Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00734 010735 7483991 na godz. na dobę w sumie
Sieci międzyorganizacyjne. Współczesne wyzwanie dla teorii i praktyki zarządzania - ebook/pdf
Sieci międzyorganizacyjne. Współczesne wyzwanie dla teorii i praktyki zarządzania - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 358
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-3449-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Perspektywa koordynacji działań międzyorganizacyjnych oraz współpracy między organizacjami stawia problem funkcjonowania i efektywności sieci międzyorganizacyjnej w centrum zainteresowania całej teorii organizacji i zarządzania. Zasięg badań w tym obszarze znacznie się ostatnio poszerza i nie dotyczy już wyłącznie pozycji przedsiębiorstwa w sieci, lecz przedsiębiorstwa działającego w kontekście sieci. ukształtowanie się sieci międzyorganizacyjnych stanowi poważne wyzwanie wobec tradycyjnej postawy badawczej reprezentowanej w badaniach nad strategią i zachowaniem strategicznym podmiotów gospodarujących.

Celem przedstawianego opracowania jest pokazanie fenomenu sieci międzyorganizacyjnych z perspektywy współczesnych wyzwań zarządzania. Jest to studium teoretyczno-metodyczne sieci międzyorganizacyjnych w naukach o zarządzaniu i stanowi wynik długoletnich doświadczeń autorów opracowania w badaniach sieci międzyorganizacyjnych, zarówno na poziomie metateorii sieci jak i poszczególnych jej rodzajów.

 

Recenzowana książka potencjalnie stanowić może solidne wsparcie, służące zrozumieniu i ugruntowaniu wiedzy studentów kierunków biznesowych i menedżerskich oraz praktykujących menedżerów na temat problemów związanych z rozumieniem idei sieciowości, czy myślenia sieciowego oraz zasad posługiwania się nimi w budowaniu strategii, jako swoistego narzędzia służącego do rozwoju i adaptacji przedsiębiorstw do warunków tworzonych przez otoczenie.

Prof. zw. dr hab. Bogdan Nogalski

Instytut Organizacji i Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego

Książka może i powinna być przedmiotem zainteresowania nie tylko studentów realizujących przedmioty w obszarze szeroko pojmowanego zarządzania, struktur organizacyjnych i współdziałania w otoczeniu, ale także, i być może przede wszystkim, praktyków zarządzania, którzy w postaci niniejszej książki otrzymają narzędzie, które pozwoli im na pełniejsze zrozumienie kontekstu funkcjonowania organizacji i w konsekwencji, na realizację procesu podnoszenia efektywności organizacji.

dr hab. Szymon Cyfert, prof. UE w Poznaniu

Wydział Zarządzania Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu

 

Zespół autorski stanowią pracownicy naukowo-dydaktyczni Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Uniwersytetu Wrocławskiego i Uniwersytetu Warszawskiego

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Redakcja naukowa Jerzy Niemczyk, Ewa Staƒczyk-Hugiet, Bartosz Jasiƒski Sieci mi´dzyorganizacyjne Współczesne wyzwanie dla teorii i praktyki zarzàdzania Sieci miedzyorganizacyjne – centralny punkt badaƒ w naukach o zarzàdzaniu! Perspektywa koordynacji działaƒ mi´dzyorganizacyjnych oraz współpracy mi´dzy organizacjami stawia problem funkcjonowa nia i efektywnoÊci sieci mi´dzyorganizacyjnej w centrum zaintereso - wania całej teorii organizacji i zarzàdzania. Zasi´g badaƒ w tym obszarze znacznie si´ ostatnio poszerza i nie dotyczy ju˝ wyłàcznie pozycji przedsi´biorstwa w sieci, lecz przedsi´biorstwa działajà cego w kontekÊcie sieci. Ukształtowanie si´ sieci mi´dzyorganizacyjnych stanowi powa˝ne wyzwanie wobec tradycyjnej postawy badaw - czej reprezentowanej w badaniach nad strategià i zachowaniem strategicznym podmiotów gospodarujàcych. Celem przedstawianego opracowania jest pokazanie feno menu sieci mi´dzyorganizacyjnych z perspektywy współczesnych wyzwaƒ zarzàdzania. Jest to studium teoretyczno-metodyczne sieci mi´dzy - organizacyjnych w naukach o zarzàdzaniu i stanowi wynik dłu - go letnich doÊwiadczeƒ autorów opracowania w badaniach sieci mi´dzyorganizacyjnych, zarówno na poziomie metateorii sieci jak i poszczególnych jej rodzajów. Recenzowana ksià˝ka potencjalnie stanowiç mo˝e solidne wsparcie, słu˝àce zrozumieniu i ugruntowaniu wiedzy studentów kierunków biznesowych i mened˝erskich oraz praktykujàcych me - ne d˝erów na temat problemów zwiàzanych z rozumieniem idei sieciowoÊci, czy myÊlenia sieciowego oraz zasad posługiwania si´ nimi w budowaniu strategii, jako swoistego narz´dzia słu˝àcego do rozwoju i adaptacji przedsi´biorstw do warunków tworzonych przez otoczenie. Prof. zw. dr hab. Bogdan Nogalski Instytut Organizacji i Zarzàdzania Uniwersytetu Gdaƒskiego Ksià˝ka mo˝e i powinna byç przedmiotem zainteresowania nie tylko studentów realizujàcych przedmioty w obszarze szeroko pojmowanego zarzàdzania, struktur organizacyjnych i współ dzia - łania w otoczeniu, ale tak˝e, i byç mo˝e przede wszystkim, prak - tyków zarzàdzania, którzy w postaci niniejszej ksià˝ki otrzymajà narz´dzie, które pozwoli im na pełniejsze zrozumienie kontekstu funkcjonowania organizacji i w konsekwencji, na realizacj´ procesu podnoszenia efektywnoÊci organizacji. dr hab. Szymon Cyfert, prof. UE w Poznaniu Wydział Zarzàdzania Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Zespół autorski stanowià pracownicy naukowo-dydaktyczni Uniwersytetu Ekono - micz nego we Wrocławiu, Uniwersytetu Wrocławskiego i Uniwersytetu Warszawskiego. www.ksiegarnia.beck.pl www.beck.pl tel. 22 31 12 222 fax 22 33 77 601 S i e c i m i ´ d z y o r g a n i z a c y n e j R e d a k c j a n a u k o w a : J e r z y N i e m c z y k , E w a S t a ƒ c z y k - H u g i e t , B a r t o s z J a s i ƒ s k i Sieci mi´dzyorganizacyjne Autorzy Agnieszka Chrisidu-Budnik Jolanta Gorgól Michał Góralski Bartosz Jasiƒski Autorzy Alicja Karasek Jerzy Niemczyk Adriana Paliwoda Michał Organa Joanna Perzyƒska Katarzyna Piórkowska Dorota Furmanek Monika Rudzka Anna Chojnacka Sylwia Staƒczyk Ewa Staƒczyk-Hugiet Aleksandra Sus Michał Zdziarski Redakcja naukowa Jerzy Niemczyk, Ewa Staƒczyk-Hugiet, Bartosz Jasiƒski Sieci mi´dzyorganizacyjne Współczesne wyzwanie dla teorii i praktyki zarzàdzania Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2012 4 Wydawca: Joanna Perzyńska Redaktor merytoryczny: Joanna Perzyńska Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: GRAFOS/istockphoto.com/yystom Seria: Zarządzanie Recenzenci: Prof. zw. dr hab. Bogdan Nogalski Prof. dr hab. Szymon Cyfert Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu © Wydawnictwo C.H. Beck 2012 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17 00-203 Warszawa tel. (22) 33 77 600 Skład i łamanie: Ireneusz Gawliński Druk i oprawa: Totem, Inowrocław ISBN 978-83-255-3448-6 ISBN e-book: 978-83-255-3449-3 Spis treści 5 Spis treści Wstęp (Jerzy Niemczyk, Bartosz Jasiński) .................................................................................. 9 Część pierwsza. Charakterystyki sieci międzyorganizacyjnych Rozdział 1. Elementy sieci międzyorganizacyjnych – aspekty organizacyjno-zarządcze (Ewa Stańczyk-Hugiet, Jolanta Gorgól) .................................................................. 19 1.1. Charakterystyka węzłów (Ewa Stańczyk-Hugiet, Jolanta Gorgól) ........................... 20 1.2. Charakterystyka relacji (Ewa Stańczyk-Hugiet) ....................................................... 25 Pytania ................................................................................................................................... 34 Literatura zalecana .............................................................................................................. 34 Rozdział 2. Analiza sieci (Michał Zdziarski) .......................................................................... 35 2.1. Analiza struktury sieci ............................................................................................... 35 2.2. Analiza struktur podsieci .......................................................................................... 40 Pytania ................................................................................................................................... 42 Literatura zalecana .............................................................................................................. 42 Rozdział 3. Elementy sieci – aspekty prawne (Agnieszka Chrisidu-Budnik) ..................... 43 3.1. Cechy podmiotów i umów konstytuujących sieci międzyorganizacyjne .......... 43 3.2. Wybrane przykłady umów nazwanych i nienazwanych konstytuujących sieci międzyorganizacyjne ......................................................................................... 53 Pytania ................................................................................................................................... 64 Literatura zalecana .............................................................................................................. 65 Rozdział 4. Niematerialne zasoby sieci międzyorganizacyjnych (Sylwia Stańczyk) ..... 66 4.1. Wiedza sieci międzyorganizacyjnych ...................................................................... 69 4.2. Własność intelektualna .............................................................................................. 72 4.3. Kultura sieci międzyorganizacyjnych ...................................................................... 74 4.4. Sieci relacji, marka, reputacja – kapitał zewnętrzny sieci międzyorganizacyjnych ............................................................................................. 77 Pytania ................................................................................................................................... 85 Literatura zalecana .............................................................................................................. 85 Rozdział 5. Konsekwencje przynależności do sieci 5.1. Renta ekonomiczna dźwignią sieci międzyorganizacyjnych (Ewa Stańczyk-Hugiet) ................................................................................................. 86 5.2. Zagrożenia związane z sieciami międzyorganizacyjnymi (Aleksandra Sus) ...... 92 Pytania ................................................................................................................................... 96 Literatura zalecana .............................................................................................................. 96 Podsumowanie części pierwszej (Ewa Stańczyk-Hugiet) ..................................................... 97 (Ewa Stańczyk-Hugiet, Aleksandra Sus) ................................................................ 86 Spis treści 6 Spis treści Część druga. Rodzaje sieci międzyorganizacyjnych Rozdział 6 Klasyfikacje sieci międzyorganizacyjnych (Bartosz Jasiński) ...................... 101 6.1. Motywy budowania sieci międzyorganizacyjnych ............................................. 101 6.2. Rodzaje sieci międzyorganizacyjnych ................................................................... 104 Pytania ................................................................................................................................... 108 Literatura zalecana .............................................................................................................. 109 Rozdział 7. Sieci kooperacyjne (Bartosz Jasiński) ................................................................ 110 7.1. Właściwości sieci kooperacyjnych .......................................................................... 111 7.2. Wybrane formy sieci kooperacyjnych .................................................................... 112 Pytania ................................................................................................................................... 116 Literatura zalecana .............................................................................................................. 117 Rozdział 8. Sieci outsourcingowe (Aleksandra Sus) ............................................................ 118 8.1. Właściwości sieci outsourcingowych ..................................................................... 118 8.2. Wybrane formy sieci outsourcingowych ............................................................... 120 8.3. Mocne i słabe strony sieci outsourcingowych ....................................................... 124 Pytania ................................................................................................................................... 128 Literatura zalecana .............................................................................................................. 128 Rozdział 9. Sieci franczyzowe i agencyjne (Alicja Karasek) .............................................. 130 9.1. Właściwości sieci franczyzowych i agencyjnych .................................................. 131 9.2. Przesłanki budowy sieci franczyzowych .............................................................. 134 9.3. Mocne i słabe strony sieci franczyzowych i agencyjnych .................................... 136 9.4. Rodzaje sieci franczyzowych i agencyjnych .......................................................... 139 Pytania ................................................................................................................................... 143 Literatura zalecana .............................................................................................................. 143 Rozdział 10. Klastry (Monika Rudzka, Michał Góralski) ......................................................... 144 10.1. Właściwości klastrów ................................................................................................ 144 10.2. Wybrane rozwiązania klastrów ............................................................................... 150 10.3. Klastry w Polsce ......................................................................................................... 153 Pytania ................................................................................................................................... 157 Literatura zalecana .............................................................................................................. 158 Rozdział 11. Alianse strategiczne (Bartosz Jasiński) ............................................................. 159 11.1. Właściwości sieci aliansów strategicznych ............................................................ 159 11.2. Powody zawiązywania aliansów strategicznych ................................................. 162 11.3. Wybrane rozwiązania aliansów strategicznych .................................................... 163 11.4. „Sieci aliansów” − alianse wielostronne ................................................................. 168 Pytania ................................................................................................................................... 170 Literatura zalecana .............................................................................................................. 170 Rozdział 12. Sieci holdingowe (Bartosz Jasiński) ................................................................... 171 12.1. Holding – próba definicji .......................................................................................... 171 12.2. Wybrane rozwiązania holdingowe ......................................................................... 175 12.3. Wybrane motywy zawiązywania holdingów ....................................................... 177 Pytania ................................................................................................................................... 178 Literatura zalecana .............................................................................................................. 178 Rozdział 13. Sieci publicznoprawne (Agnieszka Chrisidu Budnik) ..................................... 179 13.1. Właściwości sieci publicznoprawnych ................................................................... 182 13.2. Specyfika sieci publicznych ...................................................................................... 182 7 13.3. Wybrane formy sieci publicznoprawnych ............................................................. 185 13.4. Sieci międzyorganizacyjnena rynku zamówień publicznych ............................. 194 Pytania ................................................................................................................................... 200 Literatura zalecana .............................................................................................................. 201 Podsumowanie części drugiej (Ewa Stańczyk-Hugiet) ......................................................... 203 Część trzecia. Zarządzanie sieciami międzyorganizacyjnymi Rozdział 14. Mechanizmy zarządzania sieciami międzyorganizacyjnymi (Jerzy Niemczyk, Michał Organa, Katarzyna Piórkowska) ................................... 207 14.1. Składowe zarządzania sieciami międzyorganizacyjnymi (Jerzy Niemczyk) ...... 208 14.2. Aktywizowanie (Jerzy Niemczyk, Michał Organa) .................................................. 210 14.3. Powiększanie potencjału kombinacyjnego (Jerzy Niemczyk) ............................... 222 14.4. Wspieranie spójności (Katarzyna Piórkowska) ......................................................... 231 Pytania ................................................................................................................................... 248 Literatura zalecana .............................................................................................................. 248 Rozdział 15. Strategiczny kontekst sieci międzyorganizacyjnej (Ewa Stańczyk-Hugiet) ....... 249 15.1. Strategie z perspektywy relacji organizacji z otoczeniem ................................... 249 15.2. Strategie z perspektywy relacji współdziałania .................................................... 255 15.3. Strategiczny kontekst koopetycji ............................................................................. 262 Pytania ................................................................................................................................... 269 Literatura zalecana .............................................................................................................. 269 Podsumowanie części trzeciej (Jerzy Niemczyk) ................................................................... 271 Część czwarta. Kontekst sieci międzyorganizacyjnych w naukach społecznych Rozdział 16. Sieci międzyorganizacyjne z perspektywy podstawowych nurtów Rozdział 17. Sieci międzyorganizacyjne z perspektywy podstawowych nurtów Rozdział 18. Sieci międzyorganizacyjne z perspektywy podstawowych nurtów zarządzania strategicznego (Jerzy Niemczyk) .................................................. 292 Pytania ................................................................................................................................... 299 Literatura zalecana .............................................................................................................. 299 Rozdział 19. Metafory sieci międzyorganizacyjnych (Sylwia Stańczyk) ........................... 300 19.1. Metafory i analogie w procesie badawczym ......................................................... 300 19.2. Metafory i analogie cech sieci międzyorganizacyjnych ....................................... 306 Pytania ................................................................................................................................... 313 Literatura zalecana .............................................................................................................. 313 Podsumowanie części czwartej (Jerzy Niemczyk) ................................................................. 315 Zakończenie (Ewa Stańczyk-Hugiet) ........................................................................................ 317 Bibliografia ................................................................................................................................. 321 Słowniczek ................................................................................................................................. 349 Indeks .......................................................................................................................................... 355 nauk o zarządzaniu (Jerzy Niemczyk) ............................................................... 275 Pytania ................................................................................................................................... 280 Literatura zalecana .............................................................................................................. 280 ekonomii (Jerzy Niemczyk) ................................................................................. 281 Pytania ................................................................................................................................... 290 Literatura zalecana .............................................................................................................. 291 Spis treści 9 Wstęp Jerzy Niemczyk, Bartosz Jasiński Sieć międzyorganizacyjna, jak to bywa w każdej wstępnej fazie rozwoju kolejnego paradygmatu, jest pojęciem nie do końca precyzyjnie zdefiniowanym. Autorzy piszący o sieciach przyjmują tak różne perspektywy oglądu, że obserwatorowi zewnętrznemu trudno jednoznacznie stwierdzić, czy na pewno wszyscy piszą o tym samym. W pracach poświęconych badaniom sieci można zatem spotkać różne określe- nia tego pojęcia. Często spotykanymi sformułowaniami są: „sieć organizacyjna” (network organizations) [Phillips, 2010, s. 533 i n.; Higgins, Maciariello, 2004, s. 203 i n.], „sieć międzyorganizacyjna” (interorganizational network) [zob. np. Baker, Faul- kner, 2002, s. 520 i n.], a także „organizacja sieciowa” (networked organization) bądź „struktura sieciowa” (network structure) [Mukherjee, 2009, s. 23; Sproull, Kiesler, 1992, s. 132 i n.] lub po prostu „sieć” (network). Najbardziej ogólne pojęcia −„organizacja sieciowa” lub „sieć międzyorgani- zacyjna” − odzwierciedlają dwa fenomeny sieci. Możemy je bowiem postrzegać jako struktury opisujące specyficzną formę działania, a raczej współdziałania podmiotów prywatnych i (lub) podmiotów publicznych, lub jako formy będące nowymi strukturami wykreowanymi przez wspomniane podmioty w dążeniu do wspólnego celu. Pierwszą grupę tworzą sieci stanowiące pewnego rodzaju umowy o wspólnym przedsięwzięciu, nieprowadzące do powstania jakiejkolwiek struktury lub podmiotu prawa – sieć oznacza w tym przypadku zawarcie umo- wy. Drugą kategorię tworzą sieci, które nie poprzestają na zawarciu umowy, lecz prowadzą do wykreowania nowej formy współdziałania, która jako nowa osoba prawna, we własnym imieniu nabywa prawa i zaciąga zobowiązania. Sieci międzyorganizacyjne mogą więc oznaczać utworze- nie nowej formy działalności i wtedy uprawnione wydaje się mówienie o organizacji (strukturze) sieciowej, lub tylko za- warcie umów bądź porozumień i wówczas mamy do czynie- nia z sieciowym współdziałaniem. Różne dyscypliny naukowe usiłowały ująć pojęcie sieci w ramy własnej on- tologii. W związku z tym powstają dziesiątki definicji, które często zawierają Wstęp 10 ogromną wartość poznawczą. Wydaje się, że poszukiwanie jednej definicji sieci nie doprowadzi do uściślenia omawianej kategorii, lecz spowoduje jeszcze większe teoretyczne i konceptualne zamieszanie. Wynika to z samej istoty sieci, nie da się jej bowiem jednoznacznie zdefiniować, można ją tylko opisywać. Podmiot gospodarczy, podejmując kluczowe dla swojej przyszłości decyzje, musi obrać właściwy kierunek rozwoju. Może, z jednej strony, próbować działać samo- dzielnie, z drugiej zaś może pójść w kierunku różnego rodzaju form współpracy międzyorganizacyjnej. Współpracą określić należy działanie z innymi, w sytuacji, gdy co najmniej dwa podmioty mają wzajemnie dopełniające się cele. Firma unikająca współpracy z innymi podmiotami pozbawiłaby się wielu istotnych korzyści, takich jak choćby: możliwości wspólnego z dostawcami tworzenia nowych produktów, zdolności do doskonalenia posiadanej oferty opartego na opiniach nabywców czy np. możliwości opracowywania standardów w porozumieniu z innymi firmami danego sektora [Wit, de, Meyer, 2007, s. 232–233]. Podmiot gospodarczy podejmując decyzję o oparciu swojego rozwoju na współpracy kieruje się w stronę rozwiązań związanych z różnorodnymi formami wzrostu zewnętrznego1. Warto jednak pod- kreślić, że formuła takiego postrzegania sieci nawiązuje do klasycznego obrazu organizacji poszukującej możliwości rozwoju. Jeśli natomiast założymy, że tworzący się na naszych oczach paradygmat innowacji i relacji stanie się podstawą analizy problemów zarządzania, to sieci nabiorą innego wymiaru i kontekstu. Sieci staną się sposobem na osiągnięcie renty innowacyjnej i relacyjnej. Istnieje bardzo wiele różnorodnych definicji organizacji sieciowych, akcentują- cych2 różne formy relacji zachodzących między uczestnikami sieci, zwracających uwagę na sposób ich powiązania oraz poziom autonomii. Warto przytoczyć kilka z nich. J. Sydow, definiując sieć przedsiębiorstw, skupiał się na cechach relacji zachodzących między członkami sieci. Pisał, że jest ona „zorganizowaną, policen- tryczną formą działalności gospodarczej, często strategicznie kierowaną przez jedno lub kilka przedsiębiorstw, dążącą do osiągnięcia przewagi konkurencyjnej. Wyraża się ona w relatywnie stabilnych, raczej kooperacyjnych niż konkurencyjnych stosunkach między prawnie samodzielnymi, ekonomicznie jednak przynajmniej od siebie zależnymi przed- siębiorstwami” [Dworzecki, Krejner-Nowecka, 2002, s. 103]. M.J. Hatch twierdzi, że organizację sieciową należy rozumieć jako organizację, w której koordynację przez hierarchię zastąpiono podkreśleniem stosunków poziomych, formalne stosunki między jednostkami organizacyjnymi zmieniono na powiązania mię- dzy partnerami, którymi są różne organizacje, a aktywa są podzielone tak, aby wytwórcą skończonej całości nie była żadna z pojedynczych organizacji sieci, lecz sieć jako całość [Hatch, 2002, s. 195]. Według J. Lichtarskiego sieć jest złożoną, wielopodmiotową strukturą, o różnym stopniu trwałości, spójności i otwartości [Lichtarski, 1993, s. 17]. M. Bratnicki sądzi, że organizacja sieciowa jest wiązką 1 Wzrost zewnętrzny, w odróżnieniu od wewnętrznego, w przypadku którego podmiot rozwija się bazując na własnym potencjale, to oparcie rozwoju przedsiębiorstwa na współdziałaniu [Jagoda, Haus, 1995, s. 45]. Współdziałanie może przybrać formy różnorodnych układów sieciowych [Barczak, Bartusik, 2008, s. 197]. 2 W zależności od przyjmowanej perspektywy organizacja sieciowa może być analizowana jako nowoczesna forma organizacji, nowa metoda zarządzania bądź też nowa forma zorganizowania sto- sunków między odrębnymi podmiotami gospodarczymi [Benassi, Greve, Harkola, 1999, s. 205–210]. Z punktu widzenia autorów tej książki najbliższa wydaje się trzecia z wymienionych perspektyw. Jerzy Niemczyk, Bartosz Jasiński 11 odrębnych przedsiębiorstw, koordynowanych za pomocą mechanizmów rynko- wych [Bratnicki, 2000b, s. 275]. Sieć międzyorganizacyjna w biznesie może też być zbiorem relacji między tzw. ogniskującym aktorem a uzależnionymi od niego aktorami zewnętrznymi, pracującymi wspólnie nad realizacją konkretnej usługi dla klienta [Delporte-Vermeiren i in., 2004]. J. Kay do wyróżniających zdolności przedsiębiorstw zalicza architekturę wewnętrzną i zewnętrzną. Pojęcia sieci użył on do opisu przede wszystkim architektury zewnętrznej związanej z kontaktami z przedsiębiorstwami prowadzącymi pokrewną działalność i określił tym mia- nem „grupy firm, zawierających ze sobą umowy relatywne” [Kay, 1996, s. 118]. Według P. Bianchi’ego i N. Bellini’ego „sieć to interaktywny zespół firm, oparty na zewnętrznym podziale pracy i nie podlegający zhierarchizowanemu zarządzaniu” [Bianchi, Bellinii, 1991, s. 489]. Według Jewtuchnowicza sieć to również zbiór wyselekcjonowanych związków z wybranymi partnerami wpisującymi się w relacje rynkowe przed- siębiorstwa [Jewtuchnowicz, 1997, s. 13]. Dwaj guru współczesnego zarządzania C.K. Prahalad i V. Ramaswamy twierdzą, że przedsiębiorstwa w walce konku- rencyjnej coraz częściej wykorzystują nie tylko własne kompetencje, lecz także kompetencje dostawców i klientów. Przedsiębiorstwo, według nich, musi również nauczyć się odczytywać słabe sygnały otoczenia, interpretować ich konsekwen- cje oraz umieć rekonfigurować zasoby. Ich zdaniem najlepszym rozwiązaniem tych problemów jest tzw. pogłębiona sieć, czyli organizm stworzony przez firmę, dostawców, partnerów i klientów; organizm, w którym wszyscy razem współtwo- rzą wartość i o nią konkurują [Prahalad, Ramaswamy, 2000, s. 79]. H. Mintzberg twierdzi, że sieć jest przypadkiem adhockracji. Według J. Witkowskiego mamy do czynienia z ewolucją pojęcia sieci. Ewolucja ta przebiega od rozumienia sieci jako zbioru samodzielnych jednostek, tworzących wspólną strukturę do pro- wadzenia określonych i ustalonych działań, do definicji, w której mianem sieci określamy praktycznie wszystkie układy relacji i to zarówno z wewnętrznymi jednostkami organizacji, jak i z jej otoczeniem [Witkowski, 2004, s. 163]. Najprościej sieć definiuje H.B. Thorelli. Dla niego sieć to układ dwóch lub więcej organizacji zaangażowanych w długoterminową relację [Thorelli, 1986, s. 37]. B. Nogalski i P. Dwojacki definiują sieć jako względnie trwałe zgrupowanie autonomicznych, wyspecjalizowanych zarówno jednostek, jak i przedsiębiorstw biorących udział na zasadach rynkowych w układzie wzajemnych kooperacji [Dwojacki, Nogal- ski, 1998, s. 69]. Podkreślane przez B. Nogalskiego i P. Dwojackiego cechy sieci międzyorganizacyjnej, takie jak współdziałanie podmiotów, wspólny cel, pełna lub stosunkowo wysoka autonomia jednostek itp., wskazywane są też np. przez R.E. Milesa i C.C. Snowa. Piszą oni, że organizacja sieciowa to zbiór w pełni lub w relatywnym stopniu samodzielnych funkcjonalnie, zróżnicowanych sektorowo i geograficznie jednostek, które na bazie powiązań o charakterze współdziałania budują strukturę służącą realizacji określonych przedsięwzięć. Ich działania nie są jednak koordynowane za pomocą poleceń i nakazów, lecz mechanizmów ryn- kowych [Miles, Snow, 1992, s. 55; Haakansson, Snehota, 1995, za: Najda-Janoszka, 2010, s. 163–164]. Autorzy ci nie są jedynymi, którzy podkreślają znaczenie miękkich powiązań między uczestnikami sieci. Kładzenie nacisku przy jej definiowaniu na oparcie współdziałania na wspólnie podzielanym systemie wartości, określa- jącym role członków i ich odpowiedzialność, jest dosyć powszechne [Dworzecki, Krejner-Nowecka, 2002, s. 103]. Niektórzy autorzy definiując organizację sieciową Wstęp 12 patrzą na nią przez pryzmat technologii, elastyczności, efektywności i kwestii społecznych. Na przyklad M. Van Alstyne definiuje organizację sieciową jako grupę firm połączonych siecią komputerową, koncentrującą się na efektywności procesów decyzyjnych, zależną od umiejętności menedżerskich oraz ścieżek ko- munikowania się [Alstyne, van, 1997, s. 4–5; Barczak, Bartusik, Kozina, 2009, s. 60]. Natomiast H. Håkansson pisze, że sieci przedsiębiorstw to „nowe instytucjonalne narzędzie dla firm, które pomaga im mobilizować nakłady i informacje w celu zwiększania elastyczności oraz minimalizowania niepewności” [Håkansson, 1987, za: Dworzecki, Krejner-Nowecka, 2002, s. 103]. Ten krótki przegląd potwierdza wielość poglądów na temat sieci międzyor- ganizacyjnych. Zasadnym i zdecydowanie korzystniejszym działaniem od ich szczegółowego analizowania może być pewna próba ich syntezy. Za główne wyróżniki sieci międzyorganizacyjnej można przyjąć: ƒƒ dążenie do współdziałania (renta relacyjna), przy jednoczesnej stosun- kowo dużej, a nawet pełnej autonomii decyzyjnej podmiotów i przy sporym zakresie konkurencji; ƒƒ wykorzystanie mechanizmów rynkowej koordynacji działań [Dwo- rzecki, Krejner-Nowecka, 2002, s. 103]; wykorzystywanie wrażliwości rynkowej podmiotów sieci; minimalizowanie kosztów transakcyjnych; ƒƒ zwiększenie potencjału innowacyjności w obszarach organizacyjno - się do otoczenia, wych kompetencji, ƒƒ koncentracją na kluczowych kompetencjach lub pozyskiwaniem kluczo- -zarządczych; jemności; ƒƒ wspólnotę celów oraz wynikający z niej wysoki poziom zaufania i wza- ƒƒ brak dominującej roli powiązań kapitałowych [Dwojacki, Nogalski, 1998, s. 69]; ƒƒ niski poziom integracji pionowej i hierarchii między uczestnikami dysponującymi możliwie zróżnicowanym zestawem zasobów i kompetencji; ograniczenie, a nawet wyeliminowanie kosztów hierarchii; ƒƒ naturalną rynkową elastyczność całej sieci i jej węzłów. Aby jednak móc precyzyjnie sformułować podstawy epistemologii sieci mię- dzyorganizacyjnej warto przyjąć jeszcze bardziej jednoznaczne założenia. To ogromne zróżnicowanie terminologiczne związane z sieciami wynika z ist- niejącego zainteresowania tą formułą działania nie tylko nauk o zarządzaniu, ale i ekonomii, socjologii, politologii, informatyki i wielu innych szczegółowych dyscyplin naukowych. Ponieważ sama ontologia sieci, nie wspominając już o epistemologii i metodologii, znajduje się dopiero w fazie inkubacji i rozwoju, stąd pewnie wspo- mniana niejednorodność w postrzeganiu i wyjaśnianiu tej problematyki. Warto spojrzeć chociażby na sieci międzyorganizacyjne z perspektywy zarzą- dzania strategicznego. Powstanie sieci można uzasadnić posługując się różnymi koncepcjami opisu strategii. Sieć może być efektem skutecznych wyborów między: ƒƒ ekonomią skali lub zakresu, ƒƒ chęcią obniżania kosztów lub pozyskania nowych sposobów wyróżniania, ƒƒ innowacyjnym dopasowaniem lub tylko naśladowczym adaptowaniem Jerzy Niemczyk, Bartosz Jasiński 13 ƒƒ chęcią współpracy lub konkurowania, ƒƒ chęcią autonomii lub relacji. W ten oto sposób wymieniono najważniejsze, często już historyczne dychoto- mie szkół strategii. Każda z nich może skutecznie tłumaczyć fenomen sieci. Może to oznaczać wyjątkową pojemność formuły sieci międzyorganizacyjnej. Może też oznaczać, że w opisie sieci każdy z badaczy stara się dostrzec to, co dla niego jest istotnym kryterium sukcesu w danym kontekście branżowo-kompetencyjnym. Całe zarządzanie w ujęciu klasycznym przenika zjawisko efektu organizacyjnego. Organizacje, instytucje zorganizowane, a więc i formuły występujące w postaci całości zorganizowanych działań, tworzy się głównie po to, by uzyskać ten właśnie efekt. Z kolei dominującym poglądem w ekonomii jest ten, zgodnie z którym organizacja jest rozwiązaniem, które pozwala w sposób znaczący ograniczyć koszty transakcyjne. Jest w pewnym stopniu formą rynku obarczonego jednak wadą – kosztami hierarchii. Trudno spotkać w teoriach ekonomii wyjaśnienia powodów istnienia organizacji wskazujące na efekt synergii. Przez analogię można oczywiście wykorzystać teorie endogennego wzrostu i pokazać na ich przykładzie rolę wewnętrznych zasobów materialnych, ale i niematerialnych w kreowaniu wzrostu organizacji. Niemniej jednak w większości teorie te używają w swoich wyjaśnieniach skomplikowanych formuł matematycznych, w których nie ma miejsca na socjologiczne i psychologicz- ne czynniki, sprzyjające powstawaniu synergii. Sieci międzyorganizacyjne powoli przebijają się do głównego nurtu ekonomii. Rozwiązaniem akceptowanym przez ekonomię, a pozwalającym na lepsze zrozumienie sieciowości, byłoby przyjęcie kontraktowej formuły definicji przedsiębiorstwa (Nowa Ekonomia Instytucjonalna). Traktowanie organizacji jako zbioru kontraktów może być także wyjątkowo nośnym paradygmatem nauk o zarządzaniu. Charakterystyczną cechą współczesnych form prowadzenia działalności go- spodarczej jest zanikanie klasycznego obrazu przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo rozumiane instytucjonalnie jest już bowiem bytem zanikającym. Największy wyna- lazek XX wieku, praca na etacie, też staje się anachronizmem. W erze nieciągłości, złożoności i wyjątkowej kompresji czasu liczy się przede wszystkim skuteczność. Stąd ogromna popularność rozwiązań wiążących osoby (firmy) współdziałające tylko okresowo, tylko kontraktowo, tylko opierając się na prawnym aspekcie za- ufania (zależności), a nie na długo budowanych relacjach charakterystycznych dla społeczności zamkniętych. Sieci zmieniły rzeczywistość gospodarczą. Zmieniły ją na tyle, że w dobie dominacji sieciowego współdziałania efektywne okazują się być tylko właśnie one [Niemczyk, 2010]. Sieć międzyorganizacyjna jest odpowiedzią zarządzania strategicznego na przysłowiową już turbulencję otoczenia. W dobie trudności: ƒƒ z ekstrapolacją trendów i z jakimkolwiek prognozowaniem przyszłości, ƒƒ z niemożnością wykorzystywania historycznych strategii, ƒƒ z sytuacją, w której rentowość niekoniecznie podąża za wzrostem, ƒƒ z niepewnością, która stała się stałą cechą przyszłości, ƒƒ z niespodziankowym charakterem otoczenia [Ansoff, www.ansoffasia.com] jedynym rozsądnym rozwiązaniem stają się sieci międzyorganizacyjne. Wstęp 14 Celem przedstawianego opracowania jest ukazanie fenomenu sieci mię- dzyorganizacyjnych z perspektywy współczesnych wyzwań zarządzania. Jest to studium teoretyczno-metodyczne sieci międzyorganizacyjnych w naukach o zarządzaniu. Prezentowane opracowanie stanowi efekt zainteresowań autorów, grupy pracowników Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Uniwersy- tetu Wrocławskiego i Uniwersytetu Warszawskiego. Sama praca to wynik ich długoletnich doświadczeń w badaniach sieci międzyorganizacyjnych, zarówno na poziomie metateorii sieci, jak i poszczególnych jej rodzajów. Badania te do- tyczyły i w dalszym ciągu dotyczą m.in. układów outsourcingowych, klastrów i sieci jako szczególnej teorii zarządzania (Jerzy Niemczyk), strategii sieciowych i strategii zarządzania relacjami międzyorganizacyjnymi (Ewa Stańczyk-Hugiet), sieci aliansów i struktur kooperacyjnych (Bartosz Jasiński), sieci w wymiarze praw- nym i sieci publiczno-prywatnych (Agnieszka Chrisidu-Budnik), sieci społecznych (Michał Zdziarski), zarządzania ryzykiem w zarządzaniu organizacją i relacjami międzyorganizacyjnymi (Aleksandra Sus), zarządzania zasobami niematerialnymi organizacji (Sylwia Stańczyk), spoistości organizacyjnej (Katarzyna Piórkowska), przywództwa sieciowego (Michał Organa) oraz innowacyjnych form i struktur zarządzania (Alicja Karasek, Jolanta Gorgól, Michał Góralski i Monika Rudzka). Wyniki tych badań wsparte zostały kwerendą literatury światowej zajmującej się sieciami z perspektywy nauk o zarządzaniu. Autorzy książki starali się oddać złożony charakter sieci międzyorganizacyj- nych w czterech częściach. W pierwszej z nich koncentrują się na podstawowych wyróżnikach sieci, ze szczególnym uwzględnieniem cech relacji i węzłów. Wartością tej części jest wskazanie istotnych wyników badań literatury światowej w zakresie identyfi- kacji relacji i węzłów sieci z perspektywy nauk o zarządzaniu, w tym głównie zarządzania strategicznego, oraz istotnych wyznaczników tychże relacji i węzłów z perspektywy nauk prawnych. Pozwala to spojrzeć na sieci wielowymiarowo, teoretycznie, ale i praktycznie. W interpretacji składników sieci dominuje w tej części podejście zasobowe. Część druga to próba teoretycznego i empirycznego spojrzenia na podstawowe rodzaje sieci międzyorganizacyjnych, w tym na: ƒƒ sieci kooperacyjne, ƒƒ sieci outsourcingowe, ƒƒ sieci franczyzowe i agencyjne, ƒƒ sieci typu klastry, ƒƒ sieci aliansów strategicznych, ƒƒ sieci holdingowe, ƒƒ sieci partnerstwa publiczno-prywatnego. Autorzy, opisując poszczególne rodzaje sieci, starają się konsekwentnie trzy- mać jednego, określonego schematu opisu, uwzględniającego charakterystykę istotnych właściwości, form lub rodzajów danej sieci oraz mocnych i słabych stron poszczególnych rozwiązań. Każdy opis sieci uzupełniony jest praktycznym przykładem sieci międzyorganizacyjnej, ilustrującym podstawowe elementy konfiguracji danego rodzaju sieci. Jerzy Niemczyk, Bartosz Jasiński 15 Część trzecia zawiera rozwiązania problemów skutecznego zarządzania siecią. Uwzględniono w niej mechanizmy zarządzania sieciami międzyorganizacyjnymi oraz strategiczny kontekst sieci. Wśród mechanizmów zarządzania siecią szczególnej analizie poddane są: aktywizacja, potencjał kombinacyjności oraz spójność. Z kolei kontekst strategiczny zawiera konstatacje związane ze strategiami sieciowymi z perspektywy relacji organizacji z otoczeniem, z perspektywy współdziałania oraz współcześnie dominującego nurtu – strategii koopetycji. Wartością tej części są hipotetyczne rozważania dotyczące sposobów zarządzania sieciami, uwzględ- niające nie tylko obserwacje autorów rozdziału, lecz także najbardziej aktualne wyniki badań obecne w światowej literaturze zajmującej się sieciami i sieciowością. Ostatnia część zawiera przegląd najważniejszych teoriopoznawczych źródeł zrozumienia i wyjaśnienia fenomenu sieci międzyorganizacyjnych. Autorzy dokonują w niej przeglądu teorii i koncepcji powstałych na gruncie ekonomii, zarządzania i zarządzania strategicznego. Powołują się na rozwiązania Nowej Ekonomii Instytucjonalnej, ujęć zasobowych i innowacyjnych charakterystycz- nych dla nauk o zarządzaniu oraz odwołują się do metafor i analogii powstałych na gruncie innych nauk, nie tylko ekonomicznych, mogących służyć zrozumieniu i wyjaśnieniu wspomnianego fenomenu sieci międzyorganizacyjnych. Marzeniem autorów jest, aby przynajmniej w niewielkim zakresie przed- stawiana monografia stała się inspiracją do prowadzenia dalszych badań sieci międzyorganizacyjnych. Wstęp Cz´Êç pierwsza Charakterystyki sieci mi´dzyorganizacyjnych 18 Spis treści 19 Rozdział 1 Elementy sieci międzyorganizacyjnych – aspekty organizacyjno-zarządcze Ewa Stańczyk-Hugiet, Jolanta Gorgól Sieci międzyorganizacyjne jako obiekt badań w naukach o zarządzaniu stanowią fascynujące, lecz trudne wyzwanie. Wprawdzie podejmuje je wielu naukowców, można jednak zaryzykować twierdzenie, że najbardziej zaawansowane badania sa prowadzone w krajach skandynawskich. Największą trudność sprawia bada- czom ogromna różnorodność sieci, a co za tym idzie – problemy z formułowaniem ogólnych praw odnoszących się do nich. Przedmiotem rozważań w tej części opracowania są cechy charakterystyczne sieci międzyorganizacyjnych. Wychodząc od charakterystyki węzłów i relacji jako kluczowych składowych sieci międzyorganizacyjnych podkreślono znaczenie zasobów niematerialnych, efekt „dźwigni” sieci międzyorganizacyjnych oraz potencjalne rodzaje ryzyka związane z funkcjonowaniem sieci. Ogólnie przyjmuje się, że istnieją dwa fundamentalne elementy konfigurujące sieć międzyorganizacyjną. Są to relacje występujące między uczestnikami sieci oraz sami jej uczestnicy, nazywani czasem aktorami, węzłami lub wierzchołkami sieci. Podczas studiowania piśmiennictwa i wyników badań nad sieciami międzyorganizacyjnymi nieodparcie nasuwa się wniosek, że koncentrują się one przede wszystkim na relacjach, powiązaniach i zależnościach, a uczestników sieci traktują dość pobieżnie. W rezultacie sieci międzyorganizacyjne są definiowane raczej przez charakteryzowanie procesu wymiany zachodzącego między węzłami niż przez charakteryzowanie samych węzłów [por. Easton, Araujo 1994, s. 72−84]. Świadczy to o tym, że za najważniejszy element w konstytuowaniu sieci uznawane są właśnie relacje, a nie węzły. Identyfikacja relacji i węzłów sieci międzyorganizacyjnej ma duże znaczenie poznawcze, jest jednak jednowymiarowym spojrzeniem na sieć. Analiza i opis sieci jako całości umożliwia pełniejsze jej zrozumienie, odnosi się bowiem do całej struktury i pozwala wskazać i opisać wszystkie jej elementy oraz określić jednostki kluczowe ze względu na pozycję zajmowaną w sieci. Organizacyjno-zarządcze spojrzenie na węzły i relacje w sieci organizacyjnej wymaga uwzględnienia aspektów prawnych. Szczególnie istotne znaczenie ma rodzaj zawieranych umów (nazwanych, nienazwanych i mieszanych), które wpływają na ostateczny kształt i zasady funkcjonowania sieci. 1. Elementy sieci międzyorganizacyjnych – aspekty organizacyjno-zarządcze
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sieci międzyorganizacyjne. Współczesne wyzwanie dla teorii i praktyki zarządzania
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: