Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00246 007055 19929375 na godz. na dobę w sumie
Sieci w zarządzaniu strategicznym - ebook/pdf
Sieci w zarządzaniu strategicznym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 264
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-4728-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> zarządzanie i marketing
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Sieci w zarządzaniu są fascynującym obszarem badań wielu dyscyplin nauki, m.in. socjologii, informatyki, medycyny i nauk ekonomicznych. Ten wdzięczny, choć nadal słabo rozpoznany w zarządzaniu strategicznym obszar dociekań wykształca jednak powoli spójne założenia poznawcze i własne metody badań. Książka przedstawia strukturę wiedzy o sieciach w zarządzaniu strategicznym, swoisty krajobraz widziany z perspektywy dotychczasowych ustaleń, ale też pytań nadal wymagających odpowiedzi, opartych na bogatej literaturze przedmiotu, oraz studium przypadku. Zaletą jest przejrzysty układ treści, ale też jasny wykład, który ułatwi czytelnikowi dalsze dociekania.

Opracowanie zawiera:


Adresaci:
Publikacja ułatwi podejmowanie projektów badawczych w tym obszarze, wskazując dotychczasowe ustalenia, istniejące nadal luki poznawcze oraz proponując kierunki dalszych badań. W założeniu ma się stać pozycją referencyjną dla badaczy, pracowników naukowych oraz praktyków. Menedżerom pozwoli lepiej zrozumieć specyfikę sieci, a także rozwijać kompetencje wykorzystywania sieci do osiągania celów organizacji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wstęp Ostatnia dekada przyniosła tak wielkie zmiany w postrzeganiu pro- cesów gospodarczych oraz źródeł sukcesu biznesowego, że ukuto ter- min „gospodarka oparta na wiedzy”. Upowszechnił się on w trak- cie tzw. bańki internetowej związanej z masowym zainteresowaniem przedsięwzięciami łączącymi się z technologiami informacyjnymi, które stworzyły światową sieć informatyczną w końcu ubiegłego wieku. Nawet pęknięcie finansowej bańki spekulacyjnej w 2001 r. nie przerwało intensywnego przenikania znaczenia wiedzy do świa- domości inwestorów, klientów, menedżerów czy zwykłych ludzi. Problematyka ochrony praw autorskich, potrzeba wspierania inno- wacyjności, związek pomiędzy zarządzaniem wiedzą a rozwojem go- spodarczym i społecznym czy problem zawłaszczania korzyści płyną- cych z wiedzy są charakterystyczne dla czasów współczesnych. Nauki o zarządzaniu rozpoznają procesy uczenia się na wielu po- ziomach analizy, począwszy od uczenia się indywidualnego, przez procesy charakterystyczne dla wnętrza organizacji, na procesach międzyorganizacyjnych skończywszy1. Badano zarówno zarządzanie wiedzą2 oraz jego podstawy3, jak i bardziej aplikacyjne zagadnienia integracji systemu zarządzania4, struktur organizacyjnych5, koncep- 1 J. Rokita, Organizacja ucząca się, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Kato- 2 W.M. Grudzewski, I. Hejduk, Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwach, Difin, War- wicach, Katowice 2003. szawa 2004. zycja, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław 2005. M. Kwieciński, Zakamycze, Kraków 2004. dzy, red. A. Stabryła, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009. 5 Doskonalenie struktur organizacyjnych przedsiębiorstw w gospodarce opartej na wie- 3 K. Perechuda, Dyfuzja wiedzy w przedsiębiorstwie sieciowym: wizualizacja i kompo- 4 Informacja i wiedza w zintegrowanym systemie zarządzania, red. R. Borowiecki, 12 Wstęp cji i narzędzi6 czy uwarunkowań kulturowych zarządzania wiedzą7. Postępujące zastosowanie zasobowego podejścia w zarządzaniu stra- tegicznym doprowadziło do uznania wyjątkowej roli wiedzy w uzy- skiwaniu przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa. W szczegóło- wej postaci w zasobowym ujęciu w zarządzaniu strategicznym uznaje się, że spośród wszystkich zasobów przedsiębiorstwa jedynie wie- dza może jednocześnie spełniać warunki wartościowości, rzadkości, nieimitowalności oraz niesubstytucyjności, niezbędne do tego, aby przewaga konkurencyjna była trwała8. Strategiczny kontekst zarzą- dzania wiedzą9, a następnie wiedza jako zasób strategiczny przed- siębiorstwa10 przeniknęły do głównego nurtu badań w zarządzaniu strategicznym. Z kolei w swojej postaci uogólnionej zasobowe po- dejście w zarządzaniu strategicznym proponuje teorię firmy opartej na wiedzy11. Wyraźnie więc wiedza oraz związane z nią specyficzne procesy przyciągnęły uwagę badaczy, w wielkim stopniu kształtując współczesną teorię zarządzania strategicznego. Rozwojowi gospodarki opartej na wiedzy oraz badaniom w na- ukach o zarządzaniu towarzyszy znacznie wolniej rozwijający się po- czątkowo nurt badań nad współdziałaniem międzyorganizacyjnym12. Zainteresowanie aliansami strategicznymi13, jakże charakterystycz- nymi dla współczesnej gospodarki, rozwinięto w ogólniejszą katego- rię przedsiębiorstwa partnerskiego14. Niedoskonałości przedsiębior- stwa można bowiem przezwyciężać samodzielnie, rozwijając je, albo też przyjąć perspektywę szerszą, bardziej odpowiednią do współ- 8 J. Rokita, Zarządzanie strategiczne – tworzenie i utrzymywanie przewagi konkuren- 9 E. Stańczyk-Hugiet, Strategiczny kontekst zarządzania wiedzą, Wydawnictwo Aka- 6 Zarządzanie wiedzą: koncepcja i narzędzia, red. A. Kowalczyk, B. Nogalski, Difin, 7 A. Neweś-Glińska, Kulturowe uwarunkowania zarządzania wiedzą, Dom Organiza- Warszawa 2007. tora, Toruń 2007. cyjnej, PWE, Warszawa 2007. demii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław 2007. 10 A. Sopińska, Wiedza jako strategiczny zasób przedsiębiorstwa: analiza i pomiar kapi- tału intelektualnego przedsiębiorstwa, Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej, Warszawa 2008. 11 R. Grant, Toward a Knowledge Based Theory of the Firm, „Strategic Management Journal” 1996, vol. 17, s. 109–122. 12 Współdziałanie gospodarcze przedsiębiorstw, red. J. Lichtarski, PWE, Warszawa 1992. 13 M. Romanowska, Alianse strategiczne, PWE, Warszawa 1997. 14 Przedsiębiorstwo partnerskie, red. M. Romanowska, M. Trocki, Difin, Warszawa 2002. Wstęp 13 działania, a przez to prowadzącą do osiągania celów strategicznych wspólnie z innymi przedsiębiorstwami. Obserwacja masowego wręcz zjawiska współdziałania w ostatnich trzech dekadach wywołała po- trzebę szczegółowych badań nad strukturami15, outsourcingiem16, dynamiką17 czy wpływem na internacjonalizację18 całych układów organizacji. Nauki o zarządzaniu doceniły rolę sieci w tak wielkim stopniu, że obok gospodarki opartej na wiedzy19 i społeczeństwa sie- ciowego20 uzasadnione jest podkreślenie wagi kolejnego wyróżnika współczesności, tj. gospodarki opartej na sieciach. Tej gwałtownej dynamice zmian towarzyszą od ok. 30 lat dociekania naukowe pro- wadzone z rosnącą intensywnością z różnorodnych perspektyw po- znawczych, przynoszące obszerny materiał empiryczny. Celem niniejszej książki jest przedstawienie podstaw teoretycz- nych, ustaleń empirycznych oraz istotnych aplikacji sieci w zarzą- dzaniu strategicznym. G. Salancik dwie dekady wcześniej dostrzegł potrzebę tworzenia teorii sieci w zarządzaniu21. Zauważył, że główne pytania w naukach o zarządzaniu formułuje się na gruncie zasobowej teorii firmy, socjologii czy ekonomii neoinstytucjonalnej. W bada- niach nad sieciami nie zadaje się własnych pytań, ale raczej stosuje analizę sieci do rozwiązywania problemów pojawiających w obrę- bie innych teorii. G. Salancik postawił też przed teorią sieci głów- ne zadanie: wyjaśnienie, jak struktury interakcji umożliwiają skoor- dynowane współdziałanie dla osiągnięcia korzyści indywidualnych i zbiorowych. Ponadto teoria powinna wskazywać, w jaki sposób ce- chy sieci kształtują cechy i role ich członków. Liczba i różnorodność publikacji modelujących, testujących, konceptualnych i krytycznych, 15 K. Łobos, Teoria struktur organizacyjnych – stan i perspektywy, Wydawnictwo Aka- demii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław 2003. 16 J. Niemczyk, Wyróżniki, budowa i zachowania strategicznych układów outsourcin- gowych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław 2006. 17 W. Czakon, Dynamika więzi międzyorganizacyjnych przedsiębiorstwa, Wydawnic- two Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice 2007. 18 Zachowanie przedsiębiorstwa w procesie internacjonalizacji: podejście sieciowe, red. K. Fonfara, PWE, Warszawa 2009. 19 J. Niemczyk, E. Stańczyk-Hugiet, Wiedza w sieci międzyorganizacyjnej, [w:] Zarzą- dzanie organizacjami gospodarczymi w wieku informacji, red. R. Lewandowski, Politech- R. Lewandowski, Politech- nika Łódzka, Łódź 2005. 20 M. Castells, The Rise of the Network Society, wyd. 2, Blackwell Publishers, Oxford 2002. 21 G. Salancik, Review Essay – Wanted: A Good Network Theory of Organization, „Ad- ministrative Science Quarterly” 1995, vol. 40, nr 2, s. 345–349. 14 Wstęp które ukazały się22 od czasu apelu G. Salancika, uzasadniają podjęcie próby integracji tego bogatego dorobku. Niniejsza książka przedstawia wyniki badań sieciowych w na- ukach o zarządzaniu. Wyłania się z nich lista problemów charakte- rystycznych dla sieci, a także wyróżniających się uwarunkowań za- rządzania w tym środowisku. Dlatego głównym celem tej pracy jest przyczynienie się do powstania teorii sieci w zarządzaniu. Sieć jest współcześnie pojęciem używanym w języku potocznym na oznacze- nie wielu obiektów: • sieci pajęczej, rybackiej lub łowieckiej, czyli obiektów o szczegól- nej strukturze, której różne kształty i wielkości luk pomiędzy wę- złami i nićmi umożliwiają chwytanie owadów, ryb i zwierząt, • sieci transportowej, która umożliwia przemieszczanie się osób i towarów pomiędzy różnymi lokalizacjami wzdłuż szlaków ko- munikacyjnych, • sieci energetycznej, która łączy rozproszone terytorialnie zbiory źródeł energii oraz jej odbiorców za pomocą połączeń przesyłu i dystrybucji, • sieci telekomunikacyjnej, która umożliwia porozumiewanie się pomiędzy odległymi miejscami połączonymi infrastrukturą prze- kazu głosu lub danych, • sieci komputerowej, która umożliwia dostęp do baz danych i in- formacji przy wykorzystaniu łączy oraz infrastruktury przekazu danych. Wymienione wyżej rodzaje sieci zwielokrotniają możliwości jed- nostki, dając jej przewagę w ekosystemie, życiu społecznym lub go- spodarczym. Przez analogię w zarządzaniu strategicznym prowa- dzi to do sformułowania pytania o sposób, w jaki sieci gospodarcze umożliwiają osiągnięcie przewagi konkurencyjnej. Takie postawienie pytania stanowi kontynuację, ale też rozszerzenie zastosowania zasa- dy holizmu w analizie problemów decyzyjnych zarządzania, znanej w polskiej literaturze pod nazwą myślenia sieciowego23. 22 W pierwszej dekadzie XXI w. opublikowano prawie milion prac naukowych na ten temat. Baza artykułów naukowych Proquest dotyczących haseł network i management wykazuje 1 577 694 publikacje. 23 A. Piekarczyk, K. Zimniewicz, Myślenie sieciowe w teorii i praktyce, PWE, Warsza- wa 2010. Wstęp 15 Sieć to zbiór aktorów połączonych zbiorem więzi. Literatura za- rządzania strategicznego wyodrębnia trzy znaczenia sieci gospodar- czej24: podmiotu badań, formy organizacji oraz sposobu koordynacji współdziałania. Podmiot badań to obiekt złożony z wierzchołków oraz łączących je więzi, o specyficznych cechach odnoszących się do jego struktu- ry, pozycji aktorów w tej strukturze oraz wpływu tych zmiennych na istotne zjawiska i procesy gospodarcze. Określenie „aktor” ma korzenie socjologiczne. Trzeba podkreślić, że może on być indywi- dualny lub zbiorowy, np. zespół, organizacja, społeczność. Sieci spo- łeczne stanowią obiekt badań socjologicznych od wielu dekad, ujaw- niając znaczenie więzi, pozycji względem innych, norm zachowań, tożsamości czy poczucia przynależności. Znaczenie sieci społecznych dla aktywności gospodarczej znacznie wykracza jednak poza zainte- resowania socjologów, wchodząc w obszar dociekań ekonomii, a na- stępnie nauk o zarządzaniu. Rygor badań, osobliwość wniosków oraz ich znaczenie dla zrozumienia badanych zjawisk spowodował, że to właśnie w sieciach społecznych trzeba widzieć źródła zainteresowa- nia sieciami gospodarczymi. W badaniach zarządzania strategicznego aktorem jest najczęściej organizacja lub przedsiębiorstwo. Więzi mię- dzyorganizacyjne mogą mieć charakter przyjaźni, doradzania, sym- patii, ale także współpracy gospodarczej. Matematyczny język teorii grafów przypisuje aktorom pojęcie węzła lub wierzchołka, a więziom pojęcie krawędzi. W niniejszej książce sieć gospodarczą rozumie się jako „wzorzec interakcji tworzony przez odrębnych i wzajemnie za- leżnych aktorów, w którym zestrojenie interesów przyjmuje formę instytucjonalną w postaci sformalizowanych aktorów zbiorowych lub nieformalną w postaci sieci ad hoc i krzyżuje się z ustalonym po- rządkiem gospodarczych relacji wymiany”25. Przyjęcie perspektywy podmiotu badań pozwala zrozumieć socjologiczną genezę zaintere- sowania sieciami w literaturze nauk o zarządzaniu oraz dostrzec ana- logię do głównego ustalenia socjologii w tym zakresie: istnienia sie- ciowego porządku w miejsce idealnej atomizacji rynku. Sieć może także oznaczać formę organizacyjną o wyróżniających się cechach, spośród których najczęściej przytaczany jest brak hierar- 24 K.G. Provan, S.E. Human, Legitimacy Building in the Evolution of Small-Firm Mul- tilateral Networks: A Comparative Study of Success and Demise, „Administrative Science Quarterly” 2000, vol. 45, nr 2, s. 337–339. 25 L. Araujo, C. Brito, Agency and Constitutional Ordering in Networks, „International Studies of Management Organizations” 1998, vol. 27, nr 4, s. 22–46. 16 Wstęp chii. W tym rozumieniu sieć to „płaska struktura organizacyjna, obej- mująca interakcje pomiędzy partnerami sieciowymi zamiast funkcji hierarchicznych”26. Perspektywa formy organizacji zmierza do scha- rakteryzowania nowego obiektu w naukach o zarządzaniu, czyli zro- zumienia jego cech szczególnych oraz ich wpływu na takie kluczowe problemy zarządzania, jak: rozwój i przetrwanie, tworzenie wartości, osiąganie przewagi konkurencyjnej, efektywność, uczenie się czy in- nowacyjność. Wreszcie sieć odnosi się do szczególnego sposobu koordynacji współdziałania poprzez ustanawianie relacji prowadzących do szcze- gólnego typu organizacji i kontroli, wykorzystującego mechanizmy rynkowe, biurokratyczne oraz relacyjne. W tym rozumieniu sieć „an- gażuje wiele organizacji powodowanych celami indywidualnymi lub zbiorowymi. Członkowie sieci wykazują kospecjalizację i wnoszą do sieci unikatową zdolność tworzenia wartości, takich jak zasoby wie- dzy lub dostęp do rynku. Zwykle członkowie sieci włączają w jej działalność pewną część swojej działalności, resztę pozostawiając poza siecią. Zarządzanie siecią (governance) oraz koordynacja i inte- gracja wymiany jest wspomagana narzędziami formalnymi oraz nie- formalnymi”27. Perspektywa sposobu koordynacji opisuje rolę spo- łecznych mechanizmów kontroli, alokacji zasobów oraz koordynacji działań. Pokazuje również, że w rzeczywistych warunkach nie zacho- dzi dylemat rynek–hierarchia, każdy bowiem z tych mechanizmów współwystępuje z mechanizmem społecznym. Dominujące obecnie w naukach o zarządzaniu stanowisko epi- stemologiczne pozytywizmu zakłada istnienie obiektywnych prawi- dłowości i wzorców, które badacz powinien rozpoznać28. Tymcza- sem wpływ socjologii przynosi odmienne, bardziej złożone, trudne, ale też niejednoznaczne w interpretacji stanowisko strukturalizmu, które – najprościej ujmując – wymaga uwzględnienia kontekstu oraz wzajemnych relacji pomiędzy badanymi zjawiskami a ich kontekstem jako warunku prawidłowej interpretacji. Strukturalizm w szerokim 26 D.W. Cravens, N.F. Piercy, Relationship Marketing and Collaborative Networks in Service Organizations, „International Journal of Service Industry Management” 1994, vol. 5, nr 5, s. 39–53. 27 M.P. Koza, A.Y. Lewin, The Coevolution of Network Alliances: A Longitudinal Anal- ysis of an International Professional Service Network, „Organization Science” 1999, vol. 10, nr 5, s. 638–653. 28 T. Durand, S. Cameron, Where Have All the Business Schools Gone?, „British Jour- nal of Management” 2011, vol. 22, s. 559–563. Wstęp 17 znaczeniu doprowadził do upowszechnienia interpretatywizmu me- todologicznego, podczas gdy jego wąskie zastosowanie skłoniło do badania relacji pomiędzy strukturą a rezultatem działania. Obydwa znaczenia strukturalizmu znacznie wykraczają poza pozytywistyczne stanowisko w zarządzaniu strategicznym, upoważniając do rozpozna- nia paradygmatu sieciowego w badaniach zarządzania strategicznego. Do opracowania niniejszej książki wykorzystano zróżnicowa- ne metody badawcze. Wykorzystano systematyczną analizę świato- wej literatury ciągłej z lat 1986–2011 z dziedziny zarządzania stra- tegicznego lub dziedzin pokrewnych. Zastosowano techniki analizy współcytowań i frekwencyjności, aby wyodrębnić nurty badawcze pola zainteresowań i eksploracji badaczy, a także wynikające z nich luki poznawcze. Ponadto korzystano z metodyki teoriotwórczego studium przypadku, który poprzez konfrontację z istniejącą literatu- rą umożliwia formułowanie uogólnień ze świadomością potrzeby ich testowania empirycznego w przyszłości. Analizę uzyskanych danych przeprowadzono przy użyciu technik analizy sieci społecznych, jako- ściowej analizy porównawczej oraz opracowania wzorców obserwo- wanych procesów. Treść książki podzielono na dwie części złożone z siedmiu roz- działów. Pierwsza część skupia się na rozpoznaniu wpływu czynni- ków strukturalnych i koordynacyjnych sieci oraz wynikających z nich wyzwań dla nauk o zarządzaniu, podczas gdy druga podejmuje za- gadnienia kompetencji współdziałania i centrum strategicznego sieci, a także przedstawia studium przypadku Doliny Lotniczej. Rozdział 1 charakteryzuje sieci w naukach o zarządzaniu. Wskazu- je na potrzebę dostrzegania struktur warunkujących działanie przed- siębiorstwa, a więc porzucenie mitu atomizacji w naukach o zarządza- niu. Przedsiębiorstwo nie jest odrębnym, autonomicznym podmiotem, gdyż jego możliwości i kierunki działania zależą od struktury oraz tre- ści powiązań z innymi organizacjami. Sieci są dźwignią i uwarunkowa- niem, prowadzącymi do rozpoznawania wielu zjawisk typowych dla układów powiązań niedostrzegalnych wtedy, gdy badacz widzi jedynie przedsiębiorstwa. Przyjęcie takiej perspektywy poznawczej zachęca do identyfikacji sieci oraz ich wpływu na procesy społeczne i gospodar- cze, a także wyłania kategorię kapitału społecznego. Rozdział 2 określa cztery główne wyzwania dla zarządzania stra- tegicznego w warunkach usieciowienia gospodarki. Należą do nich: sama możliwość oddziaływania kierowniczego na sieć, znaczenie sta- bilności struktur sieciowych, a także przepływy wiedzy w sieciach 18 Wstęp oraz zagadnienie zawłaszczania renty ekonomicznej. Problemy te ist- nieją również w klasycznym podejściu do zarządzania strategicznego czy szerzej w naukach o zarządzaniu. Jednakże sieci nadają im dużo większe znaczenie, niekiedy odwrotne niż dotychczas. Na przykład stabilność pożądana w teorii organizacji staje się ciężarem ogranicza- jącym adaptacyjność sieci. Odrębność tych wyzwań sprawia, że pro- blematyka podejmowana w tej książce jest uzasadniona w odniesie- niu do istniejącego dorobku nauk o zarządzaniu. Rozdział 3 zawiera analizę wpływu struktur sieciowych na proce- sy tworzenia wartości przez przedsiębiorstwa. Okazuje się, że liczeb- ność aktorów w sieci, jej różnorodność, gęstość więzi czy pozycje aktorów w układzie więzi przynoszą przedsiębiorstwu zarówno ko- rzyści, jak i obciążenia. Zmienne strukturalne sieci wpływają w spo- sób nieliniowy na badane zmienne zależne, takie jak efektywność, innowacyjność czy przewaga konkurencyjna. Oprócz ustalenia pozy- tywnego i negatywnego wpływu cech struktury postawiono hipotezę o parabolicznym kształcie tej relacji. Rozdział 4 podejmuje zagadnienie koordynacji sieciowej, często błędnie utożsamianej z relacyjną stanowiącą jeden z wyróżników sie- ci w teorii organizacji. Okazuje się bowiem, że wyodrębniane w lite- raturze trzy tzw. mechanizmy koordynacji – rynkowy, hierarchiczny i społeczny – są stosowane jednocześnie w koordynacji sieciowej. Co więcej, ta jednoczesność nie zakłada równej siły każdego z nich, co prowadzi do poszukiwania właściwej kompozycji mechanizmów ko- ordynacji. Kompozycja koordynacji sieciowej wymaga dostosowań, to zaś czyni ją jednocześnie złożoną i dynamiczną. W znaczeniu ogól- nym oznacza to przyjęcie bardziej humanistycznego postrzegania ko- ordynacji, w którym obok bodźców ekonomicznych jest miejsce na normy społeczne, zaufanie czy kulturę współpracy i otwartości. Rozdział 5 otwiera drugą część pracy, która jest poświęcona za- stosowaniom zasobowego podejścia w zarządzaniu strategicznym do sieci. Omówiono w nim kompetencję współdziałania, upatrując jej korzeni w rutynach organizacyjnych, a najbardziej rozwiniętej kon- ceptualizacji w kompetencjach dynamicznych. Następnie wskazano na różnicę zakresu i stopnia złożoności pomiędzy kompetencją re- lacyjną, odnoszącą się do współdziałania z konkretnym partnerem, a kompetencją sieciową, odzwierciedlającą zdolność sprawnego dzia- łania w warunkach sieci. Rozdział 6 stanowi rozwinięcie problematyki podjętej w po- przedniej części, dowodzi bowiem znaczenia centrum strategicznego Wstęp 19 dla powodzenia sieci. Centrum odgrywa różne role oraz w zróżni- cowany sposób wpływa na zachowania sieci, a następnie na rezul- taty współdziałania sieciowego. Może być twórcą, koordynatorem lub negocjatorem. Uzasadnia to użycie proponowanych w tej książce metafor demiurga i dyrygenta, obecnych zresztą w naukach o zarzą- dzaniu od samego początku. Problem kierownictwa jest charaktery- styczny dla nauk o zarządzaniu, gdyż rozpoznaje istotę, wpływ oraz znaczenie głównego aktora, w tym wypadku kierującego siecią. Rozdział 7, ostatni, przedstawia aplikację koncepcji struktural- nych i kompetencji do identyfikacji lidera sieci na przykładzie Doli- ny Lotniczej w południowo-wschodniej Polsce. Znaczenie osadzenia społecznego, kierunku strategicznego oraz wspólnoty celów i lide- ra znajduje wyraźne odzwierciedlenie w badanej sieci. Jednocześnie okazuje się, że władza lidera może pochodzić z konsensusu, a nie tyl- ko z przewagi, a liderów może być jednocześnie kilku. Ta część książ- ki została opracowana w konsekwencji realizacji międzynarodowego projektu badawczego skupionego na określeniu roli kotwic i sieci w rozwoju regionalnym29. Oddając tę książkę w ręce czytelnika, autor ma świadomość, że jest ona przyczynkiem do tworzenia teorii sieci w zarządzaniu stra- tegicznym, a nie sformułowaniem jej zarysu czy wręcz skończonego wykładu. Zawartym w niej ustaleniom towarzyszą napięcia paradyg- matyczne, ograniczony zakres dotychczas opublikowanych wyników testowania empirycznego, częściowo sprzeczne wyniki badań, bogata metaforyka czy osobliwości metodologiczne. Zjawiska te są charak- terystyczne dla badań pozostających na wczesnym etapie rozwoju. Jednakże wykształcona dotychczas terminologia, nurty poznawcze, akceptowane metody badawcze oraz prace referencyjne pozwalają podkreślić różnicę pomiędzy dopiero rodzącą się teorią, przy mało skoordynowanym wysiłku badaczy niepodzielających podstawowych założeń, a teorią rozwijającą się w określonym kierunku, na wyraź- nych fundamentach, wyróżniającą się własną tożsamością powstałą w wyniku kolejnych iteracji badań. Zamiarem autora jest zatem przy- czynienie się do ułatwienia rozwoju badań sieci w zarządzaniu stra- tegicznym. 29 7. Program Ramowy Unii Europejskiej, projekt pt. „Fostering Innovation through Anchors and Networks” w zespole międzynarodowym pod kierunkiem uniwersytetu w Bolonii. Projekt został zgłoszony do konkursu w dziale Nauki Społeczno-Ekonomicz- ne i Humanistyczne, w obszarze 8.2.2. Regional, Territorial and Social Cohesion, numer umowy 225546. Rozdział 1 Sieci w naukach o zarządzaniu Nieskrępowane upowszechnienie się słowa „sieć” w naukach spo- łecznych, języku potocznym, świecie gospodarki czy technologii oznacza ważną zmianę epistemologiczną i nie jest tylko chwilową modą językową. Sieci stanowią wdzięczny obiekt badań w naukach o zarządzaniu; wyznaczają kontekst dla dotychczasowych perspek- tyw poznawczych i inspirują rozwiniętą na gruncie socjologii me- todykę ilościowej parametryzacji, a przez to przynoszą nowy pa- radygmat1. Usieciowieniu społeczeństwa2 i gospodarki towarzyszy gwałtowny oraz przyspieszający wzrost obecności paradygmatu sie- ciowego w nauce. Tak wielka aktywność poznawcza wykazuje swoje wyraźne atrybuty, ma własną tożsamość3, czego przejawem są od- rębne od dotychczasowych założenia ontologiczne, epistemologicz- ne i metodologiczne. Szczególnie spektakularne okazało się zastoso- wanie metod analizy sieci do nauk o zarządzaniu, przedsiębiorstwo bowiem stało się węzłem w sieci powiązań, a sieć ta wywiera wpływ na sprawność jego działania. Mnogości prac wykorzystujących para- dygmat sieciowy nie towarzyszy jednak dostępność jego zwartej cha- rakterystyki oraz znaczenia w naukach o zarządzaniu. Celem rozdziału 1 jest opisanie paradygmatu sieciowego. Wy- różnia go porzucenie nierealistycznego założenia atomizacji otocze- nia przedsiębiorstwa na rzecz strukturalizmu. Paradygmat sieciowy przejmuje postulaty strukturalizmu, wyjaśniając osadzenie4 każdej 1 W. Czakon, Paradygmat sieciowy w naukach o zarządzaniu, „Przegląd Organizacji” 2 M. Castells, The Rise of the Network Society, wyd. 2, Blackwell Publishing, Oxford 3 L. Krzyżanowski, O naukach o zarządzaniu inaczej, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, nr 11, s. 3–8. 2000. Warszawa 2000. 4 Oryginalne sformułowanie embeddedness bywa tłumaczone w polskiej literaturze zarządzania jako zanurzenie, osadzenie lub zakorzenienie. Rdzeń tego terminu odnosi się do słowa bed, czyli łoża rzeki, wskazując metaforycznie, że procesy gospodarcze pły- ną tym samym korytem, które wyrzeźbił przepływ relacji społecznych. 22 1. Sieci w naukach o zarządzaniu działalności gospodarczej w układach relacji społecznych. Postula- ty strukturalizmu zgłoszono ponad 100 lat temu w językoznawstwie za sprawą F. de Saussure’a5. Twierdził on, że znaczenia należy zgłę- biać w opozycji do innych znaczeń, w kontekście danego systemu znaczeń. Prościej rzecz ujmując, znaczenia nie są autonomiczne, ale tworzą system wzajemnych powiązań, niezbędny do ich zrozumie- nia. Atrakcyjny holizm metodyki strukturalizmu poznania rozwinię- to w antropologii. C. Levi-Strauss6 rozszerzył zakres myślenia z języ- ka na społeczeństwo. Zastosował struktury w podwójnym znaczeniu – jako abstrakcyjny porządek społeczny i jego konkretne przejawy – aby lepiej wyjaśniać zjawiska społeczne. Strukturę można dostrzec w układzie spełniającym cechy wewnętrznej spójności, zdolności do procesów transformacji oraz samosterowności7. Choć więc rzeczywi- stość składa się z różnych obiektów, to nie mogą one być traktowane jako niezależne czy indywidualne. Osadzenie prowadzi do zniekształ- cenia funkcjonowania rynku i pojawienia się nowego środka produk- cji – kapitału społecznego. Rozpoznanie zachowań, zjawisk, proce- sów czy decyzji indywidualnych podmiotów w izolacji, niezależnie od uwarunkowań wynikających z osadzenia, nie może być zadowa- lające. Badane zjawiska zachodzą w kontekście, w uporządkowaniu, we współzależności, które powinny być uwzględnione w propono- wanych wyjaśnieniach. Sieciowość wiąże się z rozwojem gospodarki opartej na wiedzy, której mikrofundamentem jest przepływ informa- cji. Nauka skupia się na przepływie8 – informacji, wiedzy oraz decy- zji – który jest rozpięty na strukturach powiązań sieciowych, zależny od nich oraz uwarunkowany naturą powiązań. Paradygmat sieciowy w tym sensie sytuuje się jako komplementarny wobec istniejącej wie- dzy, nadbudowujący, a nie zastępujący. Pierwsza sekcja rozdziału jest poświęcona tradycyjnym założe- niom badań w zarządzaniu strategicznym, przeciwstawianym założe- niom wyłaniającego się paradygmatu sieciowego. Następnie przed- stawiono wpływ kontekstu sieci społecznych na procesy gospodarcze, a także istotę i typy sieci w zarządzaniu. Ostatnia sekcja skupia się na 5 F. de Saussure, Kurs językoznawstwa ogólnego, Państwowe Wydawnictwo Nauko- 6 C. Lévi-Strauss, Antropologia strukturalna, Wydawnictwo KR, Warszawa 2000. 7 T. Hawkes, Strukturalizm i semiotyka, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, War- we, Warszawa 1961. szawa 1988, s. 13–14. 8 M. Castells, op.cit., s. 442. 1.1. Upadek mitu atomizacji 23 znaczeniu sieci w zarządzaniu strategicznym, charakteryzując wpływ na relacje międzyorganizacyjne oraz na obszary badań. 1.1. Upadek mitu atomizacji Kluczowe pytanie w zarządzaniu strategicznym dotyczy wyjaśnie- nia, dlaczego przedsiębiorstwa różnią się pod względem zachowania i rentowności9. Zrozumienie źródeł różnorodności otwiera bowiem drogę do podejmowania tych decyzji, które najlepiej służą osiąganiu celów przedsiębiorstwa. Najszerzej stosowane obecnie teorie odno- szą się do uwarunkowań strukturalnych sektora działalności firmy10 lub też do wewnętrznych źródeł, takich jak: zasoby11, kompetencje12, rutyny13, strategie14, a bardziej współcześnie do wiedzy15. Niezależnie jednak od rozpoznawanych zjawisk, procesów czy decyzji można wy- odrębnić zbiór restrykcyjnych założeń, wspólny w badaniach nauk o zarządzaniu16: • otoczenie organizacji jest bezimienne, zatomizowane oraz poza kontrolą organizacji. Wskutek tego wpływ otoczenia na organiza- cję jest przemożny. Sposobności strategiczne obiektywnie istnieją, a rolą organizacji jest dostrzec je i wykorzystać, • strategia jest wzorcem działań wynikających z wykorzystania za- sobów hierarchicznie kontrolowanych przez organizację. Wobec tego w warunkach otoczenia konkurencyjnego przewaga konku- 9 R. Gulati, N. Nohria, A. Zaheer, Strategic Networks, „Strategic Management Jour- Strategic Management Jour- nal” 2000, vol. 21, s. 203–215. 10 M.E. Porter, Strategie konkurencji, PWE, Warszawa 1996. 11 J.B. Barney, Firm Resources and Sustained Competitive Advantage, „Journal of Man- agement”, 1991, nr 17, s 99–120. 12 G. Hamel, Competition for Competence and Interpartner Learning within Interna- tional Strategic Alliances, „Strategic Management Journal” 1991, vol. 12, numer spec- jalny, s. 83–103. 13 R. Nelson, S. Winter, An Evolutionary Theory of Economic Change, Harvard Uni- versity Press, Cambridge 1982. 14 K. Eisenhardt¸ D. Sull, Strategy as Simple Rules, „Harvard Business Review” 2001, vol. 79, nr 1, s. 106–116. 15 R. Grant, Toward a Knowledge Based Theory of the Firm, „Strategic Management Journal” 1996, vol. 17, s. 109–122. 16 H. Hakanson, I. Snehota, No Business is an Island: the Network Concept of Business Strategy, „Scandinavian Journal of Management” 2006, vol. 5, s. 187–200. 24 1. Sieci w naukach o zarządzaniu rencyjna przedsiębiorstwa musi zależeć od efektywności konfigu- rowania i eksploatacji zasobów, • warunki otoczenia zmieniają się tak często, że konieczna jest ciąg- ła adaptacja strategii organizacji. Atomizacja to niezależność podmiotów i brak powiązań pomię- dzy nimi. Wyklucza ona skoordynowane działanie lub też traktuje je jako wynik samodzielnej decyzji menedżerów. Wskutek tego analiza przedsiębiorstwa i jego otoczenia czy nawet pojedynczych zjawisk skupia się na wyodrębnionych zbiorach niezależnych podmiotów. Analiza sektorowa otoczenia wskazuje np., że wpływ całego zbioru rywali, dostawców, odbiorców oraz producentów wyrobów substy- tucyjnych wywiera nacisk na rentowność przedsiębiorstwa. Z kolei potencjalny wpływ przyszłych uczestników rynku powoduje antycy- pację ich wejścia na rynek, wobec czego sama groźba ze strony zbio- ru przyszłych konkurentów kształtuje strategię konkurencji przed- siębiorstwa. Podobnie koncepcja grup strategicznych jest skutkiem dostrzeżenia względnie jednorodnych pod pewnym względem zbio- rów wewnątrz każdego sektora17. Ich wyodrębnienie jest zasadne dlatego, że w grupach strategicznych zachodzą zjawiska bardziej ho- mogeniczne niż w całej populacji. Klasyczne założenia w zarządzaniu strategicznym podważano z różnych perspektyw. Stwierdzono, że żadne przedsiębiorstwo nie jest zasobowo doskonałe18, nie może bowiem hierarchicznie kontro- lować wszystkich zasobów potrzebnych mu do tworzenia wartości. Dlatego menedżerowie zmuszeni są poszukiwać dostępu do potrzeb- nych zasobów, nawet jeśli nie oznacza to ich posiadania, lecz jedy- nie możliwość korzystania z nich. Z kolei strategie wyłaniające się19 kwestionują racjonalność procesów formułowania strategii, zwraca- jąc uwagę na wewnętrzne i zewnętrzne uwarunkowania tego proce- su. Innymi słowy, założenie autonomicznego opracowania strategii po to, by następnie ją wdrażać, ma walory modelu idealnego, jednak- że wzorce działań przedsiębiorstw nie zawsze są sformalizowane, nie zawsze też wynikają ze strategii. Na poziomie indywidualnym znacz- ną popularność zyskała metafora „żelaznej klatki”, wprowadzonej 17 H. Thomas, N. Venkatraman, Research on Strategic Groups: Progress and Prognosis, „Journal of Management Studies” 1988, vol. 25, nr 6, s. 537–555 . 18 M. Romanowska, M. Trocki, Przedsiębiorstwo partnerskie, Difin, Warszawa 2005 19 H. Mintzberg, J. Waters, Of Strategies, Deliberate and Emergent, „Strategic Man- agement Journal” 1985, vol. 6, nr 3, s. 257–272. 1.1. Upadek mitu atomizacji 25 przez M. Webera, biurokratycznej i bezosobowej struktury kształ- tującej zachowania człowieka. W przestrzeni międzyorganizacyjnej „żelazna klatka” instytucji prowadzi do ujednolicania zachowań, struktur i rutyn20 poprzez imitację innych, podejmowaną ze wzglę- du na ich wpływ. Podobnie istnienie przemożnego, niezależnego od przedsiębiorstwa otoczenia nie oparło się konfrontacji z rzeczywi- stością gospodarczą21. Przedsiębiorstwa nawiązują uprzywilejowane stosunki z wybranymi podmiotami, negocjują warunki współpracy oraz wywierają wpływ na instytucje otoczenia biznesu. Innymi sło- wy, otoczenie nie jest niezależne, ale przynajmniej częściowo wyne- gocjowane. Założenie atomizacji wydaje się więc nadmiernie restrykcyjne, pozostawia bowiem poza nawiasem dociekań zbyt obszerny frag- ment rzeczywistości, a skupia się na rzadkich i wyjątkowych wyide- alizowanych przypadkach, budując modele teoretyczne odległe od obserwowalnych zjawisk. Paradygmat sieci tym różni się od pod- ważania poszczególnych założeń, że odrzuca je wszystkie w całości, a badania empiryczne prowadzone z pozycji paradygmatu sieci do- wodzą potrzeby przyjęcia innego zbioru założeń. Paradygmat sieciowy wychodzi z obserwacji rzeczywistości spo- łecznej i gospodarczej. Przedsiębiorstwa funkcjonują w otoczeniu o relatywnie niewielkiej liczbie aktorów, z którymi są połączone wię- ziami zmieniającymi się w czasie. Tymi aktorami są zwykle dostawcy, konkurenci oraz klienci. Sam proces tworzenia wartości, a następ- nie jej dostarczania, angażuje pewien zbiór aktorów, z których każ- dy dąży do osiągnięcia indywidualnych celów. Równocześnie jednak przedsiębiorstwo przyczynia się do osiągania celów zbiorowych tej zbiorowości, z którą wiążą go relacje współzależności. „Żadna firma nie jest wyspą” – tak zatytułowali swój artykuł skandynawscy badacze, proponując koncepcję strategii organiza- cji opartej na sieci22. Przedsiębiorstwa są osadzone w sieci powiązań z możliwymi do identyfikacji partnerami. W tej perspektywie efek- tywność działania organizacji zależy już nie tylko od efektywności jej wewnętrznych procesów tworzenia wartości, ale także od sposobu, 20 P. DiMaggio, W. Powell, The Iron Cage Revisited: Institutional Isomorphism and Collective Rationality in Organizational Fields, „American Sociological Review” 1983, vol. 48, nr 2, s. 147–160. 21 L. Araujo, C. Brito, Agency and Constitutional Ordering in Networks, „International Studies of Management Organizations” 1998, vol. 27, nr 4, s. 22–46. 22 H. Hakanson, I. Snehota, op.cit., s. 187–200.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sieci w zarządzaniu strategicznym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: