Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00315 007395 11258730 na godz. na dobę w sumie
Skomercjalizowane szpitale w obrocie gospodarczym - ebook/pdf
Skomercjalizowane szpitale w obrocie gospodarczym - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5158-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> zarządzanie i marketing
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Celem publikacji jest przedstawienie w przystępny sposób podstawowych informacji dotyczących funkcjonowania skomercjalizowanego szpitala w obrocie gospodarczym. Autorzy omawiają następujące zagadnienia szczegółowe: pojęcie komercjalizacji szpitali i jej przebiegu według przepisów ustawy o działalności leczniczej, regulacje dotyczące spółek kapitałowych w kontekście ich wykorzystania w procesie przekształceń szpitali, prywatyzację skomercjalizowanych szpitali i emisję akcji lub obligacji, problematykę postępowania upadłościowego i naprawczego wobec skomercjalizowanych szpitali, reklamę produktów leczniczych i czynów nieuczciwej konkurencji w tym zakresie oraz wybrane aspekty zarządzania skomercjalizowaną placówką służby zdrowia. .. Książka skierowana jest przede wszystkim do pracowników służby zdrowia, zwłaszcza kadry zarządzającej szpitalami, praktyków i teoretyków prawa związanych z sektorem ochrony zdrowia, pracowników jednostek samorządu terytorialnego zaangażowanych w proces przekształceń w służbie zdrowia.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

SKOMERCJALIZOWANE SZPITALE W OBROCIE GOSPODARCZYM redakcja naukowa Piotr Horosz Piotr Horosz, Agnieszka Grzesiok-Horosz Krzysztof Skowron Warszawa 2012 Stan prawny na 1 lipca 2012 r. Wydawca Izabella Małecka Redaktor prowadzący Joanna Cybulska Opracowanie redakcyjne Anna Krzesz Łamanie JustLuk Projekt grafi czny okładki i stron tytułowych Maciej Sadowski Autorami poszczególnych rozdziałów są: Piotr Horosz: rozdz. 1–13 Agnieszka Grzesiok-Horosz: rozdz. 14–16 Krzysztof Skowron: rozdz. 17–19 © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2012 ISBN: 978-83-264-3795-3 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl SpiS treści 5 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów .................................................................................. 13 Wstęp ............................................................................................... 15 Rozdział 1 Zagadnienia ogólne ........................................................................... 19 1. pojęcie komercjalizacji szpitali .................................................... 19 2. Skomercjalizowane szpitale jako przedsiębiorcy prowadzący działalność leczniczą .................................................................. 23 2.1. pojęcie skomercjalizowanego szpitala ................................... 23 2.2. pojęcie przedsiębiorcy i działalności gospodarczej .................. 24 2.3. Szpital jako przedsiębiorca? ................................................. 26 2.4. pojęcie działalności leczniczej i podmiotu leczniczego ............ 27 3. podstawowe skutki komercjalizacji szpitala ................................... 30 Rozdział 2 Przesłanki i przebieg komercjalizacji szpitali według przepisów ustawy o działalności leczniczej ..................................................................... 34 1. przepisy ustawy o działalności leczniczej mające skłonić podmioty tworzące do komercjalizacji szpitali .............................. 34 1.1. Dwa podejścia .................................................................... 34 1.2. trzy opcje .......................................................................... 35 1.3. przewidziana w ustawie o działalności leczniczej pomoc finansowa dla podmiotów przejmujących zobowiązania komercjalizowanych szpitali ................................................. 37 1.4. terminy składania wniosków ............................................... 40 2. Zarys procedury komercjalizacji szpitali według przepisów ustawy o działalności leczniczej ................................................... 43 2.1. Zagadnienia ogólne ............................................................ 43 2.2. etapy komercjalizacji szpitala według przepisów ustawy o działalności leczniczej ...................................................... 44 2.3. Ustalenie wskaźnika zadłużenia komercjalizowanego szpitala i ewentualne przejęcie zobowiązań przez podmiot tworzący .... 45 6 SpiS treści 2.4. porozumienie w sprawie przekształcenia kilku SpZOZ-ów w jedną spółkę kapitałową ................................................... 47 2.5. Akt przekształcenia ............................................................ 48 2.6. Wpis do KrS-u .................................................................. 51 2.7. Wpis spółki do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą ........................................................... 52 Rozdział 3 Spółki kapitałowe w prawie polskim i ich wykorzystanie w procesie komercjalizacji szpitali według przepisów ustawy o działalności leczniczej .......................................................................................... 54 1. pojęcie spółki i rodzaje spółek występujących w prawie polskim ..... 54 2. Spółki kapitałowe – ogólna charakterystyka ................................. 57 3. Szczególne rodzaje spółek .......................................................... 60 Rozdział 4 Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością prowadząca skomercjalizowany szpital .................................................................. 64 1. Spółka z o.o. prowadząca skomercjalizowany szpital – podstawy ustroju i funkcjonowania ............................................................ 64 2. Ogólna charakterystyka spółki z o.o. ............................................ 67 3. Kapitał zakładowy spółki z o.o. prowadzącej skomercjalizowany szpital ....................................................................................... 69 3.1. Źródła i wysokość kapitału zakładowego spółki z o.o. prowadzącej skomercjalizowany szpital ................................. 69 3.2. Udziały w spółce z o.o. prowadzącej skomercjalizowany szpital .. 74 4. Wspólnicy spółki z o.o. prowadzącej skomercjalizowany szpital ...... 74 4.1. podmioty mogące być wspólnikami spółki z o.o. prowadzącej skomercjalizowany szpital .................................................... 74 4.2. prawa i obowiązki wspólników spółki z o.o. ........................... 76 4.2.1. prawa wspólników spółki z o.o. ................................... 76 4.2.2. Obowiązki wspólników spółki z o.o. – możliwość zastrzeżenia w umowie obowiązku dopłat lub świadczeń niepieniężnych na rzecz spółki ..................................... 78 5. Organy spółki z o.o. prowadzącej skomercjalizowany szpital ........... 80 5.1. Zarząd spółki z o.o. prowadzącej skomercjalizowany szpital .... 80 5.1.1. Skład zarządu spółki z o.o. prowadzącej skomercjalizowany szpital ........................................... 80 5.1.2. prowadzenie spraw spółki z o.o. przez zarząd ............... 82 5.1.3. reprezentacja spółki z o.o. ......................................... 84 5.1.4. Odpowiedzialność cywilnoprawna członków zarządu spółki z o.o. ............................................................... 85 SpiS treści 7 5.2. rada nadzorcza i komisja rewizyjna w spółce z o.o. utworzonej w celu prowadzenia skomercjalizowanego szpitala ................... 86 5.3. Zgromadzenie wspólników spółki z o.o. utworzonej w celu prowadzenia skomercjalizowanego szpitala ............................ 91 6. rozwiązanie i likwidacja spółki z o.o. prowadzącej skomercjalizowany szpital ........................................................... 97 Rozdział 5 Spółka akcyjna prowadząca skomercjalizowany szpital ......................... 99 1. Spółka akcyjna prowadząca skomercjalizowany szpital – podstawy ustroju i funkcjonowania ........................................... 99 2. Ogólna charakterystyka spółki akcyjnej ....................................... 100 3. Akcjonariusze spółki akcyjnej prowadzącej skomercjalizowany szpital ....................................................................................... 102 4. Organy spółki akcyjnej prowadzącej skomercjalizowany szpital ...... 104 4.1. Zarząd spółki akcyjnej prowadzącej skomercjalizowany szpital ... 104 4.2. rada nadzorcza spółki akcyjnej prowadzącej skomercjalizowany szpital .................................................... 107 4.3. Walne zgromadzenie akcjonariuszy ...................................... 110 5. rozwiązanie i likwidacja spółki akcyjnej prowadzącej skomercjalizowany szpital ........................................................... 113 Rozdział 6 Przekształcanie, łączenie się i podział spółek prowadzących skomercjalizowane szpitale ................................................................. 115 1. przekształcanie spółek prowadzących skomercjalizowane szpitale .... 115 2. Łączenie się spółek prowadzących skomercjalizowane szpitale ....... 118 3. podział spółek prowadzących skomercjalizowane szpitale .............. 120 Rozdział 7 Problematyka prywatyzacji skomercjalizowanych szpitali i emisji akcji lub obligacji – wybrane zagadnienia .................................................... 122 1. Wprowadzenie .......................................................................... 122 2. Sposoby prywatyzacji skomercjalizowanych szpitali ....................... 123 3. Akcje i obligacje jako papiery wartościowe emitowane przez spółki prowadzące skomercjalizowane szpitale ..................... 126 3.1. Akcje ................................................................................ 126 3.2. Obligacje ........................................................................... 131 3.2.1. charakterystyka obligacji – podstawowe regulacje ......... 131 3.2.2. Wykorzystanie obligacji dla pozyskiwania środków finansowych przez spółki prowadzące skomercjalizowane szpitale ......................................... 134 8 SpiS treści Rozdział 8 Postępowanie upadłościowe i naprawcze wobec skomercjalizowanych szpitali – zagadnienia ogólne .............................................................. 137 1. Zdolność upadłościowa i naprawcza skomercjalizowanego szpitala jako skutek jego przekształcenia w spółkę .................................... 137 2. pojęcie prawa upadłościowego i naprawczego oraz rodzaje postępowań upadłościowych ....................................................... 141 2.1. prawo upadłościowe i naprawcze – pojęcie i źródła ................. 141 2.2. rodzaje postępowań uregulowanych w ustawie – prawo upadłościowe i naprawcze .................................................... 142 Rozdział 9 Podstawy ogłoszenia upadłości i wszczęcie postępowania upadłościowego ... 149 1. podstawy ogłoszenia upadłości .................................................... 149 2. Wszczęcie postępowania upadłościowego wobec skomercjalizowanego szpitala ...................................................... 152 2.1. Wniosek o ogłoszenie upadłości. Sąd prowadzący postępowanie ..................................................................... 152 2.2. podmioty uprawnione do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości skomercjalizowanego szpitala ................................ 153 2.3. treść wniosku o ogłoszenie upadłości ................................... 155 3. postępowanie zabezpieczające majątek dłużnika ........................... 159 4. postanowienie sądu w przedmiocie ogłoszenia upadłości ............... 161 Rozdział 10 Skutki ogłoszenia upadłości skomercjalizowanego szpitala .................... 166 1. Skutki ogłoszenia upadłości – zagadnienia ogólne ......................... 166 2. Masa upadłości ......................................................................... 167 3. Bezskuteczność czynności skomercjalizowanego szpitala dokonanych przed ogłoszeniem jego upadłości .............................. 173 4. Skutki ogłoszenia upadłości dla zobowiązań upadłego skomercjalizowanego szpitala ...................................................... 176 4.1. regulacje ogólne ................................................................ 176 4.2. Skutki ogłoszenia upadłości likwidacyjnej skomercjalizowanego szpitala co do jego zobowiązań ............. 177 4.3. Skutki ogłoszenia upadłości likwidacyjnej dla umów zawartych przez skomercjalizowany szpital ............................ 179 4.4. Skutki ogłoszenia upadłości układowej skomercjalizowanego szpitala co do jego zobowiązań i zawartych umów .................. 186 4.5. Dopuszczalność potrącania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym ................................................................... 187 SpiS treści 9 5. Skutki ogłoszenia upadłości skomercjalizowanego szpitala dla prowadzonych w stosunku do niego postępowań sądowych i administracyjnych .................................................................... 188 Rozdział 11 Przebieg upadłości likwidacyjnej skomercjalizowanego szpitala ............. 191 1. Lista wierzytelności ................................................................... 191 2. Likwidacja masy upadłości ......................................................... 194 3. podział funduszów masy upadłości .............................................. 199 3.1. plan podziału funduszów masy upadłości .............................. 199 3.2. Zaspokajanie wierzytelności zabezpieczonych prawami rzeczowymi – prawo odrębności ........................................... 201 3.3. Zaspokajanie pozostałych wierzytelności – podział na kategorie ....................................................................... 203 4. Zakończenie i umorzenie upadłości likwidacyjnej skomercjalizowanego szpitala ...................................................... 205 4.1. Zakończenie upadłości likwidacyjnej skomercjalizowanego szpitala .............................................................................. 205 4.2. Umorzenie upadłości likwidacyjnej skomercjalizowanego szpitala .............................................................................. 208 Rozdział 12 Przebieg upadłości układowej skomercjalizowanego szpitala .................. 209 1. cele upadłości układowej skomercjalizowanego szpitala ................ 209 2. propozycje układowe ................................................................. 211 3. Wierzytelności objęte układem ................................................... 213 4. Głosowanie nad przyjęciem układu przez wierzycieli ..................... 214 5. Zatwierdzenie układu i jego skutki .............................................. 218 6. Zmiana i uchylenie układu .......................................................... 219 Rozdział 13 Postępowanie naprawcze wobec skomercjalizowanego szpitala ............... 221 1. postępowanie naprawcze – zagadnienia ogólne ............................. 221 2. Zdolność naprawcza skomercjalizowanego szpitala ....................... 222 3. Wszczęcie postępowania naprawczego wobec skomercjalizowanego szpitala ...................................................... 224 4. Skutki wszczęcia postępowania naprawczego wobec skomercjalizowanego szpitala ...................................................... 226 5. plan naprawczy .......................................................................... 228 6. przebieg postępowania naprawczego wobec skomercjalizowanych szpitali ...................................................................................... 229 10 SpiS treści 6.1. Ustanowienie nadzorcy sądowego ......................................... 229 6.2. Zgromadzenie wierzycieli i zawarcie układu .......................... 230 6.2.1. Zgromadzenie wierzycieli ........................................... 230 6.2.2. Zawarcie układu ........................................................ 231 6.2.3. Zatwierdzenie układu przez sąd .................................. 233 6.3. Skutki zawarcia układu ....................................................... 235 6.4. Uchylenie układu ................................................................ 235 Rozdział 14 Reklama produktów leczniczych – pojęcie i ogólne zasady prowadzenia ... 237 1. Uwagi wstępne .......................................................................... 237 2. Wyjaśnienie podstawowych pojęć ................................................ 238 2.1. reklama ............................................................................ 238 2.2. produkt leczniczy ............................................................... 240 2.3. podmioty prowadzące reklamę ............................................. 245 3. pojęcie i rodzaje reklamy produktu leczniczego ............................ 247 4. reklama a informacja i sponsorowanie ........................................ 251 5. Zasady prowadzenia reklamy produktów leczniczych .................... 255 6. Nadzór nad przestrzeganiem przepisów w zakresie reklamy ........... 260 7. podsumowanie .......................................................................... 262 Rozdział 15 Charakterystyka wybranych form reklamy produktu leczniczego ........... 264 1. Uwagi wprowadzające ................................................................ 264 2. reklama publiczna i zamknięta ................................................... 265 2.1. reklama kierowana do publicznej wiadomości ....................... 265 2.2. reklama kierowana do profesjonalistów ................................ 273 2.2.1. reguły ogólne ........................................................... 273 2.2.2. Działalność przedstawicieli ......................................... 277 2.2.3. Dostarczanie próbek .................................................. 279 3. reklama pełna i skrócona .......................................................... 282 4. reklama audiowizualna, dźwiękowa i wizualna ............................ 283 5. reklama produktów leczniczych w aptekach ................................. 284 6. reklama produktów leczniczych w telewizji i internecie – wzmianka ............................................................................... 286 7. podsumowanie .......................................................................... 288 Rozdział 16 Reklama produktu leczniczego jako czyn nieuczciwej konkurencji i nieuczciwa praktyka rynkowa ........................................................... 290 1. Zagadnienia wprowadzające ....................................................... 290 SpiS treści 11 2. reklama jako czyn nieuczciwej konkurencji ................................. 291 2.1. reklama sprzeczna z przepisami prawa, dobrymi obyczajami, uchybiająca godności człowieka ............................................ 294 2.2. reklama wprowadzająca w błąd ........................................... 298 2.3. reklama nierzeczowa ......................................................... 299 2.4. reklama uciążliwa .............................................................. 301 3. reklama jako nieuczciwa praktyka rynkowa ................................. 301 3.1. reklama jako praktyka wprowadzająca w błąd ....................... 303 3.2. reklama jako agresywna praktyka rynkowa .......................... 305 4. Odpowiedzialność za nieuczciwą reklamę .................................... 305 5. podsumowanie .......................................................................... 308 Rozdział 17 Zarządzanie skomercjalizowaną placówką służby zdrowia – zagadnienia ogólne .......................................................................... 310 1. Wprowadzenie .......................................................................... 310 2. elementy zarządzania publicznego skomercjalizowanym szpitalem ... 311 3. Zarządzanie strategiczne jako istotny element zarządzania skomercjalizowanym szpitalem .................................................... 320 Rozdział 18 Zarządzanie skomercjalizowaną placówką służby zdrowia – zasoby ludzkie ................................................................................ 331 1. Zarządzanie zasobami ludzkimi w skomercjalizowanym szpitalu .... 331 2. polityka kształtowania zatrudnienia w skomercjalizowanych podmiotach służby zdrowia ......................................................... 339 2.1. istota stosunku pracy. Zatrudnienie klasyczne ....................... 339 2.2. etaty rezydenckie ............................................................... 342 2.3. elastyczne formy zatrudnienia w skomercjalizowanych placówkach służby zdrowia .................................................. 343 2.3.1. pozapracownicze zatrudnienie na podstawie umów cywilnoprawnych ....................................................... 345 2.3.2. Umowy nienazwane ................................................... 348 3. czas pracy w skomercjalizowanym szpitalu ................................... 355 3.1. regulacje czasu pracy w Unii europejskiej ............................ 355 Rozdział 19 Zarządzanie skomercjalizowaną placówką służby zdrowia – wybrane zagadnienia szczegółowe .................................................................... 361 1. partnerstwo publiczno-prywatne ................................................. 361 2. Outsourcing – szansa dla skomercjalizowanego szpitala ................. 363 3. procedura kontraktowania świadczeń z NFZ ................................ 364 12 SpiS treści podsumowanie .................................................................................. 367 Bibliografia ....................................................................................... 371 Materiały źródłowe ............................................................................ 387 indeks rzeczowy ................................................................................ 393 WyKAZ SKrótóW 13 WYKAZ SKRÓTÓW Akty prawne – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlo- wych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) – ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – prawo upadłościowe i na- prawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361) – rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 listopada 2008 r. w sprawie reklamy produktów leczniczych (Dz. U. Nr 210, poz. 1327) – rozporządzenie Ministra Skarbu państwa z dnia 22 grudnia 2011 r. w sprawie określenia ramowego wzoru aktu prze- kształcenia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej w spółkę kapitałową (Dz. U. z 2012 r., poz. 44) – ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654) – ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o obligacjach (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 120, poz. 1300 z późn. zm.) – ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nie- uczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206 z późn. zm.) – ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności go- spodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 z późn. zm.) – ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 z późn. zm.) k.c. k.p. k.s.h. p.u.n. r.r.p.l. r.r.w.a.p. u.d.l. u.o. u.p.n.p.r. u.s.d.g. u.z.n.k. 14 WyKAZ SKrótóW Inne chpL Dz. U. Dz. Urz. We/Ue – charakterystyka produktu Leczniczego – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy Wspólnot europejskich/Unii europej- eFtA GiF j.s.t. Krrit KrS MOp NFZ NiK OSp OSNc SN SpZOZ tSUe UOKK skiej – europejskie porozumienie o Wolnym Handlu – Główny inspektor Farmaceutyczny – jednostka samorządu terytorialnego – Krajowa rada radiofonii i telewizji – Krajowy rejestr Sądowy – Międzynarodowa Organizacja pracy – Narodowy Fundusz Zdrowia – Najwyższa izba Kontroli – Orzecznictwo Sądów polskich – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. izba cywilna – Sąd Najwyższy – Samodzielny publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej – trybunał Sprawiedliwości Unii europejskiej (dawniej euro- pejski trybunał Sprawiedliwości, etS) – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów WStęp 15 WSTĘP W związku z wejściem w życie dnia 1 lipca 2011 r. ustawy o działalności leczniczej, zawierającej przepisy umożliwiające (a w praktyce nierzadko wręcz wymuszające) bezpośrednie przekształcanie prowadzących szpitale SpZOZ-ów w spółki kapitałowe prawa handlowego1 (czyli ich komercjali- zację), w ciągu najbliższych kilku lat można spodziewać się fali masowej komercjalizacji szpitali publicznych. Duże, niesłabnące zainteresowanie zagadnieniami związanymi z refor- mą polskiej służby zdrowia, w szczególności problematyką przekształceń SpZOZ-ów w spółki kapitałowe, oraz pozytywne przyjęcie przez czytelni- ków monografii Komercjalizacja szpitali i jej skutki w świetle przepisów polskie- go prawa gospodarczego2 skłoniły nas do rozszerzenia i pogłębienia poruszo- nej w niej problematyki w ramach niniejszego opracowania. Uwzględniając postulaty zgłaszane przez czytelników powyższej monografii i uczestników szkoleń, uzupełniliśmy zakres omawianych zagadnień o problematykę będą- cą najczęściej przedmiotem ich zainteresowania, tj. zarządzanie skomercja- lizowaną placówką służby zdrowia, reklamę usług medycznych, ewentualną prywatyzację skomercjalizowanego szpitala i emisję przez prowadzącą taki szpital spółkę papierów wartościowych – akcji lub obligacji. celem niniejszej publikacji jest zatem dostarczenie w przystępny sposób podstawowej wie- dzy dotyczącej wybranych aspektów funkcjonowania skomercjalizowanego szpitala w obrocie gospodarczym. W pierwszej kolejności zostanie przedstawione samo pojęcie komer- cjalizacji, dalej podstawowe pojęcia stosowane przez ustawę o działalności leczniczej, a także wprowadzone przez tę ustawę mechanizmy skłaniające podmioty tworzące do przekształcania szpitali w spółki kapitałowe oraz podstawowe skutki komercjalizacji szpitali. Następnie omówione zostaną regulacje kodeksu spółek handlowych dotyczące spółek kapitałowych, czyli 1 M. Dercz, t. rek, Ustawa o działalności leczniczej. Komentarz, Warszawa 2012, s. 266. 2 p. Horosz, Komercjalizacja szpitali i jej skutki w świetle przepisów polskiego prawa gospodarczego, Warszawa 2011. 16 WStęp spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjnej jako spółek wy- korzystywanych w procesie komercjalizacji szpitali w oparciu o przepisy ustawy o działalności leczniczej. W dalszej części poruszone zostaną wy- brane zagadnienia związane z kwestią ewentualnych przekształceń własnoś- ciowych skomercjalizowanego szpitala, czyli jego częściowej lub całkowitej prywatyzacji, w powiązaniu z problematyką ewentualnego pozyskiwania przez spółkę prowadzącą skomercjalizowany szpital dodatkowych środków finansowych poprzez emisję papierów wartościowych – akcji lub obligacji. W związku z uzyskaniem przez skomercjalizowane szpitale tzw. zdolno- ści upadłościowej – co powoduje, że wobec skomercjalizowanego szpitala może być wszczęte postępowanie upadłościowe – w kolejnej części omówione zostaną podstawowe regulacje ustawy – prawo upadłościowe i naprawcze. W kolejnej części pracy uznaliśmy również za wskazane omówienie regulacji dotyczących reklamy produktów leczniczych oraz ewentualnie związanych z działalnością leczniczą czynów nieuczciwej konkurencji i nieuczciwych praktyk rynkowych. Końcowa część opracowania zawiera podstawowe za- gadnienia związane z zarządzaniem skomercjalizowanym szpitalem na tle problematyki zarządzania niepubliczną placówką ochrony zdrowia. Na poziomie systemowym działanie polegające na przekształcaniu szpi- tali działających jako samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SpZOZ-y) w spółki prawa handlowego było niejednokrotnie przedstawia- ne jako optymalne rozwiązanie problemów polskiej służby zdrowia3. Zmiana formy własności (z publicznej na prywatną) miałaby pociągać za sobą ich sprawniejsze zarządzanie, większą aktywność na rynku i dynamikę rozwoju4. Należy zgodzić się ze stwierdzeniem, że przekształcenie szpitala w spółkę prawa handlowego jest rozwiązaniem eliminującym większość barier ist- niejących w strukturze SpZOZ-u5. trzeba jednak zwrócić także uwagę na związane z tym nowe zagrożenia – z upadłością takiej spółki na czele. Zmiana statusu prawnego szpitala – z publicznego zakładu opieki zdro- wotnej na spółkę kapitałową (i tym samym nabycie zdolności upadłościo- 3 por. m.in. J. rój, Forma organizacyjno-prawna a gospodarka finansowa szpitala (w:) Komercja- lizacja i prywatyzacja ZOZ. Kluczowe warunki osiągnięcia sukcesu, red. M. Węgrzyn, D. Wasilewski, Wrocław 2006, s. 55; M. Milczarek, Warunki ekonomiczno-finansowe działalności i rozwoju szpitali. Per- spektywy i niezbędne działania, polityka zdrowotna 2005, t. 3, s. 67–68. 4 tak M. Węgrzyn, Komercjalizacja i prywatyzacja placówek ochrony zdrowia w Polsce a globalny rynek usług medycznych (w:) Komercjalizacja i prywatyzacja…, s. 16. 5 por. M. Kachniarz, Komercjalizacja samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, War- szawa 2008, s. 132. WStęp 17 wej) – postawi jego kadrę zarządzającą w zupełnie nowej sytuacji i będzie wymagała zdobycia nowej wiedzy odnośnie do funkcjonowania skomercja- lizowanego szpitala w warunkach i na zasadach gospodarki rynkowej – za- równo w zakresie prawa gospodarczego, jak i prawa reklamy oraz podstaw zarządzania. prowadzenie szpitala przez przedsiębiorcę – spółkę kapitałową, a nie przez SpZOZ, może skutkować, jak zaznaczono, powstaniem nowych zagrożeń, ale z drugiej strony komercjalizacja szpitala może otworzyć przed nim – i osobami nim zarządzającymi – nowe perspektywy, w tym również możliwość pozyskiwania środków poprzez emisję akcji lub obligacji. Mono- grafia uwzględnia stan prawny na 1 lipca 2012 r. Autorzy 1. pOJęcie KOMercJALiZAcJi SZpitALi 19 Rozdział 1 ZAGADNIENIA OGÓLNE 1. Pojęcie komercjalizacji szpitali W środowisku medycznym, jak również w opinii publicznej określe- nie „komercjalizacja szpitali” często odbierane jest negatywne. Wynika to z faktu, że jest ona częstokroć utożsamiana z prywatyzacją szpitali, jak również postrzegana jako pierwszy krok do wprowadzenia powszechnej odpłatności za świadczenia zdrowotne, w szczególności na szczeblu szpi- talnym. częste są obawy, że skomercjalizowane szpitale będą kierowały się wyłącznie rachunkiem ekonomicznym, a nie dobrem pacjenta, koncen- trując się głównie na zabiegach z ich punktu widzenia opłacalnych. Ko- mercjalizacja bywa zatem w wielu środowiskach postrzegana przez aspekt „komercyjności”, utożsamiany z reguły z odpłatnością za świadczone usługi medyczne6. istotnie, w szerokim znaczeniu pojęcia „komercjalizacja” używa się nie- kiedy na określenie działań zmierzających do uzyskania korzyści ekono- miczno-gospodarczych w obszarach, które same w sobie nie mają charakte- ru zarobkowego. Należy jednak zaznaczyć, że w przypadku komercjalizacji szpitali w trybie przewidzianym w ustawie o działalności leczniczej pojęcie to musi być używane w węższym znaczeniu, przyjętym na gruncie polskie- go prawa gospodarczego, oznaczającym jedynie przekształcenie podmiotu publicznego w spółkę, ale bez zmiany jej struktury właścicielskiej7. pojęcie komercjalizacji w tym węższym znaczeniu ustalone zostało przez przepisy ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji8. Według jej przepi- sów, w odniesieniu do przedsiębiorstw państwowych, przez komercjalizację rozumiany jest proces przekształcenia takiego przedsiębiorstwa w spółkę 6 por. M. Kachniarz, Komercjalizacja…, s. 127. 7 por. p. Horosz, Komercjalizacja szpitali…, s. 26–26. 8 Ustawa z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 z późn. zm.). 20 rOZDZiAŁ 1. ZAGADNieNiA OGóLNe prawa handlowego9. W przeciwieństwie do prywatyzacji nie oznacza ona zatem (w rozumieniu powyższej ustawy) zmiany właściciela komercjalizo- wanego przedsiębiorstwa (którym pozostaje nadal Skarb państwa), lecz je- dynie zmianę formy organizacyjno-prawnej, w której będzie ono działać10 – z przedsiębiorstwa państwowego na jednoosobową spółkę Skarbu państwa. Następstwem komercjalizacji może oczywiście być również – i z reguły jest – prywatyzacja, poprzez sprzedaż udziałów lub akcji takiej spółki podmio- tom prywatnym, ale nie musi ona nastąpić. Obecnie przyjmuje się, że komercjalizacja może dotyczyć nie tylko przed- siębiorstw państwowych, ale również innych państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych, które na mocy obowiązujących przepisów prawa mogą zostać przekształcone w spółkę prawa handlowego. W rozumieniu prawa administracyjnego komercjalizacja poprzez tworzenie funduszów ce- lowych, różnego rodzaju agencji i wyspecjalizowanych urzędów centralnych może obejmować również zadania publiczne wewnątrz sektora publiczne- go11. W ślad za terminologią utrwaloną na gruncie ustawy o komercjaliza- cji i prywatyzacji w stosunku do przedsiębiorstw państwowych pojęciem komercjalizacji obejmuje się zatem w polskim prawie również inne przy- padki przekształcenia podmiotu publicznego w spółkę prawa handlowego, przy zachowaniu dotychczasowej struktury właścicielskiej. W tym właśnie znaczeniu pojęcie komercjalizacji należy odnieść do rozwiązań zawartych w przepisach ustawy o działalności leczniczej przewidujących między inny- mi możliwość bezpośredniego przekształcenia (z zachowaniem określonej w ustawie procedury) samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej w spółkę prawa handlowego. przekształcenie takie, zgodnie z terminologią stosowaną w ustawie o komercjalizacji i prywatyzacji, określić można jako komercjalizację danego SpZOZ-u. Należy przy tym zwrócić uwagę, że re- gulacje zawarte w ustawie o działalności leczniczej dopuszczają wykorzysta- nie w tym procesie wyłącznie spółek kapitałowych12 (spółki z ograniczoną 9 Zob. bliżej D. Kostecka, Pojęcie komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych, przegląd Usta- wodawstwa Gospodarczego 2002, nr 5, s. 21 i n. por. także K. Kruczalak, Zarys prawa handlowego, Warszawa 2002, s. 233. 10 por. D. Szafrański, Prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych (w:) Prawo gospodarcze. Zagadnie- nia administracyjnoprawne, red. M. Wierzbowski, M. Wyrzykowski, Warszawa 2003, s. 230–231; J. Kufel, W. Siuda, Prawo gospodarcze dla ekonomistów, poznań 2000, s. 89. 11 Zob. S. Najnigier, Administracja czy biznes (w:) Administracja publiczna. Wyzwania w dobie in- tegracji europejskiej, red. J. czaputowicz, Warszawa 2008, s. 167–170. 12 M. Dercz, t. rek, Ustawa o działalności…, s. 267. 1. pOJęcie KOMercJALiZAcJi SZpitALi 21 odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej). Przez komercjalizację SPZOZ-u w myśl przepisów ustawy o działalności leczniczej należy zatem rozumieć jego przekształcenie w spółkę kapitałową. Ustawa o działalności leczniczej nie wprowadza odrębnej procedury komercjalizacji szpitali w stosunku do innych SpZOZ-ów. Należy jednak zwrócić uwagę, że proces komercjalizacji, rozumianej jako przekształca- nie podmiotów prywatnych w spółki prawa handlowego, objął już niemal całość placówek podstawowej opieki zdrowotnej (z reguły zostały one rów- nież sprywatyzowane). Natomiast w przypadku szpitali większość z nich funkcjonuje nadal jako podmioty publiczne – samodzielne publiczne za- kłady opieki zdrowotnej. co prawda część z nich została już przez pod- mioty tworzące (z reguły jednostki samorządu terytorialnego) „przekształ- cona” w spółki handlowe13 w wyniku wieloletniego procesu, który może być określany jako „pełzająca komercjalizacja”14, jednakże było ich zbyt mało, by w zasadniczy sposób zmienić strukturę polskiego lecznictwa szpi- talnego. trzeba również zwrócić uwagę, że szpitale należą do szczególnej kategorii zakładów opieki zdrowotnej, których podstawowa działalność skierowana jest do osób wymagających całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych15. Dlatego też rozmiar ich działalności z reguły jest znacząco większy niż innych placówek ochrony zdrowia, a ich funk- cjonowanie – a także kwestia przekształcenia w spółki prawa handlowego – budzi najżywsze zainteresowanie mediów i społeczeństwa. celowe jest zatem rozpatrywanie przepisów ustawy o działalności leczniczej umożli- wiających komercjalizację SpZOZ-ów głównie w odniesieniu do kwestii przekształcenia w spółki prawa handlowego publicznych szpitali. Z tych też względów celowe jest wprowadzenie pojęcia „komercjalizacja szpitala” jako wygodnego skrótu myślowego na określenie procesu przekształcenia szpitalnego SpZOZ-u w spółkę prawa handlowego (przy czym, jak już wspomniano, musi to być spółka kapitałowa). 13 Nie było to przy tym bezpośrednie przekształcenie SpZOZ-u w spółkę prawa handlowego, gdyż obowiązujące wówczas przepisy nie przewidywały takiej możliwości, lecz tzw. przekształcenie przez likwidację – a więc likwidacja danego SpZOZ-u i założenie nowej spółki komunalnej, przejmującej kontrakt z NFZ-em – por. bliżej M. Kachniarz, Komercjalizacja samodzielnego…, s. 140 i n. Zob. także A. Sieńko, Prawo ochrony zdrowia, Warszawa 2006, s. 108–115. 14 por. p. Horosz, Komercjalizacja szpitali…, s. 33 i n. 15 Zob. M. Dercz (w:) M. Dercz, t. rek, Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej. Komentarz, War- szawa 2010, s. 28. 22 rOZDZiAŁ 1. ZAGADNieNiA OGóLNe Pod pojęciem komercjalizacji szpitali należy zatem rozumieć proces po- legający na przekształcaniu szpitali będących samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej w kapitałowe spółki prawa handlowego, przy zachowaniu dotychczasowej struktury właścicielskiej. powstała w procesie komercjalizacji szpitala spółka z o.o. lub akcyjna pozostaje zatem początko- wo jednoosobową spółką podmiotu publicznego – odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego (najczęściej, ze względu na największą liczbę na- leżących do samorządów szpitali), uczelni medycznej (w razie przekształce- nia szpitala klinicznego) lub Skarbu państwa. Należy podkreślić, że przepi- sy ustawy o działalności leczniczej nie wiążą komercjalizacji szpitala z jego prywatyzacją. Jest to zatem w założeniach twórców ustawy komercjaliza- cja „nieprywatyzacyjna”, w której podmiot publiczny (z reguły jednostka samorządu terytorialnego) zachowuje pełną kontrolę nad spółką powstałą w wyniku przekształcenia danego SpZOZ-u16. Zaznaczyć należy jednak, że ustawa o działalności leczniczej – z wyjąt- kiem szpitali klinicznych – nie zawiera żadnych regulacji uniemożliwiających następnie dokonanie prywatyzacji takiej spółki. Jej przepisy nie zakazują póź- niejszej sprzedaży przez j.s.t. będącą właścicielem prowadzącej szpital spółki części lub nawet całości swoich udziałów lub akcji tej spółki. Jedynie w przy- padku podmiotów leczniczych prowadzących szpitalną działalność leczniczą w formie utworzonych i prowadzonych przez uczelnie medyczne spółek kapi- tałowych (a zatem w przypadku szpitali klinicznych) ograniczenia takie wpro- wadza art. 6 ust. 7 u.d.l., zgodnie z którym wartość nominalna udziałów lub akcji należących łącznie do uczelni medycznej nie może stanowić mniej niż 51 kapitału zakładowego takiej spółki. ponadto z art. 6 ust. 7 u.d.l. wynika, że udziały lub akcje w spółkach kapitałowych prowadzących szpitale klinicz- ne, poza uczelniami medycznymi, może posiadać wyłącznie Skarb państwa, j.s.t. oraz jednoosobowe spółki Skarbu państwa o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa. O ile zatem skomercjalizowane szpitale kliniczne zo- stały zabezpieczone przed prywatyzacją, o tyle nie jest ona wykluczona jako dalszy skutek komercjalizacji w przypadku pozostałych szpitali – zwłaszcza należących do j.s.t.17 Z dużą dozą prawdopodobieństwa można też przyjąć, że przynajmniej w przypadku części z nich prywatyzacja w przyszłości nastąpi, toteż kwestia ta poruszana będzie również w dalszych rozdziałach. 16 por. Z. Kubot, Rodzaje komercjalizacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej, prawo i Medy- cyna 2009, nr 1, s. 10. 17 p. Horosz, Komercjalizacja szpitali…, s. 26–27. 2. SKOMercJALiZOWANe SZpitALe JAKO prZeDSięBiOrcy… 23 Wskazać należy także na brak w przepisach ustawy o działalności lecz- niczej regulacji zabezpieczających przed przekształceniem skomercjalizo- wanego SpZOZ-u w placówkę w pełni komercyjną, której celem działania jest zysk. pojawiają się wręcz głosy, że przekształcenie SpZOZ-u w spółkę kapitałową powoduje unicestwienie niekomercyjnego świadczeniodawcy18, prowadząc do generalnego komercyjnego celu działania takich podmiotów19 (choć w doktrynie wskazuje się również na teoretyczną możliwość komer- cyjnego udzielania świadczeń zdrowotnych przez SpZOZ-y20). Zagrożenie, że założona przez twórców ustawy o działalności leczniczej komercjalizacja SpZOZ-ów będzie w dalszej perspektywie skutkować skomercjalizowaniem samych świadczeń zdrowotnych i ograniczeniem ich dostępności, należy uznać za realne, ponieważ, jak to zostanie niżej wykazane, przekształcenie SpZOZ-u w spółkę kapitałową w oparciu o przepisy ustawy o działalności leczniczej powoduje równocześnie jego przekształcenie w przedsiębiorcę, a zatem podmiot prowadzący działalność gospodarczą. 2. Skomercjalizowane szpitale jako przedsiębiorcy prowadzący działalność leczniczą 2.1. Pojęcie skomercjalizowanego szpitala Zastosowanie pojęcia „komercjalizacja szpitala” na określenie procesu polegającego na przekształceniu publicznego szpitala w spółkę kapitałową determinuje również zakres kluczowego dla dalszych rozważań pojęcia sko- mercjalizowanego szpitala. Określenie „skomercjalizowany szpital” oznacza w niniejszej monografii szpital, który został przekształcony w spółkę prawa handlowego w oparciu o przepisy zawarte w ustawie o działalności leczni- czej. przepisy te, jak już zaznaczono, przewidują przekształcanie SpZOZ-ów jedynie w spółki kapitałowe. pojęcie skomercjalizowanego szpitala zostanie 18 Z. Kubot, Status samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej a komercyjne usługi me- dyczne, prawo i Medycyna 2010, nr 2, s. 22. 19 Z. Kubot, Komercyjne usługi medyczne samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (Odpowiedź na polemikę Ministerstwa Zdrowia), prawo i Medycyna 2010, nr 4, s. 21. 20 Zob. bliżej Z. Kubot, Opłaty za świadczenia zdrowotne udzielane przez samodzielne publiczne za- kłady opieki zdrowotnej, prawo i Medycyna 2011, nr 3, s. 5–20; p. Brzezicki, Prawne aspekty komercyjnej działalności SPZOZ-u ze szczególnym uwzględnieniem problematyki świadczeń okołomedycznych, prawo i Medycyna 2011, nr 4, s. 35–50; tenże, Status samodzielnego…, s. 5–24. 24 rOZDZiAŁ 1. ZAGADNieNiA OGóLNe zatem w treści niniejszej monografii ograniczone do publicznych szpitali przekształconych w spółkę kapitałową w trybie przewidzianym w przepi- sach ustawy o działalności leczniczej. Ze względu na fakt, że w przypadku największej liczby publicznych szpitali podmiotami tworzącymi są jednostki samorządu terytorialnego, a zatem szpitale takie będą najczęściej podlegać komercjalizacji, najwięcej uwagi poświęcimy tego typu podmiotom. Należy jednak pamiętać, że pojęcie skomercjalizowanego szpitala obejmuje rów- nież przekształcone w spółki kapitałowe szpitale, dla których podmiotami tworzącymi były inne jednostki publiczne – na przykład uczelnie medyczne w przypadku szpitali klinicznych. poza zakresem zawartych w monografii rozważań pozostaną natomiast szpitale „przekształcone” w spółki w procesie „pełzającej komercjalizacji” przed wejściem w życie ustawy o działalności leczniczej (także w przypadku gdy zostały przekształcone w ramach tzw. rządowego „planu B”). Z zakresu zawartych w monografii rozważań należy również oczywiście wyłączyć szpi- tale prowadzone przez spółki, które zostały nowo założone (zarówno przed, jak i po wejściu w życie ustawy o działalności leczniczej), a nie powstały w wyniku przekształcenia w nie SpZOZ-ów. Nie ma przy tym znaczenia, jaką mają strukturę właścicielską (spółka prowadząca taki szpital może być również jednoosobową spółką j.s.t.), lecz fakt, że nie powstały w wyniku komercjalizacji istniejącego SpZOZ-u w trybie przewidzianym przepisami ustawy o działalności leczniczej. 2.2. Pojęcie przedsiębiorcy i działalności gospodarczej Na gruncie prawa gospodarczego legalną definicję pojęcia przedsię- biorcy, do której odwołuje się także w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.l., zawiera art. 4 u.s.d.g., zgodnie z którym przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Wśród przedsiębiorców będących osobami praw- nymi najczęściej spotykane obecnie są spółki kapitałowe: z ograniczoną od- powiedzialnością i akcyjna, a wśród przedsiębiorców – jednostek organiza- cyjnych niebędących osobami prawnymi, posiadającymi jednak zdolność 2. SKOMercJALiZOWANe SZpitALe JAKO prZeDSięBiOrcy… 25 prawną – handlowe spółki osobowe (jawna, partnerska, komandytowa, komandytowo-akcyjna). Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że przedsiębiorca, prowadząc działalność gospodarczą w swoim imieniu, wykonuje ją zarazem na swój ra- chunek, a zatem i na swoją odpowiedzialność – za powstające zobowiązania ponosi odpowiedzialność prawną całym swoim majątkiem21. przedsiębior- ca zatem co do zasady musi kierować się w swoich działaniach rachunkiem ekonomicznym. Z pojęciem przedsiębiorcy nierozerwalnie związane jest pojęcie działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 2 u.s.d.g. jest nią zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwa- nie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność za- wodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność gospodarcza charakteryzuje się zatem równocześnie trzema następującymi cechami: 1) jest działalnością mającą charakter zarobkowy – a więc prowadzona jest w celu osiągnięcia zysku. podkreślić należy, że zarobkowy charak- ter działalności gospodarczej nie oznacza, iż działalność taka zawsze musi przynosić zysk. Zarobkowość oznacza w tym przypadku zamiar podmiotu działalność tę podejmującego, który spodziewa się osiągnię- cia zysku, choć w praktyce działalność jego wbrew przewidywaniom może przynieść stratę (gdyż na przykład źle rozpoznał popyt na dany towar). charakter zarobkowy jest przy tym najważniejszą cechą danej działalności, wskazującą, że jest ona działalnością gospodarczą. Dzia- łania niemające charakteru zarobkowego nie mieszczą się natomiast w pojęciu działalności gospodarczej; 2) jest działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany; 3) jest działalnością prowadzoną w sposób ciągły – owe zorganizowane działania prowadzone w celu osiągnięcia zysku nie są zatem jednora- zowe, lecz cechuje je pewna powtarzalność. pojęcia „przedsiębiorca” nie należy natomiast utożsamiać z pojęciem „przedsiębiorstwo”. Zgodnie z art. 551 k.c., do którego odwołuje się rów- nież ustawa o działalności leczniczej w art. 2 ust. 1 pkt 8, przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej, obejmującym 21 p. Horosz (red.), J.A. Antoniuk, Prawne podstawy przedsiębiorczości, Warszawa 2009, s. 34. 26 rOZDZiAŁ 1. ZAGADNieNiA OGóLNe w szczególności składniki wymienione w tym przepisie. Jeżeli zatem przed- siębiorca jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, to przed- siębiorstwo nie jest podmiotem, lecz tylko zespołem składników, za pomocą których prowadzi on tę działalność. 2.3. Szpital jako przedsiębiorca? Komercjalizacja szpitala skutkuje nie tylko tym, że podmiotem prowa- dzącym działalność leczniczą nie będzie już SpZOZ, lecz spółka kapitało- wa. Jak to już zaznaczono, skutkiem przekształcenia SpZOZ-u w spółkę kapitałową jest fundamentalna zmiana, która musi wpłynąć na całą filozofię jego działania. przepisy ustawy o działalności leczniczej wskazują mianowi- cie, że spółka, która powstała w wyniku komercjalizacji, jest przedsiębior- cą – podmiotem prowadzącym w swoim imieniu działalność gospodarczą (przedsiębiorcą natomiast nie był SpZOZ). Kwestia ta wymaga nieco szer- szego, przeprowadzonego w dalszej części rozdziału omówienia – przepisy ustawy o działalności leczniczej nie stanowią bowiem wprost, że prowadzą- ca skomercjalizowany szpital spółka jest zawsze przedsiębiorcą, ale analiza zawartych w niej regulacji uprawnia do takiego wniosku. W tym miejscu wskazać należy, że zmiana taka jest niezmiernie istotna i może pociągać za sobą skutki niekorzystne dla pacjentów. przecież zakłady opieki zdrowotnej wyróżniają się specyficznym charakterem wykonywanych usług i społeczną funkcją, które często są sprzeczne z zasadami rachunku ekonomicznego22. Dla przedsiębiorców chcących działać efektywnie w obro- cie gospodarczym rachunek ekonomiczny musi stać się prędzej czy później czynnikiem decydującym. W przypadku zatem gdy działalność lecznicza prowadzona będzie w formie powstałej w wyniku komercjalizacji szpitala – będącej przedsiębiorcą – spółki kapitałowej, istnieje realne zagrożenie, że osoby nią kierujące staną prędzej czy później przed niełatwym dylema- tem, czy kierować się rachunkiem ekonomicznym czy dobrem pacjentów. Nie można niestety wykluczyć możliwości zaistnienia sytuacji, w których skomercjalizowany szpital będzie koncentrował się jedynie na zabiegach wysoko wycenianych przez NFZ lub wręcz odpłatnych. 22 K. Burda -świerz, Rozwój kapitału ludzkiego jako strategii działania nowoczesnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (w:) Nowoczesna administracja publiczna, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego 2009, Ekonomiczne problemy usług, z. 45, s. 85. 2. SKOMercJALiZOWANe SZpitALe JAKO prZeDSięBiOrcy… 27 pamiętać należy, że szpitale ze względu na swój rozmiar oraz rodzaj i zakres prowadzonej działalności generują zobowiązania, które często przewyższają środki uzyskiwane przez nie z NFZ. Skomercjalizowane szpitale mogą znaleźć się przy tym w szczególnie trudnej sytuacji, gdyż w przeciwieństwie do SpZOZ-ów będzie możliwe wszczęcie w stosunku do nich postępowania upadłościowego. W rezultacie nie można wykluczyć sce- nariusza, w którym niektóre skomercjalizowane szpitale mogą całkowicie rezygnować z zawarcia z NFZ-em kontraktu na świadczenia powszechnej opieki zdrowotnej i zdecydować się wyłącznie na świadczenia odpłatne na zasadach komercyjnych. Jeszcze bardziej realne jest niebezpieczeństwo, że skomercjalizowany szpital, pomimo zawarcia kontraktu z NFZ-em, w prak- tyce będzie traktował priorytetowo zabiegi wykonywane odpłatnie, na zasa- dach komercyjnych – jak każdy przedsiębiorca, dla którego liczy się przede wszystkim zysk. W tym miejscu należy jednak odpowiedzieć na pytanie, z czego wyni- ka stwierdzenie, że skutkiem komercjalizacji będzie zmiana statusu szpi- tala z podmiotu niebędącego przedsiębiorcą na przedsiębiorcę. pytanie to jest tym bardziej uzasadnione, że jak będzie to dalej zaznaczone, spółka z o.o. i spółka akcyjna mogą być powoływane w każdym celu prawnie do- puszczalnym, a nie tylko w celu prowadzenia działalności gospodarczej. Możliwe jest zatem istnienie tych spółek jako podmiotów typu non profit, niebędących przedsiębiorcami. Dlaczego zatem spółka kapitałowa powstała w procesie komercjalizacji szpitala miałaby być przedsiębiorcą? Odpowiedź wymaga przywołania zawartych w ustawie o działalności leczniczej definicji działalności leczniczej i podmiotu leczniczego. 2.4. Pojęcie działalności leczniczej i podmiotu leczniczego Definicję działalności leczniczej zawiera art. 3 u.d.l. Zgodnie z jego ust. 1 działalność lecznicza polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych. ponad- to z mocy art. 3 ust. 2 u.d.l. działalność lecznicza może polegać również na promocji zdrowia lub realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w po- wiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia, w tym wdrażaniem nowych technologii medycznych oraz metod leczenia. Z brzmienia art. 3 u.d.l. wynika zatem, że głównym wyznacznikiem prowadzenia działalności leczniczej jest udzielanie świadczeń zdrowotnych. 28 rOZDZiAŁ 1. ZAGADNieNiA OGóLNe Dla właściwego wyjaśnienia pojęcia działalności leczniczej konieczne jest więc odwołanie się do definicji świadczeń zdrowotnych, zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 10 u.d.l. Są nimi działania służące zachowaniu, ratowaniu, przy- wracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wyko- nywania. Spośród świadczeń zdrowotnych ustawodawca wyodrębnia i defi- niuje ponadto: świadczenie szpitalne; stacjonarne i całodobowe świadcze- nie zdrowotne inne niż świadczenie szpitalne; ambulatoryjne świadczenia zdrowotne. W związku z wyżej przedstawionym podziałem świadczeń zdrowotnych ustawodawca w art. 8 u.d.l. stwierdza, że rodzajami działalności leczniczej są: 1) stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne: a) szpitalne, b) inne niż szpitalne; 2) ambulatoryjne świadczenia zdrowotne. Zgodnie z art. 3 ust. 2 u.d.l. działalność lecznicza może również pole- gać na promocji zdrowia, przez którą ustawodawca zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 7 u.d.l. rozumie działania umożliwiające poszczególnym osobom i spo- łeczności zwiększenie kontroli nad czynnikami warunkującymi stan zdrowia i przez to jego poprawę, promowanie zdrowego stylu życia oraz środowisko- wych i indywidualnych czynników sprzyjających zdrowiu. Do działalności tej zaliczana jest również realizacja zadań dydaktycznych i badawczych, w tym wdrażanie nowych technologii medycznych oraz metod leczenia, ale jak to wynika z brzmienia art. 3 ust. 2 u.d.l., działania takie są działalnością lecz- niczą tylko wtedy, gdy występują w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia. podkreślić należy, że zgodnie z art. 16 ust. 1 u.d.l. działalność lecz- nicza jest działalnością regulowaną w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, co sugeruje, że przepis ten uznaje ją za działalność gospodarczą. Z pojęciem działalności leczniczej powiązane jest ściśle pojęcie podmio- tu wykonującego działalność leczniczą, obejmujące zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 5 u.d.l. dwie grupy podmiotów: podmioty lecznicze i praktyki zawodowe, o których mowa w art. 5 u.d.l., czyli praktyki lekarskie i praktyki pielęgnia- rek. Z art. 5 u.d.l. wynika przy tym, że praktyki lekarskie i praktyki pielęg- niarek mogą być prowadzone jedynie w formie indywidualnej działalności gospodarczej, spółki cywilnej, spółki jawnej albo spółki partnerskiej. Od- 2. SKOMercJALiZOWANe SZpitALe JAKO prZeDSięBiOrcy… 29 mienna sytuacja występuje natomiast w przypadku podmiotów leczniczych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.d.l. podmiotami leczniczymi są23: 1) przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej we wszelkich formach przewidzianych dla wykonywania działalności gospodarczej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, 2) samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 3) jednostki budżetowe, w tym państwowe jednostki budżetowe tworzone i nadzorowane przez Ministra Obrony Narodowej, ministra właściwe- go do spraw wewnętrznych, Ministra Sprawiedliwości lub Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, posiadające w strukturze organizacyjnej ambulatorium, ambulatorium z izbą chorych lub lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, 4) instytuty badawcze, o których mowa w art. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych24, 5) fundacje i stowarzyszenia, których celem statutowym jest wykonywanie zadań w zakresie ochrony zdrowia i których statut dopuszcza prowadze- nie działalności leczniczej, 6) kościoły, kościelne osoby prawne lub związki wyznaniowe – w zakresie, w jakim wykonują działalność leczniczą. ponieważ, jak zaznaczono, spółki kapitałowe (jako osoby prawne) są jedną z przewidzianych przez ustawę o swobodzie działalności gospodar- czej form wykonywania działalności gospodarczej, nie ulega wątpliwości, że spółka taka może być jako przedsiębiorca podmiotem leczniczym w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.l. W powyższym wykazie z art. 4 ust. 1 u.d.l., mającym charakter listy zamkniętej, nie są natomiast wymienione spółki kapitałowe nieprowadzące działalności gospodarczej, a zatem niebędące przedsiębior- cami. Nie mieszczą się one również wśród podmiotów wymienionych w po- zostałych punktach ustawy. Należy zatem założyć, że ustawodawca przyjął, iż podmiot leczniczy będący spółką kapitałową jest zarazem przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej – co de facto wyklucza możliwość prowadzenia podmiotu leczniczego w formie spółki kapitałowej non profit. Artykuł 4 ust. 1 u.d.l. wymienia natomiast odrębnie wśród podmiotów leczniczych prowadzących działalność leczniczą przedsiębiorców i SpZOZ-y, które zatem (co wynika również z dalszych przepisów ustawy) nie są uzna- 23 Zob. także A. Fiutak, Prawo w medycynie, wyd. ii, Warszawa 2011, s. 247–248. 24 Dz. U. Nr 96, poz. 618 z późn. zm. 30 rOZDZiAŁ 1. ZAGADNieNiA OGóLNe wane za przedsiębiorców. Komercjalizacja powoduje więc nie tylko zmianę formy podmiotu leczniczego ze SpZOZ-u na spółkę kapitałową, ale również jego zmianę z podmiotu niebędącego przedsiębiorcą, na podmiot, który przedsiębiorcą jest, a zatem musi w swoich działaniach w większym stopniu kierować się rachunkiem ekonomicznym. 3. Podstawowe skutki komercjalizacji szpitala Konieczne jest uzmysłowienie sobie zarówno przez osoby zarządzające szpitalami, jak i przez podmioty tworzące (zwłaszcza jednostki samorządu terytorialnego), że komercjalizacja nie oznacza tylko prostego przemiano- wania SpZOZ-u na spółkę z o.o. (ewentualnie spółkę akcyjną). Oznacza ona zasadniczą zmianę sytuacji ekonomiczno-prawnej takiego podmiotu, która musi pociągać za sobą odpowiednią zmianę w strategii zarządzania przekształconą placówką. Najbardziej widocznym i bezpośrednim skutkiem komercjalizacji jest powstanie w miejsce SpZOZ-u spółki kapitałowej, będącej, jak wykazano wyżej, przedsiębiorcą. Spółka ta poddana jest regulacjom zawartym nie tylko w ustawie o działalności leczniczej, ale również w kodeksie spółek handlo- wych i w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej. Można napotkać stwierdzenia, że szpital prowadzony przez spółkę miałby być zarządzany lepiej niż prowadzony przez SpZOZ i poprzez efektywniejszą gospodarkę środkami finansowymi unikać ujemnego wyniku finansowego25. W prakty- ce jednak efekty komercjalizacji, na co wskazują również wyniki kontroli przeprowadzonych przez Najwyższą izbę Kontroli w wybranych przekształ- conych szpitalach, ujęte w dokumencie NiK Informacja o wynikach kontroli przekształceń własnościowych wybranych szpitali w latach 2006–201026, nie są jak dotąd jednoznaczne. Owszem, istnieją szpitale, w których oddłużenie i przekształcenie w spółkę przyniosło poprawę sytuacji finansowej, istnieją jednak również i takie, w których sytuacja ta po przekształceniu nie uległa poprawie, a wręcz się pogorszyła. Wbrew urzędowemu optymizmowi przed- stawicieli Ministerstwa Zdrowia w realiach obrotu sama w sobie zmiana formy SpZOZ-u na spółkę kapitałową może nie przynieść oczekiwanego 25 por. m.in. J. rój, Forma organizacyjno-prawna…, s. 55–56; B. Bokiej, Korzyści z prywatyzacji SPZOZ – wynik doświadczeń praktycznych (w:) Komercjalizacja i prywatyzacja…, s. 75–77. 26 Nr ewid. 104/2011/p/10/097/KpZ. 3. pODStAWOWe SKUtKi KOMercJALiZAcJi SZpitALA 31 efektu27, jeżeli w ślad za taką zmianą nie zostaną podjęte dalsze kroki pozwa- lające na zbilansowanie działalności przekształconej jednostki28. Wskazują na to również jednoznacznie zawarte w wyżej przywołanym dokumencie ustalenia NiK-u, gdzie w pkt 2 „podsumowanie wyników kontroli”, ppkt 2.1 „Ogólna ocena kontrolowanej działalności” stwierdzono wprost, że „zmia- na formy organizacyjno-prawnej podmiotów udzielających świadczeń zdro- wotnych, w przypadku części kontrolowanych jednostek, nie doprowadziła do zaprzestania generowania strat. Nie poprawiła się również dostępność świadczeń zdrowotnych”29. W dalszej części swojego pokontrolnego rapor- tu NiK wskazuje, że „w pierwszym półroczu 2010 r. tylko cztery spółki, utworzone w miejsce zlikwidowanych SpZOZ, uzyskały dodatni wynik fi- nansowy, natomiast pozostałe osiem poniosło straty. W większości kontro- lowanych podmiotów nie osiągnięto więc podstawowego celu przekształceń – powstrzymania generowania strat i zadłużania się szpitali”30. Komercjalizacja szpitala absolutnie nie jest zatem – wbrew próbom zakli- nania rzeczywistości przez Ministerstwo Zdrowia – jakimś cudownym panace- um na złą sytuację finansową szpitali. Sama komercjalizacja sytuacji szpitala nie poprawi. Nie może być ona w żadnym wypadku traktowana jako cel sam w sobie, lecz jako wstęp do dalszych przekształceń, obejmujących całość go- spodarki ekonomiczno-finansowej szpitala. efektem i celem tych przekształ- ceń powinno być pozyskanie dodatkowego kapitału, zwiększenie efektywności działania, jakości świadczonych usług i stworzenie dostępu do instrumen- tów finansowych wykorzystywanych przez prywatnych przedsiębiorców31 – na przykład dofinansowanie przekształconego szpitala poprzez emisję obligacji. Z komercjalizacją szpitala wiąże się również nabycie przez niego zdolno- ści upadłościowej, której jako SpZOZ nie posiadał32. Wskutek przekształce- 27 por. M. Kachniarz, Komercjalizacja…, s. 206. 28 tak M. Kachniarz, Prawno-ekonomiczne…, s. 47. 29 Najwyższa izba Kontroli, Informacja o wynikach kontroli przekształceń własnościowych wybra- nych szpitali w latach 2006–2010, s. 6. 30 tamże, s. 8. Warto również zwrócić uwagę, że o ile łączny dodatni wynik finansowy czterech spółek wyniósł 1 419,4 tys. zł, to łączna strata ośmiu przekształconych spółek była niemal sześciokrotnie wyższa, wynosząc 8 270,5 tys. zł. 31 Zob. M. Kachniarz, Prawno-ekonomiczne podstawy przekształcania publicznych zakładów opie- ki zdrowotnej w komercyjne firmy medyczne (w:) Zarządzanie komercyjną firmą medyczną, red. K. pere- chuda, M. Kowalewski, Warszawa 2008 s. 23. por. także J. rój, Forma organizacyjno-prawna…, s. 55. 32 p. Horosz, Komercjalizacja szpitali…, s. 159. por. także tegoż, Przekształcone szpitale-spółki mogą upaść, rzeczpospolita, dodatek „prawo i praktyka” z 7 marca 2012 r., nr 56, s. D10–11; M. Dercz, t. rek, Ustawa o działalności…, s. 269. 32 rOZDZiAŁ 1. ZAGADNieNiA OGóLNe nia publicznego szpitala w spółkę możliwe jest zatem ogłoszenie jego upad- łości i prowadzenie postępowania upadłościowego – również zmierzającego do likwidacji majątku tego szpitala. Jako że spółka taka, jak zaznaczono, jest przedsiębiorcą, przyjąć
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Skomercjalizowane szpitale w obrocie gospodarczym
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: