obiektywnie wartościowym, to czy chodzi jej o to, że • 14 • przynależą one do rodzaju, któremu przypisujemy wartość, czy może o to, że w tym przypadku dany projekt lub działanie zostały z powodzeniem urze- czywistnione? W niektórych dziedzinach – na przy- kład w inżynierii – istnieją nieskomplikowane spraw- dziany sukcesu (czy budynek przetrwał trzęsienie ziemi?). Lecz linia demarkacyjna pomiędzy uda- nym, sensownym przedsięwzięciem artystycznym a nieudanymi i fałszywymi usiłowaniami jest mgli- sta i  kwestionowana, zwłaszcza przez nowatorów. A przecież kwestia sukcesu ma znaczenie dla naszej oceny życia. Jeśli możemy wybaczyć Gaugi nowi, że podążając za swym powołaniem artysty, zaniedby- wał rodzinę, to przynajmniej po części dlatego, że jego sztuka okazała się wspaniałym sukcesem. Co jednak, gdyby był banalnym „beztalenciem”? Kie- dy i jak możemy mieć pewność? Koethe dowodzi, że w  przypadku wielu estetycznych przedsięwzięć „inherentnie zawiera się w nich możliwość złudze- nia”, zaś granica między wielkością a hochsztapler- stwem jest częstokroć ulotna i zmienna. O ile Koethe koncentruje się na obiektywnym wymiarze wartościowości, o  tyle Robert Adams zajmuje się subiektywnym wymiarem spełnienia, zastanawiając się czy i w jakim sensie „spełnienie” jest decydujące dla sensowności w życiu. Wątpi on, • 15 • że uczucia spełnienia są fundamentalne dla sensow- nego życia. Większe znaczenie może mieć spełnie- nie w  znaczeniu faktycznego powodzenia czyichś planów. Do [poczucia] sensowności z  pewnością przyczynia się wielki sukces, ale czy konieczne jest jakieś minimum sukcesu, by można uznać życie za sensowne? Adams przekonuje, że w rzeczywistości do sensownego życia wieść mogą wspaniałe, choć nieudane plany, podając jako przykład organizato- ra zakończonego fiaskiem spisku na życie Hitlera w ostatnich miesiącach II wojny światowej. Następnie Adams rozważa pewne sugestywne analogie między sensem w  życiu a  innymi rodza- jami sensu, włączając te związane z posługiwaniem się językiem. Wreszcie, bada związek między obiek- tywnymi wymiarami sensowności życia a bezstron- ną moralnością, dając do zrozumienia, że mogą one być bliżej i ściślej powiązane, aniżeli sugeruje Wolf. Co powinniśmy sądzić o  tych, którzy przeciwsta- wiają się złu, lecz nie na podstawie bezstronnego, moralnego namysłu, ale ze względu na patriotyzm czy miłość do ojczyzny lub z  uwagi na jakiś inny stronniczy motyw? Czy musimy uciekać się do bez- stronnego osądu moralnego, aby zabezpieczyć to, że miłość obierała będzie właściwy – lub przynaj- mniej moralnie akceptowalny – przedmiot? • 16 • Nomy Arpaly kwestionuje rolę, jaką Wolf wyznacza „obiektywnej wartości” w  zapewnianiu sensowności w  życiu. Wystarczy powiedzieć, że życie przyniosło spełnienie osobie, która je prze- żyła, bez konieczności dodawania, iż było ono zgodne z  jakimiś obiektywnymi kryteriami speł- nienia – dowodzi. Jeśli mamy dość szczęścia, aby spędzić nasze życie zaangażowani w  sprawy, na których zależy nam najbardziej, czemu ma to nie wystarczyć? Po cóż dodawać, że konieczne jest minimum obiektywnej wartości? W końcu żaden normalny dorosły, stwierdza Arpaly, nie osiągnął- by spełnienia, gdyby spędził życie na – powiedzmy – gapieniu się na złotą rybkę. Poszczególni ludzie mylą się zwykle co do faktów, o  ile twierdzą, że relacja z  ich zwierzętami przynosi im całkowite spełnienie (na  przykład wyolbrzymiają możliwo- ści poznawcze kotów i  psów, sugerując że „tylko moje zwierzę mnie rozumie”). Albo też brakuje im pewnych ludzkich zdolności, a tym samym opieka nad zwierzęciem stanowi tak naprawdę granicę ich możliwości. Osoby umysłowo upośledzone rze- czywiście mogą w znacznej mierze osiągać spełnie- nie, z sukcesem opiekując się zwierzęciem. Niepo- trzebne jest tutaj odwoływanie się do obiektywnej wartości, przekonuje Arpaly, a jedynie do intuicji • 17 • i  dowodów dotyczących tego, co faktycznie jest źródłem spełnienia dla ludzi, jakimi ich znamy. Arpaly podnosi dodatkową kwestię, czy rozu- mienie samej sensowności jako racji naszego dzia- łania jest właściwe. Działamy – upiera się – w imię rzeczy, które kochamy i  którym jesteśmy oddani, a  nie w  imię sensowności. Robić coś, ponieważ przyczynia się to do sensowności w życiu, to „o jed- ną myśl za dużo”. Jonathan Haidt argumentuje, że psychologia pomaga rozjaśnić dwa elementy, które są kluczowe dla osiągnięcia sensowności w ludzkim życiu. Pierw- szym jest idea fundamentalnego (vital) zaangażo- wania, które charakteryzuje doświadczenie „prze- pływu” („flow”), definiowane jako niosące radość zaabsorbowanie i głębokie zainteresowanie planem, wokół którego ludzie budują swoje życie i relacje. Sensowne, produktywne życie charakteryzuje się fundamentalnym zaangażowaniem. Haidt dowo- dzi, że to zaangażowanie nie wymaga uzupełnienia jakąkolwiek ideą obiektywnej wartości. Podobnie jak Arpaly, przekonuje, że nie ma niebezpieczeń- stwa, iż normalne istoty ludzkie odnajdą spełnie- nie – czy fundamentalne zaangażowanie – w życiu poświęconym gapieniu się na złotą rybkę, siedzeniu na słupie, wyścigom kosiarek czy innym rozryw- • 18 • kom, którym ludzie czasami oddają się dla zabawy. Filozoficzne wyjaśnienie obiektywnej wartości jest nie tylko zbędne, lecz także niebezpieczne, sugeruje Haidt, ponieważ niosłoby zagrożenie elitaryzmem, wykluczając niesłusznie aktywności, w które ludzie naprawdę głęboko i produktywnie się angażują, jak [na przykład] opieka nad końmi i ich hodowla. Druga z kluczowych psychologicznych intuicji, pozwalających zrozumieć sens w  życiu, twierdzi Haidt, to psychologia ula. Istoty ludzkie są „ultraspo- łeczne”, nie samotnicze – pod tym względem jeste- śmy bardziej podobni do „pszczół, mrówek, ter- mitów i  golców piaskowych” aniżeli do naszych przodków szympansów. Sensowność byłaby łatwiej osiągalna, sugeruje Haidt, gdybyśmy myśląc o speł- nieniu w życiu, koncentrowali się raczej na grupie niż na jednostce oraz dostrzegali wagę uczestnictwa w kolektywnych rytuałach i przedsięwzięciach. W odpowiedzi na tę przyjazną acz przenikliwą krytykę Wolf rozwija i pogłębia swój wywód, przyj- mując pomoc komentatorów w ulepszeniu jej pod- stawowego poglądu. Opiera się sugestii, że myśląc o działaniach, które wnoszą sens do życia, poradzi- libyśmy sobie, pozbywając się obiektywnych sądów co do wartościowości czy dopasowania. Obiektyw- ne standardy mogą być pomocne w  zrozumieniu, • 19 • dlaczego niektóre aktywności są niewłaściwymi przedmiotami głębokiego zaangażowania i troskli- wej atencji. W takiej mierze, w jakiej wiara w obiek- tywne standardy dopasowania wiedzie do pytań o to, czy należy wielką uwagę poświęcać hodowli koni, filozofii analitycznej czy innym dowolnym zajęciom, których wartość można by podać w wąt- pliwość, wiara ta jest czymś dobrym. Wolf przeko- nuje, że powinniśmy życzliwie przyjąć krytyczną refleksję nad trafnością, z jaką rozpoznajemy i reali- zujemy przedsięwzięcia, które zarówno przynoszą spełnienie, jak i są autentycznie wartościowe. Poniższe eseje – filozoficznie drobiazgowe, a zara- zem przystępne, merytoryczne oraz barwnie napisa- ne – nie wydają się ostatnim słowem w tych funda- mentalnych i nieuniknionych kwestiach. Są jednak świetną okazją, by zacząć poważnie myśleć o sensie w życiu i o tym, dlaczego jest on ważny. Stephen Macedo Princeton, lipiec 2009 rok
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sens życia i jego znaczenie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: