Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00300 013908 14457789 na godz. na dobę w sumie
Śląski Moniuszko. Recepcja postaci i twórczości kompozytora na Górnym Śląsku. Studium socjologiczne. T. 1: Tożsamość narodowa i muzyka. Budowanie tożsamości narodowej poprzez muzykę Stanisława Moniuszki za życia kompozytora i w ramach działalności Związku Śląskich Kół Śpiewaczych w pierwszej połowie XX wieku - ebook/pdf
Śląski Moniuszko. Recepcja postaci i twórczości kompozytora na Górnym Śląsku. Studium socjologiczne. T. 1: Tożsamość narodowa i muzyka. Budowanie tożsamości narodowej poprzez muzykę Stanisława Moniuszki za życia kompozytora i w ramach działalności Związku Śląskich Kół Śpiewaczych w pierwszej połowie XX wieku - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 180
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-226-3438-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-16%), audiobook).

Budowanie tożsamości narodowej poprzez muzykę to długotrwały proces, którego znaczna część rozgrywa się w intersubiektywnej przestrzeni życia społecznego. Wskaźnikiem zachodzenia tego procesu są sytuacje, w których wykonywaniu i recepcji wybranych utworów muzycznych bądź recepcji postaci tych kompozytorów, którzy świadomie pełnią rolę zaangażowanych w życie swej wspólnoty narodowej działaczy lub, którym kreatorzy recepcji przypisują pełnienie takiej funkcji, towarzyszy proces mitologizacji danych wytworów artystycznych na symbole narodowe a postaci danych kompozytorów na narodowych twórców w muzyce. Proces ten ukazałam na przykładzie recepcji postaci i twórczości Stanisława Moniuszki.

Przeanalizowałam Listy Stanisława Moniuszki[1\ z perspektywy socjologii humanistycznej. Skoncentrowałam się na świadczącej o recepcji dzieł moniuszkowskich analizie doniesień prasowych i analizie zachowanych pisemnych wypowiedzi kompozytora, z których można wyczytać informacje o kontekście tworzenia, wykonywania i obecności twórczości Stanisława Moniuszki w intersubiektywnej przestrzeni kulturowej właściwej dla danej kategorii odbiorców. Ponadto przeanalizowałam sposoby obecności narracji moniuszkowskiej w górnośląskiej kulturze kreowane przez Związek Śląskich Kół Śpiewaczych w I połowie XX wieku za jednostkę analizy przyjmując czasopismo „Śpiewak Śląski”/”Śpiewak” z lata 1920 – 1948. Narracja moniuszkowska, której różne warianty są/były obecne w górnośląskiej intersubiektywnej przestrzeni kulturowej, jest dla mnie elementem pamięci społecznej/pamięci kulturowej. Jako taka jest ona uwikłana w zależne od kontekstu społeczno-kulturowego i historycznego relacje etniczne/narodowe zachodzące wśród mieszkańców śląskiej ziemi, zwłaszcza pomiędzy polskością a (górno)śląskością.

 

[1\ W. Rudziński, M. Stokowska (opr)  Listy S. Moniuszki, Państwowe Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1969.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Maja Drzazga-Lech Śląski Moniuszko Recepcja postaci i twórczości kompozytora na Górnym Śląsku. Studium socjologiczne Tom I: Tożsamość narodowa i muzyka j M a a D r z a z g a - L e c h Ś l ą s k i M o n i u sz k o . . . T o m I : T o ż s a m o ś ć n a r o d o w a i m u z y k a Śląski Moniuszko Recepcja postaci i twórczości kompozytora na Górnym Śląsku Studium socjologiczne Maja Drzazga ‑Lech Śląski Moniuszko Recepcja postaci i twórczości kompozytora na Górnym Śląsku Studium socjologiczne Tom I Tożsamość narodowa i muzyka Budowanie tożsamości narodowej poprzez muzykę Stanisława Moniuszki za życia kompozytora i w ramach działalności Związku Śląskich Kół Śpiewaczych w pierwszej połowie XX wieku Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2018 Redaktor serii: Socjologia Tomasz Nawrocki Recenzent Jolanta Szulakowska z Archiwum Czytelni Muzycznej Biblioteki Śląskiej w Katowicach Na okładce wykorzystano zdjęcie Redaktor: Mariola Massalska Projekt okładki: Jakub Dziewit Redaktor techniczny: Małgorzata Pleśniar Korektor: Monika Lis Łamanie: Grażyna Szewczyk Copyright © 2018 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-3437-0 (wersja drukowana) ISBN 978-83-226-3438-7 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 -007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e ‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 11,25. Ark. wyd. 9,0. Papier Alto 90 g. vol 1.5 Cena 24 zł (+ VAT) Druk i oprawa: Volumina.pl Daniel Krzanowski ul. Księcia Witolda 7–9, 71-063 Szczecin Spis treści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wstęp . Nota metodologiczna . . . . . Rozdział 1 Polska tożsamość narodowa a górnośląska tożsamość etniczna . . . 1.1. Tożsamość etniczna . . 1.2. Tożsamość narodowa . . . 1.3. Polska tożsamość kulturowa i charakterystyczne dla niej . 1.4. Górnośląska zbiorowa tożsamość etniczna i kulturowa . w pierwszej połowie XX wieku . wartości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 2 . . . . . . . . . . . . . . . . Muzyka i postać Stanisława Moniuszki jako wartość kulturowa w kanonie polskiej kultury narodowej XIX wieku – na podstawie analizy korespon- dencji kompozytora . . . 2.1. Rys biograficzny Stanisława Moniuszki . . 2.2. Działalność muzyczna Stanisława Moniuszki jako przed‑ . miot socjologicznej refleksji . . . 2.2.1. Stanisław Moniuszko a relacja etniczna . 2.2.2. Stanisław Moniuszko a rola społeczna . . 2.2.3. Twórczość Stanisława Moniuszki na podstawie listów . . 2.3. Halka a relacja etniczna . . 2.4. Proces stawania się przez Stanisława Moniuszkę narodowym . twórcą w muzyce . kompozytora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 10 15 15 19 23 30 43 43 44 48 56 58 71 83 . 6 Spis treści Rozdział 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . z postacią Stanisława Moniuszki . „Śpiewaka Śląskiego”/„Śpiewaka” . Stanisław Moniuszko w ramach działalności Związku Śląskich Kół Śpie- waczych w pierwszej połowie XX wieku . . 3.1. Geneza Związku Śląskich Kół Śpiewaczych i jego związek . 3.2. Kult Stanisława Moniuszki kreowany przez działaczy Związ‑ ku Śląskich Kół Śpiewaczych na kartach „Śpiewaka Śląskie‑ go”/„Śpiewaka” w latach 1920–1948 . . 3.2.1. Stanisław Moniuszko a relacja etniczna na kartach . 3.2.2. Stanisław Moniuszko a rola społeczna na kartach . 3.2.3. Twórczość Stanisława Moniuszki na kartach „Śpie‑ . 3.3. Działania związane ze Śląskimi Uroczystościami Moniusz‑ kowskimi jako czynności artystyczne w funkcji czynności społecznych wzmacniających budowanie polskiej tożsamo‑ . ści narodowej wśród górnośląskiej ludności . 3.4. Stanisław Moniuszko jako ikona polskości Górnego Śląska . w dwudziestoleciu międzywojennym . „Śpiewaka Śląskiego”/„Śpiewaka” . waka Śląskiego”/„Śpiewaka” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zakończenie . Bibliografia . . . . . Indeks osobowy . . Summary Zusammenfassung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 105 117 123 126 131 134 150 155 163 173 177 179 Wstęp Współcześnie zwraca się uwagę na trwałą obecność postaci Stanisława Moniuszki najpierw w polskiej, a później również w górnośląskiej przestrzeni kulturowej. Równocześnie wśród ba‑ daczy młodego pokolenia panuje przekonanie, że „mamy pro‑ blem z Moniuszką” analogiczny do problemu, jaki mamy z „na‑ szą pamięcią społeczną” (Topolska, 2012). Dlatego książka Śląski Moniuszko. Recepcja postaci i twórczości kompozytora na Górnym Śląsku. Studium socjologiczne może wnieść wartościowy pierwia‑ stek do toczących się dyskusji wokół tożsamości kulturowej Gór‑ nego Śląska. Książka oparta jest na badaniach nad recepcją postaci i twór‑ czości Stanisława Moniuszki na Górnym Śląsku, które prowa‑ dzę od wielu lat. Za jej podstawę służy moja rozprawa doktor‑ ska pt. Budowanie tożsamości narodowej poprzez muzykę. Recep‑ cja postaci i twórczości Stanisława Moniuszki na Górnym Śląsku w XX wieku. Studium socjologiczne. Ponieważ materiał zgroma‑ dzony na potrzeby dysertacji jest obszerny, publikacja książko‑ wa ma formę dwutomową: – tom I: Tożsamość narodowa i muzyka. Budowanie tożsamości narodowej poprzez muzykę Stanisława Moniuszki za życia kom‑ pozytora i w ramach działalności Związku Śląskich Kół Śpiewa‑ czych w pierwszej połowie XX wieku; – tom II: Mitotwórcze narracje moniuszkowskie w górnośląskiej kul‑ turze. Socjologiczna analiza działalności Śląskiego Związku Chó‑ rów i Orkiestr oraz Opery Śląskiej w drugiej połowie XX wieku. 8 Wstęp Oba tomy poświęcone są socjologicznemu pojęciu tożsamości oraz relacjom pomiędzy śląską tożsamością kulturową a polską tożsamością narodową. W pracy przyjęłam jakościową perspek‑ tywę rozumienia i opisu procesu budowania tożsamości narodo‑ wej/etnicznej poprzez muzykę. Zastosowana przeze mnie perspek‑ tywa koresponduje z sugestią Barbary Jabłońskiej (Jabłońska, 2014: 129), aby w ramach socjologii muzyki jej przedmiot – przekaz muzyczny – ujmować jako konstrukt społeczny. Prakty‑ ka muzyczna przebiega w określonych ramach strukturalnych. Determinują one społeczny i kulturowy charakter muzyki na po‑ ziomie twórczym, wykonawczym i odbiorczym. Swoją uwagę koncentruję również na zagadnieniu pamięci społecznej, będącej istotnym elementem współczesnej tożsamo‑ ści Górnoślązaków i Polaków jednocześnie. W przypadku toż‑ samości Górnego Śląska należy przyjąć perspektywę długiego trwania (Kijonka, 2016: 9). Niezmiernie trudne jest jednoznaczne zdefiniowanie granic przestrzennych, społecznych i kulturowych Górnego Śląska. Zwracają na to uwagę m.in. autorzy opracowania Granice Ślą‑ ska w interdyscyplinarnej perspektywie (Gładkiewicz, Sołdra‑ ‑Gwiżdż, Szczepański, 2012: 9) i autorka książki Tożsamość współczesnych Górnoślązaków. Studium socjologiczne (Kijonka, 2016: 10). Według Grzegorza Babińskiego etniczność jest róż‑ norodna, wielowymiarowa, stopniowalna i często ma charakter kontekstowy (Babiński, 1998: 7). Świat sztuki dźwięków w wymiarze społecznym funkcjonuje jako nieustanny proces stawania się, którego elementami są: eks‑ ternalizacja (akt twórczy kompozytora), obiektywizacja (uzyska‑ nie przez dzieło muzyczne intersubiektywnego sposobu istnie‑ nia za sprawą jego upublicznienia i wpisania w kanony recepcji) i internalizacja (proces przyswojenia sobie przez odbiorców kon‑ struktu kulturowego, czyli dzieła muzycznego ujętego w charak‑ terystyczne dla danego okresu kanony recepcji). Na płaszczyźnie intersubiektywnej przestrzeni kulturowej między twórcami, artys- tami – wykonawcami – i odbiorcami zachodzi proces negocjo‑ wania znaczeń i wartości, które są immanentnie obecne w dzie‑ Wstęp 9 le i jako takie odczytywane bądź nadane mu społecznie. W ra‑ mach recepcji dzieła muzycznego istotną rolę odgrywają krytycy, recenzenci, instytucje sztuki i edukacji artystycznej. Społeczny świat sztuki, w tym sztuki muzycznej, domaga się ustawicznej legitymizacji, a więc nadawania jego elementom znaczenia przez te jednostki, które pozostają z nim w relacjach tworzenia, kon‑ kretyzacji i recepcji. Wojciech Świątkiewicz (2006: 49) zwraca uwagę, że: „Dzieło sztuki jest zawsze »dziełem dla nas«, nie zaś tylko dziełem w sobie, jest zawsze »naszym«, nigdy »niczyim«. Staje się tym, czym uczynią go uczestnicy wspólnoty estetycz‑ nych poglądów, interpretacji i znaczeń. Jego »wygląd« współ‑ tworzą między innymi kompetencje kulturowe odbiorców zróż‑ nicowane historycznie i pokoleniowo oraz w kontekście geogra‑ ficznej przestrzeni rozmaitości kultur, ich cechy osobowościowe oraz społeczny kontekst sytuacji odbiorczej”. Możliwe są rów‑ nież sytuacje, gdy doznawane przez odbiorcę i wykonawcę po‑ przez obcowanie z dziełem sztuki stany psychiczne różnią się od tych, których wywołanie było zamiarem twórcy. Dlatego prowa‑ dząc badania nad takim specyficznym uwikłaniem muzyki po‑ ważnej i jej kompozytora w rzeczywistość społeczną, które po‑ woduje, że dane utwory zyskują rangę symbolu grupy etnicznej bądź narodowej, a ich kompozytorowi przypisuje się specyficz‑ ną rolę społeczną, abstrahując od tego, czy i w jakim zakre‑ sie w trakcie swojego życia ją pełnił, warto mieć na względzie zaproponowaną przez Floriana Znanieckiego koncepcję współ‑ czynnika humanistycznego: „ważne jest przekonanie samych ar‑ tystów, ich zwolenników, mecenasów oraz publiczności, że jeże‑ li nie wszystkie, to większość dzieł tych artystów tworzy sztukę narodową […]” (Znaniecki, 1990: 80–81). Stwierdzenie to kore‑ sponduje z wypracowaną przez autora koncepcją socjologii hu‑ manistycznej, której przedmiot wyznacza zastosowanie w bada‑ niach dyrektywy współczynnika humanistycznego: „[…] każdy system kulturowy istnieje dla pewnych świadomych i czynnych podmiotów historycznych, tzn. w sferze doświadczeń oraz dzia‑ łalności określonego ludu, jednostek i zbiorowości, żyjących w określonej części ludzkiego świata w określonej epoce histo‑ 10 Wstęp rycznej. W związku z tym dla uczonego ten system kulturowy jest realnie i obiektywnie taki, jaki był (lub jest) dany owym podmiotom historycznym wówczas, gdy go doświadczały (lub doświadczają), mając z nim aktywnie do czynienia. […] dane ba‑ dacza kultury są zawsze »czyjeś«, nigdy »niczyje« […]; dane jako przedmioty refleksji teoretycznej badacza należą już do doświad‑ czenia kogoś innego i są takie, jakimi to czynne doświadczenie je uczyniło” (Znaniecki, 2008: 68). Świat sztuki dźwięków i prze‑ kazów muzycznych funkcjonuje w ramach społecznego proce‑ su tworzenia się rzeczywistości. Za sprawą języka stanowiącego w niektórych formach muzycznych integralną część dzieła, cze‑ go przykładem są pieśni i opery, oraz języka, którym krytycy muzyczni/kreatorzy recepcji tworzą pewne kanony odbiorczości poszczególnych wytworów artystycznych, w tym utworów czy‑ sto instrumentalnych, przekazy muzyczne mogą funkcjonować w intersubiektywnej przestrzeni kulturowej jako symbole odsyła‑ jące odbiorców do rzeczywistości pozamuzycznej. Tak samo in‑ tersubiektywnie dostępna narracja na temat danego kompozyto‑ ra, rozumiana jako społeczna obiektywizacja jego działalności, może zostać użyta zarówno instrumentalnie, jak i znacząco. Szczególnie interesujące wydają się sytuacje, gdy kompozytorowi funkcjonującemu w ramach intersubiektywnej przestrzeni kul‑ turowej danej grupy społecznej przypisuje się treści nadające mu pozaartystyczne role społeczne, a z jego poszczególnych dzieł czyni się symbole. Nota metodologiczna W ramach realizacji projektu badawczego podjęłam się rekon‑ strukcji i analizy procesu stawania się przez Stanisława Moniusz‑ kę narodowym twórcą w muzyce na przykładzie recepcji postaci i twórczości kompozytora wśród środowisk odbiorczych, z któ- rymi miał kontakt za życia i reagował listownie na opinie na te‑ mat swojej muzyki wyrażane przez należące do tych środowisk jednostki. Proces ten można prześledzić, wykorzystując ramy teo‑ Wstęp 11 retyczne zaproponowane przez autorów książki Społeczne two‑ rzenie rzeczywistości (Berger, Luckmann, 2010), poddając ana‑ lizie dokumenty osobiste kompozytora, jego listy, z uwzględnie‑ niem publikowanych w prasie doniesień wskazujących na proces recepcji jego twórczości, na które Moniuszko w koresponden‑ cji reagował, oraz celów, które w danym momencie swojego ży‑ cia realizował, choć nie zawsze wprost o nich pisał. Zgodnie z ustaleniami szkoły Annales: „Historię uprawia się bez wątpie‑ nia za pomocą dokumentów pisanych. Kiedy one istnieją. Jed‑ nak można i trzeba ją uprawiać bez dokumentów pisanych, je‑ śli ich w ogóle nie ma; za pomocą wszystkiego, co pomysłowość historyka pozwala mu wykorzystać do wytwarzania jego miodu przy braku zazwyczaj używanych kwiatów. […] Jednym słowem, za pomocą wszystkiego, co, należąc do człowieka, zależąc od niego, służąc mu, wyrażając go, oznacza jego obecność, aktyw‑ ność, upodobania i sposób bycia” (Febvre, 1933: 428, cyt. za: Le Goff, 2007: 254). Zatem dla zorientowanego humanistycz‑ nie socjologa analizującego dokumenty osobiste istotne jest nie tylko to, co zostało napisane, ale również to, czego autor tekstu wprost nie wyraził. W odniesieniu do postaci i dzieł Moniuszki będących przedmiotem jego korespondencji warto dopuścić do głosu to, o czym nie zawsze wprost pisał – świadomie bądź nie: klimat epoki, wymogi ustroju, interakcje z ważnymi dla niego osobistościami życia muzycznego, których korespondencja jest reminiscencją. Proces stawania się przez kompozytora narodowym twórcą w muzyce jest specyficznym rodzajem socjalizacji wtórnej, ana‑ logicznie do procesu stawania się zawodowym muzykiem. „Jed‑ nostka, która chce stać się zawodowym muzykiem, musi zagłębić się w swój przedmiot w stopniu, jaki jest zupełnie niepotrzeb‑ ny komuś, kto chce zostać inżynierem. Wykształcenie inżyniera może się w sposób efektywny dokonać na podstawie procesów, które mają charakter formalny, są wysoce racjonalne i neu- tralne emocjonalnie. Natomiast wykształcenie muzyka wiąże się zwykle ze znacznie większą identyfikacją z mistrzem i znacz‑ nie głębszym wejściem w rzeczywistość muzyki” (Berger, Luck‑ 12 Wstęp mann, 2010: 211). Ten typ socjalizacji wtórnej wiąże się z ta‑ kim stopniem zaangażowania jednostki w nową rzeczywistość, że towarzyszące temu ładunek emocjonalny i związki z jednost‑ kami prowadzącymi tę socjalizację przypominają proces socjali‑ zacji pierwotnej. „Uogólniony inny” zyskuje rangę „znaczącego innego”. Podobnie dokonujący się za sprawą obcowania ze sztu‑ ką dźwięków proces budowania tożsamości narodowej/etnicznej jest przykładem swoistego rodzaju socjalizacji wtórnej. Kreujące go drukowane materiały prasowe, apele, przemówienia nacecho‑ wane są silną emocjonalnością i wykazują charakter intencjo‑ nalny. Ich celem jest wywołanie określonych skojarzeń, przeżyć i postaw wśród odbiorców, którzy obcują z opisywanymi wy‑ tworami kulturowymi*. Mnie w szczególny sposób zainteresował proces stawania się przez Stanisława Moniuszkę narodowym twórcą w muzyce i od‑ noszenia jego osoby bądź twórczości do poszczególnych relacji etnicznych, dlatego też jedną z części mojego projektu badaw‑ czego stanowi analiza korespondencji kompozytora (Rudziński, Stokowska, 1969). Analiza dokumentów osobistych Moniuszki pod kątem ról społecznych, które realizował bądź których re‑ alizację przypisywali mu jego współcześni odbiorcy, a także re‑ lacji etnicznych, do których się odnosił lub był odnoszony, ma na celu zobrazowanie procesu stawania się przez kompozytora wartością kulturową należącą do kanonu polskiej kultury na‑ rodowej. Służy to rozwinięciu problemu badawczego: Muzyka i postać Stanisława Moniuszki jako wartość kulturowa należąca do kanonu polskiej kultury narodowej. Ten obszar badawczy koresponduje częściowo z pracą doktorską Agnieszki Topolskiej (2014), której przedmiotem była analiza sposobu funkcjonowa‑ nia w polskiej pamięci zbiorowej mitu Stanisława Moniuszki jako wieszcza narodowego w latach 1858–1989. Zapropono- wana przeze mnie konstrukcja (narracja moniuszkowska) jest * Termin „wytwór kulturowy” został zapożyczony z koncepcji centrum kultury polskiej Leona Dyczewskiego. Składają się na niego wartości central‑ ne, wytwory kulturowe i stany psychospołeczne. Wstęp 13 inna od mitu Stanisława Moniuszki jako wieszcza narodowego, ponieważ uwzględnia odniesienie kompozytora do różnych rela‑ cji etnicznych, dzięki czemu już na podstawie listów można wy‑ kazać, jak Litwin z pochodzenia, Polak z wyboru, w wymiarze społecznym staje się narodowym twórcą w muzyce Rzeczpospo‑ litej Obojga Narodów. Drugi obszar badawczy to recepcja postaci i twórczości Stani‑ sława Moniuszki na Górnym Śląsku**, kreowana przez Związek Śląskich Kół Śpiewaczych w pierwszej połowie XX wieku. Górnośląską recepcję moniuszkowską analizowano pod kątem następujących problemów badawczych: – proces kształtowania polskiej tożsamości ludności Górnego Śląska, jej wzmacniania, ubogacania poprzez recepcję pieśni i muzyki Stanisława Moniuszki; – proces stawania się Stanisława Moniuszki, jego pieśni i oper elementami kultury i tożsamości narodowej Górnego Śląska, należącymi też do kanonu polskiej kultury narodowej. Materiały do empirycznej analizy dostarczył mi „Śpiewak Ślą‑ ski”/„Śpiewak” z lat 1920–1939 i 1946–1948. Tytuł ten jest or‑ ganem zjednoczenia Związku Śląskich Kół Śpiewaczych (współ‑ czesnego Śląskiego Związku Chórów i Orkiestr). Swoje badania oparłam na analizie treści dokumentów zastanych oraz tekstów o charakterze intencjonalnym tworzonych przez Związek Ślą‑ skich Kół Śpiewaczych w odniesieniu do kontekstu społeczno- ‑kulturowego charakterystycznego dla danego okresu historycz‑ nego, w ramach którego w charakterystyczny sposób definiowa‑ no śląskość i polskość. ** Historyczno-geograficzny obszar Górnego Śląska jest to przestrzeń o niedomkniętych granicach, do której zaliczano „czarny” Górny Śląsk (ina‑ czej Górnośląski Okręg Przemysłowy), ziemię opolską, region cieszyński, a także śląskie tereny państwa czechosłowackiego / czeskiego, na których dzia‑ łały amatorskie chóry śląskie kultywujące pieśń polską. Termin odpowiada idei funkcjonującej wśród działaczy Związku Śląskich Kół Śpiewaczych już w pierwszej połowie XX wieku – zjednoczenia pod sztandarem umiłowania śpiewu i muzyki polskiej, zwłaszcza dzieł Stanisława Moniuszki, ziemi ślą‑ skiej. 14 Wstęp Dokumenty osobiste Stanisława Moniuszki i materiały praso‑ we, na które reagował on w swojej korespondencji, oraz donie‑ sienia o związanej z postacią kompozytora działalności śląskiego amatorskiego ruchu śpiewaczego stanowiły przedmiot jakościo‑ wej i ilościowej analizy treści za pomocą programu QDA Miner. Indeks osobowy Aleksander II, car 68 Assmann Jan, 26, Babiński Grzegorz 8 Baranowski Tomasz 156 Berger Peter 11–12, 157 Bogucki August 95 Bokszański Zbigniew 15–17, 19 Bończyk Norbert 106 Chałasiński Józef 40–41 Chopin Fryderyk 54, 87–90, 110, 112, 147–148 Chorembalscy, bracia 138 Chorembalski Wincenty 138 Czapla Kazimierz 110 Czapliński Marek 37 Damrot Konstanty 106 Dargożymski Aleksander 73, 85– Diepenbrock Melchior 105 Dyczewski Leon 12, 23–24, 26, 29–30 Demska-Trębacz Mieczysława 86, 92 44–45, 156 Fabry Władysław 148 Faruga Arkadiusz 34–35 Fojcik Jan 105–106, 108, 110, 114–115, 137, 150, 160 Freyer August 43 Fryderyk Wilhelm IV 51 Gebethner Gustaw Adolf 64 Gellner Ernest 20 Gładkiewicz Ryszard 8 Goff Jacques, Le 11 Golka Marian 26 Grodzki Walentyn 97 Grottger Artur 147–148 Halbwachs Maurice 26–27 Hanke Rajmund 105, 117, 160 Hławiczka Andrzej 106 Ilcewicz Edward 67, 79 Imiela Emanuel Konstanty 142 Jabłońska Barbara 8 Józefowicz Michał 146, 148 Kaczmarek Ryszard 36–37 Kaczyński Tadeusz 95 174 Indeks osobowy Kasperlik Wilhelm 142–143 Kątski Apolinary 92 Kijonka Justyna 8 Kłoskowska Antonina 20–21 Komisarżewski Fiodor 81 Korfanty Wojciech 113 Korzeniowski Bartosz 26 Kossak-Szczucka Zofia 41 Kraszewski Józef Ignacy 53, 59, 62 Krzyżanowska Justyna (matka Fryderyka Chopina) 92 Lachman Wacław 146 Lenartowicz Teofil 100 Lewandowski Teofil 107 Ligoń Jan 110 Ligoń Juliusz 106 Luckmann Thomas 11–12, 157 Maszyński Piotr 146 Matejko Jan 140, 147 Merta Tomasz 30 Meyerbeer Giacomo 89 Miarka Karol 106, 144 Mickiewicz Adam 46, 60–61, 64–65, 94, 97, 109, 118, 131, 140, 147–148 Mikuli Karol 79–80, 97 Moniuszko Stanisław 43–59, 61, 63, 65, 67, 69–88, 90–102, 105, 108–110, 115–136, 139– 141, 144, 146, 148–153, 156– 158, 160–161 Morcinek Gustaw 33–34, 41 Mucha Janusz 16–18 Müller Aleksandra 43–44 Müller Jan 74 Müller Maria 52, 60 Niemcewicz Julian Ursyn 46 Niewiadomski Stanisław 146 Nowowiejski Feliks 111, 115 Ogiński Michał Kleofas 95 Ordy Napoleon 100 Paderewski Jan Ignacy 111 Piłsudzki Józef 130, 152 Porębski Mieczysław 25 Preizner Tadeusz 149 Ritter Rüdiger 45, 75, 91, 156 Rudziński Witold 12, 46, 49–51, 53–55, 59–60, 67–69, 74–79, 81–82, 84–85, 89, 92–96, 98, 100, 156 Rungenhagen Carl Friedrich 43– 44, 51 Sachse Feliks 141–142 Sikorski Józef 54, 87, 89 Simonides Dorota 35 Skowronek Ludwig 108 Słowacki Juliusz 147–148 Smetana Bedřich 78, 80, 97–99 Smolicz Jerzy 25 Sołdra-Gwiżdż Teresa 8 Spontini Gasparo 44 Stefanowicz Dominik 43 Stoiński Stefan 136–140, 144– 146, 148–149, 160 Stokowska Magdalena 12, 46, 49–51, 53–55, 59–60, 67–69, 74–79, 81–82, 84–85, 89, 92– 96, 98, 100, 156 Swadźba Urszula 39–40 Szacka Barbara 26–27, 29 Szczepański Marek Stanisław 8 Indeks osobowy 175 Szopski Feliks 111–112 Szramek Emil 31–36 Świątkiewicz Wojciech 9, 15, 31, 36, 38 Tomaszewski Mieczysław 45 Topolska Agnieszka 7, 12 Topolski Jerzy 26 Uziębło Lucjan 148 Wadowski Dariusz 29 Wielki Książę Konstanty 82 Wieniawski Antoni 141 Wieniewicz Henryk 98 Witte Karol 88–89 Wolf August Robert 64 Wolski Jan 110 Wójcik Andrzej 105, 108, 112– 113, 136, 160 Wrocki Edward 140–141 Zawiszanka Helena 65, 79, 97 Znaniecki Florian 9–10, 46, 135, 152, 161 Żnińska Janina 110 Żurawski Zygmunt 143 Maja Drzazga ‑Lech The Silesian Moniuszko The reception of the figure and the output of the composer in Upper Silesia A sociological study Volume I National identity and music The construction of national identity through the music of Stanisław Moniuszko during the composer’s lifetime and within the framework of the activities of the Association of Silesian Circles of Songsters in the first half of the 20th century Summar y The book constitutes the first of the two volumes of the publication enti‑ tled The Silesian Moniuszko. The reception of the figure and the output of the composer in Upper Silesia. A sociological study, based on research conducted by the author during the work on the dissertation entitled The construction of national identity through music. The reception of the figure and the output of the composer in Upper Silesia in the 20th century. A sociological study. The construction of national identity through music is a long process whose bulk progresses in the intersubjective space of social life. The indica‑ tor of the occurrence of this process has to do with situations in which the execution and the reception of selected pieces of music, or the reception of the figures of the composers who consciously perform the role of activists engaged in the life of their national community, or to whom the creators of reception ascribe the performance of such a role is accompanied by a process of mythologisation of the given pieces of artistic work to the status of national symbols and that of the given composers to the status of national artists in music. This process is resented on the basis of the example of the reception of the figure and the output of Stanisław Moniuszko. Listy Stanisława Moniuszki [The Letters of Stanisław Moniuszko] edited by Witold Rudziński and Magdalena Stokowska, were analysed from the per‑ spective of humanist sociology. I focused on an analysis of press reports and the extant written statements of the composer (testimony of the reception of the works of Moniuszko), from which one may draw information about the 178 Summary context of the creation, execution and the presence of the works of Stanisław Moniuszko in the intersubjective cultural space peculiar to a given category of recipients. Moreover, an analysis was conducted upon the ways in which the Moniuszko narration, created by the Związek Śląskich Kół Śpiewaczych [the Association of Silesian Circles of Songsters] in the first half of the 20th century, was present in the Upper Silesian culture. One adopted the periodical “Śpiewak Śląski”/“Śpiewak” of the years 1920–1948 as the unit of analysis. For me, the Moniuszko narration, whose various variants were/continue to be present in the Upper Silesian intersubjective cultural space, constitute an ele‑ ment of social memory/cultural memory. As such, it is involved in the ethnic/ national relations (conditioned by the socio‑cultural and historical context) which obtain between the inhabitants of the Silesian land, especially between Polishness and Upper Silesianness. Keywords: the Polish national identity, the Silesian cultural identity, a cul‑ tural artefact, collective/social memory, a national/ethnic symbol Maja Drzazga ‑Lech Der schlesische Moniuszko Die Rezeption der Person und des Werkes des Komponisten in Oberschlesien Soziologische Studie Band 1 Volksidentität und Musik Die Schaffung der Volksidentität mittels Stanisław Moniuszkos Musik zu Lebzeiten des Komponisten und im Rahmen der Tätigkeit des Bundes der Schlesischen Gesangvereine in der ersten Hälfte des 20.Jahthunderts Zusammenfassung Das Buch stellt den ersten Band von der zweibändigen Publikation Der schlesische Moniuszko. Die Rezeption der Person und des Werkes des Komponis‑ ten in Oberschlesien. Soziologische Studie dar, die auf den von der Verfasserin durchgeführten Forschungen für ihre Dissertation: Die Schaffung der Volksi‑ dentität mittels Musik. Die Rezeption der Person und des Werkes von Stanisław Moniuszko in Oberschlesien im 20.Jahrhundert. Soziologische Studie basiert. Die Volksidentitätsschaffung mittels Musik ist ein langwieriger Prozess, der sich größtenteils im intersubjektiven Raum des gesellschaftlichen Lebens vollzieht. Die Anzeichen des Prozesses sind Situationen, in denen mit der Vorführung und Rezeption mancher Musikwerke oder der Rezeption deren Komponisten, die sich ganz bewusst für das Leben ihrer Volksgemeinschaft einsetzen oder auch für solche Aktivisten betrachtet sind, eine gewisse My‑ thologisierung der bestimmten Kunstwerke zu nationalen Symbolen und der bestimmten Komponisten zu Nationalkünstlern einhergeht. Der Prozess wird hier am Beispiel der Aufnahme von Stanisław Moniuszko und dessen Musik‑ werke veranschaulicht. Die Verfasserin analysiert die von Witold Rudziński und Magdalena Sto‑ kowska nach Auffassung der humanistischen Soziologie bearbeiteten Briefe Stanisław Moniuszkos. Sie konzentriert sich dabei auf die Analyse von Pres‑ semitteilungen und erhalten gebliebenen schriftlichen Äußerungen des Kom‑ ponisten mit den Informationen über sein Schaffen und Präsenz seiner Werke in dem für bestimmte Kategorie der Rezipienten von Moniuszkos Werken 180 Zusammenfassung typischen, intersubjektiven Kulturraum. In Anlehnung an die Zeitschrift „Śpiewak Śląski“/“Śpiewak“ (dt.: „Schlesischer Sänger“/„Sänger“) aus den Jahren 1920–1948 wird in dem Buch ergründet, auf welche Art und Wei‑ se Moniuszko in der von dem Bund der Schlesischen Gesangvereine in der ersten Hälfte des 20.Jhs kreierten oberschlesischen Kultur vorhanden war. Verschiedene Arten der Präsenz Moniuszkos im intersubjektiven Kulturraum Oberschlesiens hält die Verfasserin fürs Element des gesellschaftlichen/kul‑ turellen Gedächtnisses. Als solches ist es in die vom sozial-kulturellen und historischen Kontext abhängigen ethnischen/nationalen Beziehungen unter den Einwohnern Schlesiens, insbesondere zwischen polnischer und oberschle‑ sischer Wesensart, verwickelt. Schlüsselwörter: polnische Volksidentität, schlesische Kulturidentität, Kul‑ turprodukt, kollektives Gedächtnis/gesellschaftliches Gedächtnis, nationales Symbol/ethnisches Symbol Maja Drzazga-Lech Śląski Moniuszko Recepcja postaci i twórczości kompozytora na Górnym Śląsku. Studium socjologiczne Tom I: Tożsamość narodowa i muzyka j M a a D r z a z g a - L e c h Ś l ą s k i M o n i u sz k o . . . T o m I : T o ż s a m o ś ć n a r o d o w a i m u z y k a
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Śląski Moniuszko. Recepcja postaci i twórczości kompozytora na Górnym Śląsku. Studium socjologiczne. T. 1: Tożsamość narodowa i muzyka. Budowanie tożsamości narodowej poprzez muzykę Stanisława Moniuszki za życia kompozytora i w ramach działalności Związku Śląskich Kół Śpiewaczych w pierwszej połowie XX wieku
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: