Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00516 010266 10720004 na godz. na dobę w sumie
Służba Więzienna w Polsce. Administracja i podstawy działania - ebook/pdf
Służba Więzienna w Polsce. Administracja i podstawy działania - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 223
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-1093-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka jest prawnym studium o ustroju i działalności Służby Więziennej w Polsce. Podstawę pracy stanowią analizy prawnoporównawcze prowadzone na podstawie literatury przede wszystkim z prawa administracyjnego, karnego wykonawczego oraz konstytucyjnego, z uwzględnieniem orzecznictwa sądowego. Przedmiotem analiz jest organizacja Służby Więziennej, ukierunkowana na utrzymanie własnej struktury, w tym rodzajów powiązań pomiędzy funkcjonariuszami SW w ramach hierarchicznego podporządkowania, oraz usytuowanie tej służby wśród innych podmiotów w różny sposób przyczyniających się do realizacji kary pozbawienia wolności.

Autor określił status prawny organów Służby Więziennej z punktu widzenia konstytucyjnego podziału władzy państwowej i scharakteryzował role, w jakich występują organy Służby Więziennej ze względu na spełniane funkcje publiczne, zadania wewnątrzorganizacyjne i świadczenia penitencjarne. Zaprezentował również perspektywę rozwoju polityki penitencjarnej w kierunku świadczenia ekspiacyjnego, którego wyrazem jest efektywne zadośćuczynienie poszkodowanemu lub społeczeństwu przy jednoczesnym braku degradacji sprawcy w życiu społecznym.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tomasz Przesławski SŁUŻBA WIĘZIENNA w Polsce Administracja i podstawy działania PrzeslawskiSluzba 5/30/12 5:36 PM Page 1 Tomasz Przesławski jest absolwentem Wydziału Prawa i Administracji Uni- wersytetu Warszawskiego oraz Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Kardy- nała Stefana Wyszyƒskiego w Warszawie. W 2006 r. uzyskał tytuł doktora nauk prawnych. W latach 1997–2007 – pracownik instytucji finansowych, m.in. brał udział w realizacji programów i projektów współfinansowanych ze Êrodków Unii Europejskiej, w latach 2008–2010 – reprezentant Skarbu Paƒstwa w radzie nadzorczej PZU SA. Od 2007 r. – adiunkt w Zakładzie Prawa i Polityki Penitencjarnej IPSiR UW, prowadzi równie˝ kancelari´ radcy praw - nego. Autor i współautor licznych publikacji z zakresu prawa karnego. Ksià˝ka jest prawnym studium o ustroju i działalnoÊci Słu˝by Wi´ziennej w Polsce. Podstaw´ pracy stanowià analizy prawnoporównawcze prowadzone na podstawie literatury przede wszystkim z prawa administracyjnego, karnego wykonawczego oraz konstytucyjnego, z uwzgl´dnieniem orzecz - nictwa sàdowego. Przedmiotem analiz jest organizacja Słu˝by Wi´ziennej, ukierunkowana na utrzymanie własnej struktury, w tym rodzajów powiàzaƒ pomi´dzy funkcjonariuszami SW w ramach hierarchicznego podporzàdkowa- nia, oraz usytuowanie tej słu˝by wÊród innych podmiotów w ró˝ny sposób przyczyniajàcych si´ do realizacji kary pozbawienia wolnoÊci. Autor okreÊlił status prawny organów Słu˝by Wi´ziennej z punktu widzenia konstytucyjnego podziału władzy paƒstwowej i scharakteryzował role, w ja- kich wyst´pujà organy Słu˝by Wi´ziennej ze wzgl´du na spełniane funkcje publiczne, zadania wewnàtrzorganizacyjne i Êwiadczenia penitencjarne. Za- prezentował równie˝ perspektyw´ rozwoju polityki penitencjarnej w kierunku Êwiadczenia ekspiacyjnego, którego wyrazem jest efektywne zadoÊçuczynienie poszkodowanemu lub społeczeƒstwu przy jednoczesnym braku degradacji sprawcy w ˝yciu społecznym. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== T o m a s z P r z e s ł a w s k i S ¸ U ˚ B A W I I ¢ Z E N N A w P o l s c e 1-3_Przeslawski 5/30/12 5:35 PM Page 1 SŁUŻBA WIĘZIENNA w Polsce Administracja i podstawy działania ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1-3_Przeslawski 5/30/12 5:35 PM Page 3 Tomasz Przesławski SŁUŻBA WIĘZIENNA w Polsce Administracja i podstawy działania ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzenci Michał Porowski Teodor Szymanowski Projekt okładki Anna Gogolewska Ilustracja na okładce © Rich Seymour/iStockphoto.com Redaktor prowadzący Ewa Wyszyńska Redaktor Danuta Trzpil Redaktor techniczny Zofia Kosińska Korektor Elwira Wyszyńska Skład i łamanie Dariusz Górski Publikacja dofinansowana przez Wydział Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji UW © Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2012 ISBN 978-83-235-0948-6 Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 00-497 Warszawa, ul. Nowy Świat 4 www.wuw.pl; e-mail: wuw@uw.edu.pl Dział Handlowy: tel. (0 48 22) 55 31 333 e-mail: dz.handlowy@uw.edu.pl Księgarnia internetowa: http://www.wuw.pl/ksiegarnia Wydanie I ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 WSTĘP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 ROZDZIAŁ I. Służba Więzienna jako rdzeń instytucji wykonania kary pozba- wienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1. Instytucja wykonania kary pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . 15 2. Pojęcie rdzenia i kręgu zewnętrznego instytucji wykonania kary pozba- wienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 3. Relatywizacja horyzontu instytucji za pośrednictwem celu . . . . . . . 27 ROZDZIAŁ II. Pozycja ustrojowa Służby Więziennej . . . . . . . . . . . 32 1. Podstawowe kierunki działania SW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2. Problem organizacji SW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3. Administracja publiczna a funkcja państwowa SW . . . . . . . . . . . . 44 4. Normy ustrojowe regulujące organizację SW . . . . . . . . . . . . . . . 51 5. Nadrzędny cel funkcjonowania SW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 6. O wyrażeniach użytych w art. 2 ustawy o Służbie Więziennej . . . . . . 62 ROZDZIAŁ III. Administracja penitencjarna jako administracja świadcząca 71 1. SW narzędziem polityki penitencjarnej . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 2. Świadczenie ekspiacyjne – alternatywa izolacji . . . . . . . . . . . . . . 76 3. Zagadnienie władztwa penitencjarnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 4. Organizacja świadczeń i osób w procesie wykonania kary . . . . . . . . 87 ROZDZIAŁ IV. Sfery działalności Służby Więziennej . . . . . . . . . . . . 92 1. Charakter struktury organizacyjnej SW . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 2. Potrójna rola organów SW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 3. SW – administracja wewnętrzna, penitencjarna oraz publiczna . . . . . 106 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 6 Tomasz Przesławski, Służba Więzienna w Polsce... 4. Administracja SW – podmiot kompetencji wewnętrznych . . . . . . . . 108 5. SW jako administracja o kompetencjach penitencjarnych . . . . . . . . 110 6. SW wykonująca kompetencję administracyjną . . . . . . . . . . . . . . 114 7. Dekoncentracja wewnętrzna a centralizacja SW . . . . . . . . . . . . . 116 ROZDZIAŁ V. Szczególne uprawnienia funkcjonariuszy Służby Więziennej 125 1. Ogólna charakterystyka uprawnień SW uregulowanych w  rozdziale 3 ustawy o Służbie Więziennej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 2. Relatywność określenia kompetencji porządkowej . . . . . . . . . . . . 130 3. Prawa funkcjonariuszy SW wynikające z  art. 18 ustawy o Służbie Więziennej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 4. Kompetencja do stosowania środków przymusu bezpośredniego, broni palnej lub psa służbowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 5. Obowiązek służbowy a wykonywanie czynności służbowych . . . . . . 141 6. Uprawnienia funkcjonariuszy innych formacji specjalnych . . . . . . . . 143 ROZDZIAŁ VI. Sytuacja prawna naczelnych organów państwa wobec Służby Więziennej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 1. Kompetencje Rady Ministrów i Prezesa Rady Ministrów . . . . . . . . . 147 2. Kompetencja administracyjna oraz wykonawcza Ministra Sprawiedli- wości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 a) Kierownictwo organizacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 b) Funkcja stanowienia prawa powszechnie obowiązującego (rozporzą- dzenia) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 3. Rola Ministra Sprawiedliwości w  strukturze organizacyjnej wykonania kary pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 4. Rodzaje podległości występujące w SW . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 5. Podległość organizacyjna SW Ministrowi Sprawiedliwości . . . . . . . . 176 6. Uprawnienia kierownicze Ministra Sprawiedliwości . . . . . . . . . . . 181 a) Zarządzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 b) Wytyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 c) Polecenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 7. Odpowiedzialność Ministra Sprawiedliwości i  funkcjonariuszy SW na wyższych stanowiskach kierowniczych . . . . . . . . . . . . . . . . 193 ROZDZIAŁ VII. Kierownicy jednostek organizacyjnych Służby Więziennej 197 1. Pozycja ustrojowa Dyrektora Generalnego SW . . . . . . . . . . . . . . 197 2. Ustawowe kompetencje organów SW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 a) Dyrektor Generalny SW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 b) Dyrektor okręgowy SW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 c) Dyrektor zakładu karnego i dyrektor aresztu śledczego . . . . . . . . 209 d) Komendanci COSSW, OS, ODK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 PODSUMOWANIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 BIBLIOGRAFIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wykaz skrótów Konstytucja RP k.k. k.k.w. k.p. k.p.k. k.k.s. k.p.w. k.w. p.p.s.a. p.u.s.a. u.abw.aw. u.bor. u.cba. u.dar. u.polic. u.prok. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2 kwietnia 1997  r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) ustawa z  6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) ustawa z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (tekst jednolity: Dz.U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765) ustawa z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w spra- wach o wykroczenia (Dz.U. Nr 106, poz. 1148 ze zm.) ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jednolity: Dz.U. z 2010 r. Nr 46, poz. 275 ze zm.) ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ustawa z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów admini- stracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) ustawa z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrz- nego oraz Agencji Wywiadu (tekst jednolity: Dz.U. z 2010 r. Nr 29, poz. 154 ze zm.) ustawa z 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r. Nr 163, poz. 1712 ze zm.) ustawa z 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorup- cyjnym (Dz.U. Nr 104, poz. 708 ze zm.) ustawa z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (tekst jednolity: Dz.U. z 2007 r. Nr 65, poz. 437 ze zm.) ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jednolity: Dz.U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.) ustawa z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (tekst jednolity: Dz.U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599 ze zm.) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 u.psp. u.r.m. u.s.p. u.s.w. z 1996 u.s.w. u.s.c. u.s.cel. u.s.g. u.w.k.p.e. RegWykKAW RegWykKPW RegWykTA SposOchronyJOSW SprawNadzPenitR Tomasz Przesławski, Służba Więzienna w Polsce... ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm.) ustawa z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (tekst jedno- lity: Dz.U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 ze zm.) ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszech- nych (Dz.U. 2001 r. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) ustawa z  26 kwietnia 1996 r. o  Służbie Więziennej (tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) – nie- obowiązująca ustawa z  9 kwietnia 2010 r. o  Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 79, poz. 523) ustawa z  21 listopada 2008 r. o  służbie cywilnej (Dz.U. Nr 227, poz. 1505 ze zm.) ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.) ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2011 r. Nr 116, poz. 675 ze zm.) ustawa z 7 września 2007 r. o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektro- nicznego (tekst jednolity: Dz.U. z 2010 r. Nr 142, poz. 960) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykony- wania kary aresztu wojskowego (Dz.U. Nr 152, poz. 1498) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykony- wania kary pozbawienia wolności (Dz.U. Nr 152, poz. 1493) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykony- wania tymczasowego aresztowania (Dz.U. Nr 152, poz. 1494) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 31 października 2003 r. w sprawie sposobów ochrony jednostek organizacyj- nych Służby Więziennej (Dz.U. Nr 194, poz. 1902 ze zm.) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 26 sierpnia 2003 r. w  sprawie sposobu, zakresu i  trybu sprawowania nadzoru penitencjarnego (Dz.U. Nr 152, poz. 1496 ze zm.) SzczegółTrybDziałFSW rozporządzenie Rady Ministrów z 4 sierpnia 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu działań funkcjonariuszy Służby Wię- ziennej podczas wykonywania czynności służbowych (Dz.U. Nr 147, poz. 984) COSSW CZSW ODKSW OISW OSNwSK OSSW SW Centralny Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej Centralny Zarząd Służby Więziennej Ośrodek Doskonalenia Kadr Służby Więziennej Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej Służba Więzienna ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że podstawą dwuczło- nowego tytułu książki jest z jednej strony okoliczność, że Służba Więzienna jest podstawowym ogniwem większej organizacji, której pozostałe podmioty w różny sposób uczestniczą w wykonywaniu kary pozbawienia wolności (administracja penitencjarna), z drugiej zaś sama Służba Więzienna stanowi interesujące pole eksploracji w zakresie powiązań organizacyjnych oraz kompetencji, w szcze- gólności dotyczących jej funkcjonariuszy i pracowników (admini- stracja służby, w tym administracja publiczna). Przedmiotem badań jest więc zarówno ustrój samej SW i  jej działalność ukierunko- wana na utrzymanie własnej struktury organizacyjnej, aby mogła być zdolna do realizacji wyznaczonych celów, jak i usytuowanie SW w strukturze złożonej także z innych podmiotów, które biorą udział w wykonywaniu kary pozbawienia wolności. Służbę Więzienną można także rozpatrywać na szerszej płaszczyźnie, w systemie organów postępowania wykonawczego, o zróżnicowanym statusie prawnym, powołanych do wykonywa- nia w ogóle orzeczeń karnych. SW od strony podmiotowej może być ujmowana jako organizacja samodzielna bądź organizacja stanowiąca istotny fragment większej instytucji, natomiast od strony przedmiotowej jako wykonująca funkcje publiczne, zadania wewnątrzorganizacyjne i  świadczenia penitencjarne. W  związku z tym, że nazwa omawianej formacji jest terminem zdefiniowanym ustawowo, przyjęta została w  tytule pracy, a  tym samym zrezy- gnowaliśmy w nim z nawiązań do tradycyjnych określeń, wystę- pujących w  literaturze prawa penitencjarnego, dla rozróżnienia ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 10 Tomasz Przesławski, Służba Więzienna w Polsce... sfer jej działalności. Celem pracy jest rozstrzygnięcie problemu badawczego w  postaci określenia pozycji prawnej SW z  punktu widzenia podejmowanej działalności, kwalifikacji podstaw praw- nych, na których opiera się funkcjonowanie tej służby specjalnej, ze szczególnym uwzględnieniem charakteru norm prawnych, tra- dycyjnie zaliczanych do różnych gałęzi prawa. Praca została przygotowana w  oparciu o  dokonane analizy prawnoporównawcze z  uwzględnieniem siatki pojęciowej i  sche- matów analitycznych zaczerpniętych z teorii organizacji i zarzą- dzania. Ze względu na przyjętą konwencję, w  jakiej rozprawa została napisana, pewne sformułowania mogą budzić wątpliwo- ści z  punktu widzenia poprawności językowej, w  szczególności gdy chodzi o zwrot typu „świadczenie kary”. Przyjęte określenie zostało wprowadzone świadomie, gdyż wykonywania kary uprzed- nio wymierzonej w  wyroku nie rozpatrujemy wówczas w  sensie dolegliwości, będącej konsekwencją winy sprawcy (aspekt prawno- karny), ale chodzi nam bardziej o techniczny wymiar organizacji kary i  innych środków prowadzących do izolacji (aspekt praw- noadministracyjny). Problem ustroju administracji penitencjar- nej i  służby więziennej w  dotychczasowym piśmiennictwie nie doczekał się systematycznego opracowania, zarówno gdy chodzi o literaturę z zakresu prawa karnego wykonawczego, jak i prawa administracyjnego. Do nielicznych prac z  tej tematyki zaliczyć należy pionierską niepublikowaną rozprawę doktorską Michała Porowskiego z 1975 r. pt. Funkcje administracji penitencjarnej w Polsce. W rozdziale I podejmujemy problematykę umiejscowienia SW w szeroko rozumianej instytucji wykonywania kary pozbawienia wolności, przez którą rozumiemy wszelkie jednostki organizacyjne, które przyczyniają się do realizacji tej sankcji i  innych środków skutkujących izolacją. Charakter działalności SW pozwala na uznanie, że stanowi ona rdzeń tej instytucji, a więc to, co w teorii organizacji wyraża najbardziej dynamiczny i dyspozycyjny człon w  spełnianiu założonych instytucjonalnych zadań. Jednocześnie wskazujemy, że jednym z podstawowych zadań SW jest ochrona społeczeństwa, co pozwala usytuować ją w szerszej perspektywie organów i jednostek porządku oraz bezpieczeństwa publicznego, co z kolei powoduje przesunięcie jej na pozycje kręgu zewnętrznego w  stosunku do najwyższych organów władzy państwowej jako ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 11 organizację współprzyczyniającą się do tworzenia i utrzymywania państwa prawa. W rozdziale II określamy charakter prawny norm kształtują- cych ustrój SW. Dochodzimy do wniosku, że normy organizacji i znaczna część norm dotyczących zakresu działania organów SW stanowią odrębne prawo wewnętrzne (organizacyjne) SW. Pozo- stała grupa norm, do której należą normy zadaniowe, część norm określających zakresy działań i kompetencji (nazwanych w u.s.w. uprawnieniami SW), należy do prawa penitencjarnego. W bardzo wąskim zakresie można mówić o normach z zakresu prawa admi- nistracyjnego, regulujących zakresy działania w przedmiocie orga- nizacji służby, które mogą przyjmować postać spraw administra- cyjnych. Podstawowym kryterium tego rozróżnienia jest podział na normy regulujące organizację, które za przedmiot mają struk- turę SW (administracja SW), w tym określające formy działania w  postaci decyzji administracyjnych (administracja publiczna), oraz organizację świadczeń i  osób, ukierunkowaną na spełnia- nie zadań penitencjarnych (administracja penitencjarna). Odręb- nie zajmujemy się celami działania SW, które w  naszej ocenie w wariancie maksymalistycznym przekraczają zadania podstawowe wyrażone w u.s.w. i właściwie znajdują swoje odniesienie w celach kary (środka) pozbawienia wolności. Ten ostateczny rezultat dzia- łania SW, jeśli chodzi o karę pozbawienia wolności, paradoksal- nie ujawnia się dopiero w warunkach wolnościowych. Na końcu tej części pracy rozważamy trafność niektórych użytych zwrotów w u.s.w., takich jak wyrażenie „kara pozbawienia wolności”, oraz odróżnianie tymczasowego aresztowania od środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności. W rozdziale III rozpatrujemy wykonywanie kary w kategoriach świadczeń. Administracja penitencjarna jest w istocie administra- cją świadczącą, która zaspokaja potrzeby konkretnego człowieka oraz potrzeby całej społeczności. Ten dualizm usług w  interesie jednostki i całego społeczeństwa znajduje swoje wyraźne odniesie- nie w zadaniach SW. Kara jako pozbawienie wolności jest proce- sem wymagającym ciągłego tworzenia i utrzymywania warunków zapewniających izolację. Z tak rozumianą usługą spełnianą przez SW na rzecz osoby, wyrażającą się w odebraniu wolności, zwią- zane są pozostałe świadczenia bytowe, ochronne i resocjalizacyjne. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 Tomasz Przesławski, Służba Więzienna w Polsce... Jednocześnie pozbawienie wolności oraz podejmowane oddziały- wania penitencjarne i  reintegracyjne stanowią realizację funkcji ochronnej społeczeństwa, dla którego istnienia ważny jest porządek i bezpieczeństwo wewnętrzne państwa. W dalszej części omawianego rozdziału wskazujemy również możliwy rozwój myśli penitencjarnej w  kierunku „ucywilistycz- nienia” kary realizowanej poprzez świadczenie, które umownie nazywamy ekspiacyjnym. Z  problematyką zaspokajania potrzeb społecznych związane jest pojęcie władztwa zakładowego, znanego w prawie administracyjnym, do którego subsydiarnie nawiązujemy przy określeniu terminu władztwa penitencjarnego. Wprowadzone przez nas pojęcie władztwa penitencjarnego jest kategorią prawa penitencjarnego i wyraża powiązanie procesu organizacji świadczeń i  osób z  funkcją izolacyjną i  resocjalizacyjną kary pozbawienia wolności. W procesie wykonawczym powołana organizacja stanowi etap stosowania prawa zabezpieczony przymusem bezpośrednim lub użyciem siły fizycznej lub broni. Rozdział IV poświęcony jest rozważaniom na temat organiza- cyjnych powiązań, zachodzących w SW pomiędzy organami SW i  funkcjonariuszami SW, oraz rozlokowania i  określenia rodzaju kompetencji występujących w strukturze organizacyjnej SW. Obraz statyczny SW odpowiada temu, co w teorii organizacji nazywa się strukturą liniową, wykazującą cechy departamentalizacji i  szta- bowości. Stosunki organizacyjne, zachodzące zarówno wewnątrz jednostek organizacyjnych SW, jak i pomiędzy jednostkami organi- zacyjnymi w ramach systemu organizacyjnego SW, charakteryzuje hierarchiczne podporządkowanie. Odpowiada to modelowi centra- listycznemu, który podlega jednak modyfikacji, gdy analizuje się więzi organizacyjne pomiędzy organami SW, występujące w innych obszarach działalności, w  szczególności realizacji administracji publicznej. Przyjmujemy, że typ hierarchicznego podporządko- wania występuje także w strefie wykonywania przez organy SW kompetencji penitencjarnych, bezpośrednio skierowanych do osób pozbawionych wolności, jednak ze względu na relatywność pojęć „centralizacja” i „decentralizacja” wskazujemy możliwe inne jeszcze sposoby interpretacji i rozumienia powiązań organizacyjnych SW. Ze względu na treść wykonywanej kompetencji organy SW mogą występować w potrójnej roli: jako organy wewnętrzne orga- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 13 nizacji SW, organy postępowania wykonawczego oraz organy admi- nistracji publicznej. Każdej z wymienionych ról przysługuje różny zakres działania, który może dotyczyć sfery wewnętrznej organi- zacji SW (sprawy organizacji służby i organizacji świadczeń), jak i wybiegać swoimi skutkami prawnymi poza ten obszar (sprawy administracyjne, sprawy cywilnoprocesowe, sprawy porządkowe) bądź odnosić się bezpośrednio do podmiotów znajdujących się poza strukturą organizacyjną SW (sprawy wykonania kary). Przy omawianiu zagadnienia dekoncentracji, w  zależności od rodzaju realizowanej kompetencji, wskazujemy pewną stopniowalność roz- mieszczania kompetencji w organach SW. Mówimy o dekoncentra- cji pierwszego stopnia w przypadku kompetencji administracyjnej, natomiast drugiego stopnia przy kompetencjach penitencjarnych i porządkowych. W  rozdziale V zajmujemy się szczególnymi uprawnieniami funkcjonariuszy SW, wyrażającymi funkcję porządkową w postaci czynności i aktów skierowanych zarówno do osób pozbawionych wolności, jak i  innych, które znajdują się na terenie lub w  bli- skim sąsiedztwie jednostek organizacyjnych SW. Dokonujemy klasyfikacji działań SW w  tym zakresie oraz przeprowadzamy charakterystykę kompetencji porządkowej. W  dalszej kolejności omawiamy uprawnienia funkcjonariuszy SW do stosowania środ- ków przymusu bezpośredniego, broni palnej lub psa służbowego. Regulacje te zbliżone są do kompetencji funkcjonariuszy, wystę- pujących w innych formacjach specjalnych. Przedmiotem rozdziału VI jest określenie roli Ministra Spra- wiedliwości w funkcjonowaniu Służby Więziennej. Minister odpo- wiada politycznie za realizację swoich ustawowych kompetencji, które mogą oddziaływać zarówno na organizację SW, jak i wypeł- nianie zadań penitencjarnych. Wyróżniamy kompetencję admini- stracyjną i szerszą kompetencję wykonawczą, związaną z konkrety- zacją ustaw nienależących do prawa administracyjnego, polegającą na wydawaniu aktów podustawowych, których przedmiotem jest organizacja wykonania kary (środka) pozbawienia wolności. Od strony organizacyjnej Minister Sprawiedliwości jest kierownikiem naczelnym nad całą strukturą organizacyjną SW. Wskazujemy treść tego kierownictwa, omawiając zarządzenia, wytyczne i pole- cenia. W  kontekście podległości Służby Więziennej Ministrowi ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 Tomasz Przesławski, Służba Więzienna w Polsce... Sprawiedliwości przedstawiamy inne zależności, które występują w  ramach działalności całej SW o  charakterze organizacyjnym, służbowym, osobowym, zakładowym i funkcjonalnym. W rozdziale VII zajmujemy się statusem prawnym Dyrektora Generalnego Służby Więziennej oraz pozostałych kierowników jednostek organizacyjnych SW przez zestawienie ich podstawo- wych kompetencji ustawowych w wymiarze wewnętrznym i peni- tencjarnym. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== R O Z D Z I A Ł I Służba Więzienna jako rdzeń instytucji wykonania kary pozbawienia wolności 1. Instytucja wykonania kary pozbawienia wolności Tradycyjnie instytucja ta nazywana jest w  literaturze orga- nizacją aparatu powołanego do wykonywania kary pozbawienia wolności, systemem organizacyjnym aparatu wykonującego karę pozbawienia wolności, organizacją wykonania kary pozbawienia wolności czy też ustrojem penitencjarnym1. Tak rozumiany aparat związany jest przede wszystkim z organizacją zakładów karnych, w  których karę pozbawienia wolności wykonuje się technicznie przez osadzenie skazanego w  zakładzie karnym, w  izolacji od społeczeństwa. W obowiązującym porządku prawnym kara pozbawienia wol- ności realizowana jest nie tylko w warunkach izolacji w zakładach karnych, ale także poza zakładami karnymi, a  więc na wolno- ści. Sposób wykonania kary pozbawienia wolności w warunkach wolnościowych treściowo zbliża ją do kary ograniczenia wolno- ści jako kary nieizolacyjnej, w  której skazany ma ograniczoną swobodę poruszania się i  jest monitorowany za pośrednictwem środków technicznych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.w.k.p.e. „system dozoru elektronicznego jest jednym z  systemów wykonywania kary pozbawienia wolności, polegającym na kontrolowaniu zacho- wania skazanego przebywającego poza zakładem karnym przy użyciu aparatury monitorującej (…)”. Rozwiązanie to obecnie ma 1 S. Walczak, Prawo penitencjarne. Zarys systemu, Warszawa 1972, s. 211, 233. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 Tomasz Przesławski, Służba Więzienna w Polsce... charakter czasowy, gdyż na podstawie art. 89 ust. 2 u.w.k.p.e. czas obowiązywania ustawy został zakreślony do 31 sierpnia 2014 r., jednak w literaturze wskazuje się, że w przypadku sprawdzenia się systemu w praktyce obowiązywanie przepisów może zostać prolon- gowane bezterminowo2. Jednostki wykonujące karę pozbawienia wolności ze względu na sposób jej wykonania można podzielić więc na te, które ograniczają wolność przez izolację, i te, które moni- torują ograniczenie wolności. Pozbawienie wolności w warunkach izolacji w najwyższym stopniu odbiera człowiekowi konstytucyjne prawa wyrażające utracone dobro, tj. możliwość poruszania  się po terenie Rzeczypospolitej Polskiej, swobodę wyboru miejsca zamieszkania i  pobytu, możliwość decydowania o  swoim życiu osobistym oraz o wyborze miejsca pracy (art. 52 ust. 1; art. 47; art. 65 ust. 1 Konstytucji RP). Przy analizie instytucji pozbawienia wolności, poza normami prawa karnego wykonawczego, konieczne jest sięgnięcie do ter- minologii wypracowanej w prawie administracyjnym z wyróżnie- niem pewnych elementów z zakresu nauki organizacji i zarządza- nia. W  teorii organizacji instytucję określa się jako organizację złożoną z  zespołu ludzi i  ich narzędzi3. Instytucja może być rozważana w  znaczeniu atrybutowym, rzeczowym i  czynno- ściowym. W  ujęciu atrybutowym, ogólnym, oznacza skrótowo i  w  uproszczeniu cechę przedmiotu lub procesu, polegającą na tym, że części, z których się składa przedmiot lub proces, współ- przyczyniają się do jego powodzenia, traktowanego jako całość. Przy czym powodzenie rozumiane jest jako zbliżanie się do osiąg- nięcia celu, do pomyślnej sytuacji. Tak ogólną cechę możemy odnosić do rozpatrywania organizacji od strony statycznej lub dynamicznej, co odpowiada relatywnie jej pojęciu rzeczowemu i czynnościowemu. 2 B. Kurzępa, W. Kotowski, Dozór elektroniczny. Komentarz praktyczny, Warszawa 2009, wersja elektroniczna LexisNexis, komentarz do art. 1. 3 J. Zieleniewski, Organizacja zespołów ludzkich. Wstęp do teorii organizacji i kierowa- nia, Warszawa 1967, s. 43–44, 84–85: „Wśród rzeczy (…) wyróżnimy rzeczy, których struktura jest rezultatem ludzkiego działania (czyli dowolnego i celowego zachowania się), wśród tych zaś – obok narzędzi (…) – takie, które są złożone z  zespołu ludzi i z ich aparatury. (…) Instytucja – rzecz zorganizowana, w której skład wchodzą ludzie i  ich aparatura. Rzecz zorganizowana – rzecz, której przysługuje cecha zwana (…) organizacją”. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== I. Służba Więzienna jako rdzeń instytucji wykonania kary... 17 W ujęciu rzeczowym organizacja stanowi ogół elementów skła- dających się na dany przedmiot, natomiast w podejściu czynno- ściowym oznacza ona sam proces organizowania części złożonego przedmiotu lub procesu tak, aby stosunek poszczególnych części do całości przedmiotu lub procesu przyczyniał się w coraz więk- szym stopniu do powodzenia całości4. W prawie administracyjnym pojęciu rzeczowemu oraz czynnościowemu organizacji odpowiada ujęcie administracji publicznej od strony organizacyjnej (podmio- towej) i  funkcjonalnej (przedmiotowej). Podejście organizacyjne wskazuje na sposób usytuowania podmiotów administrujących w strukturze państwa, drugie, funkcjonalne, określa sposób powią- zań i zależności zachodzących pomiędzy podmiotami administrują- cymi5. Na strukturę organizacyjną możemy patrzeć w kontekście jej budowy, złożonej z jednostek i komórek organizacyjnych (moment statyczny), bądź przez formy i sposób działania powołanych części (wymiar dynamiczny). SW stanowi zasadniczą część instytucji, która wypełnia zadania w zakresie wykonywania kary pozbawie- nia wolności, tymczasowego aresztowania i  środków przymusu, skutkujących pozbawieniem wolności, na zasadach określonych w k.k.w. (art. 1 u.s.w.)6. 2. Pojęcie rdzenia i kręgu zewnętrznego instytucji wykonania kary pozbawienia wolności Każda instytucja charakteryzuje się dwoma powiązanymi ze sobą obszarami, które w  różnym stopniu współprzyczyniają się do powodzenia jej jako całości. Pierwszy obszar stanowi ta grupa ludzi wraz z  urządzeniami, dla których cele tej instytucji mają pierwszoplanowe znaczenie i  którzy podporządkowują im całą swoją zawodową działalność. Uczestnicy tego obszaru pozostają 4 Ibidem, s. 50–53, 83, 107. 5 Por. Z. Rybicki, S. Piątek, Zarys prawa administracyjnego i  nauki administracji, Warszawa 1984, s. 62–63; J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2008, s. 26–27, 124. 6 Organizacja SW zaliczana jest do manipulowalnych elementów systemu wię- ziennictwa. Por. M. Porowski, A. Rzepliński, O granicach reformy więziennictwa, (w:) Spory wokół reformy więziennictwa, (red.) S. Walczak, Warszawa 1985, s. 7. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 Tomasz Przesławski, Służba Więzienna w Polsce... w  najdalej idącej dyspozycyjności dla realizacji wyznaczonych zadań stojących przed instytucją7. Ten zespół ludzki stanowi wewnętrzną część instytucji, która w  literaturze nazywana jest rdzeniem instytucji (organizacją wewnętrzną). Drugi obszar obejmuje tych członków instytucji, którzy powią- zani są luźniej i  w  inny sposób z  grupą wewnętrzną, lecz rów- nież mają istotny wpływ na rezultat działalności instytucji. Tę część instytucji nazywa się kręgiem zewnętrznym (organizacją zewnętrzną, otoczeniem zadaniowym). To, co decyduje o zakwalifi- kowaniu danej grupy, do rdzenia lub kręgu zewnętrznego instytucji, to analiza kierunku działania danej społeczności. W  tym sensie pojęcia te mają charakter relatywny, których przypisanie zależy od celu, który uczynimy przedmiotem bada- nia. Treść celu może wyznaczać różne instytucje, dla których poszczególne struktury organizacyjne (jednostki organizacyjne) będą odgrywać rolę bądź to rdzenia, bądź kręgu zewnętrznego8. 7 J. Zieleniewski, Organizacja…, s. 158–159. 8 Relatywność pojęcia rdzenia jest widoczna, jeżeli weźmiemy pod uwagę wypo- wiedź T. Szymanowskiego, Polityka karna i penitencjarna w Polsce w okresie przemian prawa karnego, Warszawa 2004, s. 128: „Więziennictwo stanowi wśród organów państwa tę strukturę organizacyjną, której zasadniczym zadaniem jest wykonywanie kary pozba- wienia wolności i  tymczasowego aresztowania. Najważniejszą rolę w  wykonywaniu zadań więziennictwa ma oczywiście Służba Więzienna, ponieważ zgodnie z art. 2 pkt 5 k.k.w. organem wykonawczym w zakresie kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania mogą być odpowiedni dyrektorzy (zakładu, inspektoratu okręgowego i Dyrektor Generalny SW), będący funkcjonariuszami SW. Mimo to nie można posta- wić znaku równości między Służbą Więzienną a więziennictwem, ponieważ zgodnie z postanowieniem art. 78 § 1 k.k.w. oraz art. 1 ustawy o Służbie Więziennej karę pozba- wienia wolności i tymczasowe aresztowanie (art. 209 k.k.w.) oprócz funkcjonariuszy SW wykonują pozostali pracownicy zakładów karnych i aresztów śledczych (np. pra- cownicy szkolnictwa, służby zdrowia). Więziennictwo jest w ogóle pojęciem szerszym, którego składowymi elementami są, obok kadry funkcjonariuszy i pracowników, obo- wiązujące przepisy prawne, struktura organizacyjna, posiadana baza materialna i środki finansowe oraz inne wyspecjalizowane służby i jednostki (służba zdrowia, szkolnictwo, ośrodki szkolenia kadry SW itp.”. Na temat personelu więziennego por. P. Szczepa- niak, Wybrane problemy personelu więziennego w Polsce – wzorce a rzeczywistość, (w:) Służba Więzienna wobec problemów resocjalizacji penitencjarnej, (red.) W. Ambrozik, P. Stępniak, Poznań–Warszawa–Kalisz 2004, s. 121–143; tenże, Aktualne problemy współpracy służb: socjalnej i penitencjarnej, (w:) Służba Więzienna wobec…, s. 415–425; tenże, Ustawa o Służ- bie Więziennej a model instytucji służącej readaptacji społecznej, (w:) Misja Służby Więziennej a jej zadania wobec aktualnej polityki karnej i oczekiwań społecznych, IV Polski Kongres Peniten- cjarny w Centralnym Ośrodku Szkolenia Służby Więziennej w Kaliszu 22–24 listopada 2006, (red.) W. Ambrozik, H. Machel, P. Stępniak, Poznań–Gdańsk–Warszawa–Kalisz 2008, ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== I. Służba Więzienna jako rdzeń instytucji wykonania kary... 19 Struktura organizacyjna rdzenia i kręgu zewnętrznego nie podlega wspólnemu bezpośredniemu kierownictwu. Jeżeli za punkt wyjścia przyjmujemy cele SW, to wiążą się one z wykonywaniem kary pozbawienia wolności, tymczasowego aresztowania i  środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności w warunkach izolacji więziennej. Wynika z tego, że SW powołana jest do realizacji każdej kary i środka prowadzącego do odebrania wolności i w największym zakresie wykonuje związane z  nimi zadania. W  odróżnieniu od podmiotów uczestniczących w  wykonywaniu kary pozbawienia wolności w  systemie dozoru elektronicznego, SW organizuje karę pozbawienia wolności (jak również tymczasowe aresztowanie i inne środki skutkujące pozba- wieniem wolności), niezależnie od długości jej trwania, a  więc zarówno kary krótko- i  długoterminowe, oraz bez konieczności spełniania ze strony skazanego dodatkowych warunków poza ogól- nym wymogiem stawienia się w  zakładzie karnym. Jeżeli przez instytucję wykonania kary pozbawienia wolności rozumiemy sze- roką organizację, która realizuje tę karę oraz inne środki przymusu w warunkach izolacji, jak również w systemie dozoru elektronicz- nego, to rdzeniem tak pojętej instytucji ze względu na rozmiar i  znaczenie pozostaje SW. W  dalszej części tekstu powołaną instytucję będziemy w skrócie określać instytucją wykonania kary pozbawienia wolności9. W  obszarze kręgu zewnętrznego umieścić należy jednostkę organizacyjną prowadzącą w  ramach kierownictwa pośredniego nadzór administracyjny, a więc Ministra Sprawiedliwości, sędziów penitencjarnych realizujących nadzór sądowy określany mianem nadzoru penitencjarnego10 oraz prokuratora wykonującego nadzór s. 301–310; H. Machel, Personel jako istotny element instytucji penitencjarnej, (w:) Więzien- nictwo – nowe wyzwania, (red.) B. Hołyst, W. Ambrozik, P. Stępniak, Warszawa–Poznań– –Kalisz 2001, s. 123–136; tenże, Więzienie jako instytucja karna i resocjalizacyjna, Gdańsk 2003, s. 80–141. 9 Por. S. Pawela, Prawo karne wykonawcze. Zarys wykładu, Warszawa 2007, s. 173: „Polskie prawo karne, materialne i wykonawcze stoi na gruncie jednolitej kary pozba- wienia wolności. Występujące różnice w zakresie nazewnictwa (kara pozbawienia wol- ności, kara aresztu, kara aresztu wojskowego) służą podkreśleniu bądź trybu postępo- wania, w jakim kara jest orzekana, bądź odrębnego rodzaju zakładu karnego”. 10 Zagadnienie to wśród penitencjarystów jako pierwszy podniósł M. Porowski: „Układ zaś wzajemnych stosunków między organami administracji penitencjarnej ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 Tomasz Przesławski, Służba Więzienna w Polsce... procesowy z  art. 256 k.p.k. w  wykonaniu art. 35 u.prok.11. Tra- dycyjnie treść nadzoru penitencjarnego związana jest z  działal- nością administracyjną sędziów penitencjarnych, którzy kontro- lują decyzje aparatu Służby Więziennej12. Obecnie wprowadzenie możliwości składania skargi przez skazanego w trybie art. 7 k.k.w. rozszerzyło metody kontroli administracji penitencjarnej przez sędziów penitencjarnych, występujących w roli sądu penitencjar- nego. Sędziemu penitencjarnemu, stanowiącemu organ orzekający w postaci sądu penitencjarnego, przyznane są kompetencje kształ- towania (korygowania), także technicznego sposobu wykonywania kary pozbawienia wolności, na drodze sądowej. Sędzia peniten- cjarny współcześnie więc sprawuje kontrolę decyzji administracji penitencjarnej nie tylko metodami administracyjnymi, ale również w formie orzekania. Sędzia penitencjarny, który sprawuje nadzór penitencjarny, orzeka jednocześnie jednoosobowo w składzie sądu penitencjarnego (art. 20 k.k.w.). Z punktu widzenia organów kon- troli decyzji, które zapadają w postępowaniu wykonawczym, są to jednak dwa odrębne organy wykonania kary: sędzia penitencjarny (art. 2 pkt 4) i sąd penitencjarny (art. 2 pkt 2 k.k.w.)13. Prokurator nie jest według k.k.w. organem postępowania wykonawczego, jed- nakże zgodnie z art. 256 k.p.k. w postępowaniu przygotowawczym a pozostałymi instytucjami polega na tym, że te ostatnie, choć nie uczestniczą bezpo- średnio w wykonywaniu sankcji pozbawienia wolności, to jednak przyczyniają się do osiągnięcia celów, którym służy wykonywanie kary”, M. Porowski, Funkcje administracji penitencjarnej w Polsce, Warszawa 1975, s. 34 (praca doktorska niepublikowana). 11 Art. 35 u.prok. stanowi: „Prokurator sprawuje, w granicach przewidzianych usta- wami, nadzór nad wykonywaniem postanowień o tymczasowym aresztowaniu i decyzji o pozbawieniu wolności”. 12 S. Lelental, Sędziowski nadzór penitencjarny, (w:) Księga Jubileuszowa Więziennictwa Polskiego 1989–2009, (red.) T. Szymanowski, Warszawa 2009, s. 65–70; J. Śpiewak, Zakres nadzoru penitencjarnego według kodeksu karnego wykonawczego z  1997 r., „Przegląd Więziennictwa Polskiego” 2000, nr 26; A. Tomporek, Zakres nadzoru penitencjarnego w kodeksie karnym wykonawczym, „Przegląd Więziennictwa Polskiego” 1999, nr 24–25. 13 T. Szymanowski, Z. Świda, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 1998, s. 73, 75: „Kwestią stanowiącą problem jest fakt, że sędzia penitencjarny, sprawujący nadzór penitencjarny, wydaje postanowienia w  ramach orzecznictwa sądu peniten- cjarnego. W praktyce w miarę możliwości, sędzia nadzorujący zakład karny powinien wyłączać się od orzekania w sprawach dotyczących tego zakładu. (…) Spostrzeżenia i informacje uzyskane przez sędziego w ramach sprawowanego nadzoru penitencjar- nego mogą być inspiracją do wszczęcia z  urzędu postępowań incydentalnych sądu (art. 19 § 1)”. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== I. Służba Więzienna jako rdzeń instytucji wykonania kary... 21 może sprawować nadzór (obok sądu) nad prawidłowością zatrzy- mania i wykonania środków zapobiegawczych. Jest to forma nad- zoru procesowego, w ramach którego prokurator w postępowaniu przygotowawczym może kontrolować merytorycznie zasadność i legalność zatrzymania oraz prawidłowość wykonywania zatrzyma- nia i tymczasowego aresztowania (warunków pobytu). W ramach nadzoru prokurator może obejmować kontrolą formalną prawidło- wość prowadzonej dokumentacji14. Nadzór sprawowany przez sąd i  prokuratora na podstawie art. 256 k.p.k. jest niezależny od nadzoru penitencjarnego, sprawo- wanego przez sędziego penitencjarnego w areszcie śledczym15. Na dalszym planie, ale w obrębie wymienionego kręgu, zaliczyć należy prezesa sądu lub upoważnionego sędziego, który podejmuje czyn- ności związane z wykonaniem orzeczeń, w tym wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności i  postanowienia o  zastosowaniu tymczasowego aresztowania, dalej Policję, Żandarmerię Wojskową, dowódcę wojskowego, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Straż Graniczną, Centralne Biuro Antykorupcyjne – jako jednostki wykonujące polecenia sądu w  zakresie postępowania wykonaw- czego oraz inne organy, jeżeli postępowanie wykonawcze dotyczy spraw, które zgodnie z przepisami prawa należą do ich właściwości (art. 10 k.k.w.)16. Interesującym przykładem takiego innego organu 14 F. Prusak, Komentarz do kodeksu postępowania karnego, Warszawa 1999, wersja elek- troniczna LexisNexis, komentarz do art. 256. 15 S. Lelental, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2010, s. 841–842. 16 Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (tekst jednolity: Dz.U. z  2011 r. Nr 116, poz. 675 ze zm.) w  celu rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw i wykroczeń w zakresie określonym w art. 1 ust. 2 pkt 4 i w ust. 2a funkcjonariusze Straży Granicznej pełnią służbę graniczną, prowadzą działania graniczne, wykonują czynności operacyjno-rozpoznawcze i admi- nistracyjno-porządkowe  oraz prowadzą postępowania przygotowawcze według prze- pisów Kodeksu postępowania karnego, a także wykonują czynności na polecenie sądu i prokuratury oraz innych właściwych organów państwowych  w zakresie, w jakim obo- wiązek ten został określony w odrębnych przepisach. Art. 13 ust. 2 ustawy z 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz.U. Nr 104, poz. 708) stanowi, że CBA wykonuje również czynności na polecenie sądu lub prokuratora w zakresie określonym w ustawie z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) oraz ustawie z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.). Art. 21 ust. 2 ustawy z  24 maja 2002 r. o  Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrz- nego oraz Agencji Wywiadu (tekst jednolity: Dz.U. z 2010 r. Nr 29, poz. 154 ze zm.) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 22 Tomasz Przesławski, Służba Więzienna w Polsce... jest Straż Marszałkowska, która na terenie Sejmu wykonuje czyn- ności związane z zastosowaniem kary porządkowej, w tym aresz- towania osoby, która bezpodstawnie uchyla się od złożenia zeznań lub złożenia przyrzeczenia przed sejmową komisją śledczą17. Szczególna rola przypada Policji i Żandarmerii Wojskowej. Do obowiązków Policji należy: doprowadzenie skazanego do zakładu karnego w  celu odbycia kary pozbawienia wolności (art. 79 §  2 k.k.w.), wykonywanie zarządzeń o  poszukiwaniu skazanego (art. 278 k.p.k.), wykonywanie postanowień o poszukiwaniu listem gończym skazanych ukrywających się (art. 279 § 1 k.p.k.), współ- praca z sądem penitencjarnym w sytuacji nałożenia na skazanego obowiązku meldowania się we wskazanej jednostce Policji, który korzysta z  przerwy w  wykonywaniu kary pozbawienia wolności (art. 153 § 2 k.k.w.). Jeżeli skazanym jest żołnierz, a sąd zarządza doprowadzenie go do zakładu karnego, obowiązek doprowadzenia spoczywa na właściwych organach wojskowych, tj. Żandarmerii Wojskowej (art. 79 § 3 k.k.w.)18. W środowisku zewnętrznym insty- tucji wykonania pozbawienia wolności znajdują się też organizacje społeczne współdziałające ze SW w prowadzeniu działalności reso- cjalizacyjnej w zakładach karnych i aresztach śledczych (rozdział VII k.k.w.), a także kuratorzy sądowi, z którymi skazani w miarę potrzeby nawiązują kontakty w okresie przygotowywania do życia po zwolnieniu (art. 164, art. 173 § 2 pkt 10, art. 174 pkt 1 oraz pkt 4 k.k.w.). Odrębną pozycję w  otoczeniu zewnętrznym SW zajmuje struktura organizacyjna podmiotu prowadzącego centralę monitorowania i  podmiotu dozorującego, które obok kuratora postanawia, że ABW wykonuje również czynności na polecenie sądu lub prokuratora w zakresie określonym w Kodeksie postępowania karnego oraz Kodeksie karnym wyko- nawczym. 17 Art. 12 i 13 ustawy z 21 stycznia 1999 r. o sejmowej komisji śledczej (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1218 ze zm.). 18 Na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 12, ust. 3 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. o Żan- darmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych (Dz.U. Nr 123, poz. 1353) zadaniami Żandarmerii Wojskowej jest przymusowe doprowadzanie osób, w zakresie i na zasadach przewidzianych w przepisach o postępowaniu karnym, karnym skarbo- wym, karnym wykonawczym i cywilnym, jak również wykonywanie czynności na pole- cenie sądu wojskowego i prokuratora wojskowego oraz sądu powszechnego i prokura- tora powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury, a także organów administracji rządowej, wojskowej i samorządu terytorialnego oraz Wojskowej Agencji Mieszkanio- wej w zakresie, w jakim obowiązek ten wynika z odrębnych przepisów. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Służba Więzienna w Polsce. Administracja i podstawy działania
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: