Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00394 009620 11232683 na godz. na dobę w sumie
Socjologia prawa - ebook/pdf
Socjologia prawa - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 600
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3235-1465-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Pierwsze w świecie kompendium wiedzy z socjologii prawa przedstawia najważniejsze problemy tej dyscypliny nauki oraz jej najwybitniejszych twórców. Książka składa się ze stu kilkudziesięciu haseł opracowanych przez wybitnych uczonych z Uniwersytetu Warszawskiego oraz innych polskich i zagranicznych uczelni. Książka stanowi nieocenioną pomoc nie tylko dla nauczycieli akademickich, lecz także publicystów, dziennikarzy, nauczycieli, polityków i wszystkich czytelników, którzy potrzebują kompetentnej wiedzy o znaczeniu i roli prawa w życiu społecznym.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Przedmowa Przedmowa Socjologia prawa jako dziedzina wiedzy akademickiej istnieje w świecie około stu lat, a  więc stosunkowo krótko w  porównaniu z  naukami o  rodowo- dzie sięgającym zamierzchłej przeszłości. Współcześnie jest ona wykłada- na w  wielu renomowanych uniwersytetach, m.in. w  Oxfordzie, Berkeley i Paryżu, w Bolonii, Salerno i Mediolanie, w Tokio, Kobe i Osace, w Oslo, Helsinkach i Turku, w Amsterdamie, Kopenhadze i Lund, w Grazu, Zurychu i Bazylei, w Burgos, Antwerpii i Brukseli, w Bielefeldzie, Berlinie i Frankfur- cie, w Salonikach, Kordobie i Lizbonie, w Stambule, Singapurze i Mexico City, w Pradze, Lubljanie, Rydze, Krakowie i Warszawie oraz w dziesiątkach albo nawet setkach innych uczelni. Istnieje przeto znaczna liczba podręczników socjologii prawa, wyborów tekstów i monografi i zagadnień szczegółowych. Jednakże nie został dotąd opublikowany encyklopedyczny przewodnik po najważniejszych problemach socjologii prawa wraz z sylwetkami jej najwy- bitniejszych przedstawicieli. Książka ta ma ambicję wypełnić istniejącą lukę. Jest bowiem pierwszym w świecie kompendium wiedzy socjologicznoprawnej. Podjęte zadanie edytorskie bynajmniej nie było łatwe. Granice socjologii prawa nie są wyraźnie zakreślone. Jest ona typową dyscypliną z  pograni- cza dwóch odrębnych, w  pełni autonomicznych nauk: socjologii i  prawa. Ponadto problemy, którymi zajmuje się socjologia prawa, są także podej- mowane w prawoznawstwie i szczegółowych dziedzinach wiedzy o prawie, w  socjologii, psychologii, nauce o  państwie, ekonomii, by wymienić tylko niektóre dyscypliny. Części zagadnień wspólnie podejmowanych z  innymi dyscyplinami socjologia prawa nadaje swoiste znaczenie, odmiennie niż inne nauki je interpretuje albo w innych kontekstach je sytuuje. Kanon swoistych zagadnień i  problemów socjologicznoprawnych jest w  tym kompendium uwzględniony, inne natomiast zagadnienia z obszaru pokrewnych nauk, do których socjologia prawa nie wnosi odmiennych znaczeń czy interpretacji, zostały pominięte. Pominięto również pojęcia i  zagadnienia, które można znaleźć w  każdej popularnej encyklopedii, słowniku czy leksykonie, także typową terminologię socjologiczną i prawniczą. Geneza pojęć, którymi posługuje się lub które zaadoptowała socjologia prawa, jest bardzo zróżnicowana. Pochodzą one z  różnych okresów histo- rycznych i różnych języków. Rodowód jednych sięga dość odległych czasów, inne zostały wprowadzone do języka akademickiego i niekiedy potocznego stosunkowo niedawno. Również niektóre nurty teoretyczne i  kierunki ba- dawcze w socjologii prawa wprowadziły, w większym lub mniejszym zakresie, 11 Przedmowa nowe wyrażenia i koncepcje. Te, o których można sądzić, że się utrwaliły, są w tej publikacji uwzględnione. Mówiąc najkrócej, książka rejestruje pro- blematykę i  słownictwo charakterystyczne dla dawniejszej i  współczesnej socjologii prawa. Wybór i  dobór konkretnych zagadnień wymagały szczególnie skrupu- latnego namysłu i  starannej selekcji. Redaktorzy książki wiele czasu po- święcili, by spośród kilkuset wstępnie wytypowanych zagadnień wybrać te, które z jednej strony są reprezentatywne dla narracji socjologicznoprawnej, a z drugiej mogą się okazać przydatne w dydaktyce uniwersyteckiej, w opra- cowywaniu racjonalnych programów dla naukowej polityki prawa i w ogól- nym oświeceniu społeczeństwa, a zwłaszcza przedstawicieli mediów. Książka jest pomyślana jako kompendium rzetelnej wiedzy, problemów i  pojęć używanych we współczesnej i  nieco dawniejszej socjologii prawa w wymiarze światowym. Zamieszczone w niej opracowania, uporządkowane alfabetycznie, stanowią konstytutywne składniki wiedzy socjologicznopraw- nej i mają – w większości wypadków – ugruntowane miejsce w refl eksjach socjologów prawa. Poszczególne opracowania, które składają się na książkę, są krótkimi esejami, przedstawionymi w  postaci problemowej, zazwyczaj o objętości kilku stron. Każde opracowanie prezentuje omawiany problem w sposób maksymalnie syntetyczny i treściwy, a zarazem przystępny i ko- munikatywny. Treść książki odzwierciedla w  jakimś stopniu rozwój socjologii prawa w  ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat jej istnienia. Dodatkowym powodem jej ukazania się, poza względami dydaktycznymi, jest brak polskojęzycznych opracowań przedstawiających całościowo problematykę socjologii prawa, a  także spore trudności w  dotarciu do najnowszej zagranicznej literatury socjologicznoprawnej. Autorami poszczególnych opracowań są zarówno osoby, które profesjo- nalnie, w roli pracowników naukowych wyższych uczelni, zajmują się socjo- logią prawa, jak i te które swoją tożsamość naukową sytuują w innych dzie- dzinach wiedzy społecznej i humanistycznej, np. w kryminologii, socjologii polityki, socjologii dewiacji, historii prawa, fi lozofi i prawa. Współautorski udział w książce reprezentantów innych dyscyplin naukowych świadczy o in- terdyscyplinarności współczesnej socjologii prawa, a także o tym, że wątki socjologicznoprawne są zawarte w twórczości uczonych polskich i zagranicz- nych, którzy zapewne nie byliby skłonni zgodzić się ze stwierdzeniem, że są reprezentantami socjologii prawa. Wśród autorów poszczególnych opra- cowań są profesorowie o  światowej renomie, a  także młodzi pracownicy naukowi, którzy niedawno uzyskali doktorat albo – jak w jednym wypadku – doktorat dopiero przygotowują. 12 Przedmowa Kim są adresaci tej książki? Są nimi w  pierwszej kolejności studenci, którzy w programie studiów mają socjologię prawa, a także ich nauczyciele akademiccy. Lecz nie tylko oni. Także studenci socjologii i studenci prawa oraz pokrewnych dyscyplin społecznych i humanistycznych, którzy poszu- kują odpowiedniego repetytorium ułatwiającego utrwalenie i  poszerzenie pożytecznych wiadomości. Ponadto osoby zainteresowane miejscem i funk- cjonowaniem prawa w społeczeństwie: dziennikarze, publicyści, nauczyciele i politycy (jeśli jeszcze coś czytają poza biuletynami partyjnymi), oraz osoby pragnące wiedzieć więcej, także ci wszyscy, których od czasu do czasu nawie- dza myśl, że wiedza z pogranicza prawa i socjologii jest niezwykle przydatna w pełniejszym rozumieniu problemów otaczającego świata. * Obawa, że nawet uważna lektura sporych fragmentów książki nie ujaw- ni wszystkich walorów socjologii prawa, wydaje się w  pełni uzasadniona. Warto więc te walory pokrótce przedstawić, aby Czytelnik miał pełniejszy obraz tego, jaką rolę w  nauce pełni współczesna socjologia prawa i  jakie cele stara się osiągnąć. Obecność socjologii prawa na różnych kierunkach studiów, przede wszystkim prawniczych, trwa już tak długo, że można ją traktować jako istotny składnik edukacji na poziomie wyższym, edukacji przede wszystkim prawniczej. Dowodów na to, że socjologia prawa w szczególny sposób nobilitu- je i  wydatnie wzbogaca wiedzę o  prawie, a  także należy do wiodących dyscyplin wśród socjologii szczegółowych, można przytoczyć wiele. Tutaj ograniczę się do prezentacji dekalogu charakterystycznych cech dyscypliny, ze szczególnym uwzględnieniem jej polskiej specyfi ki. 1. Powołaniem socjologii prawa jest wszechstronne poznawanie wpływu prawa na życie społeczne, jego strukturę i funkcjonowanie oraz zdobywanie rzetelnej, zobiektywizowanej wiedzy o  tym, jak różne czynniki pozaprawne (gospo- darcze, polityczne, religijne, obyczajowe, moralne itp.) oddziałują na treść prawa, sposób jego obowiązywania i stosowanie. Te doniosłe zadania poznawcze i praktyczne, które od lat stara się speł- niać socjologia prawa, spowodowały, że jest ona wykładana na wielu bardzo renomowanych uniwersytetach. Jest obecna nie tylko na prawniczych kierun- kach studiów, lecz także na socjologii i politologii oraz na innych wydziałach. Ustalenia socjologii prawa ukazują wiele doniosłych prawidłowości. Tak np. wyniki przeprowadzonych w Polsce badań socjologicznoprawnych ujaw- niają, że większość recypientów (adresatów) prawa ma ambiwalentne nasta- wienie do formalnie obowiązujących regulacji. Z jednej strony ich poczucie prawne, wyrażające się w gotowości do obchodzenia obowiązujących zakazów 13 Przedmowa i nakazów, jest w znacznej mierze zakorzenione w czasie minionym, w spo- łeczno-prawnej rzeczywistości poprzedniego ustroju (nota bene jest ona często idealizowana), z  drugiej natomiast strony ciągłość niektórych uprzednich postaw wobec prawa została w zasadzie zerwana lub w znacznym stopniu osłabiona, co odnosi się zwłaszcza do takich kwestii, jak przedsiębiorczość, wychowanie dzieci, praktyki religijne i swoboda zachowań seksualnych. 2. Mariaż prawa z socjologią zaowocował wieloma nowymi, nie podejmowanymi wcześniej badaniami empirycznymi oraz rozważaniami teoretycznymi. Przykładem mogą być dociekania nad działalnością sądów i decyzjami sądowymi, nad miej- scem prawa w kulturze, nad funkcjami prawa, nad czynnikami sprzyjającymi i niesprzyjającymi skuteczności prawa, nad akceptacją i prestiżem prawa, nad społeczną rolą zawodów prawniczych, nad rygoryzmem i tolerancją wobec na- ruszeń prawa, nad czynnikami warunkującymi przestępczość, nad wpływem wartości etycznych na zmiany w prawie i nad tysiącem innych problemów. Zarysowany pod koniec lat 80. XX w. wizerunek polskiego prawa zasad- niczo się nie zmienił, choć zmienił się ustrój polityczny i gospodarczy oraz miejsce Polski na mapie Europy i świata. Prawny system normatywny był i pozostał niestabilny, rozchwiany, destabilizują go ustawiczne zmiany, licz- ne – nie zawsze konieczne – nowelizacje. Różne dziedziny życia zbiorowego są narażone na hipertrofi ę przepisów prawnych, stanowienie i  stosowanie prawa ma w znacznej części charakter manipulacyjny, instrumentalny i ko- niunkturalny. Obecni decydenci polityczni, choć są wyłaniani inaczej niż ich poprzednicy, nadal wykazują niezachwianą wiarę w omnipotencję represyj- nych środków karnych. Duży dysonans między ofi cjalną ideologią liberalną i frazeologią demokratyczną a realizowaną polityką prawa oraz społecznym poczuciem słuszności i sprawiedliwości nadal rodzi postawy nihilizmu praw- nego i dezaprobaty dla prawa ofi cjalnego. 3. Socjologia prawa dokonuje zasadniczej refutacji symplicystycznych poglądów na prawo. Odrzuca zarówno stanowisko, że byt jest określany przez świa- domość, jak twierdził Hegel i jego kontynuatorzy, oraz że świadomość jest określana przez byt, jak dowodził Marks. W socjologii prawa ugruntowany jest pogląd, że istnieje wzajemna koincydencja zjawisk, że duch, idee, uczu- cia oddziałują na materię, a  z  kolei materia wpływa na przekonania, idee i uczucia. Socjologia prawa dowodzi, że prawo jest nie tylko systemem norm ustanowionych w sposób uznany przez władzę państwową za prawomocny, lecz także systemem przekonań, uczuć, idei i wartości, które choć nie po- zostają w bezpośrednim związku z działalnością państwa, mają decydujący wpływ na rozwój gospodarczy, polityczny, moralny i umysłowy. W  publikacjach socjologicznoprawnych można znaleźć wiele dowo- dów na to, że przemiany, jakie zachodzą we współczesnych rozwiniętych 14 Przedmowa społeczeństwach, powodują, iż prawo w  coraz większym zakresie istnieje „ponad konkretnym państwem”. Uniformizacja prawa w wymiarze między- narodowym, zacieranie się granic między normami prawa pochodzącego z różnych źródeł, ujednolicanie procedur prawnych w wymiarze międzyna- rodowym – wszystkie te zjawiska powodują, że tracą na znaczeniu dogmaty pozytywizmu i normatywizmu prawnego, według których jedynym prawem jest prawo ustanowione przez władzę państwową. Skutkiem dogmatycznego ujmowania prawa jest to, że z  przestrzeni prawnej zostają wykluczone wszystkie zjawiska, które nie są genetycznie związane z  państwem. Ta osobliwa delimitacja prawa nadaje mu swoistą tożsamość. Tworzywem owej tożsamości jest ekskluzja: podział wszystkiego, co istnieje, na to, co ma charakter prawno-państwowy i to, co jest nieprawne czy pozaprawne. Uznanie, że kwestie polityczne, etyczne, gospodarcze czy światopoglądowe są „nieprawne” („pozaprawne”), wyklucza te zagadnienia z dyskursu prawnego. Innymi słowy, immanentną cechą pozytywistycznego (etatystycznego) modelu prawa jest m.in. eliminacja problematyki wyklucze- nia społecznego z dyskursu prawnego. Socjologia prawa przeciwstawia się takiej konwencji, neguje sens stwarzania sztywnej granicy między prawem a  praktyką życia społecznego, między prawem a  moralnością, między pra- wem a obyczajowością, między prawem a polityką. Istnienie takich granic jest – w świecie faktów realnych – pozorne. Nie trzeba też mieć wybujałej wyobraźni socjologicznoprawnej, aby zauważyć, że prawo stanowione przez organy władzy państwowej zawsze jest uzależnione od władzy politycznej, dostosowywane do jej interesów i  potrzeb, władza ta bowiem decyduje „w  ostatecznej instancji” o  tym, jakie przepisy prawne są tworzone i  no- welizowane oraz jak są stosowane. Polityczna, a  także światopoglądowa i aksjologiczna neutralność w pozytywistyczny sposób rozumianego prawa jest fi kcją, mitem upowszechnianym przez decydentów politycznych i pozo- stających w ich służbie – niekiedy w jednej osobie – jurystów i publicystów. Socjologia prawa takiej fi kcyjnej, zdeformowanej, pseudojurydycznej wizji prawa zdecydowanie się przeciwstawia. Zwraca uwagę, że prawo dopiero wtedy zyska rzeczywistą tożsamość społeczną, kiedy wraz z decentralizacją władzy nastąpi rzeczywiste zdemokratyzowanie tworzenia prawa. Podkreśla zarazem, że współcześnie coraz większą rolę w stosunkach międzyludzkich pełni i coraz bardziej się rozprzestrzenia tzw. miękkie prawo, soft law, które posługuje się językiem zaleceń, rekomendacji i  przestróg. Znaczenie tego prawa wyraźnie wzrosło zwłaszcza w państwach należących do Unii Euro- pejskiej. Można przeto powiedzieć, posługując się terminologią łacińską, że z  lex positiva i  ius cogens prawo stopniowo przekształca się w  lex viva i  ius dispositivum. Socjologia prawa ma na ten temat więcej do powiedzenia niż 15 Przedmowa zanurzona w pozytywistycznych miazmatach teoria prawa, dla której plura- listyczne ujmowanie prawa jest herezją. 4. Socjologia prawa przeciwstawia się amoralizmowi i nihilizmowi etycznemu w ujmowaniu prawa. Według wyżej wspomnianego stanowiska tzw. twardego pozytywizmu prawem są wszystkie normy, które zostały w odpowiedni (pra- womocny) sposób ustanowione przez organy państwowe i  zabezpieczone przymusem państwowym. Takie ujęcie zakłada, że prawo jest systemem norm genetycznie i  funkcjonalnie powiązanych z  działalnością aparatu państwo- wego, posługującego się środkami przymusu. Główną metodą badawczą są w tym wypadku analizy logiczno-językowe norm prawnych (metoda formal- no-dogmatyczna). Zakłada się przy tym, że system prawa jest „zamkniętym systemem logicznym” i że do zrozumienia „istoty” prawa i jego przejawiania się w  życiu społecznym i  państwowym nie ma większego (bądź żadnego) znaczenia rozważanie jego związków z innymi społecznymi systemami nor- matywnymi, zwłaszcza z moralnością. Nie ma również miejsca na refl eksje socjologiczne czy psychologiczne o prawie, nie istnieją tym samym kryteria oceny prawa z punktu widzenia zasad sprawiedliwości. Takiemu amoralizmo- wi i nihilizmowi etycznemu w ujmowaniu prawa przeciwstawia się socjologia prawa. Według przyjmowanej w niej aksjologii prawo przestaje być prawem, jeśli zawiera treści moralnie naganne, niegodziwe czy niehumanitarne. Dla współczesnej cywilizacji ogromne niebezpieczeństwo stanowi niedorozwój psychiki obywatelskiej, ograniczanie swobód osobistych i  atrofi a poczucia godno ści własnej. Te obawy w całej rozciągłości potwierdził przebieg rewo- lucji bolszewickiej i  jej następstwa oraz masowy terror, jaki wprowadzili rosyjscy komuniści, a  niedługo potem włoscy faszyści i  niemieccy naziści. Wydarzenia II wojny światowej, a  zwłaszcza Holocaust, obawy te jeszcze wzmocniły. Współcześnie zagrożeniem dla ludzkości są m.in.: terroryzm pań- stwowy, imperialistyczne tendencje dominacji nad światem i zjawiska entro- pii nihilizmu prawnego. Przed tymi niebezpieczeństwami w  różny sposób ostrzega socjologia prawa. Zarazem na kartach prac socjologicznoprawnych przewija się idea po stępu poprzez prawo. Jakkolwiek by tę ideę traktować, myśl, że cała cywilizacja ludzka kroczy ewolucyjnie drogą postępu, a w swo- ich najbardziej pozytywnych osiągnięciach jest krystalizacją haseł brater stwa, równości i wolności, nie jest bynajmniej trywialna. 5. Socjologia prawa ukazuje historycznie doniosłą rolę prawa. Przemiany pra- wa i całego jego społecznego i kulturowego milieu są bardzo zróżnicowane, wielokierunkowe i naznaczone sprzecznymi tendencjami. Wszelako patrząc na rozwój prawa z  szeroko rozumianej perspektywy historycznej, można dostrzec – jak wykazywał Leon Petrażycki – że przyczynia się ono do wy- twarzania i utrwalania stosunków międzyludzkich nacechowanych w coraz 16 Przedmowa większym stopniu tolerancją, altruizmem i dobrocią. W historii dawniejszej i nowożytnej zdarzały się długie okresy stagnacji, a nawet wielkie katastrofy cywilizacyjne. Poszczególne społeczeństwa znajdowały się i znajdują obecnie na różnych pozio mach kulturowego, technologicznego i prawnego rozwoju, a kontakty między nimi powodują niekiedy negatywne skutki dla każdej ze stron. Masowa migracja z  krajów niżej rozwiniętych powoduje częstokroć obniżenie poziomu kultury społeczeństwa wyżej rozwiniętego, a nawet jego dezintegrację, regres i upadek. Nie mniej ważna jest obserwacja Leona Petrażyckiego, że ewolucja ży- cia społecznego, a w jego ramach prawa i moralności, prowadzi do tego, iż maleje znaczenie brutalnych motywów (krwawej pomsty, terroru, przemocy, strachu) jako głównych pobudek ludzkich działań. W  ich miejsce pojawia się najpierw motywacja egocentryczna – osiągania osobistych korzyści. Później, na wyższym szczeblu rozwoju, upowszechnia się i odgrywa coraz większą rolę motywacja socjocentryczna – kierowania się dobrem własnej, stopniowo poszerzającej się grupy przynależności. Ukoronowaniem ewolucyjnych prze- mian w pobudkach warunkujących ludzkie postępowanie będzie dominacja motywacji fi locentrycznej, wyrażającej się w ugruntowanym w ludzkiej psychice przekonaniu, że wszyscy ludzie i otaczające ich środowisko stanowią jedną wspólnotę, o którą należy się troszczyć równie pieczołowicie, jak o samego/sa- mą siebie. W wielowiekowym procesie oddziaływania prawo – zarówno po- zytywne (czerpiące moc obowiązywania z aktu stanowienia), jak i intuicyjne (wyrażające poczucie sprawiedliwości i słuszności) – pobudza, mimo często długotrwałych okresów zahamowań i regresów, do działań korzystnych dla jednostki, grupy własnej i  całej ludzkiej wspólnoty. Prawo systematycznie uczy, jak powstrzymywać się od działań szkodliwych dla innych ludzi i zara- zem zachęca do czynów mających na względzie dobro pokoleń nie tylko ży- jących współcześnie, lecz także przyszłych. Historycznie doniosła rola prawa wyraża się również w niezwykle istotnej roli, jaką od wieków w strukturze społecznej pełnią zawody prawnicze. Wiedza socjologicznoprawna na temat specyfi ki tych zawodów jest współcześnie bardzo bogata i ciągle się poszerza. 6. Socjologia prawa dowodzi prymatu prawa nad moralnością. W porównaniu z  moralnością przeżycia prawne silniej oddziałują na psychikę i  zachowa- nia człowieka. Moralność – jak dowodził Leon Petrażycki – jest pasywna, kształtuje przede wszystkim poczucie obowiązku, świadomość, że pewnym regułom należy się posłuch. Prawo natomiast rozbudowuje w ludziach po- czucie własnych uprawnień, kreuje człowieka-obywatela, zdającego sobie sprawę z własnej godności, ceniącego swoją wolność i dążącego do tego, by wyeg zekwować to, co mu się słusznie należy. Prawo jest przeto społecznie cenniejsze niż moralność, odgrywa ważniejszą rolę w kształtowaniu postaw 17 Przedmowa i  zachowań ludzi w  skali masowej. Niemniej współcześnie problematyka etyczna odgrywa w edukacji prawniczej ogromną rolę. 7. Socjologia prawa poszerza ontologiczny zakres prawa, przyjmuje bowiem perspektywę pluralizmu prawnego i uznaje, że poza prawem stanowionym (pozytywnym, ofi cjalnym) istnieje też prawo intuicyjne („żywe”, społeczne), którego współczesnym przejawem, w  części spozytywizowanym, są prawa człowieka, a  nadto prawo zwyczajowe, prawo różnych wspólnot (np. reli- gijnych czy etnicznych), stowarzyszeń (np. sportowych) i  organizacji (np. politycznych) oraz prawo naturalne. W  wymiarze socjologicznoprawnym prawo ma charakter pluralistyczny również w  tym sensie, że uznaje się, iż w niektórych współczesnych państwach istnieje kilka – uzupełniających się lub konfl iktowych – porządków prawnych. Za inny typ pluralizmu prawnego uważa się w  socjologii prawa sytuację, gdy w  ramach jednego wspólnego porządku prawnego obowiązują de facto odmienne uregulowania odnoszące się np. do grup narodowościowych, religijnych, zawodowych, wiekowych, regionalnych czy jakichś innych. Ponadto socjologia prawa wzbogaca wiedzę o prawie, usiłuje bowiem zrozumieć związki łączące prawne systemy nor- matywne z życiem społecznym i zachęca do budowania teorii tłumaczących procesy i zmiany społeczne przez wskazanie roli, jaką pełni w nich prawo. Nie mniej ważne jest także to, że socjologia prawa informuje, jak można empirycznie badać prawo i jak w tym celu wykorzystywać metody i techniki badawcze stosowane w naukach społecznych i humanistycznych. 8. Socjologia prawa uzasadnia roszczenia prawa do bycia jedną z najdonioślej- szych instytucji życia społecznego. Prawo stanowi bowiem, jak dowodzi socjolo- gia prawa, niezwykle istotny przykład i przejaw adaptacyjnych zdolności czło- wieka. Organizuje ono i chroni dwie niezwykle ważne dziedziny interakcji międzyludzkich: współdziałanie w celu zaspokajania potrzeb oraz porozumie- wanie się w celu łagodzenia sporów i konfl iktów. Kształtuje również sto sunki władzy i podległości oraz ustanawia obowiązujące zasady podziału dóbr. Za- sadniczym celem działania prawa jest więc zapewnienie systemowi społecz- nemu integralności. Odbywa się to przez zespolone oddziaływanie – jak dowo- dził Adam Podgórecki – trzech elementów: kultury społeczeństwa, w którym prawo funkcjonuje, podkultury środowiska, do którego jednostka należy, oraz indywidualnych cech osobowości jednostki. Ponadto prawo jest częstokroć stymulatorem głębokich zmian społecznych. Kiedy nara stają sprzeczno- ści między społecznym poczuciem sprawiedliwości (prawem intuicyjnym) a prawem ofi cjalnym, wtedy wcześniej czy później to ostatnie podlega prze- kształceniom, nierzadko wraz z całym systemem polityczno-gospodarczym. 9. Przedmiotowa i problemowa autonomia socjologii prawa jest uznawana przez współczesną fi lozofi ę prawa i  teorię prawa oraz inne dyscypliny prawnicze. Jeśli 18 Przedmowa za miaro dajne źródło wiedzy o  dwóch pierwszych wymienionych dyscy- plinach uzna się aktualnie użytkowane podręczniki akademickie, to okaże się, że fi lozofi a prawa zajmuje się prawem w ujęciu ontologicznym, teorio- poznawczym, fenomenologiczno-egzystencjalnym, dziejowo historycznym, hermeneutycznym, argumentacyjno-dyskursywnym, post modernistycznym i językowym, lecz nie socjologicznym. Z kolei teoria prawa zajmuje się pro- blematyką języ kową, interpretacją prawniczą, ideologiami stosowania prawa, modelami tworzenia prawa, teoriami obowiązywania prawa, aksjologią i ety- ką praw niczą. A więc miejsce dla socjologii prawa pozostaje bardzo rozle głe i  nawet w  drobnej części nie jest zaanektowane ani przez fi lozofi ę prawa, ani przez teorię prawa. Podobnie, nie ma takiej szczegółowej dziedziny so- cjologii, która by podejmowała zagadnienia choć w części zbliżone do tych, jakimi zajmuje się socjologia prawa. 10. Socjologia prawa przyczynia się do internacjonalizacji (umiędzynarodowie- nia) wizerunku prawa krajowego (wewnętrznego), popularyzując zagraniczne badania nad tradycjami i  systemami prawnymi w  innych krajach, nad ich wzajemnym oddziaływaniem, recepcją i kształtowaniem się zaczątków glo- balnego prawa dla całej ludzkości (za pierwszy krok na tej drodze niektórzy autorzy uznają prawo Unii Europejskiej). Podsumowując powyższe wątki, należy stwierdzić, że specyfi ka socjolo- gicznoprawnego podejścia do prawa polega na tym, że jest ono ujmowane przez pryzmat tego, jak funkcjonuje w strukturze społecznej (w społecznej rzeczywistości), jakie powoduje skutki dla życia zbiorowego, jaki ma wpływ na interakcje międzyludzkie i w jakim zakresie jego stanowienie i stosowanie są uwarunkowane przez rozmaite czynniki pozaprawne – polityczne, go- spodarcze, moralne, zwyczajowe itp. To przede wszystkim socjologia prawa usiłuje poznać prawo w jego roli jednego z zasadniczych instrumentów celo- wych zmian społecznych oraz stara się dociec, jakie są ogólne prawidłowości rozwoju prawa i jego związki z przemianami życia społecznego, gospodarcze- go i poli tycznego. I wreszcie, jeśli jakaś dziedzina wiedzy o prawie stara się korzystać z metod badawczych wypracowanych w naukach humanistycznych i społecznych, to jest nią w głównej mierze socjologia prawa. * Pozostał jeszcze miły obowiązek podziękowania instytucjom i osobom, dzięki którym książka mogła się ukazać. Bez dotacji ze strony Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu War- szawskiego książka ciągle pozostawałaby w  fazie projektu. Szczególne po- dziękowania należą się przeto Panu Dziekanowi Krzysztofowi Rączce oraz Panom Prodziekanom Tomaszowi Giaro i Markowi Grzybowskiemu. 19 Przedmowa Na wszelkiego rodzaju pomoc redaktorzy mogli liczyć ze strony Wy- dawnictw Uniwersytetu Warszawskiego, a  zwłaszcza pracowników Działu Nauk Społecznych. Ich zaangażowanie i kompetencje edytorskie zasługują na najwyższe uznanie. Harmonijna współpraca z autorami poszczególnych opracowań sprawia- ła, że zaplanowane czynności były sprawnie realizowane. Poza tym kontakt z wybitnymi znawcami problematyki społeczno-prawnej oraz z osobami mło- dymi, które w przyszłości na takie miano z pewnością zasłużą, sam w sobie był źródłem wielu przyjemnych doznań. Im również należą się serdeczne podziękowania. Oczywiście, redaktorzy korzystali także z mądrych rad i sugestii wielu osób. Trudno tu wszystkie wymienić. Ograniczę się do dwóch tylko nazwisk: Profesor Marii Łoś z  Ottawa University i  Profesora Huberta Izdebskiego z Uniwersytetu Warszawskiego, którym jesteśmy szczególnie wdzięczni. Mimo długiego łańcucha podziękowań i wyrazów wdzięczności całkowitą odpowiedzialność za treść książki i  jej układ, a  także za jej zalety i  braki ponoszą wyłącznie jej redaktorzy. Andrzej Kojder Warszawa, w sierpniu 2013 r. 20
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Socjologia prawa
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: