Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00079 003634 18779515 na godz. na dobę w sumie
Śmierć i życie po śmierci. Kiedy umrę, ludzkość będzie trwać - ebook/pdf
Śmierć i życie po śmierci. Kiedy umrę, ludzkość będzie trwać - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 402
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-224-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Pytanie o istnienie życia po śmierci ma dla każdego człowieka kluczowe znaczenie – zarówno gdy dotyczy pragnienia osobistej kontynuacji życia, jak i przetrwania ludzkości jako zbiorowości. Samuel Scheffler analizuje w swoich wykładach wpływ obu tych perspektyw życia po śmierci na nasze postawy a także stawia hipotezy odnośnie do siły ich oddziaływania na postrzeganie przez człowieka sensu życia i przyjęty system wartości. Jego intrygujące i nowatorskie spojrzenie uzupełniają komentarze takich czołowych amerykańskich filozofów, jak: Susan Wolf, Harry G. Frankfurt, Seana Shiffrin oraz Niko Kolodny.

„W rzeczywistości możemy coś zrobić, by wesprzeć przetrwanie i rozwój ludzkości po naszej śmierci, podejmując na przykład działanie zmierzające do rozwiązania problemu zmian klimatycznych i rozprzestrzeniania broni jądrowej. Nie ma natomiast niczego, co moglibyśmy zrobić, by wesprzeć nasze osobiste przetrwanie po własnej śmierci. Jeśli więc rozpoznamy skalę naszej zależności od przyszłych pokoleń, to być może wzmocni to naszą determinację, by działać na ich rzecz, oraz sprawi, że także w tym sensie będziemy mniej egoistyczni”.

Fragment książki
Śmierć i życie po śmierci

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Seria: Kim Jest Człowiek? Tytuł oryginału: Samuel Scheffler, Nico Kolodny (ed.). Death and the Afterlife Konsultant serii: Adam Workowski Tłumaczenie: Dawid Misztal Redaktor inicjujący: Magdalena Skoneczna Opracowanie redakcyjne: Aurelia Hołubowska Projekt okładki: Katarzyna Turkowska Zdjęcia wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/Morphart Projekt typograficzny serii: Maciej Matejewski Skład i łamanie: Munda – Maciej Torz Copyright © in this volume The Regents of the University of California 2013 „The Afterlife” by Samuel Scheffler was delivered as a Tanner Lecture on Hu- man Values at the University of California, Berkeley, March 13 to March 15, 2012. Printed with the permission of the Tanner Lectures on Human Values, a corporation, University of Utah, Salt Lake City. © Copyright for Polish translation by Dawid Misztal, 2019 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2019 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07620.16.0.M Ark. wyd. 11,7; ark. druk. 25,125 ISBN 978-83-8142-223-9 e-ISBN 978-83-8142-224-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: księgarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Wykłady Tannera w Berkeley Wykłady Tannera o wartościach ludzkich zaini- cjowane zostały przez amerykańskiego uczonego, przemysłowca i filantropa Oberta Clarka Tannera; są one wygłaszane corocznie na dziewięciu uni- wersytetach w  Stanach Zjednoczonych i  Anglii. Uniwersytet Kalifornijski w  Berkeley został sta- łym gospodarzem Wykładów Tannera w roku aka- demickim 2000/2001. Niniejsza praca jest ósmą z serii książek powstałych na podstawie Wykładów Tannera w Berkeley. Tom zawiera poprawione wer- sje dwóch wykładów, które Samuel Scheffler wygło- sił w Berkeley w marcu 2012 roku, wraz z trzecim esejem o  pokrewnej tematyce. Po nich następują komentarze Susan Wolf, Harry’ego G. Frankfurta, Seany Shiffrin oraz Niko Kolodny’ego, a także koń- cowa replika profesora Schefflera. Książkę zreda- gował profesor Kolodny, który opatrzył ją również wstępem. Seria wydawnicza Wykładów Tannera • 5 • w Berkeley powstała w przekonaniu, że te wyjątko- we wykłady, wraz z  inspirowanymi przez ich pre- zentacje ożywionymi debatami w  Berkeley, zasłu- gują na udostępnienie szerszej publiczności. Tomy uzupełniające są w przygotowaniu. MARTIN JAY R. JAY WALLACE redaktorzy serii SPIS TREŚCI • 9 Dawid Misztal Samuel Scheffler – uniwersalizm, partykularyzm i przetrwanie ludzkości Samuel Scheffler Podziękowania Niko Kolodny Wprowadzenie • 29 • 25 ŚMIERĆ I ŻYCIE PO ŚMIERCI • 47 Samuel Scheffler Wykład 1. Życie po śmierci (część I) Wykład 2. Życie po śmierci (część II) Wykład 3. Lęk, śmierć oraz ufność • 49 • 113 • 169 KOMENTARZE • 219 Susan Wolf Doniosłość końca świata • 221 Harry G. Frankfurt W jaki sposób życie po śmierci jest ważne • 251 • 7 • Seana Valentine Shiffrin Zachowując wartościowane czy zachowując wartościowanie? • 271 Niko Kolodny Że ja muszę umrzeć, kiedy inni żyją • 301 ODPOWIEDŹ NA KOMENTARZE • 329 Samuel Scheffler Śmierć, wartość oraz życie po śmierci: odpowiedzi • 331 O autorach Bibliografia • 389 • 393 Dawid Misztal SAMUEL SCHEFFLER – UNIWER SALIZM, PART YKUL ARY ZM I PR ZETRWANIE LUDZKOŚCI Twórczość filozoficzna Samuela Schefflera zapew- ne nie jest polskiemu czytelnikowi szczególnie dobrze znana. Oddawana właśnie w jego ręce książ- ka jest dopiero pierwszą pozycją w  dorobku tego myśliciela, która doczekała się polskiego przekładu (notabene poza polskim ukazały się również jej tłu- maczenia na język niemiecki oraz chiński, a nieba- wem wydana ma być także wersja grecka). Dotych- czasowa nieobecność prac Schefflera na naszym rynku wydawniczym nie zasługuje być może na • 9 • miano skandalu, niemniej jednak to dobrze, że właśnie się kończy. W  ciągu ponad czterdziesto- letniej pracy naukowej Scheffler wypracował sobie bowiem ugruntowaną, nawet jeśli nie pierwszopla- nową, pozycję na amerykańskiej scenie intelektu- alnej. Od  początku lat osiemdziesiątych dwudzie- stego wieku jego głos jest na tej scenie wyraźnie słyszalny. Brak polskich przekładów jego prac z pewnością więc zubażał naszą wiedzę o współcze- snej amerykańskiej filozofii. Wypełnienie tej luki cieszy tym bardziej, że w  swych wystąpieniach i  publikacjach Scheffler wypowiada się na ważne tematy etyczne, rozważa istotne kwestie aksjologiczne, a  także podejmuje kluczowe zagadnienia z  obszaru filozofii polityki. Przy czym dla wyrażenia swych poglądów oraz inte- resujących i  przenikliwych spostrzeżeń posługuje się zazwyczaj przystępnym i  klarownym stylem. Nie może więc dziwić, że jego oryginalne ustalenia i  propozycje dotyczące wspomnianych obszarów problemowych spotykają się na ogół z żywym zain- teresowaniem nie tylko specjalistów, ale i szerszej publiczności. Tę ostatnią prowokują do przemy- śleń, tych pierwszych inspirują do licznych debat (poza autorami obecnymi w  niniejszym zbiorze z różnymi poglądami Schefflera polemizowali mię- • 10 • dzy innymi Ronald Dworkin, Jonathan Bennett, Amélie Rorty czy Stephen Darwall). Nie inaczej jest w przypadku prezentowanych wykładów, pro- ponujących dość zaskakujące, by nie powiedzieć przewrotne, rozumienie pojęcia życia po śmierci. Z pewnością nie można o nich powiedzieć (o czym czytelnik przekonać się może chociażby dzięki lek- turze komentarzy), że przeszły bez echa. Wszystko to sprawia, że ich publikacja jest dobrą okazją do krótkiego przybliżenia polskiemu odbiorcy postaci ich autora. Samuel Scheffler urodził się 20 października 1951 roku w Nowym Jorku, jako syn Israela Schef- flera – uznanego filozofa nauki i  epistemologa, wykładowcy Uniwersytetu Harvarda. Późniejsza decyzja młodego Samuela o wyborze studiów filo- zoficznych oraz kariery naukowej oznaczała zatem kontynuację rodzinnej tradycji. Scheffler pielę- gnował ją, kształcąc się najpierw na Uniwersytecie Harvarda, a  następnie na Uniwersytecie w  Prin- ceton, gdzie studiował pod opieką między innymi Thomasa Nagela. Studia te zakończył w roku 1977 obroną rozprawy doktorskiej poświęconej kryty- ce konsekwencjalizmu. Kilka lat później stała się ona pierwszą książkową publikacją w  jego dorob- ku i  została wyróżniona jedną z  nagród American • 11 • Philosophical Association1. Koniec okresu studiów oznaczał dla Schefflera początek pracy na uczelni. W 1977 roku objął stanowisko asystenta na Uniwer- sytecie Kalifornijskim w Berkeley, gdzie pracował do roku 2008, pnąc się w tym czasie po kolejnych szcze- blach kariery akademickiej. Po opuszczeniu Berkeley powrócił do rodzinnego miasta i został wykładowcą Uniwersytetu Nowojorskiego, w którym pracuje do chwili obecnej. Jest autorem sześciu książek i ponad pięćdziesięciu artykułów naukowych. Horyzont badawczych zainteresowań Scheffle- ra wyznaczają zagadnienia etyki, filozofii polityki oraz teorii wartości. Zauważmy, że dyscypliny te są ze sobą ściśle powiązane. Przykładowo, jeśli jeden z przedmiotów dociekań prowadzonych w ramach filozofii politycznej określimy jako wartość moral- ną politycznego zorganizowania społeczeństw, to oczywistym jest, że dziedzina ta musi również uwzględniać problematykę etyczną i aksjologiczną. Ostatecznie, właściwie wszystkie systemy politycz- ne ufundowane są przecież na jakichś wartościach (np. na bezpieczeństwie, wolności, rodzinie, dobro- stanie etc.), a wszystkie programy polityczne mają służyć (przynajmniej deklaratywnie) ich zagwaran- 1 S.  Scheffler, The Rejection of Consequentialism, Clarendon Press, Oxford 1982. • 12 • towaniu lub realizacji. Wybór tych wartości i pro- mowanie określonej hierarchii tychże są natomiast ściśle skorelowane z  konkretnymi preferencjami moralnymi. Innymi słowy, możliwość określenia kwalifikacji moralnej systemu politycznego zakła- da jakieś rozstrzygnięcia etyczne oraz powiązane z  nimi koncepcje dobra czy dobrego życia. O  ile z  kolei uznamy, że aksjologia zainteresowana jest badaniem pojęcia wartości oraz jej źródeł, o  tyle nie możemy wykluczyć, że przynajmniej niektóre z  tych źródeł odnajdziemy w  konkretnych naka- zach moralnych oraz uzasadniających je systemach etycznych urzeczywistnianych w  ramach danego porządku społeczno-politycznego. Ta współzakresowość dyscyplin wyznaczających granice podejmowanych przez Schefflera rozważań gwarantuje ich jednorodność i spójność. Z drugiej strony u  mniej wyrobionego odbiorcy może ona budzić podejrzenia o  pewną powtarzalność czy wręcz monotematyczność. Obawy takie byłyby jednak całkowicie nieuzasadnione. Na wyznaczo- nym sobie obszarze dociekań Schefflerowi udało się bowiem odnaleźć wprost imponującą różno- rodność zagadnień. W swoich pracach zajmował się zarówno nacjonalizmem i terroryzmem, jak i libe- ralizmem, kosmopolityzmem oraz egalitaryzmem. • 13 • Analizował problemy związane z pojęciami prawa naturalnego, motywacji moralnej, tożsamości oso- bowej w kontekście moralnym, odpowiedzialności i  sprawiedliwości czy państwa minimalnego. Pisał też o  utylitaryzmie, naturalizmie, niezależności moralnej i moralnym sceptycyzmie, o zjawisku imi- gracji, wartościowaniu, normatywnych aspektach starzenia się czy wreszcie o  psychoanalizie. Badał myśl takich filozofów jak Gottfried W. Leibniz, John Rawls, Bernard Williams. Należy przy tym podkreślić, że ta tematyczna różnorodność refleksji Schefflera nie jest bynaj- mniej przypadkowa. Niemal każdorazowo bowiem wybór konkretnego zagadnienia wydaje się być pod- porządkowany pewnej charakterystycznej dla jego sposobu filozofowania perspektywie. Otóż w więk- szości swoich prac koncentruje się on na napięciach, które w najbardziej ogólnym ujęciu określić można jako antagonizm między różnymi postaciami uni- wersalizmu a  równie licznymi wersjami partykula- ryzmu. Scheffler upatruje w tym dysonansie źródła najpoważniejszych wyzwań dla współczesnej teorii liberalnej i jest konsekwentnym oraz przenikliwym tropicielem jego rozmaitych form i  przejawów. Symptomy tego antagonizmu dostrzega zarówno na poziomie relacji między zbiorowościami, instytucja- • 14 • mi czy też tworami politycznymi2, jak i  tam, gdzie kategorie, za pomocą których rozumiemy siebie samych jako jednostki czy autonomiczne podmioty, konfrontowane są z pojęciami służącymi definiowa- niu uprawnień i  prerogatyw wspólnoty3. Opisując naszą współczesną sytuację, Scheffler zauważa, że żyjemy w  czasach stale pogłębiającej się globalnej współzależności, w  których życie ludzkie kształto- wane jest przez coraz bardziej złożone i wszechwład- ne instytucje. Rezultatem takiego stanu rzeczy jest w jego ocenie wzrastająca presja, by myśleć w katego- riach holistycznych i globalnych zarówno o społecz- nych instytucjach, narzędziach uprawiania polityki oraz sprawowania władzy, jak i o normach sprawie- dliwości oraz mechanizmach przypisywania moral- nej i  politycznej odpowiedzialności. Tendencji tej towarzyszy z drugiej strony wszędobylska i nachalna retoryka indywidualizmu oraz postulat odkrywa- nia i pielęgnowania lokalnych tożsamości. Zdaniem Schefflera, stawia to przed nami szczególne wyzwa- nie wypracowania sprawiedliwych i humanitarnych 2 Zob. np. S. Scheffler, Individual Responsibility in a Global Age, „Social Philosophy and Policy” 1995, vol. 12, no. 1, s. 219–236. 3 Zob. S. Scheffler, Boundaries and Allegiances: Problems of Justi­ ce and Responsibility in Liberal Thought, Oxford University Press, New York 2001, s. 10. • 15 • ram dla pogłębiającej się współzależności współcze- snych społeczeństw przy jednoczesnym zachowaniu wiodącej roli kategorii autonomicznego podmio- tu sprawczego jako źródła uzasadnień w  porządku moralnym i  politycznym oraz przy poszanowaniu normatywnej doniosłości osobistych więzi między- ludzkich i lojalności wobec konkretnych wspólnot. Można zatem przyjąć, że ogólny zamysł większej części filozoficznej refleksji Schefflera ma charak- ter konsyliacyjny w tym sensie, iż zmierza ona do rozważenia możliwości teoretycznej neutralizacji wyżej wspomnianych napięć. Intencję tę można dostrzec już w jego dysertacji. Przedstawiając w niej wnikliwą analizę konsekwencjalizmu, Scheffler stwierdza między innymi, że stanowisko to zakła- da istnienie jakiegoś wyróżnionego, bezosobowego punktu widzenia, z którego można rozważać dane działanie i  rozstrzygnąć, czy jesteśmy moralnie zobligowani do jego podjęcia. Moralnie obligujący jest bowiem taki czyn, którego konsekwencją jest możliwie maksymalny przyrost ogólnego dobra. To zaś można określić, tylko zakładając dostępność jakiegoś quasi-absolutnego i  uniwersalistyczne- go oglądu. Scheffler zauważa jednak, że założenie to nie uzgadnia się z  doświadczeniem jednostek, które w swoim codziennym działaniu zmuszone są • 16 • definiować to, co dobre, ze swoich jednostkowych punktów widzenia, zarazem niepowtarzalnych, jak i  nieprzekraczalnych. Celem tego przeciwstawie- nia, ukazującego napięcie między teorią a  prakty- ką konsekwencjalizmu, nie jest jednak całkowite odrzucenie tego stanowiska, ale próba takiej jego modyfikacji, która uwzględniałaby ograniczony punkt widzenia jednostki. Jednocześnie musi ona jednak zabezpieczać możliwość maksymalizacji dobra ogólnego, która byłaby zagrożona nadmier- nym uprzywilejowaniem jednostkowej oceny tego, co dobre. Próba naprawy konsekwencjalizmu nie- uwzględniająca tego wymogu upodobniłaby go bowiem do klasycznego utylitaryzmu, nieroztrop- nie redukującego dobro ogólne do wypadkowej dóbr jednostek. Scheffler proponuje więc „konse- kwencjalizm dystrybutywny”, czyli uzupełniony ideałami solidarności społecznej i  sprawiedliwej redystrybucji dóbr. Pogląd ten, w imię wspomnia- nych ideałów, pozwala, by „roszczenia osób w gor- szej sytuacji miały pierwszeństwo nad roszczeniami tych, którzy mają się lepiej”, nawet jeśli tradycyjny konsekwencjalizm uznawałby zadośćuczynienie tym drugim za bardziej korzystne4. 4 S. Scheffler, The Rejection of Consequentialism, s. 31. • 17 • Podobny styl filozofowania odnajdujemy tak- że w późniejszych publikacjach tego autora. Przy- kładowo, w opublikowanej w 1995 roku pracy pt. Individual Responsibility in a  Global Age Scheffler wskazuje na napięcie między integracyjnymi dąże- niami państw Europy Zachodniej a separatystycz- nymi i nacjonalistycznymi ambicjami krajów byłego Związku Radzieckiego, które (re)konstruują swoje tożsamości głównie w oparciu o kategorie etniczne. Interpretując następnie ten dysonans jako szczegól- ny przypadek szerszego zjawiska, polegającego na zderzeniu ogólnej tendencji do globalnej integracji krajów wysoko rozwiniętych z ogniskami lokalnych partykularyzmów, podkreśla konieczność wypra- cowania nowej, „dającej się obronić i psychologicz- nie wiarygodnej koncepcji odpowiedzialności”, któ- ra w obliczu tak dynamicznych przemian mogłaby pomóc w kształtowaniu relacji społeczno-politycz- nych i ochronić nas przed „normatywną konfuzją”5. Z kolei w eseju pt. Liberalism, Nationalism, and Egali­ tarianism przygląda się dostrzeżonym w liberalnym dyskursie tarciom między nieskrywanym wolun- taryzmem a  niejawnym nacjonalizmem oraz mię- dzy właściwym temu dyskursowi przywiązaniem 5 S.  Scheffler, Individual Responsibility in a  Global Age…, s. 235 i nn. • 18 • do moralnego egalitaryzmu a jego skłonnością do partykularyzmu w kwestiach politycznej odpowie- dzialności. Wreszcie w esejach składających się na zbiór pt. Boundaries and Allegiances analizuje anta- gonizmy występujące między globalistyczną pre- sją naszych czasów a naszym statusem podmiotów moralnych6. A  jak na tym tle prezentuje się książka, którą oddajemy właśnie do rąk czytelnika? Składające się na nią wykłady są niewątpliwie pod wieloma wzglę- dami wyjątkowe. Analizując w nich sens i doniosłość naszego przekonania o  nieprzerwanym istnieniu ludzkości – o życiu naszego gatunku po naszej jed- nostkowej śmierci – Scheffler w rzeczy samej inicjuje nową filozoficzną problematykę, choć wbrew opinii Harry’ego Frankfurta (s. 253) skalę tego nowator- stwa ogranicza nieco zadłużenie wobec myśli antycz- nej7. Co więcej, przykłady, po które sięga Scheffler, oraz źródła, z których czerpie inspirację dla ekspe- rymentów myślowych proponowanych czytelni- kom, sprawiają, że jego dociekania wpisują się także w  silnie obecną w  kulturze popularnej fascynację 6 S. Scheffler, Boundaries and Allegiances..., s. 10, passim. 7 F.  Gåvertsson, Review: Samuel Scheffler’s Death and the Afterlife, „Ethical Theory and Moral Practice” 2016, vol. 19, no. 4, s. 1053–1056. • 19 • wątkami apokaliptycznymi i  katastroficznymi. Sam Scheffler zauważa zresztą przewrotnie: „[w]iększość z omawianych przeze mnie postaw, zarówno tych wobec życia po śmierci, jak i  tych wobec tego, co wydarza się w trakcie naszego życia, jest w pewnym sensie niemal kłopotliwie znajoma” (s. 51). Mimo tej uwagi jego rozważania nie zasługują jednak z pew- nością na miano banalnych. Wręcz przeciwnie, pod wieloma względami wydają się odkrywcze. Dzieje się tak po części dlatego, że Scheffler zainteresowa- ny jest przede wszystkim świadomością śmierci w jej wymiarze kolektywnym, zbiorowym, a  właściwie gatunkowym. Powtórzmy: życie po śmierci, o  któ- rym pisze, to życie gatunku po śmierci jednostki. Innymi słowy, choć Scheffler rozważa hipotetycz- ne postawy jednostek, to konsekwentnie stara się uniknąć zamknięcia w  heideggerowskiej formule śmierci jako najbardziej własnej, najbardziej intym- nej możliwości jednostkowego ludzkiego istnienia. Tu znów zaznacza się jego wrażliwość i wyczulenie na grę napięć między partykularyzmem, subiek- tywizmem oraz indywidualizmem z  jednej strony a  uniwersalizmem, obiektywizmem i  wspólnoto- wością z  drugiej. Stąd też, mimo że koncentruje się raczej na psychologicznych aspektach naszych domniemanych reakcji związanych z  określonymi • 20 • sytuacjami, w których zmuszeni bylibyśmy na różne sposoby konfrontować się z naszą (tak osobistą, jak i gatunkową) śmiertelnością, to jego ustalenia oka- zują się  także niezwykle nośne i  interesujące filo- zoficznie. Za takie właśnie należy uznać chociażby twierdzenie, że przekonanie jednostki o nieprzerwa- nym istnieniu rodzaju ludzkiego po jej śmierci ma zaskakująco duże znaczenie dla tego, co jednostka ta uznaje w swoim życiu za wartościowe, ważne lub sen- sowne. Co najmniej równie inspirująca filozoficznie wydaje się też teza, że istnienie ludzkości po naszej śmierci jest dla nas – wbrew potocznym intuicjom – ważniejsze od naszego własnego przetrwania czy też naszego osobistego życia po śmierci (w przypad- ku osób, które w nie wierzą). W ten sposób wykłady Schefflera pomagają nam uświadomić sobie, w  jak dużym stopniu wartość, którą przypisujemy rozma- itym aktywnościom (np. obcowaniu ze sztuką, litera- turą, muzyką, filozofią czy sportem), determinowana jest przez ich miejsce w ludzkiej historii. Nie sposób nie zgodzić się z wybrzmiewającą z rozważań Schef- flera tezą, że przynajmniej część takich działań, któ- rym na co dzień przypisujemy immanentną wartość, uznalibyśmy z  pewnością za zdecydowanie mniej wartościowe, gdyby utraciły dla nas swój historyczny wymiar, pozwalający nam rozumieć je w kontekście • 21 • rozwoju, postępu, pielęgnowania tradycji, reakcji, nowatorstwa, przesuwania granic ludzkich możliwo- ści. Tym samym Schefflerowi udaje się odkryć przed nami zaskakujące pokłady złudzeń i  fałszywych wyobrażeń, w  mocy których pozostajemy, kiedy myślimy o naszym osobistym stosunku do śmierci. Nie oznacza to oczywiście, że lektura Śmierci i  życia po śmierci nie nasuwa żadnych pytań i  nie wzbudza wątpliwości. W przypadku tekstu filozo- ficznego ich brak byłby notabene wadą. Niniejsze wprowadzenie nie jest w każdym razie właściwym miejscem dla ich pełnego omówienia. Część z nich czytelnik znajdzie zresztą we włączonych do książ- ki komentarzach, część natomiast nasunie mu się zapewne sama. Ograniczmy się więc w  tym kon- tekście jedynie do zasygnalizowania, że w  swych analizach fenomenu śmierci w perspektywie wspól- notowej Scheffler konsekwentnie pomija te idee, koncepcje, stanowiska i  postawy, które w  obliczu rozważanych w  jego wykładach scenariuszy koń- ca  ludzkości niekoniecznie rodziłyby przewidywane przez niego reakcje. Tymczasem wśród zagorzałych zwolenników antynatalizmu, radykalnych ideolo- gii  ekologicznych, transhumanizmu czy wreszcie niektórych nurtów posthumanizmu perspekty- wa nieuchronnej i bliskiej zagłady rodzaju ludzkie- • 22 • go wcale nie musi wywoływać apatii, smutku, roz- goryczenia, poczucia utraty sensu. Fakt, że Scheffler nie uwzględnia w swych dociekaniach tych stano- wisk, wynika bodaj z tego, że po prostu uniwersali- zuje (nomen omen) najbliższe mu odczucia wobec widma zagłady ludzkości. Zastrzega, co prawda, że opisując „nasze postawy, mam na myśli charaktery- stykę moich własnych postaw oraz postaw innych ludzi, którzy je ze mną współdzielą, jakkolwiek liczni mogliby się okazać”. Po chwili dodaje jednak, że jest przekonany, iż postawy te „są wystarczająco popularne, by budzić zainteresowanie”. I tu Scheffler (na szczęście!) się myli: jego refleksja na temat rze- czonych postaw i zapatrywań jest interesująca bez względu na ich popularność. Świadomość śmier- ci, nasze najbardziej osobiste, jednostkowe, jak i  zbiorowe oraz kulturowo zakorzenione strategie radzenia sobie z nią są wystarczająco zajmujące, by poświęcone im dociekania kontynuować, co Schef- fler robi zresztą w  swojej najnowszej książce zaty- tułowanej Why Worry About Future Generations?8. Pozostaje tylko mieć nadzieję, że nie będziemy musieli długo czekać na jej polskie wydanie. 8 S.  Scheffler, Why Worry About Future Generations?, Oxford University Press, Oxford 2018. • 23 •
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Śmierć i życie po śmierci. Kiedy umrę, ludzkość będzie trwać
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: