Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00405 007077 10177288 na godz. na dobę w sumie
Służebność przesyłu w praktyce na przykładzie przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych - ebook/pdf
Służebność przesyłu w praktyce na przykładzie przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych - ebook/pdf
Autor: , , , , , Liczba stron: 224
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8107-734-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Tematyka urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych obejmuje wiele złożonych kwestii normatywnych i technicznych. Autorzy opracowania identyfikują podstawowe problemy służebności przesyłu, proponują kierunki ich rozwiązania, a także koncentrują się na problemach związanych z ustanawianiem służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych.

Publikacja uwzględnia specyfikę przedsiębiorcy, na rzecz którego służebność przesyłu jest ustanawiana, jak również charakter urządzeń przesyłowych, które są lub będą posadowione na nieruchomości. Omówiono w niej m.in.:
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Służebność przesyłu w praktyce na przykładzie przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych redakcja naukowa Bartosz Rakoczy Barbara Boniecka, Jędrzej Bujny Bartłomiej Jankowski, Mikołaj Maśliński Bartosz Rakoczy, Switłana Szewczuk WARSZAWA 2017 Stan prawny na 15 kwietnia 2017 r. Recenzent Dr hab. Ewa Katarzyna Czech, prof. UwB Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Grażyna Polkowska-Nowak Wydawca Opracowanie redakcyjne Michał Dymiński Redaktor prowadzący Łamanie Opracowanie redakcyjne Wolters Kluwer Polska Poszczególne części napisali: Łamanie Barbara Boniecka – rozdział III Jędrzej Bujny, Mikołaj Maśliński – rozdział I Projekt gra czny okładki i stron tytułowych Bartłomiej Jankowski – rozdział II Bartosz Rakoczy – Wstęp, rozdział V, Zakończenie Switłana Szewczuk – rozdział IV Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁ ASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl PLK IB ��K © Copyright by Wolters Kluwer Polska SA, 2017 © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2013 ISBN: 978-83-8107-451-3 ISBN: Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 Wydane przez: tel. 22 535 82 19 Wolters Kluwer SA e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl Dział Praw Autorskich www.wolterskluwer.pl 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 księgarnia internetowa www.profinfo.pl tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl SPIS TREŚCI Wykaz skrótów ..................................................................................... 9 Wstęp ..................................................................................................... 11 Podziękowania ..................................................................................... 15 Rozdział I Zagadnienia wprowadzające ............................................................. 17 1. Pojęcie służebności przesyłu ....................................................... 20 2. Sposoby nabycia i ustanowienia służebności przesyłu ............ 26 2.1. Ustanowienie służebności przesyłu w drodze umowy .... 26 2.2. Ustanowienie służebności przesyłu na podstawie orzeczenia sądu ..................................................................... 29 2.3. Nabycie służebności przesyłu w wyniku zasiedzenia ...... 33 2.4. Powstanie służebności przesyłu w drodze decyzji administracyjnej ................................................................... 40 3. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jako przedsiębiorca, na rzecz którego ustanawia się służebność przesyłu .......................................................................................... 42 3.1. Pojęcie przedsiębiorstwa wodociągowo- -kanalizacyjnego ................................................................... 47 3.2. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jako przedsiębiorca ....................................................................... 48 3.3. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jako gminna jednostka organizacyjna ....................................... 51 6 Spis treści Rozdział II Prawo własności urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych jako przesłanka ustanowienia służebności przesyłu .................... 56 1. Urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne jako urządzenia w rozumieniu art. 49 § 1 k.c. ................................... 56 2. Sposoby nabycia własności urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych ........................................................................... 73 3. Znaczenie zamiaru wybudowania urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych jako przesłanki umożliwiającej ustanowienie służebności przesyłu ............................................. 88 4. Ustalanie prawa własności urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych a rola rzeczoznawcy majątkowego .............. 95 Rozdział III Ustalanie wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu .................................................................................................. 100 1. Fakultatywność i obligatoryjność określenia wynagrodzenia 100 2. Parametry wpływające na wysokość wynagrodzenia ............... 103 3. Metody ustalania wysokości wynagrodzenia ............................ 111 4. Rola rzeczoznawcy majątkowego przy ustalaniu wynagrodzenia .............................................................................. 117 Rozdział IV Treść, sposób i zakres służebności przesyłu ................................... 121 1. Pojęcie treści, sposobu i zakresu służebności przesyłu ............ 121 2. Znaczenie tzw. pasa ochronnego ................................................ 136 3. Sposoby ustalania szerokości tzw. pasa ochronnego ............... 150 4. Rola biegłego przy ustalaniu szerokości pasa ochronnego ..... 157 Rozdział V Zagadnienia procesowe ustanowienia służebności przesyłu ...... 166 1. Ciężar dowodu w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu .......................................................................................... 166 2. Uczestnicy postępowania o ustanowienie służebności przesyłu .......................................................................................... 183 3. Przebieg postępowania nieprocesowego ................................... 186 Spis treści 7 4. Środki dowodowe ......................................................................... 197 5. Powództwo o złożenie określonego oświadczenia woli jako konsekwencja zawarcia umowy przedwstępnej o ustanowienie służebności przesyłu ......................................... 204 Zakończenie .......................................................................................... 213 Bibliografia ........................................................................................... 217 WYKAZ SKRÓTÓW Akty prawne k.c. k.p.c. k.s.h. pr. bud. u.g.k. u.g.n. u.l. u.p.z.p. u.s.d.g. u.s.g. u.z.z.w. – – – – – – – – – – – ustawa z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017 r. poz. 459) ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.) ustawa z 15.09.2000 r. – Kodeks spółek handlo‐ wych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1578 ze zm.) ustawa z 7.07.1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2016 r. poz. 290 ze zm.) ustawa z 20.12.1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz.U. z 2016 r. poz. 573 ze zm.) ustawa z 21.08.1997 r. o gospodarce nierucho‐ mościami (Dz.U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.) ustawa z 28.09.1991 r. o lasach (Dz.U. z 2015 r. poz. 2100 ze zm.) ustawa z 27.03.2003 r. o planowaniu i zagospo‐ darowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2016 r. poz. 778 ze zm.) ustawa z 2.07.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) ustawa z 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2016 r. poz. 446 ze zm.) ustawa z 7.06.2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2015 r. poz. 139 ze zm.) 10 Organy orzekające NSA SA SN SO TK WSA Czasopisma Biul. SN GSP M. Praw. OSNC OSP OTK – – – – – – – – – – – – Wykaz skrótów Naczelny Sąd Administracyjny sąd apelacyjny Sąd Najwyższy sąd okręgowy Trybunał Konstytucyjny wojewódzki sąd administracyjny Biuletyn Sądu Najwyższego Gdańskie Studia Prawnicze Monitor Prawniczy Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego WSTĘP Problematyka służebności przesyłu cieszy się w piśmiennictwie nie‐ słabnącym zainteresowaniem. Wynika to, po pierwsze, z tego, że jest to ciągle nowa instytucja w prawie cywilnym, a po drugie, z tego, że ma bardzo duże przełożenie praktyczne i to zarówno z punktu widzenia ochrony prawa własności, jak i z punktu widzenia przedsiębiorców przesyłowych. Duża liczba orzeczeń, które zapadają na tle przepisów o służebności przesyłu, dowodzi nie tylko tego, że jest to instytucja prawa cywilnego, szeroko wykorzystywana, ale świadczy również o tym, że budzi ona wiele kontrowersji i wątpliwości. Zagadnieniom służebności przesyłu poświęcono sporo opracowań, także o charakterze monograficznym. Wskazać tutaj należy przede wszystkim na monografie P. Lewandow‐ skiego. Kwestie te rozważali w swoich opracowaniach również m.in. G. Wierciński i M. Balwicka-Szczyrba. Jedynie dla porządku wskażę publikacje mojego autorstwa. Opracowania te mają tę wspólną cechę, że przyjmują za punkt wyjścia instytucję służebności przesyłu. Rozważane są różnego rodzaju aspekty naukowe i niuanse w konstrukcji jurydycznej tejże służebności. Od‐ czuwalny jest jednak brak monografii, która wprawdzie zajmowałaby się służebnością przesyłu, ale czyniłaby to, przyjmując za punkt wyjścia określoną kategorię podmiotów, na rzecz których taka służebność jest ustanawiana. Dopóki prowadzi się rozważania, u podstaw których leżą przepisy Kodeksu cywilnego o służebności przesyłu, dopóty kategory‐ zacja przedsiębiorców przesyłowych nie odgrywa istotnej roli. Ow‐ 12 Wstęp szem, w przywołanych wyżej publikacjach nie tylko dostrzeżono te różnice, ale też poddano je badaniu naukowemu. Ciągle jednak różnice między przedsiębiorcami przesyłowymi w tych opracowaniach mają charakter drugorzędny. Taki stan piśmiennictwa skłonił autorów tej monografii do przeanali‐ zowania problematyki służebności przesyłu, ale tylko z punktu widze‐ nia jednego typu przedsiębiorców przesyłowych, jakimi są przedsię‐ biorstwa wodociągowo-kanalizacyjne. W odróżnieniu od przedsię‐ biorstw energetycznych, ciepłowniczych lub zajmujących się dostawą gazu liczba przedsiębiorców wodociągowo-kanalizacyjnych jest duża. Odrębne potraktowanie zagadnień służebności przesyłu z punktu wi‐ dzenia tychże przedsiębiorców jest w pełni uzasadnione. Monografia ta ma zatem na celu dokonanie analizy służebności prze‐ syłu, ale tylko w odniesieniu do przedsiębiorstw wodociągowo-kana‐ lizacyjnych. Dodatkowo jej zadaniem jest wskazanie i analiza teore‐ tycznych podstaw tego zagadnienia, jak również zaproponowanie pragmatycznych rozwiązań będących wynikiem doświadczeń proce‐ sowych i pozaprocesowych autorów. Monografia nawiązuje do do‐ tychczasowego dorobku piśmiennictwa i orzecznictwa w ten sposób, że koncentruje się wyłącznie na tych kwestiach, które z punktu widze‐ nia przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych mają charakter najistotniejszy. Autorzy monografii dokonali więc selekcji problemów, wybierając pięć najistotniejszych zagadnień. Wyselekcjonowanie tych zagadnień determinuje też układ pracy i jej podział na rozdziały. Każde z nich jest bowiem odrębnie omówione w ramach rozdziału. Rozdział 1 dotyczy ogólnych zagadnień związanych ze służebnością przesyłu. Autor wskazuje w nim podstawowe cechy tego ograniczone‐ go prawa rzeczowego. Określa przesłanki ustanowienia służebności przesyłu in genere, diagnozuje również podstawowe problemy prak‐ tyczne, które pojawiają się w związku z kreacją tego ograniczonego prawa rzeczowego. Rozdział ten stanowi więc wprowadzenie do dal‐ szych, bardziej szczegółowych wywodów. Wstęp 13 W rozdziałach 2, 3 i 4 rozważane są trzy podstawowe kwestie związane z ustanawianiem służebności przesyłu w postępowaniu cywilnym, wy‐ nikające z doświadczeń i praktyki przedsiębiorstw wodociągowo-ka‐ nalizacyjnych. Najistotniejsze zagadnienia koncentrują się zatem na problemach wyliczania wynagrodzenia i ustalania sposobu jego zapła‐ ty, określania i wyznaczania pasa oraz kwestiach związanych ze statu‐ sem prawnym urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. Autorzy poszczególnych rozdziałów najpierw zakreślają obszar problematycz‐ ny i identyfikują szczegółowe zagadnienia, a następnie proponują prak‐ tyczne rozwiązania występujących w praktyce problemów. Wreszcie ostatni rozdział dotyczy wyłącznie zagadnień procesowych. Rozważane są w nim kwestie związane z przebiegiem postępowania, treścią wniosku, orzeczeniami, jakie mogą zapaść w postępowaniu, i wreszcie konkurencyjnością wniosku o ustanowienie służebności przesyłu oraz powództwa o złożenie stosownego oświadczenia woli. Podstawowym źródłem prawa jest ustawa z 23.04.1964 r. – Kodeks cy‐ wilny (Dz.U. z 2017 r. poz. 459). Z uwagi na zawężenie badanej pro‐ blematyki tylko do praktyki przedsiębiorstw wodociągowo-kanaliza‐ cyjnych szczególnego znaczenia nabiera ustawa z 7.06.2001 r. o zbio‐ rowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2015 r. poz. 139 ze zm.). Podnoszone zagadnienia procesowe wymagają również analizy przepisów ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.). W mono‐ grafii zostaną wykorzystane nie tylko wyżej wskazywane opracowania dotyczące służebności przesyłu, ale również literatura dotycząca dzia‐ łalności przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych oraz literatura dotycząca prawa procesowego. Podstawowa metoda naukowo-badawcza wykorzystywana w literatu‐ rze jest metodą formalno-dogmatyczną z niewielkim udziałem metody historycznej. Dominującym sposobem wykładni stosowanej w ramach metody formalno-dogmatycznej jest wykładnia językowa, choć w nie‐ których przypadkach autorzy wskazują, że ten rodzaj wykładni pro‐ wadzić może do niezadowalających wyników, co uzasadnia zastoso‐ 14 Wstęp wanie wykładni celowościowej. Praca uwzględnia stan prawny oraz stan literatury na dzień 15 kwietnia 2017 r. W imieniu Autorów składam także najserdeczniejsze podziękowania Pani Prezes Izby Gospodarczej „Wodociągi Polskie”, Dorocie Jakuta, za życzliwe wsparcie inicjatywy wydawniczej, opiekę i zaangażowanie w powstanie tej publikacji. Bartosz Rakoczy PODZIĘKOWANIA Serdecznie dziękuję Autorom, a także członkom zespołu opracowują‐ cego problematykę służebności przesyłu, w osobach: r.pr. Anna Koz‐ łowska, Wodociągi Białostockie Sp. z o.o. Białystok, r.pr. Jolanta Kra‐ wczyk, Wodociągi Kieleckie Sp. z o.o. Kielce, dr Tadeusz Rzepecki, Przewodniczący Rady Izby Gospodarczej Wodociągi Polskie, Prezes Zarządu Tarnowskich Wodociągów Sp. z o.o., Tarnów, Dorota Smok, Aquanet Sp. z o.o. Poznań, Piotr Sokołowski, Prezes Zarządu Wodo‐ ciągów Białostockich Sp. z o.o., Białystok, adw. Paweł Sikorski, ekspert IGWP. Izba Gospodarcza Wodociągi Polskie z żywym zainteresowaniem śle‐ dzi funkcjonowanie służebności przesyłu w praktyce i reaguje na każdy związany z tym problem. Działania Izby nie ograniczają się, jak widać, jedynie do kwestii stricte legislacyjnych, ale obejmują również szerokie piśmiennictwo, czego dowodem jest ta monografia. Dorota Jakuta Prezes Izby Gospodarczej „Wodociągi Polskie” Rozdział I ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE Konstrukcja prawna służebności przesyłu została wprowadzona do Kodeksu cywilnego1 ustawą z 30.05.2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw2. Wspomniana nowelizacja sta‐ nowiła próbę załagodzenia konfliktów, jakie powstają między przed‐ siębiorcami sieciowymi a właścicielami nieruchomości w związku z bu‐ dową i eksploatacją urządzeń wskazanych w art. 49 § 1 k.c. Mowa tutaj o urządzeniach służących do doprowadzania lub odprowadzania pły‐ nów, pary, gazu i energii elektrycznej oraz innych urządzeniach po‐ dobnych. Choć ustawodawca nie był w stanie pogodzić interesów przedsiębiorców sieciowych oraz właścicieli nieruchomości, to jednak dał im instrument prawny, który uzupełnił dotychczasową lukę legis‐ lacyjną3. Przyjęta konstrukcja odwołuje się do rozwiązań obowiązujących na mocy dekretu z 11.10.1946 r. – Prawo rzeczowe4. Zgodnie z art. 175 Prawa rzeczowego służebność mogła być ustanowiona także na rzecz każdoczesnego właściciela oznaczonego przedsiębiorstwa. Do takiej służebności stosowane były odpowiednio przepisy o służebności grun‐ towej. Powyższe regulacje nie zostały jednak przyjęte w Kodeksie cy‐ wilnym z 1964 r. i tym samym w okresie od 1.01.1965 r. do 3.08.2008 r. 1 Ustawa z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017 r. poz. 459). 2 Dz.U. poz. 731. 3 P. Lewandowski, Służebność przesyłu w prawie polskim, Warszawa 2014, s. 11–12. 4 Dz.U. poz. 319 ze zm. 18 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające Kodeks cywilny dopuszczał wyłącznie ustanowienie służebności grun‐ towych lub osobistych. Jednocześnie nie zawierał on odpowiednika art. 175 Prawa rzeczowego5. Niemniej jednak przedsiębiorca przesyło‐ wy, chcąc posadowić na cudzym gruncie urządzenia, o których mowa w art. 49 k.c., musiał dysponować stosownym uprawnieniem, które potocznie określa się mianem tytułu prawnego6. Wobec powyższego do 2008 r. podstawowym (cywilistycznym) źródłem uzyskania przez przedsiębiorcę przesyłowego uprawnień do ingerencji na cudzym gruncie była odpowiednia umowa zawierana z właścicielem lub użyt‐ kownikiem wieczystym. W jej ramach strony stosowały takie rozwią‐ zania prawne, jak: sprzedaż, ustanowienie użytkowania, służebności, najmu, leasing7. W nowelizacji Kodeksu cywilnego z 30.05.2008 r. ustawodawca stwier‐ dził, że spośród dostępnych tytułów prawnych najbardziej przydatne w realizacji celów związanych z funkcjonowaniem urządzeń przesyło‐ wych jest ustanowienie służebności. Konieczne okazało się jednak stworzenie nowego rodzaju służebności, gdyż konstrukcja służebności gruntowej, przewidziana w art. 285 k.c., nie odpowiadała na potrzeby związane z ustanowieniem służebności przesyłu. Służebność gruntowa zakłada bowiem obciążenie nieruchomości, przy czym może ona mieć 5 Uchwała SN z 8.04.2014 r., III CZP 87/13, OSNC 2014/7–8, poz. 68. 6 W okresie PRL dochodziło do wielu nadużyć w tym zakresie. Przedsiębiorstwa państwowe wielokrotnie wkraczały na cudze nieruchomości w celu montażu urządzeń przesyłowych, bez jakiegokolwiek uprzedzenia właścicieli – zob. B. Rakoczy, Służebność przesyłu w praktyce, Warszawa 2012, s. 154–155. Ponadto w okresie PRL odrębnym tytułem prawnym do korzystania przez przedsiębiorstwa przesyłowe z cudzych nieruchomości była decyzja administracyjna wydawana na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. poz. 64 ze zm.). W późniejszym okresie decyzja o podobnym charakterze była wydawana na podstawie art. 70 ust. 1 ustawy z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. poz. 127 ze zm.) oraz art. 124 ust. 1 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.). Więcej na ten temat zob. uchwała SN z 8.04.2014 r., III CZP 87/13, OSNC 2014/7–8, poz. 68. 7 Uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, VI kadencja, druk sejm. nr 81. Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające 19 na celu jedynie zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej. Spełnienie tych wymagań przy służebności przesyłu nie było możliwe8. W konsekwencji ustawodawca uznał za celowe wprowadzenie do Ko‐ deksu cywilnego, obok służebności gruntowych i osobistych, trzeciego rodzaju służebności, tj. służebności przesyłu. P. Lewandowski stawia jednak pytanie, czy wskazana ingerencja była w ogóle konieczna. Jak podkreślił wspomniany autor, stan prawny obowiązujący przed dniem wejścia w życie ustawy z 30.05.2008 r. umożliwiał obciążenie nieru‐ chomości służebnością gruntową odpowiadającą swą treścią służeb‐ ności przesyłu9. Powyższe stanowisko potwierdza przywołana przez P. Lewandowskiego linia orzecznicza, a przede wszystkim uchwała Są‐ du Najwyższego z 17.01.2003 r., w której Sąd jednoznacznie uznał za dopuszczalne umowne ustanowienie służebności gruntowej na rzecz przedsiębiorstwa sieciowego10. Pogląd ten nie był jednak powszechnie akceptowany11. Otóż w doktrynie prowadzono ożywioną dyskusję na temat dopuszczalności ustanawiania służebności gruntowych, które umożliwiały korzystanie z nieruchomości w celu instalacji i eksploa‐ tacji tzw. urządzeń przesyłowych12. Na tle powyższych rozważań warto wskazać stanowisko K. Zaradkie‐ wicza, który podkreśla, że „bezpośrednim celem gospodarczym słu‐ żebności przesyłu było zapewnienie prawnorzeczowego instrumentu korzystania przez przedsiębiorców przesyłowych z cudzych nierucho‐ mości, który jako skuteczny erga omnes i niepodlegający zniesieniu wyłącznie z woli właściciela daje trwałe i stabilne władztwo nad cudzą rzeczą”13. Powstaje jednak pytanie o efektywność wprowadzonego in‐ strumentu. Zdaniem P. Lewandowskiego „brak regulacji problemów faktycznych wynikających z prowadzenia inwestycji infrastruktural‐ 8 Uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, VI kadencja, druk sejm. nr 81. 9 P. Lewandowski, Służebność..., s. 13. 10 Zob. uchwała SN z 17.01.2003 r., III CZP 79/02, OSNC 2003/11, poz. 142. 11 Zob. E. Gniewek, Glosa do uchwały SN z 17.01.2003 r., III CZP 79/02, „Rejent” 2003/5, poz. 149. 12 K. Zaradkiewicz, Komentarz do art. 3051 k.c. [w:] Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz. Art. 1–44910, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2015, nb 3. 13 K. Zaradkiewicz, Komentarz..., nb. 1. 20 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające nych powoduje, że nowe przepisy przyczyniają się raczej do inflacji prawa, aniżeli zapewniają ramy prawne dla skutecznej działalności społecznie pożądanej”14. Niemniej jednak przepisy regulujące służebność przesyłu stały się ele‐ mentem powszechnie obowiązującego prawa. Stąd też – bez względu na ich ocenę – zasadne jest podjęcie pogłębionej analizy dotyczącej podstawowych zagadnień związanych ze służebnością przesyłu. 1. Pojęcie służebności przesyłu Służebność przesyłu jest ograniczonym prawem rzeczowym. Powyższy wniosek wynika z treści art. 244 § 1 k.c., który zawiera katalog ograni‐ czonych praw rzeczowych. Wśród nich ustawodawca wymienia użyt‐ kowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lo‐ kalu oraz hipotekę. Jak słusznie wskazuje B. Rakoczy, „w art. 244 § 1 k.c. nie określono, o jaką służebność chodzi. Jednakże zgodnie z zasadą lege non distinguente może chodzić o każdy rodzaj służebności, w tym także o służebność przesyłu. Każda więc służebność uznana powinna być za prawo rzeczowe ograniczone”15. W myśl art. 3051 k.c. nieruchomość można obciążyć na rzecz przed‐ siębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nie‐ ruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Wśród nich art. 49 § 1 k.c. wskazuje urządzenia służące do doprowa‐ dzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne. Do tych ostatnich zalicza się między innymi kanalizację kablową z różnego rodzaju kablami (w tym świat‐ łowodowymi) oraz kanały technologiczne16, o których mowa w ustawie 14 P. Lewandowski, Służebność..., s. 15. 15 B. Rakoczy, Służebność..., s. 41. 16 K. Zaradkiewicz, Komentarz..., nb 14. 1. Pojęcie służebności przesyłu 21 z 21.03.1985 r. o drogach publicznych17. Ponadto do katalogu urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., zaliczyć można także przewody wo‐ dociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, któ‐ rymi dostarczana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki będące w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego18. Wobec powyższego istota służebności przesyłu sprowadza się do tego, że określony przedsiębiorca przesyłowy (np. przedsiębiorstwo energe‐ tyczne, gazowe bądź wodociągowo-kanalizacyjne) może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z prze‐ znaczeniem urządzeń przesyłowych (np. słupów energetycznych, ru‐ rociągów gazowych czy też sieci wodociągowych). Innymi słowy, skut‐ kiem ustanowienia służebności przesyłu jest ograniczenie, w mniej‐ szym lub większym zakresie, dotychczasowego właściciela zajętego gruntu w możności wykorzystywania tegoż gruntu, w zależności od rodzaju urządzeń przesyłowych i sposobu ich posadowienia19. Stąd też, jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 17.02.2011 r., „cechą charakterystyczną ograniczonych praw rzeczowych, w tym słu‐ żebności przesyłu jest to, że są prawami na rzeczy cudzej (iura in re aliena)”. W rezultacie „służebność przesyłu daje uprawnionemu, acz‐ kolwiek w pewnym ograniczonym zakresie, władztwo nad cudzą nie‐ ruchomością. Ogranicza prawa własności właściciela nieruchomości przez ustanowienie trwałego obowiązku znoszenia przez niego w sfe‐ rze, w której może być wykonywana własność, stanu ukształtowanego jego oświadczeniem woli. Należące do istoty tego ograniczenia obo‐ wiązki ciążą na każdoczesnym właścicielu nieruchomości”20. 17 Dz.U. z 2016 r. poz. 1440 ze zm. Zgodnie z art. 4 pkt 15a kanałem technologicznym jest ciąg osłonowych elementów obudowy, studni kablowych oraz innych obiektów lub urządzeń służących umieszczeniu lub eksploatacji: a) urządzeń infrastruktury technicznej związanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego, b) linii telekomunikacyjnych wraz z zasilaniem oraz linii elektroenerge‐ tycznych niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego. 18 Zob. definicję legalną pojęcia „sieć”, wyrażoną w art. 2 pkt 7 u.z.z.w. Tu należy jedynie zasygnalizować wątpliwy status prawny przyłączy kanalizacyjnych i wodocią‐ gowych; zob. uchwała SN (7) z 8.03.2006 r., III CZP 105/05, OSNC 2006/10, poz. 159. 19 Por. postanowienie SN z 9.10.2013 r., V CSK 491/12, LEX nr 1394096. 20 Postanowienie SN z 17.02.2011 r., IV CSK 303/10, LEX nr 785540. 22 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające Kwalifikacja służebności jako ograniczonego prawa rzeczowego nie budzi w zasadzie żadnych wątpliwości. Kwestią sporną jest jednak to, czy stanowi ona odmianę służebności gruntowej czy może jest trzecią kategorią służebności, obok służebności gruntowych i osobistych. Jak słusznie wskazuje B. Rakoczy, „katalog praw rzeczowych, w tym i ogra‐ niczonych praw rzeczowych, powoduje, że za takie można uznawać jedynie te, które są wprost uregulowane w ustawie. Ustawodawca polski reguluje dwie postaci służebności – służebności osobiste i gruntowe. W związku z tym pojawia się wątpliwość, czy służebność przesyłu na‐ leży zaliczyć do jednej z tych kategorii, jako wyspecjalizowany rodzaj służebności, czy też należy traktować odrębnie, niezależnie od znanych już prawu polskiemu typu służebności”21. Zdaniem E. Gniewka służebność przesyłu jest nowym, a zatem trzecim rodzajem służebności22. Na podobnym stanowisku stoją m.in.: M. Ol‐ czyk23, A. Maziarz24, J. Pokrzywniak25, B. Lackoroński26 oraz K. Zarad‐ kiewicz27. Powyższego poglądu początkowo nie podzielał G. Bieniek, który służebność przesyłu uznawał za odmianę służebności grunto‐ wej28. Niemniej jednak w swoich późniejszych pracach wspomniany autor zrewidował dotychczasowe stanowisko i również uznał służeb‐ ność przesyłu za nowy rodzaj służebności29. 21 B. Rakoczy, Służebność..., s. 41. 22 E. Gniewek, Nowy rodzaj służebności – służebność przesyłu [w:] Prace z prawa cywilnego – dla uczczenia pamięci Profesora Jana Kosika, red. P. Machnikowski, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo” 2009/308, s. 140. 23 M. Olczyk, Komentarz do ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 731), LEX 2008, art. 3051 k.c. 24 A. Maziarz, Służebność przesyłu, „Rejent” 2011/3, s. 40. 25 J. Pokrzywniak, Kluczowe dylematy związane z regulacją służebności przesyłu, „Rejent” 2010/4, s. 89. 26 B. Lackoroński, Komentarz do art. 3051 k.c. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, Przepisy wprowadzające. Część ogólna. Własność i inne prawa rzeczowe, red. K. Osajda, Warszawa 2015, Legalis, nb 3. 27 K. Zaradkiewicz, Komentarz..., nb 4. 28 G. Bieniek, Urządzenia przesyłowe. Problematyka prawna, Warszawa 2008, s. 55 29 G. Bieniek, Założenia konstrukcyjne służebności przesyłu de lege lata i de lege ferenda [w:] Współczesne problemy prawa prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Edwarda Gniewka, red. J. Gołaczyński, P. Machnikowski, Warszawa 2010, s. 9–18. i n. 1. Pojęcie służebności przesyłu 23 Wątpliwości dotyczące klasyfikacji służebności przesyłu wynikają z faktu, że omawiane prawo rzeczowe jest w swojej istocie zbliżone do służebności gruntowej. Wykazuje jednak odmienne cechy, które po‐ zwalają uznać służebność przesyłu za odrębny rodzaj służebności30. Sąd Najwyższy w uchwale z 27.06.2013 r., III CZP 31/13, jednoznacznie stwierdził, że służebność przesyłu nie jest rodzajem służebności grun‐ towej, lecz służebnością samodzielną, stanowiącą odrębną instytucję prawną31. Za uznaniem służebności przesyłu, uregulowanej w art. 3051–3054 k.c., za odrębny rodzaj służebności przemawia argumentacja przedstawio‐ na przez B. Lackorońskiego. Jego zdaniem służebność przesyłu nie jest służebnością gruntową, „gdyż uprawniony z tytułu służebności prze‐ syłu nie jest identyfikowany jako podmiot innego prawa rzeczowego”. Ponadto B. Lackoroński zaznacza, że „służebność przesyłu nie jest też odmianą służebności osobistej. Uprawniony z tytułu służebności prze‐ syłu nie musi być bowiem oznaczonym podmiotem prawa cywilnego. Mimo że służebność przesyłu jest ustanawiana na rzecz przedsiębiorcy, nie jest ona przypisana do określonego podmiotu prowadzącego dzia‐ łalność gospodarczą, na rzecz którego została ustanowiona, lecz sta‐ nowi składnik przedsiębiorstwa w rozumieniu przedmiotowym okreś‐ lonym w art. 551 k.c.”. Cytowany autor słusznie wskazuje, że „za trak‐ towaniem służebności przesyłu jako odrębnego rodzaju służebności przemawia także fakt, że art. 3051–3054 k.c., które ich dotyczą, zostały ujęte w odrębnym rozdziale”32. Mimo że służebność przesyłu stanowi odrębny rodzaj służebności, w literaturze przedmiotu wielokrotnie eksponowano jej podobieństwa do służebności drogi koniecznej33. Uwaga ta jest istotna z punktu wi‐ dzenia dokonywania ewentualnej wykładni omawianego pojęcia. Zwrócił na to uwagę również Sąd Najwyższy w postanowieniu z 18.04.2012 r., którego zdaniem „wobec relatywnej nowości wskazanej 30 B. Rakoczy, Służebność..., s. 41. 31 OSNC 2014/2, poz. 11. 32 B. Lackoroński, Komentarz do art. 3051 k.c. ..., nb 3. 33 Tak chociażby J. Pokrzywniak, Kluczowe dylematy..., s. 97; G. Matusik, Własność urządzeń przesyłowych a prawa do gruntu, Warszawa 2013, s. 342.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Służebność przesyłu w praktyce na przykładzie przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych
Autor:
, , , , ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: