Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00756 010811 7480842 na godz. na dobę w sumie
Siła stresu. Jak stresować się mądrze i z pożytkiem dla siebie - ebook/pdf
Siła stresu. Jak stresować się mądrze i z pożytkiem dla siebie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 360
Wydawca: Sensus Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-1789-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> psychologia >> uwodzenie
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Stres nasz powszedni...

Stres szkodzi, powoduje choroby, wysysa siły, jest bezproduktywny, więc unikasz go za wszelką cenę. Ale czy na pewno dobrze robisz? Okazuje się, że stres nie jest toksyczny i nie zabija. Pomaga za to skutecznie się uczyć, pokonywać trudności, osiągać cele i poprawiać relacje z innymi. Brzmi niewiarygodnie? Czytaj dalej. Stres to objaw mobilizacji, woli i mocy! Zrób z niego swojego sprzymierzeńca, a wesprze Cię w drodze do osobistego szczęścia oraz uczyni Twój świat lepszym i piękniejszym.

Czy wiesz, czym jest stres i jak go wykorzystywać? Jak bardzo jest ważny i jak może być pożyteczny, jeśli podejdziesz do niego z głową? Ta książka Ci o tym opowie. Autorka opiera się na obszernych badaniach naukowych nad naturą stresu, które dały podwaliny nowych koncepcji mechanizmów jego działania. Dzięki lekturze stopniowo zaakceptujesz stres i nauczysz się go wykorzystywać do osiągania kolejnych celów. Poznasz naturę stresu, a dzięki ćwiczeniom, które przekują poznane koncepcje w praktykę, będziesz wiedział, jak radzić sobie w trudnych sytuacjach.
Dr Kelly McGonigal jest psycholożką zdrowia i autorką książki Siła woli, która stała się prawdziwym bestsellerem w wielu krajach. Wykłada na Uniwersytecie Stanforda. Z prawdziwą pasją przekłada najnowsze odkrycia naukowe w dziedzinie psychologii, neurologii i medycyny na praktyczne strategie zachowania zdrowia, szczęścia i odnoszenia sukcesów.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Tytuł oryginału: The Upside of Stress: Why Stress Is Good for You, and How to Get Good at It Tłumaczenie: Katarzyna Rojek ISBN: 978-83-283-1786-4 Copyright © 2015 by Kelly McGonigal, Ph.D All rights reserved including the right of reproduction in whole or in part in any form. This edition published by arrangement with Avery, an imprint of Penguin Publishing Group, a division of Penguin Random House LLC. Polish edition copyright © 2016 by Helion S.A. All rights reserved. Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Materiały graficzne na okładce zostały wykorzystane za zgodą Shutterstock Images LLC. Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://sensus.pl/user/opinie/sistre Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydawnictwo HELION ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63 e-mail: sensus@sensus.pl WWW: http://sensus.pl (księgarnia internetowa, katalog książek) Printed in Poland. • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność Spis tre(cid:258)ci WST(cid:125)P 13 O ksi(cid:200)(cid:285)ce 22 Czy ta ksi(cid:200)(cid:285)ka pomo(cid:285)e mi radzi(cid:202) sobie ze stresem? 27 CZ(cid:125)(cid:165)(cid:109) I Rewizja pogl(cid:200)dów 33 1. JAK ZMIENI(cid:109) ZDANIE O STRESIE? 35 Osi(cid:200)gamy takie efekty, jakich si(cid:218) spodziewamy 38 Od placebo do nastawienia psychicznego 46 Jakie jest Twoje nastawienie do stresu? 51 Pierwsza interwencja w nastawienie psychiczne do stresu 56 Sztuka zmiany nastawienia psychicznego 60 Dlaczego interwencje w nastawienie psychiczne bywaj(cid:200) trudno zauwa(cid:285)alne? 65 Jak zmieni(cid:202) swoje nastawienie psychiczne? 68 Uwagi ko(cid:241)cowe 77 Poleć książkęKup książkę 1 0 S p i s t r e (cid:258) c i 2. WI(cid:125)CEJ NI(cid:191) WALKA LUB UCIECZKA 81 Co zniszczy(cid:239)o reputacj(cid:218) stresu? 85 Czy reakcja stresowa to co(cid:258) z(cid:239)ego? 94 Wybierz sobie reakcj(cid:218) stresow(cid:200) 109 Uwagi ko(cid:241)cowe 114 3. (cid:191)YCIE SENSOWNE TO (cid:191)YCIE STRESUJ(cid:107)CE 117 Czy Twoje (cid:285)ycie ma sens? 120 Jak rozmawiamy o stresie? 133 Koszty unikania stresu 142 Uwagi ko(cid:241)cowe 145 CZ(cid:125)(cid:165)(cid:109) II Transformacja do(cid:258)wiadcze(cid:241) 149 Co to znaczy „umie(cid:202) si(cid:218) stresowa(cid:202)”? 150 4. ZAANGA(cid:191)OWANIE. O TYM, DLACZEGO L(cid:125)K POMAGA STAWA(cid:109) NA WYSOKO(cid:165)CI ZADANIA 157 Pobudzenie czy rozpad? 160 Spe(cid:239)nienie marze(cid:241): odkrycia naukowe w (cid:285)yciu codziennym 168 Jak przemieni(cid:202) zagro(cid:285)enie w wyzwanie? 174 Czy akceptacja l(cid:218)ku ma jakie(cid:258) granice? 190 Uwagi ko(cid:241)cowe 201 5. BLISKO(cid:165)(cid:109). O TYM, DLACZEGO TROSKA DAJE ODPORNO(cid:165)(cid:109) 205 Jak postawa opieki i przyja(cid:283)ni wp(cid:239)ywa na stres? 209 O tym, jak cele wy(cid:285)sze przekszta(cid:239)caj(cid:200) stres 216 Cele wy(cid:285)sze w miejscu pracy 223 Poleć książkęKup książkę S p i s t r e (cid:258) c i 1 1 Troska daje odporno(cid:258)(cid:202) 228 Kiedy do(cid:258)wiadczasz samotno(cid:258)ci w swoim cierpieniu 242 Stwórz spo(cid:239)eczno(cid:258)(cid:202), która da Ci wsparcie, jakiego potrzebujesz 251 Uwagi ko(cid:241)cowe 260 6. ROZWÓJ. O TYM, DLACZEGO PRZECIWNO(cid:165)CI LOSU WZMACNIAJ(cid:107) 263 Co nas nie zabije, to nas wzmocni 266 Piel(cid:218)gnowanie nastawienia psychicznego na w(cid:239)asny rozwój 274 Rozwój pourazowy 283 Decyzja o tym, (cid:285)eby widzie(cid:202) dobre strony przeciwno(cid:258)ci losu 290 Co robi(cid:202), (cid:285)eby rozwój i odporno(cid:258)(cid:202) sta(cid:239)y si(cid:218) zara(cid:283)liwe? 299 Uwagi ko(cid:241)cowe 308 PODSUMOWANIE 311 PODZI(cid:125)KOWANIA 319 PRZYPISY KO(cid:148)COWE 325 Poleć książkęKup książkę 1 2 S p i s t r e (cid:258) c i Poleć książkęKup książkę 1 Jak zmieni(cid:202) zdanie o stresie? Poleć książkęKup książkę 3 6 S i (cid:239) a s t r e s u P ewnego razu sta(cid:239)am sobie w pomieszczeniu Behavioral Research Lab na Columbia University i trzyma(cid:239)am praw(cid:200) r(cid:218)k(cid:218) uniesion(cid:200) na wysoko(cid:258)(cid:202) barku. Psycholo(cid:285)ka Alia Crum, naciskaj(cid:200)c, próbowa(cid:239)a (cid:258)ci(cid:200)gn(cid:200)(cid:202) moj(cid:200) r(cid:218)k(cid:218) w dó(cid:239). Zmaga(cid:239)y(cid:258)my si(cid:218) tak przez kilka chwil. Kobieta, chocia(cid:285) do(cid:258)(cid:202) drobna, okaza(cid:239)a si(cid:218) zaskakuj(cid:200)co silna. (Dopiero pó(cid:283)niej dowiedzia(cid:239)am si(cid:218), (cid:285)e w czasach college’u gra(cid:239)a w hokeja na lodzie w najwy(cid:285)szej lidze, a obecnie uczestniczy w triatlonie Ironman). Moje rami(cid:218) ostatecznie si(cid:218) podda(cid:239)o. — A teraz, zamiast si(cid:239)owa(cid:202) si(cid:218) ze mn(cid:200), wyobra(cid:283) sobie, (cid:285)e wy- ci(cid:200)gasz r(cid:218)k(cid:218) w stron(cid:218) osoby albo rzeczy, na której ci zale(cid:285)y — powiedzia(cid:239)a Alia Crum. Poleci(cid:239)a mi równie(cid:285), abym w czasie, kiedy ona próbuje (cid:258)ci(cid:200)gn(cid:200)(cid:202) moj(cid:200) r(cid:218)k(cid:218) w dó(cid:239), wyobrazi(cid:239)a sobie, (cid:285)e kieruj(cid:218) energi(cid:218) odczuwanego nacisku tam, gdzie chc(cid:218) si(cid:218)gn(cid:200)(cid:202). (cid:109)wiczenie to powsta(cid:239)o z inspiracji ojca Crum, który by(cid:239) sensei w aikido, czyli sztuce walki opieraj(cid:200)cej si(cid:218) na zasadzie przekszta(cid:239)cania szko- dliwej energii. Kiedy ju(cid:285) wyobrazi(cid:239)am sobie, co mi zasugerowano, podj(cid:218)(cid:239)y(cid:258)my kolejn(cid:200) prób(cid:218). Tym razem okaza(cid:239)am si(cid:218) znacznie silniej- sza, a psycholo(cid:285)ce nie uda(cid:239)o si(cid:218) (cid:258)ci(cid:200)gn(cid:200)(cid:202) mojego ramienia w dó(cid:239). Im mocniej naciska(cid:239)a, tym silniejsza si(cid:218) czu(cid:239)am. — Czy i tym razem ci(cid:200)gn(cid:218)(cid:239)a(cid:258) tak samo mocno? — zapyta(cid:239)am. Crum si(cid:218) u(cid:258)miechn(cid:218)(cid:239)a. W(cid:239)a(cid:258)nie po raz kolejny udowodni(cid:239)a koncepcj(cid:218) kluczow(cid:200) dla wszystkich swoich bada(cid:241): to, w jaki sposób o czym(cid:258) my(cid:258)limy, decyduje o sile oddzia(cid:239)ywania tego czego(cid:258) na nas. Poleć książkęKup książkę J a k z m i e n i (cid:202) z d a n i e o s t r e s i e ? 3 7 Z Ali(cid:200) Crum spotka(cid:239)am si(cid:218) w jej laboratorium, które mie(cid:258)ci si(cid:218) w piwnicach Columbia Business School, aby porozmawia(cid:202) o pro- wadzonych przez ni(cid:200) badaniach nad stresem. Jak na tak m(cid:239)odego naukowca psycholo(cid:285)ka mog(cid:239)a si(cid:218) pochwali(cid:202) nadzwyczajn(cid:200) list(cid:200) powa(cid:285)nych odkry(cid:202). Dokonania Crum wzbudzaj(cid:200) zainteresowanie, bo dowodz(cid:200), (cid:285)e nasza rzeczywisto(cid:258)(cid:202) fizyczna ma znacznie bardziej subiektywny charakter, ni(cid:285) nam si(cid:218) wydaje. Zmieniaj(cid:200)c sposób, w jaki ludzie my(cid:258)l(cid:200) o danym do(cid:258)wiadczeniu, mo(cid:285)na kszta(cid:239)towa(cid:202) reakcje ich cia(cid:239). Odkrycia Crum s(cid:200) tak zaskakuj(cid:200)ce, (cid:285)e zapoznawszy si(cid:218) z nimi, wiele osób skrobie si(cid:218) po g(cid:239)owie i pyta: „(cid:191)e co? Czy to w ogóle mo(cid:285)liwe?”. Taka reakcja na wyniki bada(cid:241) jest dobrze znana naukowcom, którzy si(cid:218) zajmuj(cid:200) nastawieniem psychicznym. Nastawienie psy- chiczne to przekonania, które kszta(cid:239)tuj(cid:200) nasz(cid:200) rzeczywisto(cid:258)(cid:202), w tym obiektywne reakcje fizyczne (takie jak opór mojego ramienia, kiedy Alia Crum próbowa(cid:239)a je (cid:258)ci(cid:200)gn(cid:200)(cid:202) w dó(cid:239)), a nawet postrzegane d(cid:239)ugo- falowo zdrowie, szcz(cid:218)(cid:258)cie i sukces. Co wa(cid:285)niejsze, odkrycia w nowo powsta(cid:239)ej dziedzinie nauki, która dotyczy nastawienia psychicz- nego, dowodz(cid:200), (cid:285)e nawet pojedyncza krótka interwencja obliczo- na na zmian(cid:218) naszego my(cid:258)lenia o czym(cid:258) mo(cid:285)e korzystnie wp(cid:239)yn(cid:200)(cid:202) na nasze zdrowie, szcz(cid:218)(cid:258)cie i sukces na wiele lat naprzód. W tej dziedzinie mnóstwo jest wa(cid:285)nych odkry(cid:202), które sprawiaj(cid:200), (cid:285)e trzeba si(cid:218) dwa razy zastanowi(cid:202) nad piel(cid:218)gnowanymi przekonaniami. Czy przywo(cid:239)amy efekt placebo, czy samosprawdzaj(cid:200)c(cid:200) si(cid:218) przepowied- ni(cid:218), nasz sposób percepcji po prostu ma du(cid:285)e znaczenie. Po tym zwi(cid:218)z(cid:239)ym kursie po(cid:258)wi(cid:218)conym odkryciom naukowym w zakresie nastawienia psychicznego zrozumiesz, dlaczego Twoje przekonania dotycz(cid:200)ce stresu odgrywaj(cid:200) w Twoim (cid:285)yciu tak wa(cid:285)n(cid:200) rol(cid:218), i do- wiesz si(cid:218), jak zacz(cid:200)(cid:202) je zmienia(cid:202). Poleć książkęKup książkę 3 8 S i (cid:239) a s t r e s u O S I (cid:107) G A M Y T A K I E E F E K T Y , J A K I C H S I (cid:125) S P O D Z I E W A M Y Thinking Away the Pounds („Skuteczne odchudzanie za pomoc(cid:200) my(cid:258)lenia”) czy Believe Yourself Healthy („Wystarczy wierzy(cid:202), (cid:285)e si(cid:218) jest zdrowym”) to tylko dwa przyk(cid:239)adowe nag(cid:239)ówki tekstów, w których omawiano wyniki jednego z najwcze(cid:258)niejszych bada(cid:241) Alii Crum1. Psycholo(cid:285)ka zaprosi(cid:239)a wtedy osoby sprz(cid:200)taj(cid:200)ce z sied- miu hoteli w ró(cid:285)nych cz(cid:218)(cid:258)ciach Stanów Zjednoczonych do udzia(cid:239)u w eksperymencie po(cid:258)wi(cid:218)conym temu, czy przekonania oddzia(cid:239)uj(cid:200) na stan zdrowia i na mas(cid:218) cia(cid:239)a. Sprz(cid:200)tanie to ci(cid:218)(cid:285)ka praca fizyczna: przez godzin(cid:218) spala si(cid:218) ponad 300 kilokalorii. Ten wysi(cid:239)ek wi(cid:218)c jako form(cid:218) aktywno(cid:258)ci fizycznej mo(cid:285)na postawi(cid:202) w jednym rz(cid:218)dzie z podnoszeniem ci(cid:218)(cid:285)arów, aqua aerobikiem czy chodem z pr(cid:218)dko- (cid:258)ci(cid:200) oko(cid:239)o 5 kilometrów na godzin(cid:218). Dla porównania warto doda(cid:202), (cid:285)e w ci(cid:200)gu godziny pracy biurowej — czyli na przyk(cid:239)ad przesiady- wania na spotkaniach czy przy komputerze — spala si(cid:218) oko(cid:239)o 100 kilokalorii. Mimo to dwie trzecie sprz(cid:200)taczek, które uczestni- czy(cid:239)y we wspomnianym eksperymencie, uzna(cid:239)o, (cid:285)e nie trenuje re- gularnie. Pozosta(cid:239)e badane stwierdzi(cid:239)y, (cid:285)e nie (cid:202)wicz(cid:200) w ogóle. Ich cia(cid:239)a odzwierciedla(cid:239)y to przekonanie. Ci(cid:258)nienie krwi przeci(cid:218)tnej osoby sprz(cid:200)taj(cid:200)cej, proporcja obwodu talii do bioder oraz masa cia(cid:239)a by(cid:239)y dok(cid:239)adnie takie, jakich nale(cid:285)a(cid:239)oby si(cid:218) spodziewa(cid:202) u ludzi, którzy maj(cid:200) prac(cid:218) siedz(cid:200)c(cid:200). Alia Crum za pomoc(cid:200) opracowanego przez siebie postera po- kaza(cid:239)a, dlaczego sprz(cid:200)tanie mo(cid:285)na uzna(cid:202) za aktywno(cid:258)(cid:202) fizyczn(cid:200). D(cid:283)wiganie materaców podczas (cid:258)cielenia (cid:239)ó(cid:285)ek, podnoszenie r(cid:218)cz- ników z (cid:239)azienkowych pod(cid:239)óg, pchanie ci(cid:218)(cid:285)kich koszy, odkurzanie — wszystkie te czynno(cid:258)ci wymagaj(cid:200) niema(cid:239)ej si(cid:239)y i wytrzyma(cid:239)o(cid:258)ci. Na posterze psycholo(cid:285)ka poda(cid:239)a nawet liczb(cid:218) kilokalorii spalanych przy poszczególnych czynno(cid:258)ciach (przyk(cid:239)adowo: kobieta wa(cid:285)(cid:200)ca Poleć książkęKup książkę J a k z m i e n i (cid:202) z d a n i e o s t r e s i e ? 3 9 oko(cid:239)o 60 kilogramów, sprz(cid:200)taj(cid:200)c (cid:239)azienk(cid:218) przez kwadrans, spala 60 kilokalorii). W ramach pi(cid:218)tnastominutowej prezentacji Crum przekaza(cid:239)a te informacje osobom sprz(cid:200)taj(cid:200)cym w czterech z siedmiu hoteli obj(cid:218)tych badaniem. Dodatkowo rozwiesi(cid:239)a kopie postera (za- równo po angielsku, jak i po hiszpa(cid:241)sku) na tablicach informacyj- nych w pokojach socjalnych wybranych hoteli. Ponadto wyt(cid:239)uma- czy(cid:239)a, (cid:285)e sprz(cid:200)taczki mimowolnie przestrzegaj(cid:200) ogólnych zalece(cid:241) lekarskich, które dotycz(cid:200) (cid:202)wicze(cid:241) fizycznych, a niekiedy robi(cid:200) jeszcze wi(cid:218)cej, powinny wi(cid:218)c dostrzega(cid:202) zdrowotne korzy(cid:258)ci p(cid:239)y- n(cid:200)ce z tej formy ruchu. Osoby obj(cid:218)te badaniem z pozosta(cid:239)ych trzech hoteli stanowi(cid:239)y grup(cid:218) kontroln(cid:200). Zosta(cid:239)y poinformowane o znaczeniu (cid:202)wicze(cid:241) fizycznych dla zdrowia, ale ju(cid:285) nie o tym, (cid:285)e ich prac(cid:218) mo(cid:285)na uzna(cid:202) za aktywno(cid:258)(cid:202) fizyczn(cid:200). Po czterech tygodniach Alia Crum sprawdzi(cid:239)a, jak si(cid:218) miewaj(cid:200) osoby sprz(cid:200)taj(cid:200)ce, które uczestniczy(cid:239)y w badaniu. Otó(cid:285) u tych kobiet, które zosta(cid:239)y poinformowane, (cid:285)e ich praca stanowi form(cid:218) aktywno(cid:258)ci fizycznej, zaobserwowano spadek masy cia(cid:239)a oraz ilo(cid:258)ci tkanki t(cid:239)uszczowej. Poza tym okaza(cid:239)o si(cid:218), (cid:285)e maj(cid:200) ni(cid:285)sze ci(cid:258)nienie ni(cid:285) dotychczas, (cid:285)e jeszcze bardziej polubi(cid:239)y swoj(cid:200) prac(cid:218) — i (cid:285)e nie wprowadzi(cid:239)y (cid:285)adnych innych zmian w swoim stylu (cid:285)ycia. Prze- mianie uleg(cid:239) wy(cid:239)(cid:200)cznie sposób my(cid:258)lenia: badane zacz(cid:218)(cid:239)y postrze- ga(cid:202) siebie jako aktywne fizycznie. Z kolei u sprz(cid:200)taczek z grupy kontrolnej nie zaobserwowano (cid:285)adnych tego rodzaju zmian. Czy to oznacza wi(cid:218)c, (cid:285)e je(cid:258)li sobie powiemy, i(cid:285) spalamy du(cid:285)o kilokalorii podczas ogl(cid:200)dania telewizji, to schudniemy? Przykro mi, ale nie. Alia Crum powiedzia(cid:239)a uczestniczkom badania prawd(cid:218). One rzeczywi(cid:258)cie wykonywa(cid:239)y (cid:202)wiczenia fizyczne. Mimo to kiedy si(cid:218) spotka(cid:239)a z tymi kobietami po raz pierwszy, te przewa(cid:285)nie po- strzega(cid:239)y sprz(cid:200)tanie zupe(cid:239)nie inaczej — jako aktywno(cid:258)(cid:202) obci(cid:200)(cid:285)aj(cid:200)c(cid:200) dla cia(cid:239)a. Poleć książkęKup książkę 4 0 S i (cid:239) a s t r e s u Prowokacyjn(cid:200) hipotez(cid:218) Alii Crum mo(cid:285)na stre(cid:258)ci(cid:202) nast(cid:218)puj(cid:200)co: je(cid:285)eli w gr(cid:218) wchodz(cid:200) dwa potencjalne rezultaty — w przypadku wspomnianego badania by(cid:239)yby to korzy(cid:258)ci zdrowotne z (cid:202)wicze(cid:241) fizycznych albo ci(cid:218)(cid:285)ka praca fizyczna — to nasze oczekiwania b(cid:218)d(cid:200) determinowa(cid:239)y, który oka(cid:285)e si(cid:218) bardziej prawdopodobny. Na pod- stawie wspomnianego badania psycholo(cid:285)ka dosz(cid:239)a do wniosku, (cid:285)e postrzeganie przez sprz(cid:200)taczki swojej pracy jako zdrowej formy ruchu fizycznego oddzia(cid:239)a(cid:239)o na ich cia(cid:239)a. Innymi s(cid:239)owy: osi(cid:200)gamy takie efekty, jakich si(cid:218) spodziewamy. W nast(cid:218)pnym badaniu, które odbi(cid:239)o si(cid:218) szerokim echem, Alia Crum posz(cid:239)a krok dalej2. W laboratorium o ósmej rano, po ca(cid:239)ej nocy na czczo, pojawili si(cid:218) uczestnicy badania Shake Tasting Study („Degustacja shake’ów dla dobra nauki”). Podczas pierwszej wizyty zostali pocz(cid:218)stowani shake’ami mlecznymi o nazwie Indulgence: Decadence You Deserve („Przyjemno(cid:258)(cid:202): dekadencja, na któr(cid:200) mo- (cid:285)esz sobie pozwoli(cid:202)”) wraz z informacj(cid:200) o warto(cid:258)ci od(cid:285)ywczej na- poju, zgodnie z któr(cid:200) shake mi(cid:218)dzy innymi dostarcza(cid:239) 620 kilokalorii i zawiera(cid:239) 30 gramów t(cid:239)uszczu. Tydzie(cid:241) pó(cid:283)niej podczas drugiej wizyty badani wypili mleczne shake’i o nazwie Sensi-Shake: Guilt- Free Satisfaction („Sensi-Shake: zadowolenie bez poczucia winy”) dostarczaj(cid:200)ce 140 kilokalorii i ca(cid:239)kowicie bezt(cid:239)uszczowe. Uczestnikom badania za(cid:239)o(cid:285)ono wenflony, za pomoc(cid:200) których pobierano krew, kiedy ci s(cid:200)czyli mleczne napoje. Alia Crum chcia(cid:239)a w ten sposób zbada(cid:202) ewentualne zmiany we krwi ilo(cid:258)ci greliny, czyli hormonu g(cid:239)odu. Gdy poziom greliny spada, czujemy si(cid:218) na- syceni; kiedy za(cid:258) ro(cid:258)nie, zaczynamy si(cid:218) rozgl(cid:200)da(cid:202) za przek(cid:200)sk(cid:200). Po zjedzeniu czego(cid:258) bardzo kalorycznego albo t(cid:239)ustego ilo(cid:258)(cid:202) greliny gwa(cid:239)townie spada. Im mniej syc(cid:200)cy jest spo(cid:285)ywany pokarm, tym s(cid:239)abszy wywiera wp(cid:239)yw na poziom hormonu g(cid:239)odu. Poleć książkęKup książkę J a k z m i e n i (cid:202) z d a n i e o s t r e s i e ? 4 1 Mo(cid:285)na by si(cid:218) spodziewa(cid:202), (cid:285)e shake’i o tak ró(cid:285)nej kaloryczno- (cid:258)ci b(cid:218)d(cid:200) oddzia(cid:239)ywa(cid:239)y zupe(cid:239)nie inaczej na poziom greliny we krwi badanych — i tak te(cid:285) si(cid:218) dzia(cid:239)o. Wypicie Sensi-Shake’a tylko troch(cid:218) zmniejszy(cid:239)o ilo(cid:258)(cid:202) hormonu g(cid:239)odu, „dekadencki” napój za(cid:258) wywo(cid:239)a(cid:239) znacznie wyra(cid:283)niejszy spadek poziomu greliny. W tym miejscu trzeba doda(cid:202), (cid:285)e podano fa(cid:239)szywe warto(cid:258)ci od- (cid:285)ywcze. W obu przypadkach badani pili napoje mleczne, które do- starcza(cid:239)y po 380 kilokalorii. Uk(cid:239)ady trawienne wszystkich uczest- ników eksperymentu powinny wi(cid:218)c zareagowa(cid:202) tak samo. Mimo to kiedy wypijano shake’i, które mo(cid:285)na by scharakteryzowa(cid:202) jako „kaloryczn(cid:200) przyjemno(cid:258)(cid:202)”, ilo(cid:258)(cid:202) greliny we krwi okazywa(cid:239)a si(cid:218) trzykrotnie mniejsza ni(cid:285) wtedy, gdy wypijano napoje rzekomo die- tetyczne. Zatem i w tym przypadku uczestnicy eksperymentu osi(cid:200)- gn(cid:218)li taki efekt, na jaki nastawione by(cid:239)y ich umys(cid:239)y. Badanie prze- prowadzone przez Ali(cid:218) Crum dowiod(cid:239)o, (cid:285)e nasze oczekiwania mog(cid:200) oddzia(cid:239)ywa(cid:202) nawet na tak konkretne zjawiska, jak ilo(cid:258)(cid:202) hormonów wydzielanych przez komórki uk(cid:239)adu trawiennego. Podczas obu bada(cid:241) — i zwi(cid:200)zanego ze sprz(cid:200)taniem, i dotycz(cid:200)cego shake’ów — kiedy zmienia(cid:239)a si(cid:218) percepcja, zmienia(cid:239)a si(cid:218) tak(cid:285)e reak- cja cia(cid:239)a. W obu eksperymentach pojedyncze przekonanie zdawa(cid:239)o si(cid:218) wywo(cid:239)ywa(cid:202) maksymalnie adaptacyjn(cid:200) reakcj(cid:218) organizmu: dostrze- (cid:285)enie w pracy fizycznej pewnej formy ruchu pomog(cid:239)o cia(cid:239)u do- (cid:258)wiadczy(cid:202) p(cid:239)yn(cid:200)cych z niej korzy(cid:258)ci. Z kolei potraktowanie shake’a jako wysokokalorycznej przyjemno(cid:258)ci pobudzi(cid:239)o organizm do wy- sy(cid:239)ania sygna(cid:239)ów syto(cid:258)ci. Zach(cid:218)cona interesuj(cid:200)cymi wynikami dotychczasowych bada(cid:241), czyli spadkiem masy cia(cid:239)a i produkcj(cid:200) hormonu g(cid:239)odu, Alia Crum postanowi(cid:239)a dr(cid:200)(cid:285)y(cid:202) dalej, by sprawdzi(cid:202), jakie jeszcze rezultaty przy- nosi nasz sposób percepcji. Czy jeste(cid:258)my w stanie poprzez swoje przekonania oddzia(cid:239)ywa(cid:202) na w(cid:239)asne zdrowie w jeszcze wi(cid:218)kszym Poleć książkęKup książkę 4 2 S i (cid:239) a s t r e s u zakresie? Psycholo(cid:285)ka wzi(cid:218)(cid:239)a pod lup(cid:218) stres. Oczywi(cid:258)cie wiedzia(cid:239)a od samego pocz(cid:200)tku, (cid:285)e wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) ludzi widzi przede wszystkim negatywne strony do(cid:258)wiadczanej presji, cho(cid:202) bywa ona czasem korzystna. By(cid:239)yby to wi(cid:218)c dwa potencjalne rezultaty. Czy zatem wp(cid:239)yw, jaki wywiera stres na nasze samopoczucie, jest zdetermi- nowany, cho(cid:202)by cz(cid:218)(cid:258)ciowo, przez to, jakich skutków presji si(cid:218) spodziewamy? I skoro Crum by(cid:239)a w stanie zmieni(cid:202) sposób czyjego(cid:258) my(cid:258)lenia o stresie, to czy da(cid:239)aby rad(cid:218) zmieni(cid:202) reakcj(cid:218) fizjologiczn(cid:200) cia(cid:239)a danej osoby? * W(cid:239)a(cid:258)nie z powodu tego pytania znalaz(cid:239)am si(cid:218) pewnego s(cid:239)onecz- nego kwietniowego poranka w laboratorium Alii Crum. Po tym, jak zesz(cid:239)am po schodach do piwnicy bez okien i przywita(cid:239)am si(cid:218) z sym- patycznym zespo(cid:239)em laborantów, zosta(cid:239)am opleciona czym(cid:258), co zewn(cid:218)trzny obserwator móg(cid:239)by uzna(cid:202) za narz(cid:218)dzia tortur. Metalowe paski, które przylega(cid:239)y ciasno, po dwa, do mojej klatki piersiowej i do szyi, po(cid:239)(cid:200)czone by(cid:239)y z urz(cid:200)dzeniem do kardiografii impedancyjnej rejestruj(cid:200)cym prac(cid:218) serca. Jeden mankiet do pomiaru ci(cid:258)nienia krwi umieszczono mi na lewym ramieniu, drugi na palcu wskazu- j(cid:200)cym tej samej r(cid:218)ki. Elektrody po wewn(cid:218)trznej stronie (cid:239)okcia, na opuszkach palców i na nogach mia(cid:239)y monitorowa(cid:202) przep(cid:239)yw krwi i wydzielanie potu. Termometr przy ma(cid:239)ym palcu prawej r(cid:218)ki po- kazywa(cid:239) temperatur(cid:218) mojego cia(cid:239)a. Nast(cid:218)pnie pobrano ode mnie próbk(cid:218) (cid:258)liny, aby j(cid:200) zbada(cid:202) pod k(cid:200)tem obecno(cid:258)ci hormonów stresu. A wszystko po to, abym mog(cid:239)a osobi(cid:258)cie do(cid:258)wiadczy(cid:202) tego, przez co przeszli uczestnicy najnowszych eksperymentów prze- prowadzonych przez Ali(cid:218) Crum3. Mia(cid:239)y one na celu najpierw ma- nipulacj(cid:218) pogl(cid:200)dami badanych na temat stresu, a nast(cid:218)pnie obserwa- cj(cid:218), jak ich cia(cid:239)a zareagowa(cid:239)y na sytuacj(cid:218) stresow(cid:200). Poleć książkęKup książkę J a k z m i e n i (cid:202) z d a n i e o s t r e s i e ? 4 3 Tak(cid:200) sytuacj(cid:200) mia(cid:239)a by(cid:202) symulowana rozmowa kwalifikacyjna. Aby pomóc mi maksymalnie wczu(cid:202) si(cid:218) w rol(cid:218), podstawieni re- kruterzy mieli przekazywa(cid:202) informacje zwrotne w czasie rozmowy. Nie by(cid:239)o to jednak zwyczajne odgrywanie scenki. By sytuacja sta(cid:239)a si(cid:218) naprawd(cid:218) bardzo stresuj(cid:200)ca, rekruterzy mieli mi dawa(cid:202) (tak jak wcze(cid:258)niej wszystkim badanym) wy(cid:239)(cid:200)cznie negatywne informacje zwrotne, bez wzgl(cid:218)du na to, co powiedzia(cid:239)am czy jak si(cid:218) zacho- wa(cid:239)am. W efekcie prawie nie utrzymywa(cid:239)am kontaktu wzrokowego z rozmówcami. Poda(cid:239)am z(cid:239)y przyk(cid:239)ad. Za cz(cid:218)sto mówi(cid:239)am „eee” czy „yyy”. Moja postawa (cid:258)wiadczy(cid:239)a o braku pewno(cid:258)ci siebie. Re- kruterzy zadawali mi pytania typu: „Czy uwa(cid:285)a pani, (cid:285)e nierów- no(cid:258)(cid:202) kobiet i m(cid:218)(cid:285)czyzn w miejscu pracy nadal jest problemem?”. Bez wzgl(cid:218)du na to, co powiedzia(cid:239)am (b(cid:200)d(cid:283) co powiedzia(cid:239) ka(cid:285)dy inny uczestnik wcze(cid:258)niejszych bada(cid:241)), odpowiedzi by(cid:239)y krytyko- wane. Chocia(cid:285) wiedzia(cid:239)am, (cid:285)e ca(cid:239)a scena stanowi(cid:239)a starannie wyre- (cid:285)yserowany eksperyment, który mia(cid:239) wytr(cid:200)ci(cid:202) mnie z równowagi, rozmowa pozostawa(cid:239)a stresuj(cid:200)ca. Przed symulowan(cid:200) rozmow(cid:200) kwalifikacyjn(cid:200) wszyscy badani ogl(cid:200)dali jedno z dwóch losowo wybieranych nagra(cid:241) wideo na temat stresu. Trzyminutowy film, który dane mi by(cid:239)o obejrze(cid:202), zaczyna(cid:239) si(cid:218) stwierdzeniem: „Wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) ludzi uwa(cid:285)a, (cid:285)e stres jest szkodli- wy (...), tymczasem badania naukowe dowodz(cid:200), (cid:285)e stres bywa ko- rzystny”. W dalszej cz(cid:218)(cid:258)ci nagrania opisywano, jak stres mo(cid:285)e si(cid:218) przyczynia(cid:202) do podnoszenia osi(cid:200)ganych wyników, poprawy sa- mopoczucia oraz intensyfikowania samorozwoju. Film, który ogl(cid:200)- dali pozostali badani, zaczyna(cid:239) si(cid:218) z(cid:239)owieszczym stwierdzeniem: „Wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) ludzi uwa(cid:285)a, (cid:285)e stres jest szkodliwy (...), tymczasem badania naukowe dowodz(cid:200), (cid:285)e jest jeszcze gro(cid:283)niejszy, ni(cid:285) si(cid:218) wy- daje”. Nast(cid:218)pnie omawiano, jak stres szkodzi zdrowiu, szcz(cid:218)(cid:258)ciu i wydajno(cid:258)ci w pracy. Poleć książkęKup książkę 4 4 S i (cid:239) a s t r e s u W obu przypadkach cytowano wyniki bada(cid:241), które faktycznie zosta(cid:239)y przeprowadzone, i w tym sensie filmy mówi(cid:239)y prawd(cid:218). Niemniej jednak ka(cid:285)dy z nich zosta(cid:239) przez Ali(cid:218) Crum opracowany tak, aby wywo(cid:239)a(cid:202) okre(cid:258)lon(cid:200) percepcj(cid:218) stresu — aby wywrze(cid:202) wp(cid:239)yw na sposób, w jaki cia(cid:239)a badanych zareaguj(cid:200) na do(cid:258)wiadczane napi(cid:218)cie. Wzi(cid:218)(cid:239)am udzia(cid:239) w symulowanym eksperymencie (cid:239)adnych kilka miesi(cid:218)cy po tym, jak psycholo(cid:285)ka zako(cid:241)czy(cid:239)a to badanie. Oznacza(cid:239)o to, (cid:285)e tu(cid:285) po „rozmowie kwalifikacyjnej” i po (cid:258)ci(cid:200)gni(cid:218)ciu elektrod mog(cid:239)am us(cid:239)ysze(cid:202) wst(cid:218)pne wyniki. Jedno z odkry(cid:202) wprost mn(cid:200) wstrz(cid:200)sn(cid:218)(cid:239)o. Na podstawie pobranej ode mnie próbki (cid:258)liny zmierzono po- ziom dwóch hormonów stresu: kortyzolu i dehydroepiandroste- ronu (DHEA). Oba s(cid:200) wydzielane przez nadnercza w sytuacjach stresowych, lecz odgrywaj(cid:200) odmienne role. Kortyzol pomaga prze- kszta(cid:239)ca(cid:202) cukier i t(cid:239)uszcz w energi(cid:218) oraz zwi(cid:218)ksza zdolno(cid:258)(cid:202) cia(cid:239)a i mózgu do wykorzystania tego zasobu. Ponadto spowalnia pewne funkcje biologiczne, które s(cid:200) mniej istotne w obliczu stresu, takie jak: trawienie, reprodukcja czy wzrost. Z kolei DHEA to neuroste- roid, który wspomaga rozwój mózgu. Jak testosteron pomaga cia(cid:239)u wzmacnia(cid:202) si(cid:218) przez (cid:202)wiczenia fizyczne, tak DHEA pomaga mó- zgowi wzmacnia(cid:202) si(cid:218) przez stresuj(cid:200)ce do(cid:258)wiadczenia. Równowa(cid:285)y przy tym pewne skutki dzia(cid:239)ania kortyzolu. Przyk(cid:239)adowo: DHEA przyspiesza gojenie si(cid:218) ran i wzmacnia odporno(cid:258)(cid:202). Zarówno kortyzol, jak i DHEA s(cid:200) równie wa(cid:285)ne i potrzebne, dlatego nie mo(cid:285)na mówi(cid:202) o „dobrych” czy „z(cid:239)ych” hormonach stresu. Niemniej jednak proporcje, w jakich one wyst(cid:218)puj(cid:200), cz(cid:218)sto determinuj(cid:200) d(cid:239)ugofalowe konsekwencje stresu, zw(cid:239)aszcza je(cid:285)eli ten jest chroniczny. Wysoki poziom kortyzolu mo(cid:285)e si(cid:218) wi(cid:200)za(cid:202) z zabu- rzeniami funkcjonowania w postaci s(cid:239)abszej odporno(cid:258)ci b(cid:200)d(cid:283) de- presji. Z kolei wysoki poziom DHEA bywa (cid:239)(cid:200)czony z mniejszym Poleć książkęKup książkę J a k z m i e n i (cid:202) z d a n i e o s t r e s i e ? 4 5 ryzykiem wyst(cid:200)pienia l(cid:218)ku, depresji, chorób serca, neurodegene- racyjnych i innych, które zazwyczaj kojarz(cid:200) si(cid:218) nam ze stresem4. Stosunek ilo(cid:258)ci DHEA do kortyzolu nazywa si(cid:218) wska(cid:283)nikiem wzrostu reakcji stresowej. Osobom, które maj(cid:200) wy(cid:285)szy wska(cid:283)nik (czyli wi(cid:218)cej DHEA), (cid:239)atwiej funkcjonowa(cid:202) w sytuacjach streso- wych. Ponadto ten wska(cid:283)nik pozwala przewidywa(cid:202) konsekwencj(cid:218) i odporno(cid:258)(cid:202) w zakresie uczenia si(cid:218) u studentów college’ów, jak równie(cid:285) wy(cid:285)sz(cid:200) (cid:258)redni(cid:200) ocen5. W kontek(cid:258)cie treningu przetrwania, jakiemu s(cid:200) poddawani (cid:285)o(cid:239)nierze, wy(cid:285)szy wska(cid:283)nik wzrostu jest (cid:239)(cid:200)- czony z lepsz(cid:200) koncentracj(cid:200), ze s(cid:239)absz(cid:200) sk(cid:239)onno(cid:258)ci(cid:200) do rozpraszania si(cid:218), z lepiej rozwini(cid:218)tymi umiej(cid:218)tno(cid:258)ciami rozwi(cid:200)zywania proble- mów oraz z mniejsz(cid:200) liczb(cid:200) wyst(cid:218)puj(cid:200)cych pó(cid:283)niej objawów stre- su pourazowego6. Wska(cid:283)nik wzrostu pozwala przewidywa(cid:202) nawet odporno(cid:258)(cid:202) w sytuacjach skrajnych, takich jak pokonywanie traumy wykorzystywania seksualnego w dzieci(cid:241)stwie7. Alia Crum chcia(cid:239)a sprawdzi(cid:202), czy zmiana sposobu percepcji stresu wp(cid:239)ywa na wspomniany miernik ludzkiej odporno(cid:258)ci. Czy trzyminutowy film o stresie rzeczywi(cid:258)cie oddzia(cid:239)uje na tak wa(cid:285)ne proporcje ilo(cid:258)ci hormonów stresu? Odpowied(cid:283) brzmi (o dziwo!): tak. Okaza(cid:239)o si(cid:218), (cid:285)e filmy obejrzane przez badanych nie wywar(cid:239)y (cid:285)adnego wp(cid:239)ywu na poziom kortyzolu w ich organizmach. Jego ilo(cid:258)(cid:202) — zgodnie z przewidywaniami — zwi(cid:218)kszy(cid:239)a si(cid:218) u wszyst- kich uczestników eksperymentu podczas symulowanej rozmowy kwalifikacyjnej. Zarazem organizmy osób, które przed rozmow(cid:200) obejrza(cid:239)y film o korzystnym wp(cid:239)ywie stresu, wydzieli(cid:239)y wi(cid:218)cej DHEA, co prze(cid:239)o(cid:285)y(cid:239)o si(cid:218) na wy(cid:285)szy wska(cid:283)nik wzrostu reakcji stre- sowej ni(cid:285) u tych, które widzia(cid:239)y wideo o negatywnym oddzia(cid:239)ywa- niu napi(cid:218)cia. Zadecydowa(cid:239)o o tym pozytywne postrzeganie stresu — i to nie w sposób subiektywny, zg(cid:239)aszany przez badanych, ale Poleć książkęKup książkę 4 6 S i (cid:239) a s t r e s u na poziomie proporcji ilo(cid:258)ci hormonów wydzielanych przez nad- nercza uczestników eksperymentu. Krótko mówi(cid:200)c: uznanie stresu za czynnik pomocny wywo(cid:239)a(cid:239)o odmienn(cid:200) reakcj(cid:218) fizjologiczn(cid:200). O D P L A C E B O D O N A S T A W I E N I A P S Y C H I C Z N E G O Badanie przeprowadzone przez Ali(cid:218) Crum mo(cid:285)na interpretowa(cid:202) mi(cid:218)dzy innymi jako ilustracj(cid:218) efektu placebo: film o pozytywnym wp(cid:239)ywie stresu zmieni(cid:239) nastawienie uczestników eksperymentu do tego, jak dzia(cid:239)a na nich napi(cid:218)cie, i w konsekwencji, niczym cukrowa tabletka, wywo(cid:239)a(cid:239) oczekiwan(cid:200) reakcj(cid:218). Efekt placebo bywa oczywi(cid:258)cie bardzo silny i nie wolno go lekcewa(cid:285)y(cid:202), niemniej pozostaje swoist(cid:200) manipulacj(cid:200), która polega mi(cid:218)dzy innymi na tym, (cid:285)e kto(cid:258) nam mówi, co trzeba my(cid:258)le(cid:202) w danej sytuacji. Cz(cid:218)sto dostaje si(cid:218) co(cid:258), na temat czego nie ma si(cid:218) wyro- bionego zdania. Po prostu wr(cid:218)czaj(cid:200) tabletk(cid:218), mówi(cid:200)c: „To pomo(cid:285)e”, wi(cid:218)c si(cid:218) w to wierzy. Je(cid:285)eli jednak chodzi o stres, to chyba ka(cid:285)dy ma jak(cid:200)(cid:258) opini(cid:218) na ten temat. Zawsze, kiedy si(cid:218) stresujesz, urucho- mione zostaj(cid:200) Twoje opinie w tej sprawie. Pomy(cid:258)l tylko, ile mo- mentów w ci(cid:200)gu dnia odbierasz jako stresuj(cid:200)ce. Jak cz(cid:218)sto mówisz: „To jest takie stresuj(cid:200)ce” albo „Odczuwam naprawd(cid:218) silny stres”? Tymczasem w ka(cid:285)dej z tych sytuacji sposób, w jaki my(cid:258)lisz o stresie, mo(cid:285)e zmieni(cid:202) reakcje fizjologiczne Twojego organizmu, a w konse- kwencji tak(cid:285)e Twoje zachowanie w obliczu przyczyny do(cid:258)wiadcza- nego napi(cid:218)cia. Przekonanie, które ma tak du(cid:285)(cid:200) moc, to co(cid:258) wi(cid:218)cej ni(cid:285) efekt placebo. To efekt nastawienia psychicznego. W przeciwie(cid:241)stwie do efektu placebo, który krótkofalowo wp(cid:239)ywa na okre(cid:258)lony rezultat, Poleć książkęKup książkę J a k z m i e n i (cid:202) z d a n i e o s t r e s i e ? 4 7 konsekwencje nastawienia psychicznego kumuluj(cid:200) si(cid:218) i coraz silniej oddzia(cid:239)uj(cid:200) na znacznie d(cid:239)u(cid:285)sz(cid:200) met(cid:218). Wiemy ju(cid:285), (cid:285)e nastawienie psychiczne to przekonanie, które determinuje nasz sposób my(cid:258)lenia, odczuwania i zachowania. Przy- pomina filtr, przez który patrzymy. Nie ka(cid:285)de przekonanie staje si(cid:218) nastawieniem. Niektóre przekonania po prostu nie s(cid:200) tak wa(cid:285)ne. Mo(cid:285)emy na przyk(cid:239)ad uwa(cid:285)a(cid:202), (cid:285)e smak czekoladowy jest lepszy od smaku wanilii, (cid:285)e niegrzecznie jest pyta(cid:202) kogo(cid:258) o wiek albo (cid:285)e ziemia jest okr(cid:200)g(cid:239)a, a nie p(cid:239)aska. Te przekonania — jakkolwiek kur- czowo si(cid:218) ich trzymamy — wywieraj(cid:200) jednak wzgl(cid:218)dnie niewielki wp(cid:239)yw na to, co my(cid:258)limy o w(cid:239)asnym (cid:285)yciu. Przekonania, które przybra(cid:239)y posta(cid:202) nastawienia psychicznego, to z kolei co(cid:258) wi(cid:218)cej ni(cid:285) preferencje, wyuczone fakty czy wyro- bione opinie. To przekonania fundamentalne, które odzwierciedlaj(cid:200) filozofi(cid:218) (cid:285)ycia. Nastawienie zazwyczaj bazuje na okre(cid:258)lonej teorii dzia(cid:239)ania (cid:258)wiata, czyli — przyk(cid:239)adowo — (cid:285)e (cid:258)wiat staje si(cid:218) miejscem coraz mniej bezpiecznym, (cid:285)e pieni(cid:200)dze daj(cid:200) szcz(cid:218)(cid:258)cie, (cid:285)e wszystko, co si(cid:218) wydarza, ma jak(cid:200)(cid:258) przyczyn(cid:218), (cid:285)e ludzie nie s(cid:200) w stanie si(cid:218) zmienia(cid:202). Wszystkie tego rodzaju przekonania mog(cid:200) oddzia(cid:239)ywa(cid:202) na to, jak si(cid:218) interpretuje swoje do(cid:258)wiadczenia i jak si(cid:218) podejmuje decyzje. Gdy okre(cid:258)lone nastawienie zostaje uruchomione — cho(cid:202)by przez jakie(cid:258) wspomnienia, przez bie(cid:285)(cid:200)ce po(cid:239)o(cid:285)enie, przez uwag(cid:218), któr(cid:200) kto(cid:258) robi — wówczas podcina lawin(cid:218) my(cid:258)li, emocji i celów, które kszta(cid:239)tuj(cid:200) sposób reakcji na wydarzenia (cid:285)yciowe. To z kolei mo(cid:285)e poci(cid:200)ga(cid:202) za sob(cid:200) d(cid:239)ugofalowe konsekwencje mi(cid:218)dzy innymi dla zdrowia, szcz(cid:218)(cid:258)cia, a nawet d(cid:239)ugo(cid:258)ci (cid:285)ycia. Jako przyk(cid:239)ad we(cid:283)my Twoj(cid:200) opini(cid:218) o procesie starzenia si(cid:218). Jak ju(cid:285) wspomnia(cid:239)am, pozytywne zdanie na ten temat wyd(cid:239)u(cid:285)a (cid:285)y- cie (cid:258)rednio o prawie osiem lat. Ponadto pozwala te(cid:285) przewidywa(cid:202) inne wa(cid:285)ne konsekwencje zdrowotne. Przyk(cid:239)adowo: Baltimore Poleć książkęKup książkę 4 8 S i (cid:239) a s t r e s u Longitudinal Study of Aging — badanie, w ramach którego przy- gl(cid:200)dano si(cid:218) doros(cid:239)ym w wieku od 18. do 49. roku (cid:285)ycia a(cid:285) przez 38 lat — wykaza(cid:239)o, (cid:285)e w przypadku osób o najbardziej pozytyw- nej opinii o procesie starzenia si(cid:218) ryzyko ataku serca jest mniejsze o 80 8. Przekonania na ten temat równie(cid:285) wp(cid:239)ywaj(cid:200) na proces re- konwalescencji po powa(cid:285)nych chorobach i wypadkach. W pewnym badaniu doro(cid:258)li, którzy (cid:239)(cid:200)czyli starzenie si(cid:218) z pozytywnymi ste- reotypami, takimi jak „m(cid:200)dry” czy „kompetentny”, zdrowieli po ataku serca szybciej ni(cid:285) ci, którzy przywo(cid:239)ywali negatywne stereo- typy, takie jak „bezu(cid:285)yteczny” czy „skostnia(cid:239)y”9. W innym bada- niu pozytywne zdanie o procesie starzenia si(cid:218) by(cid:239)o predyktorem szybszego i pe(cid:239)niejszego powrotu do zdrowia fizycznego po os(cid:239)abia- j(cid:200)cych organizm chorobach czy wypadkach10. Co istotne, w obu tych badaniach mierzono post(cid:218)py w procesie rekonwalescencji za pomoc(cid:200) obiektywnych rezultatów, takich jak pr(cid:218)dko(cid:258)(cid:202) chodzenia, równowaga czy wykonywanie codziennych czynno(cid:258)ci. (Nawiasem mówi(cid:200)c, je(cid:285)eli te odkrycia sprawiaj(cid:200), (cid:285)e chcesz spojrze(cid:202) przychyl- niej na proces starzenia si(cid:218), we(cid:283) pod uwag(cid:218) jeszcze to: z kolejnych bada(cid:241) konsekwentnie wynika, (cid:285)e ludzie staj(cid:200) si(cid:218) z wiekiem szcz(cid:218)- (cid:258)liwsi, chocia(cid:285) m(cid:239)odszym doros(cid:239)ym trudno w to uwierzy(cid:202))11. Jak przekonanie dotycz(cid:200)ce starzenia si(cid:218) — nierzadko wyro- bione dziesi(cid:200)tki lat wcze(cid:258)niej — wp(cid:239)ywa na statystyki ataków serca, inwalidztwa czy ryzyka (cid:258)mierci? We wspomnianych badaniach uwzgl(cid:218)dniono tak wa(cid:285)ne czynniki, jak pocz(cid:200)tkowy stan zdrowia, depresja b(cid:200)d(cid:283) jej brak oraz status spo(cid:239)eczno-ekonomiczny, nie t(cid:239)u- macz(cid:200) wi(cid:218)c one uzyskanych wyników. Jedna z mo(cid:285)liwych odpowiedzi na postawione wy(cid:285)ej pytanie brzmi: za spraw(cid:200) dzia(cid:239)a(cid:241) prozdrowotnych. Ludzie, którzy maj(cid:200) negatywn(cid:200) opini(cid:218) o procesie starzenia si(cid:218), cz(cid:218)(cid:258)ciej uwa(cid:285)aj(cid:200) kiep- skie zdrowie za stan nieuchronny. Poniewa(cid:285) uznaj(cid:200), (cid:285)e z up(cid:239)ywem Poleć książkęKup książkę J a k z m i e n i (cid:202) z d a n i e o s t r e s i e ? 4 9 lat trac(cid:200) zdolno(cid:258)(cid:202) piel(cid:218)gnowania czy polepszania swojego stanu zdrowia, inwestuj(cid:200) mniej czasu i energii w dobre samopoczucie w przysz(cid:239)o(cid:258)ci. Tymczasem ludzie o pozytywnym podej(cid:258)ciu do sta- rzenia si(cid:218) podejmuj(cid:200) wi(cid:218)cej dzia(cid:239)a(cid:241) sprzyjaj(cid:200)cych dobremu zdro- wiu, takich jak regularne (cid:202)wiczenia fizyczne czy przestrzeganie zalece(cid:241) lekarskich. Zmiana czyjej(cid:258) opinii na ten temat mo(cid:285)e nawet wspiera(cid:202) dzia(cid:239)ania prozdrowotne. Przyk(cid:239)adowo: u uczestników in- terwencji maj(cid:200)cej na celu zmian(cid:218) opinii o procesie starzenia si(cid:218) na pozytywniejsz(cid:200) zaobserwowano wzrost aktywno(cid:258)ci fizycznej12. Je- (cid:285)eli si(cid:218) patrzy przychylnym okiem na staro(cid:258)(cid:202), to cz(cid:218)(cid:258)ciej si(cid:218) podej- muje dzia(cid:239)ania, które procentuj(cid:200) w dalszej przysz(cid:239)o(cid:258)ci. Przekonania o procesie starzenia si(cid:218) wywieraj(cid:200) szczególnie silny wp(cid:239)yw na postawy ludzkie po do(cid:258)wiadczeniu powa(cid:285)nego proble- mu zdrowotnego. Naukowcy z Deutsches Zentrum für Altersfragen w Berlinie obserwowali przez pewien czas starszych doros(cid:239)ych pod k(cid:200)tem skutków powa(cid:285)nych chorób albo wypadków, takich jak z(cid:239)amanie ko(cid:258)ci udowej, choroba p(cid:239)uc czy nowotwór13. Okaza(cid:239)o si(cid:218), (cid:285)e osoby maj(cid:200)ce pozytywn(cid:200) opini(cid:218) na temat starzenia si(cid:218) re- agowa(cid:239)y na tego rodzaju kryzysy zwi(cid:218)kszon(cid:200) trosk(cid:200) o w(cid:239)asne zdro- wie. Przyjmowa(cid:239)y postaw(cid:218) bardziej aktywn(cid:200) i w wi(cid:218)kszym stopniu anga(cid:285)owa(cid:239)y si(cid:218) w proces rekonwalescencji. Z kolei starsi doro(cid:258)li, którzy mieli raczej negatywne zdanie o starzeniu si(cid:218), rzadziej po- dejmowali dzia(cid:239)ania prozdrowotne. Te postawy oczywi(cid:258)cie mia(cid:239)y wp(cid:239)yw na proces rekonwalescencji. Badani o bardziej optymistycz- nym podej(cid:258)ciu deklarowali pó(cid:283)niej wi(cid:218)ksze zadowolenie z (cid:285)ycia, jak równie(cid:285) cieszyli si(cid:218) lepszym zdrowiem fizycznym i wy(cid:285)szym poziomem funkcjonowania fizycznego po chorobie czy wypadku. Sposób my(cid:258)lenia o starzeniu si(cid:218) mo(cid:285)e wp(cid:239)ywa(cid:202) nawet na ch(cid:218)(cid:202) (cid:285)ycia w miar(cid:218) up(cid:239)ywu lat. Ludzie, którzy trzymaj(cid:200) si(cid:218) negatywnych opinii, kiedy s(cid:200) w (cid:258)rednim wieku, po pewnym czasie deklaruj(cid:200) Poleć książkęKup książkę 5 0 S i (cid:239) a s t r e s u s(cid:239)absz(cid:200) wol(cid:218)14. Jako starsi doro(cid:258)li cz(cid:218)(cid:258)ciej postrzegaj(cid:200) w(cid:239)asne (cid:285)ycie jako puste, beznadziejne, bezwarto(cid:258)ciowe. W pewnym badaniu psycholodzy z Uniwersytetu Yale przyjrzeli si(cid:218) wp(cid:239)ywowi prze- kona(cid:241) dotycz(cid:200)cych starzenia si(cid:218) na ch(cid:218)(cid:202) (cid:285)ycia, przekazuj(cid:200)c pod- progowo starszym doros(cid:239)ym negatywne b(cid:200)d(cid:283) pozytywne stereo- typy. Nast(cid:218)pnie poprosili badanych o podj(cid:218)cie hipotetycznych decyzji medycznych. Starsi doro(cid:258)li, którym przekazano pozytywne stereotypy, cz(cid:218)(cid:258)ciej zgadzali si(cid:218) na interwencje wyd(cid:239)u(cid:285)aj(cid:200)ce (cid:285)ycie w potencjalnie (cid:258)miertelnej chorobie. Z kolei ci, których wysta- wiono na oddzia(cid:239)ywanie negatywnych stereotypów, cz(cid:218)(cid:258)ciej od- rzucali proponowane leczenie15. Tego rodzaju odkrycia sugeruj(cid:200), (cid:285)e sposób my(cid:258)lenia o starze- niu si(cid:218) wp(cid:239)ywa na zdrowie i d(cid:239)ugo(cid:258)(cid:202) (cid:285)ycia nie dzi(cid:218)ki mistycznej sile pozytywnego my(cid:258)lenia, ale poprzez oddzia(cid:239)ywanie na cele, które si(cid:218) sobie wyznacza, i wybory, których si(cid:218) dokonuje. To doskona(cid:239)y przyk(cid:239)ad efektu nastawienia psychicznego. Jest on znacznie sil- niejszy ni(cid:285) efekt placebo, bo kszta(cid:239)tuje nie tylko bie(cid:285)(cid:200)ce do(cid:258)wiad- czenie, ale tak(cid:285)e przysz(cid:239)o(cid:258)(cid:202). Okazuje si(cid:218), (cid:285)e sposób my(cid:258)lenia o stresie tak(cid:285)e nale(cid:285)y do tych fundamentalnych przekona(cid:241), które mog(cid:200) oddzia(cid:239)ywa(cid:202) na zdrowie, szcz(cid:218)(cid:258)cie i sukces. Jak si(cid:218) wkrótce przekonasz, Twoje nastawienie do stresu kszta(cid:239)tuje wszystko: od emocji w sytuacji napi(cid:218)cia do sposo- bu radzenia sobie ze stresuj(cid:200)cymi wydarzeniami. To z kolei mo(cid:285)e determinowa(cid:202), czy stres Ci(cid:218) zmobilizuje, czy te(cid:285) wycie(cid:241)czy i dobije. Dobra wiadomo(cid:258)(cid:202) jednak brzmi nast(cid:218)puj(cid:200)co: nawet je(cid:285)eli (cid:285)ywisz silne przekonanie o szkodliwo(cid:258)ci stresu, wci(cid:200)(cid:285) mo(cid:285)esz wybra(cid:202) takie nastawienie, które pozwoli Ci dobrze funkcjonowa(cid:202) pod presj(cid:200). Poleć książkęKup książkę J a k z m i e n i (cid:202) z d a n i e o s t r e s i e ? 5 1 J A K I E J E S T T W O J E N A S T A W I E N I E D O S T R E S U ? Psycholo(cid:285)ka Alia Crum ze wspó(cid:239)pracownikami stworzyli Stress Mindset Measure, czyli narz(cid:218)dzie, które s(cid:239)u(cid:285)y do oceny opinii na temat stresu. Przyjrzyj si(cid:218) przez chwil(cid:218) dwóm poni(cid:285)szym mode- lom nastawienia do stresu i pomy(cid:258)l, który zestaw stwierdze(cid:241) jest Ci bli(cid:285)szy — a przynajmniej by(cid:239) Ci bli(cid:285)szy, zanim niniejsza ksi(cid:200)(cid:285)ka trafi(cid:239)a w Twoje r(cid:218)ce16. Model 1: stres jest szkodliwy. Do(cid:258)wiadczany stres os(cid:239)abia moje zdrowie i odbiera mi energi(cid:218). Do(cid:258)wiadczany stres obni(cid:285)a moj(cid:200) skuteczno(cid:258)(cid:202) i wydajno(cid:258)(cid:202). Do(cid:258)wiadczany stres przeszkadza mi si(cid:218) uczy(cid:202) i rozwija(cid:202). Powy(cid:285)sze skutki oddzia(cid:239)ywania stresu maj(cid:200) negatywny charakter i nale(cid:285)y ich unika(cid:202). Model 2: stres jest pomocny. Do(cid:258)wiadczany stres poprawia moje zdrowie i dodaje mi energii. Do(cid:258)wiadczany stres zwi(cid:218)ksza moj(cid:200) skuteczno(cid:258)(cid:202) i wydajno(cid:258)(cid:202). Do(cid:258)wiadczany stres sprzyja mojemu uczeniu si(cid:218) i rozwojowi. Powy(cid:285)sze skutki oddzia(cid:239)ywania stresu maj(cid:200) pozytywny charakter i mo(cid:285)na je wykorzystywa(cid:202) z po(cid:285)ytkiem dla siebie. Nastawienie psychiczne do stresu jako do(cid:258)wiadczenia szkodliwego okazuje si(cid:218) znacznie powszechniejsze. Alia Crum ze wspó(cid:239)pracow- nikami odkryli, (cid:285)e chocia(cid:285) wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) ludzi dostrzega ziarna prawdy w obu modelach, to jednak wci(cid:200)(cid:285) uwa(cid:285)a stres raczej za nieko- rzystny ni(cid:285) pomocny. Nie zaobserwowano w tym zakresie (cid:285)adnych ró(cid:285)nic zwi(cid:200)zanych z p(cid:239)ci(cid:200) badanych ani zale(cid:285)no(cid:258)ci preferowanego nastawienia od wieku17. Poleć książkęKup książkę 5 2 S i (cid:239) a s t r e s u Obserwacje Alii Crum okazuj(cid:200) si(cid:218) spójne z odkryciami innych ameryka(cid:241)skich naukowców. Badanie przeprowadzone w 2014 roku przez Robert Wood Johnson Foundation i Harvard School of Public Health ujawni(cid:239)o, (cid:285)e 85 Amerykanów zgadza si(cid:218) ze stwierdzeniem o negatywnym wp(cid:239)ywie stresu na zdrowie oraz (cid:285)ycie rodzinne i za- wodowe18. Wyniki badania Stress in America przeprowadzonego przez American Psychological Association pokaza(cid:239)y, (cid:285)e wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) ludzi ocenia w(cid:239)asny poziom stresu jako niezdrowy. Nawet ci ba- dani, którzy postrzegali do(cid:258)wiadczane napi(cid:218)cie jako s(cid:239)abe, wyra- (cid:285)ali przekonanie, (cid:285)e idealny poziom jest ni(cid:285)szy od tego, który pozo- staje obecnie ich udzia(cid:239)em19. Okazuje si(cid:218), (cid:285)e poziom stresu uwa(cid:285)anego za zdrowy spada wraz z up(cid:239)ywem czasu. Kiedy American Psychological Association przeprowadzi(cid:239)o pierwsze doroczne bada- nie po(cid:258)wi(cid:218)cone percepcji stresu w 2007 roku, ankietowani wska- zywali na (cid:258)redni poziom do(cid:258)wiadczanego napi(cid:218)cia jako idealny; obecnie respondenci oceniaj(cid:200) (cid:258)redni poziom stresu jako niezdrowy. Niemniej jednak uda(cid:239)o si(cid:218) zgromadzi(cid:202) dowody naukowe, które (cid:258)wiadcz(cid:200) o tym, (cid:285)e ludzie potrafi(cid:200) dostrzega(cid:202) tak(cid:285)e pewne korzy(cid:258)ci p(cid:239)yn(cid:200)ce z do(cid:258)wiadczanego stresu. W 2013 roku zaprosi(cid:239)am do ba- dania dyrektorów generalnych, prezesów i kierowników najwy(cid:285)- szego szczebla, którzy wzi(cid:218)li udzia(cid:239) w programie Executive Leaders- hip Development na Uniwersytecie Stanforda. Okaza(cid:239)o si(cid:218), (cid:285)e 51 uczestników uwa(cid:285)a, (cid:285)e osi(cid:200)ga najlepsze wyniki, kiedy pracuje w stresie. W badaniu z 2014 roku przeprowadzonym przez Harvard School of Public Health 67 ankietowanych, którzy deklarowali najwy(cid:285)szy poziom do(cid:258)wiadczonego stresu, twierdzi(cid:239)o, (cid:285)e by(cid:239) on w przynajmniej jednym aspekcie dla nich korzystny20. Zarazem uczestnicy obu bada(cid:241) byli przekonani, (cid:285)e powinni robi(cid:202) wi(cid:218)cej na rzecz obni(cid:285)ania poziomu do(cid:258)wiadczanego stresu. Takie podej(cid:258)cie jest zreszt(cid:200) charakterystyczne dla nastawienia psychicznego nie Poleć książkęKup książkę J a k z m i e n i (cid:202) z d a n i e o s t r e s i e ? 5 3 tylko Amerykanów. Spotka(cid:239)am podobne opinie w Kanadzie, Eu- ropie i Azji. Nawet kiedy ludzie dostrzegaj(cid:200) pewne korzy(cid:258)ci p(cid:239)yn(cid:200)ce ze stresu, i tak maj(cid:200) na jego temat ogólnie negatywne zdanie. Co istotne, z negatywnej opinii o stresie zdaj(cid:200) si(cid:218) wynika(cid:202) zu- pe(cid:239)nie odmienne doznania i postawy ni(cid:285) z opinii pozytywnej. Eksperymenty przeprowadzone przez Ali(cid:218) Crum dowodz(cid:200), (cid:285)e lu- dzie, którzy postrzegaj(cid:200) stres jako pomocny, rzadziej s(cid:200) przygn(cid:218)- bieni, za to czerpi(cid:200) wi(cid:218)cej satysfakcji z (cid:285)ycia ni(cid:285) ci, którzy uwa(cid:285)aj(cid:200) stres za szkodliwy. Ci pierwsi maj(cid:200) wi(cid:218)cej energii i mniej problemów zdrowotnych. S(cid:200) szcz(cid:218)(cid:258)liwsi i wydajniejsi w pracy. Ponadto maj(cid:200) inne relacje ze stresem na co dzie(cid:241): cz(cid:218)(cid:258)ciej postrzegaj(cid:200) sytuacje pe(cid:239)ne napi(cid:218)cia jako wyzwania, nie za(cid:258) jako przyt(cid:239)aczaj(cid:200)ce problemy. G(cid:239)(cid:218)biej ufaj(cid:200) we w(cid:239)asn(cid:200) zdolno(cid:258)(cid:202) radzenia sobie z takimi wyzwa- niami i okazuj(cid:200) si(cid:218) skuteczniejsi w znajdowaniu sensu, nadawaniu znaczenia w trudnych okoliczno(cid:258)ciach. Je(cid:285)eli mamy co(cid:258) wspólnego, to Twoj(cid:200) pierwsz(cid:200) reakcj(cid:200) na tego rodzaju odkrycia jest zapewne sceptycyzm. Wydaje mi si(cid:218), (cid:285)e moja pierwsza reakcja wygl(cid:200)da(cid:239)a jako(cid:258) tak: „Ludzie, którzy uwa(cid:285)aj(cid:200) stres za pozytywne do(cid:258)wiadczenie, s(cid:200) szcz(cid:218)(cid:258)liwsi i zdrowi, poniewa(cid:285) w rzeczywisto(cid:258)ci wcale si(cid:218) nie stresuj(cid:200). Je(cid:285)eli kto(cid:258) ma pozytywn(cid:200) opini(cid:218) na temat stresu, to znaczy, (cid:285)e jeszcze nie do(cid:258)wiadczy(cid:239) w (cid:285)y- ciu naprawd(cid:218) silnego napi(cid:218)cia. Wystarczy, (cid:285)e zazna troch(cid:218) wi(cid:218)cej cierpienia, a od razu zmieni zdanie”. Chocia(cid:285) mój sceptycyzm wynika(cid:239) w wi(cid:218)kszym stopniu z w(cid:239)a- snego nastawienia psychicznego ni(cid:285) szlachetnej postawy naukowej, wci(cid:200)(cid:285) wydaje si(cid:218) rozs(cid:200)dn(cid:200) postaw(cid:200). Alia Crum zbada(cid:239)a, czy po- zytywna percepcja stresu mo(cid:285)e wynika(cid:202) z tego, (cid:285)e komu(cid:258) (cid:285)yje si(cid:218) (cid:239)atwiej. Gdy przyjrza(cid:239)a si(cid:218) danym, okaza(cid:239)o si(cid:218), (cid:285)e opinia o stresie w niewielkim tylko stopniu zale(cid:285)y od w(cid:239)asnej oceny do(cid:258)wiadczanego stresu. Psycholo(cid:285)ka zauwa(cid:285)y(cid:239)a te(cid:285) bardzo s(cid:239)ab(cid:200) korelacj(cid:218) mi(cid:218)dzy Poleć książkęKup książkę 5 4 S i (cid:239) a s t r e s u liczb(cid:200) stresuj(cid:200)cych wydarze(cid:241) (takich jak: rozwód, (cid:258)mier(cid:202) bliskiej osoby, zmiana pracy), które sta(cid:239)y si(cid:218) udzia(cid:239)em badanych w minio- nym roku, a tym, jak negatywne by(cid:239)y ich opinie o stresie. Niepraw- d(cid:200) jest wi(cid:218)c, (cid:285)e ludzie pozytywnie postrzegaj(cid:200)cy stres nie zaznaj(cid:200) w (cid:285)yciu cierpienia. Ma(cid:239)o tego, Crum odkry(cid:239)a, (cid:285)e taka percepcja okazywa(cid:239)a si(cid:218) korzystna bez wzgl(cid:218)du na to, czy badani do(cid:258)wiadczali obecnie s(cid:239)abego, czy silnego napi(cid:218)cia, oraz niezale(cid:285)nie od tego, czy w minionym roku dosz(cid:239)o w ich (cid:285)yciu do wielu stresuj(cid:200)cych zdarze(cid:241), czy te(cid:285) nie pojawi(cid:239)y si(cid:218) one wcale. By(cid:202) mo(cid:285)e wi(cid:218)c nastawienie psychiczne do stresu nie tyle wy- nika z refleksji nad tym, jak cz(cid:218)sto do(cid:258)wiadcza si(cid:218) stresu, ile sta- nowi swego rodzaju sta(cid:239)(cid:200) cech(cid:218) charakteru. Wszak niektórzy ludzie po prostu maj(cid:200) cz(cid:218)(cid:258)ciej pozytywne podej(cid:258)cie do wszystkiego, w tym do stresu. Poza tym badania naukowe dowodz(cid:200), (cid:285)e optymi(cid:258)ci (cid:285)yj(cid:200) d(cid:239)u(cid:285)ej ni(cid:285) pesymi(cid:258)ci. Prawdopodobnie jednak tego rodzaju ogólny optymizm nie chroni przed szkodliwymi skutkami oddzia(cid:239)ywania stresu. Alia Crum wzi(cid:218)(cid:239)a pod lup(cid:218) i to zagadnienie. Otó(cid:285) ludzie o pozytywnym nastawieniu psychicznym do stresu, owszem, cz(cid:218)- (cid:258)ciej okazuj(cid:200) si(cid:218) optymistami, lecz ta korelacja jest s(cid:239)aba. Z pozy- tywn(cid:200) opini(cid:200) na temat stresu zdaj(cid:200) si(cid:218) (cid:239)(cid:200)czy(cid:202) jeszcze dwie inne cechy charakteru, a s(cid:200) to: uwa(cid:285)no(cid:258)(cid:202) oraz zdolno(cid:258)(cid:202) akceptacji niepewno(cid:258)ci. Zarazem badania Crum wykaza(cid:239)y, (cid:285)e (cid:285)adna z tych cech nie po- zwala wyja(cid:258)ni(cid:202) wp(cid:239)ywu nastawienia do stresu na zdrowie, szcz(cid:218)- (cid:258)cie czy wydajno(cid:258)(cid:202) w pracy. O ile sposób my(cid:258)lenia mo(cid:285)e zale(cid:285)e(cid:202) od pewnych cech charakteru b(cid:200)d(cid:283) osobistych do(cid:258)wiadcze(cid:241), o tyle wp(cid:239)yw nastawienia na zdrowie czy szcz(cid:218)(cid:258)cie nie daje si(cid:218) wyt(cid:239)umaczy(cid:202) przez (cid:285)aden z tych czynników. Wyniki bada(cid:241) przeprowadzonych przez Ali(cid:218) Crum wskazuj(cid:200) na bardziej prawdopodobn(cid:200) mo(cid:285)liwo(cid:258)(cid:202): nastawienie psychiczne do stresu odgrywa tak wa(cid:285)n(cid:200) rol(cid:218), bo kszta(cid:239)tuje nie tylko sposób Poleć książkęKup książkę J a k z m i e n i (cid:202) z d a n i e o s t r e s i e ? 5 5 my(cid:258)lenia, ale tak(cid:285)e sposób post(cid:218)powania. Negatywna percepcja stre- su sprawia, (cid:285)e ten staje si(cid:218) do(cid:258)wiadczeniem, którego trzeba unika(cid:202); staje si(cid:218) sygna(cid:239)em do ucieczki albo do podj(cid:218)cia próby obni(cid:285)enia na- pi(cid:218)cia. Ludzie, którzy odnosz(cid:200) si(cid:218) do stresu negatywnie, cz(cid:218)(cid:258)ciej usi(cid:239)uj(cid:200) sobie z nim radzi(cid:202) poprzez unikanie21. Cz(cid:218)(cid:258)ciej te(cid:285) mi(cid:218)dzy innymi: (cid:120) staraj(cid:200) si(cid:218) odwraca(cid:202) uwag(cid:218) od przyczyny stresu, zamiast spróbowa(cid:202) sobie z ni(cid:200) poradzi(cid:202); (cid:120) koncentruj(cid:200) si(cid:218) na eliminowaniu dozna(cid:241) zwi(cid:200)zanych ze stresem, zamiast zaj(cid:200)(cid:202) si(cid:218) ich (cid:283)ród(cid:239)em; (cid:120) si(cid:218)gaj(cid:200) po alkohol albo inne substancje odurzaj(cid:200)ce b(cid:200)d(cid:283) pogr(cid:200)(cid:285)aj(cid:200) si(cid:218) w na(cid:239)ogach, aby ucieka(cid:202) w ten sposób przed do(cid:258)wiadczanym napi(cid:218)ciem; (cid:120) przestaj(cid:200) si(cid:218) anga(cid:285)owa(cid:202), a nawet zaczynaj(cid:200) ignorowa(cid:202) wszelkie relacje, cele b(cid:200)d(cid:283) odgrywane przez siebie role, które stanowi(cid:200) przyczyn(cid:218) stresu. Z kolei osoby, które uwa(cid:285)aj(cid:200) stres za pomocne do(cid:258)wiadczenie, cz(cid:218)(cid:258)ciej deklaruj(cid:200), (cid:285)e radz(cid:200) sobie w sposób aktywny. Oznacza to, (cid:285)e bardziej s(cid:200) sk(cid:239)onne: (cid:120) akceptowa(cid:202) fakt, (cid:285)e sytuacja stresowa rzeczywi(cid:258)cie zaistnia(cid:239)a; (cid:120) planowa(cid:202) strategi(cid:218) radzenia sobie ze (cid:283)ród(cid:239)em stresu; (cid:120) szuka(cid:202) informacji, prosi(cid:202) o pomoc czy rad(cid:218); (cid:120) podj(cid:200)(cid:202) kroki na rzecz usuni(cid:218)cia, omini(cid:218)cia b(cid:200)d(cid:283) przemiany (cid:283)ród(cid:239)a stresu; (cid:120) zrobi(cid:202) mo(cid:285)liwie najlepszy u(cid:285)ytek z sytuacji stresowej, patrz(cid:200)c na ni(cid:200) w pozytywniejszy sposób albo wykorzystuj(cid:200)c j(cid:200) jako okazj(cid:218) do rozwoju osobistego. Poleć książkęKup książkę 5 6 S i (cid:239) a s t r e s u Ró(cid:285)ne sposoby radzenia sobie ze stresem przynosz(cid:200) bardzo odmienne rezultaty. Kiedy od razu stawiasz czo(cid:239)a trudno(cid:258)ciom, zamiast stara(cid:202) si(cid:218) ich unikn(cid:200)(cid:202) albo zaprzecza(cid:202) ich istnieniu, groma- dzisz zasoby przydatne do radzenia sobie w ogóle ze stresuj(cid:200)cymi do(cid:258)wiadczeniami. Pog(cid:239)(cid:218)biasz ufno(cid:258)(cid:202) we w(cid:239)asn(cid:200) zdolno(cid:258)(cid:202) podejmo- wania (cid:285)yciowych wyzwa(cid:241). Budujesz siln(cid:200) sie(cid:202) wsparcia spo(cid:239)ecznego. Problemy, którymi da si(cid:218) zarz(cid:200)dza(cid:202), zostaj(cid:200) opanowane, zamiast si(cid:218) mno(cid:285)y(cid:202) i wymyka(cid:202) spod kontroli. Sytuacje, których nie jeste(cid:258) w stanie skontrolowa(cid:202), staj(cid:200) si(cid:218) szansami na rozwój osobisty. W ten sposób, jak w przypadku wielu innych modeli nastawienia psychicz- nego, przekonanie o tym, (cid:285)e stres jest pomocny, to samospe(cid:239)niaj(cid:200)ca si(cid:218) przepowiednia. P I E R W S Z A I N T E R W E N C J A W N A S T A W I E N I E P S Y C H I C Z N E D O S T R E S U Aby naprawd(cid:218) zweryfikowa(cid:202) konsekwencje nastawienia psychicz- nego do stresu, trzeba zmieni(cid:202) czyje(cid:258) zdanie na jego temat, po czym obserwowa(cid:202) t(cid:218) osob(cid:218) przez pewien czas. W(cid:239)a(cid:258)nie to zrobi(cid:239)a w dalszej kolejno(cid:258)ci Alia Crum wraz ze swoimi wspó(cid:239)pracownikami. Pierwsza interwencja w nastawienie psychiczne do stresu mia(cid:239)a miejsce w UBS, mi(cid:218)dzynarodowej firmie z bran(cid:285)y finansowej, w okresie najg(cid:239)(cid:218)bszego kryzysu gospodarczego w 2008 roku22. Bran(cid:285)a ta jest szczególnie stresuj(cid:200)cym (cid:258)rodowiskiem. Pewne badanie ujaw- ni(cid:239)o, (cid:285)e w ci(cid:200)gu 10 lat od podj(cid:218)cia pracy w tej bran(cid:285)y 100 ban- kierów inwestycyjnych do(cid:258)wiadczy(cid:239)o przynajmniej jednego z obja- wów wypalenia zawodowego, w tym mi(cid:218)dzy innymi: bezsenno(cid:258)ci, Poleć książkęKup książkę J a k z m i e n i (cid:202) z d a n i e o s t r e s i e ? 5 7 alkoholizmu, depresji. Kryzys gospodarczy 2008 roku tylko zwi(cid:218)k- szy(cid:239) presj(cid:218). Pracownicy bran(cid:285)y finansowej deklarowali, (cid:285)e do(cid:258)wiad- czaj(cid:200) znacznie silniejszego stresu w miejscu zatrudnienia, strachu przed zwolnieniem, wyczerpania i wypalenia23. W ca(cid:239)ej bran(cid:285)y cz(cid:218)- sto pojawia(cid:239)y si(cid:218) doniesienia o nasilonych l(cid:218)kach, depresji, samo- bójstwach24. Jak wi(cid:218)kszo(cid:258)(cid:202) firm (cid:258)wiadcz(cid:200)cych us(cid:239)ugi finansowe, tak i UBS silnie odczu(cid:239)a skutki kryzysu gospodarczego. Wed(cid:239)ug jej corocznego sprawozdania z 2008 roku warto(cid:258)(cid:202) akcji spad(cid:239)a o 58 , du(cid:285)a liczba pracowników zosta(cid:239)a zwolniona, a pensje obni(cid:285)ono o 36 25. Gdzie(cid:258) pomi(cid:218)dzy tymi wszystkimi przykrymi zdarzeniami pracownicy UBS otrzymali od dzia(cid:239)u zarz(cid:200)dzania zasobami ludzkimi e-mail z za- proszeniem do udzia(cid:239)u w programie po(cid:258)wi(cid:218)conym zarz(cid:200)dzaniu stre- sem. Zg(cid:239)osi(cid:239)o si(cid:218) 388 osób (pó(cid:239) na pó(cid:239) m(cid:218)(cid:285)czy(cid:283)ni i kobiety), których (cid:258)rednia wieku wynios(cid:239)a 38 lat. Pracownicy UBS, którzy postanowili zosta(cid:202) królikami do(cid:258)wiadczalnymi w badaniu nastawienia psychicz- nego do stresu, musieli si(cid:218) zmaga(cid:202) z wi(cid:218)ksz(cid:200) liczb(cid:200) obowi(cid:200)zków, nieokre(cid:258)lonymi oczekiwaniami ze strony firmy oraz z dotkliwym brakiem pewno(cid:258)ci co do swoich losów w miejscu pracy. Z ca(cid:239)(cid:200) pewno(cid:258)ci(cid:200) starannie dopilnowano, aby dobrze zrozumieli, czym jest stres. Badani zostali losowo podzieleni na trzy grupy26. Pierwsza, z(cid:239)o- (cid:285)ona z 164 osób, wzi(cid:218)(cid:239)a udzia(cid:239) w szkoleniu online, w ramach którego otrzyma(cid:239)a komunikat cz(cid:218)sto przekazywany na zaj(cid:218)ciach zarz(cid:200)dza- nia stresem, czyli wzmacniaj(cid:200)cy przekonanie o jednoznacznie ne- gatywnym wp(cid:239)ywie stresu. Druga grupa, licz(cid:200)ca 163 osoby, wzi(cid:218)(cid:239)a udzia(cid:239) w szkoleniu online, które mia(cid:239)o na celu przekazanie ko- rzystniejszego obrazu stresu; by(cid:239)a to w(cid:239)a(cid:258)nie interwencja w nasta- wienie psychiczne. Najmniejsza grupa kontrolna, w której znalaz(cid:239)o si(cid:218) 61 osób, nie uczestniczy(cid:239)a w (cid:285)adnym szkoleniu. Poleć książkęKup książkę 5 8 S i (cid:239) a s t r e s u W ci(cid:200)gu tygodnia pracownicy uczestnicz(cid:200)cy w szkoleniach on- line otrzymali e-maile z linkami do trzech trzyminutowych filmów. Pierwsz(cid:200) grup(cid:218) zapoznano ze statystykami typu: „Stres to g(cid:239)ówny problem zdrowotny w Stanach Zjednoczonych” czy te(cid:285): „Stres znajduje si(cid:218) w(cid:258)ród sze(cid:258)ciu najcz(cid:218)stszych przyczyn (cid:258)mierci”. W fil- mach ostrzegano, (cid:285)e mo(cid:285)e on prowadzi(cid:202) do hu(cid:258)tawki nastrojów, wyczerpania emocjonalnego i utraty pami(cid:218)ci. Podawano równie(cid:285) przyk(cid:239)ady liderów, którzy nie byli w stanie dobrze funkcjonowa(cid:202) w stresuj(cid:200)cych warunkach. Pracownicy w grupie, w której przeprowadzono interwencj(cid:218) w nastawienie psychiczne, obejrzeli trzy zupe(cid:239)nie inne filmy — a mianowicie takie, w których wyja(cid:258)niano, jak stres sprzyja wzro- stowi wytrzyma(cid:239)o(cid:258)ci fizycznej i koncentracji, pog(cid:239)(cid:218)bianiu zwi(cid:200)zków z innymi lud(cid:283)mi oraz umacnianiu warto(cid:258)ci osobistych. W filmach podawano te(cid:285) przyk(cid:239)ady firm, którym uda(cid:239)o si(cid:218) wykorzysta(cid:202) trudne warunki z po(cid:285)ytkiem dla siebie, a tak(cid:285)e ludzi wykazuj(cid:200)cych si(cid:218) odwag(cid:200) w sytuacji silnego napi(cid:218)cia. Wszyscy uczestnicz(cid:200)cy w badaniu pracownicy przed szkoleniami i po nich wype(cid:239)nili ankiet(cid:218). Na pierwsze pytanie postawione przez badaczy — „Czy mo(cid:285)na zmieni(cid:202) czyje(cid:258) zdanie na temat stresu?” — pada(cid:239)a odpowied(cid:283) twierdz(cid:200)ca. Przy czym osoby, które obejrza(cid:239)y filmy o negatywnych skutkach do(cid:258)wiadczanego napi(cid:218)cia, tylko utwierdzi(cid:239)y si(cid:218) w przekonaniu o szkodliwo(cid:258)ci stresu. Z kolei pra- cownicy z grupy, w której przeprowadzono interwencj(cid:218), spojrzeli na stres pozytywniej. Jak(cid:200) skal(cid:218) mia(cid:239)a ta zmiana nastawienia psychicznego? Niewielk(cid:200). Pracownicy nie zapomnieli nagle wszystkiego, co wiedzieli o szko- dliwo(cid:258)ci stresu. Nie zacz(cid:218)li b(cid:239)aga(cid:202) o zwi(cid:218)kszenie presji. Ich opinia sta(cid:239)a si(cid:218) jednak bardziej wywa(cid:285)ona ni(cid:285) przed interwencj(cid:200). Zmiana by(cid:239)a statystycznie istotna, lecz nie mia(cid:239)a charakteru
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Siła stresu. Jak stresować się mądrze i z pożytkiem dla siebie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: