Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00375 009637 11233869 na godz. na dobę w sumie
Soft power we współczesnych stosunkach międzynarodowych - ebook/pdf
Soft power we współczesnych stosunkach międzynarodowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 324
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8465-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> politologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-16%), audiobook).

Koncepcja soft power znakomicie oddaje charakter zmian, jakie zachodzą współcześnie w stosunkach międzynarodowych, gdy wobec nowych zagrożeń o charakterze niemilitarnym pojęcie bezpieczeństwa domaga się redefinicji. W XXI wieku siły nie można postrzegać już tylko jako domeny wojska czy potęgi ekonomicznej. O znaczeniu państwa na arenie międzynarodowej decyduje dziś kultura, wartości i normy oraz styl polityki zagranicznej.

Soft power nie jest zagadnieniem nowym w praktyce politycznej, jednak teoretycy stosunków międzynarodowych nie poświęcali mu dotychczas wiele uwagi. Pojęcie to jest trudne do zdefiniowania. Może oznaczać miękką władzę bądź siłę, trzecie oblicze władzy, a wreszcie - potęgę. Autor publikacji wnikliwie analizuje to ważne zjawisko.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Robert Łoś – Uniwersytet Łódzki, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Katedra Teorii Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, 90-131 Łódź, ul. Lindleya 3 RECENZENT Lubomir Zyblikiewicz REDAKTOR INICJUJĄCY Agnieszka Kałowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Aleksandra Urzędowska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/creisinger Publikacja powstała w ramach grantu NCN UMO – 2011/01/B/HS5/00678 © Copyright by Robert Łoś, Łódź 2017 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2017 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07364.16.0.M Ark. wyd. 14,5; ark. druk. 20,25 ISBN 978-83-8088-464-9 e-ISBN 978-83-8088-465-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział I Potęga i ład międzynarodowy 1.1.Współczesnyładmiędzynarodowy 1.2.Siłaipotęgawujęciuteoretycznym 1.3.Miaryiwyznacznikisiły Rozdział II Zasoby i instrumenty miękkiej siły 2.1.Softahardpower:zakresdziałania    2.1.1.Pojęciesoftpower    2.1.2.HardasoftPower       2.1.2.1. Siłamilitarnaasoftpower       2.1.2.2. Ekonomiaasoftpower 2.2.Zasobysoftpower    2.2.1.Klasyfikacjazasobów    2.2.2.Normyiwartości 9 23 25 34 46 55 57 57 64 66 71 74 74 76 5 Spistreści   2.2.3. Kultura       2.2.3.1. Edukacja    2.2.4.Politykazagraniczna       2.2.4.1. Zakrespojęcia       2.2.4.2. Legitymizacja       2.2.4.3. Zdolnośćbudowykonsensusu        2.2.4.4.Środkiimetodypolitykizagranicznejpaństwa        2.2.4.5.Postrzeganieśrodowiskadziałańpolitykizagranicznej 2.3.Noweinstrumentysoftpower    2.3.1.Dyplomacjapubliczna    2.3.2.Dyplomacjakulturalna    2.3.3.Brandingnarodowy 2.4.Instytucjepaństwaispołeczeństwo    2.4.1.Reżympolitycznypaństwaasoftpower    2.4.2.Społeczneuwarunkowaniawzmocnieniasoftpower 2.5.Instrumentywsparcia   2.5.1. Media        2.5.1.1.Zdolnościkomunikacyjneiwiarygodnośćinformacji       2.5.1.2. Rolawspółczesnychmediów    2.5.2.Fundacje–thinktanki Podsumowanie Rozdział III Siła współczesnych państw a soft power 3.1.Wskaźnikitwardejsiłypaństwa 3.2.Wybranerankingisoftpower    3.2.1.RankingErnst Young    3.2.2.RankingInstitutforGovernment    3.2.3.RankingTheSoftPower30Report    3.2.4.RankingElcanoGlobalPresenceIndex 3.3.Autorskirankingsoftpowerpaństw 6 80 85 87 87 90 93 94 97 98 98 106 110 114 114 118 119 119 119 121 124 127 131 133 143 143 145 148 152 153   3.3.1. Dyplomacja    3.3.2.Kategoriaspołeczno-polityczna.    3.3.3.Kulturapopularnaiwysoka    3.3.4.Edukacjainauka    3.3.5.Kategoriaspołeczno-gospodarcza Rozdział IV Soft power wybranych państw 4.1.SoftpowerStanówZjednoczonych 4.2.SoftpowerChin 4.3.SoftpowerRosji Zakończenie Bibliografia Spistreści 153 165 173 190 197 211 213 233 262 285 295 WSTĘP Soft power nie jest zagadnieniem nowym w praktyce politycznej, ale w teorii stosunków międzynarodowych stanowi pewnego rodzaju novum, spopulary- zowane dzięki J. S. Nye’owi. Pojęcie to jest trudne do zdefiniowania: równie dobrze może oznaczać miękką władzę bądź siłę, trzecie oblicze władzy bądź siły. Najlepiej soft power określić jako miękką siłę, ponieważ uniknie się nie- konsekwencji terminologicznych, gdy adekwatnie hard power określimy jako twardą siłę. Jedną z bolączek badaczy soft power jest brak możliwości przeprowadzenia pełnej i klarownej oceny oraz podziału na sfery hard i soft power. Trudno spot- kać jedną definicję tego zjawiska, ale można przyjąć, że soft power jest zdol- nością państwa do osiągania celu nie poprzez użycie siły militarnej czy nacisku ekonomicznego, ale poprzez atrakcyjność kultury, wartości i stylu polityki po- zbawionej agresji i nacisku. Soft power czyni państwo atrakcyjnym dla innych, wzmacnia efekt oddziaływania i powoduje, że inne podmioty są gotowe zrobić to, co jest od nich oczekiwane. Warto przy tym zauważyć, że koncepcja soft power oddaje charakter zmian, jakie zaczęły zachodzić w stosunkach międzynarodowych. Kształtowanie no- wego ładu międzynarodowego oznaczało w tej koncepcji malejącą rolę czyn- nika militarnego przy jednoczesnym zwiększaniu roli zasobów miękkich. Jednocześnie uległo rozszerzeniu pojęcie bezpieczeństwa poprzez pojawienie się zagrożeń i wyzwań o charakterze niemilitarnym, co również wymusiło re- definicję pojęcia siły. W zmieniającym się porządku światowym pojawiły się zagrożenia, którym państwa nie były w stanie sprostać w pojedynkę. Nowe zagrożenia i wyzwania wymagały i wymagają użycia innego niż do tej pory rodzaju instrumentów. Te zaś bardziej są identyfikowane z soft power, dzięki czemu udział wielkiej licz- by podmiotów i środki realizacji działań zapewniały partnerski dialog i współ- pracę między państwami, które w rezultacie mogły przyczynić się do zwięk- szenia poczucia bezpieczeństwa. Wobec uznania, że rola soft power wzrosła, ważne jest wyjaśnienie, czy ten rodzaj siły jest w stanie budować i stabilizować porządek światowy. Należy przyjąć, że wzrost znaczenia soft power nastąpił w momencie, gdy nastąpiło rozproszenie potęgi. Trudno jednak określić, czy efektem 11 Softpowerwewspółczesnychstosunkachmiędzynarodowych rozproszenia było wcześniejsze odziaływanie soft power czy odwrotnie – to zna- czenie miękkiej siły wzrosło wskutek nowych tendencji w kształtowaniu porządku światowego. Przypisując duże znaczenie soft power, należy określić skuteczność tej siły oraz w jakim stopniu jest ona uzależniona od typowych wyznaczników potęgi, jak wielkość terytorium czy potencjał demograficzny, czy jest raczej przypisana określonemu kręgowi kulturowemu. Jeżeli soft power działa w różnych obsza- rach cywilizacyjnych, to czy większe znaczenie przy wzroście soft power mają wartości uniwersalne, które są do zaakceptowania przez uczestników uznają- cych różne wartości. Należy również określić, czy kultura homogeniczna od- grywa mniejszą rolę we wzroście soft power. Może się okazać, że jej znaczenie jest mimo wszystko duże, ponieważ chroni ona społeczeństwo i jego tożsamość przed wpływami innych narodów i państw. Wraz z tym pojawia się dylemat dotyczący skuteczności soft power, ponieważ może się okazać, że soft power jest skuteczniejsza, kiedy działa na obszarach podobnych kulturowo. Ważne w pracy jest określenie, co stanowi element odróżniający hard od soft power. Czy decyduje o tym rodzaj zasobów, mechanizm działania czy zakres kontroli ze strony państwa. W przypadku hard power państwo jest w stanie kontrolować, do kogo ma zostać ona skierowana i w jakim zakresie. W tym zna- czeniu siły zbrojne, a w znacznym stopniu także czynniki gospodarcze, przyna- leżą do hard power. Soft power natomiast nie można podać całkowitej kontroli, co nie oznacza, że państwo nie jest w stanie ich wykorzystywać. Kultura, będąc jednym z zasobów miękkiej siły, podlega w dzisiejszym świe- cie zasadom ekonomii rynkowej, ale mechanizm wytwarzania i dystrybucji dóbr kulturowych znajduje się poza bezpośrednią kontrolą rządów i znacznie trudniej nim zarządzać. Państwa, w których instytucje państwowe zaczynają całkowicie sterować zasobami soft power, mogą nie osiągnąć zakładanego celu jaki stawia się temu rodzajowi siły. Łatwo można narazić się na zarzut działań o charakterze propagandowym. Obecnie nawet najpotężniejsze na świecie państwa nie mogą bagatelizować roli soft power. Nie można jednak oczywiście przeceniać możliwości tej siły i zakładać, że państwo czy narody gotowe są podążać za innym uczestnikiem stosunków międzynarodowych bezkrytycznie. Należy jednak przyjąć, że kultura, normy i wartości są atrakcyjne dopiero wówczas, gdy widoczny jest sukces państwa i jego obywateli. Dlatego można zaryzykować tezę, że soft power może skutecznie oddziaływać, gdy ma wsparcie 12 Wstęp hard power w postaci siły militarnej i ekonomicznej. Możliwość oddziaływania soft power wzrasta, gdy stoi za nim sukces modelu gospodarczego, atrakcyjny styl życia, bogactwo społeczeństwa. Ważnym zagadnieniem jest określenie, czy soft power działa na ład mię- dzynarodowy w sposób doraźny, czy raczej ewolucyjnie, a tym samym czy jest skuteczna w rozwiązywaniu problemów globalnych np. migracji, czy zmian kli- matycznych. Ważne jest także pytanie, czy podmioty międzynarodowe, dyspo- nując niewielkimi możliwościami w zakresie soft power, są w stanie zrekompen- sować i wzmocnić swą siłę wykorzystując siłę militarną i ekonomiczną. Soft power wpływa na inne państwa, a więc pośrednio na decydentów siły militarnej i ekonomicznej, ale trudno określić, w jakim stopniu jest wobec nich skuteczna. Skuteczność ta może się ograniczać jedynie do strefy mięk- kiego oddziaływania, a na płaszczyźnę hard power miękka siła może nie mieć żadnego wpływu. Ważna jest również symetria rozwoju poszczególnych kategorii soft po- wer, która pozwala najlepiej wykorzystać miękki potencjał zasobów. Asy- metria rozwoju poszczególnych kategorii soft power rodzi chęć interwencji państwa w miękkie zasoby siły, aby słabsze kategorie soft power zwiększyć. To zaś może rodzić obawy innych państw, że soft power jest wzmacniany przez propagandę. W tym kontekście ważne jest określenie poprzez analizę poszczególnych ka- tegorii określających soft power, w jakim stopniu państwa ze zrównoważony- mi czynnikami soft power są w stanie doprowadzić do wzrostu własnej potęgi. Skuteczność soft power może być zatem lepsza przy zachowaniu równowagi poszczególnych elementów miękkiej siły, będąc w efekcie procesem niezwykle dynamicznym, który trudno kontrolować. W związku z powyższym należy założyć, że soft power oddziałuje w spo- sób aktywny (np. dyplomacja publiczna) i pasywny (z pominięciem instytu- cji). W obu przypadkach istnieje oddziaływanie, które w różny sposób wpływa na inne podmioty międzynarodowe. W aktywnym oddziaływaniu większą rolę pełnią instrumenty, natomiast w biernym jedynie zasoby. Konstrukcja pracy zdeterminowana jest trudnościami w uchwyceniu za- kresu soft power i miejsca tego rodzaju siły w ogólnej sile państwa. Dlatego pierwszy rozdział ma ukazać zarys zmian, jakie zaszły na przełomie XX i XXI wieku w porządku światowym, które spowodowały, że inaczej należy spojrzeć na zasoby siły, mechanizm jej tworzenia i środowisko, w jakim działa. Kolejna 13 Softpowerwewspółczesnychstosunkachmiędzynarodowych część rozdziału pracy określa, czym potęga jest w ujęciu przedstawicieli głów- nych nurtów stosunków międzynarodowych. Tematyka siły, potęgi i mocar- stwowości jest jednak zbyt szeroka, dlatego podrozdział ten posłuży jedynie ukazaniu problemów najważniejszych, istotnych dla formułowania tez zasad- niczych, dotyczących tych kategorii, które mogą być przydatne dla określenia miękkiej siły. Końcowy podrozdział wskazuje na funkcjonujące wskaźniki i modele określające siłę. Przytoczone przez autora wybrane definicje i wzory – mierniki siły, mają na celu określenie, jakie jest miejsce soft power w ogólnej potędze państwa. Kolejny rozdział określa rolę i możliwości oddziaływania hard i soft power, wzajemne związki między ich zasobami i narzędziami oddziaływania. Zada- niem tej części pracy jest zdefiniowanie soft power, ukazanie jej granic i możli- wości wytworzenia miękkiego wpływu przez zasoby przypisywane tradycyjnie hard power. Jest to niezwykle ważne, ponieważ w znacznym stopniu to pozwala określić jej rzeczywisty wymiar. W dalszej kolejności istotna jest klasyfikacja zasobów soft power, począwszy od wartości, które służą określeniu wielu innych zachowań. Wartościami są nie tylko te, które określane są jako polityczne, ale również normy, które służą sa- mookreśleniu i tworzeniu możliwości zaakceptowania innych norm i wartości na zasadzie kooptacji. Kolejnymi zasobami są kultura wysoka, popularna oraz edukacja. Elementy te w znacznej mierze chronią przed wpływami i mają realny aspekt przyciągania. Do zasobów soft power przynależy także styl preferowanej polityki zagra- nicznej, używane środki i metody, w tym określenie możliwości jej działania w warunkach legitymizacji działań państwa przez społeczność międzynaro- dową. Tylko te działania polityki zagranicznej zyskują akceptację i mogą wy- tworzyć soft power. Nie mniej ważne są zdolności służące budowaniu konsensusu. Z tym zwią- zane są nowe instrumenty tworzenia soft power poprzez dyplomację publiczną, kulturalną i branding narodowy. Trudno jednak określić i wyznaczyć granice między tymi kategoriami, ponieważ zwolennicy każdej z nich uważają, że właś- nie ich metoda badania wpływów jest tą najwłaściwszą i nadrzędną. W przypadku soft power należy uznać dyplomację publiczną za instrument strategii działania, który w dyplomacji kulturalnej ograniczony jest jedynie do zakresu kultury. Branding narodowy jest pojęciem związanym z budowa- niem marki państwa, który wpływa na jego wizerunek. 14 Wstęp W dalszej części rozważań nad istotą soft power ważne jest określenie, w jaki sposób mechanizmy ustrojowe związane z instytucjami państwa mogą wspie- rać lub hamować działania soft power. Dlatego tak ważne jest uwzględnienie i określenie sprawności funkcjonowania demokracji i rządów autorytarnych. Trudniejszy do ukazania jest mechanizm wsparcia dla soft power tworzonej przez społeczeństwo oraz samoidentyfikację wspólnoty, która może wzmacniać miękkie zasoby siły. Możliwości oddziaływania soft power związane są również ze sprawnym mechanizmem i umiejętnościami komunikacji oraz wykorzysta- nia w tym procesie mediów. Określenie zakresu możliwości mediów i think tanków jako wsparcia soft power, jest ważne w kreowaniu miękkiej siły. Jeśli dwa pierwsze rozdziały mają zadanie ukazanie mechanizmów two- rzenia, funkcjonowania i oddziaływania siły, w tym soft power, to kolejny roz- dział ma praktycznie przedstawić jej potencjał odnosząc się do wymiernych wskaźników, określających skalę uzyskiwanej potęgi. W pierwszym podroz- dziale przedstawiono wskaźniki potrzebne do określenia siły państwa. Stąd wskaźniki związane z potencjałem demograficznym i terytorialnym, siłami zbrojnymi oraz ekonomią. Wskaźniki te nie w pełni mogą oddać siłę militar- ną i ekonomiczną państw, ale intencją autora nie jest pozycjonowanie państw z uwagi na hard power, lecz jedynie ukazanie możliwości grupy trzydziestu kolejnych państw. Najważniejszą częścią trzeciego rozdziału jest autorski indeks oparty na kil- ku kategoriach oceny. Pierwszą z nich stanowi dyplomacja, która obejmuje wskaźniki z zakresu polityki zagranicznej, dyplomacji publicznej, kultural- nej i cyfrowej. W kategorii tej uwzględniono udział państwa w organizacjach międzynarodowych, ponieważ to one są w stanie określić zakres wpływu po- przez uczestnictwo i działanie na szerszej arenie. W nieco inny sposób mogą oddziaływać przedstawiciele państwa poprzez placówki dyplomatyczne czy zagraniczne ośrodki kultury. Oczywiście trudno określić jakościowo moż- liwości wpływu i wytwarzanie soft power przez centra kultury, ale już sama możliwość jej upowszechniania świadczy o sile i woli oddziaływania państwa i wspólnoty. W kategorii dyplomacja pewną nowością jest używanie jej z przy- miotnikiem cyfrowa. Państwo, które chce wytworzyć znaczne zasoby soft po- wer musi funkcjonować w sferze wirtualnej. Dlatego tak ważne jest pokazanie liczby użytkowników Internetu, co ukazuje wpływ poprzez sieć, mimo że rodzi to niebezpieczeństwo ulegania wpływom innych. Kolejne dwa czynniki w tej kategorii są określane poprzez liczby laureatów Pokojowej Nagrody Nobla oraz 15 Softpowerwewspółczesnychstosunkachmiędzynarodowych światowych liderów uważanych przez opiniotwórcze czasopisma za najbardziej wpływowe na świecie. Kolejną kategorię stanowi zasób s połeczno-polityczny. W kategorii tej wzię- to pod uwagę ocenę zakresu funkcjonowania państwa, zarówno poprzez jego możliwości działania oraz realizacji określonych funkcji, transparentność reguł, swobody polityczne i wolności obywatelskie, sprawny rząd, skuteczne i spra- wiedliwe regulacje prawne, stopień walki z korupcją, swobodny dostęp do me- diów zarówno elektronicznych jak i tradycyjnych. Te elementy w znacznym stopniu mają zadanie pokazać zakres możliwości zaangażowania państwa w proces tworzenia soft power, ale mogą być pomocne w określeniu zakresu swobody działania wspólnoty, która poprzez zaangażo- wanie może wspierać soft power. Kategoria s połeczno-polityczna w dużej mie- rze określa politykę wewnętrzną, ale zakres jej działania jest szerszy. Związane jest to z zasadą uwiarygodniającą politykę, dotyczącą zgodności jej profilu we- wnętrznego z zewnętrznym. Nic bowiem nie działa tak skutecznie, jak przykład i czytelne reguły określające relacje instytucje–obywatel. Kolejne dwie kategorie tworzy kultura popularna i kultura wysoka. W tych kategoriach kluczowe miejsce zajmuje język, który jest czynnikiem determinu- jącym porozumienie. Sferę wysokiej kultury wspiera liczba laureatów Nagro- dy Nobla w zakresie literatury; liczba obiektów znajdujących się na prestiżo- wej liście UNESCO, które determinują zakres atrakcyjności państwa zarówno w sferze kultury (zabytki) jak i środowiska geograficznego. Czynnik ten może określić tę cześć zasobów, która czynni dziedzictwo narodowe danego kraju atrakcyjnym dla innych. Podobny charakter mają muzea, które świadczą za- równo o sile dziedzictwa narodowego, jak i determinują zainteresowanie krajem w wymiarze turystycznym. Ważną sferą w kulturze popularnej jest zakres wpływu mierzony liczbą tury- stów. Może to świadczyć o oddziaływaniu masowym, ponieważ turyści stają się w dużej mierze ambasadorami kraju, który w mniejszym lub większym stopniu poznali. Pośrednio siłą przyciągającą są uroki krajobrazu i styl życia, który może wzmocnić atrakcyjność. Równie ważne dla kształtowania soft power są imprezy masowe, a wśród nich wydarzenia sportowe. Tu należy uwzględnić tradycje sportowe państw, wolę rywalizacji, co przekłada się na ranking medalowy oraz wybór dyscypliny, która jest w stanie zgromadzić i zaangażować znaczną część społeczeństwa. Dla- tego na czele rankingu znalazła się najbardziej prestiżowa dyscyplina sportowa 16 Wstęp – piłka nożna. Olimpiady i mistrzostwa świata w piłce nożnej budują wizeru- nek, ale też dają możliwości zademonstrowania sprawności działania państwa oraz woli współpracy zespołowej wspólnoty. Kolejną grupą określającą wpływy kulturowe jest kino, które w rankingu kul- tura znajduje się w dwóch kategoriach. Są to z jednej strony filmy, które zyskują nagrody na najbardziej prestiżowych festiwalach filmowych i ich możliwości oddziaływania niekoniecznie przekładają się na wielkość widowni. Ten czynnik przypisany jest kulturze wysokiej. W kategorii popularnej mieszczą się filmy, których wpływ wynika z liczby obrazów wyprodukowanych przez kinematogra- fię narodową oraz wielkości przychodów kasowych. Podobnie wyglądają dane z rynku muzycznego. Liczba sprzedanych płyt wpływa z pewnością na postrze- ganie kultury państw czy kręgu kulturowego. W rankingu uwzględniono rów- nież eksport dóbr kultury, który dotyczy produktów opartych na wzornictwie artystycznym (np. biżuteria), ale również programów TV, opłat licencyjnych, produkcji płyt. Czynnik ten może być nieco problematyczny, ponieważ dobra kultury nie muszą być identyfikowane z krajem pochodzenia. Kolejna kategorią, która służy wyznaczeniu soft power jest edukacja. Wpływ tego czynnika determinowany jest poprzez ranking szkół wyższych, oraz stu- diujących tam obcokrajowców. Oba te wyniki świadczą o sieci zależności, ale mogą również wpływać na zachowania liderów. Kształceni cudzoziemcy sta- ją się w sposób bardzo trwały przedmiotem wpływu i stanowią poważną in- westycję na przyszłość, kiedy w swoim kraju ojczystym osiągną odpowiednią pozycję zawodową. W kategorii edukacja zostały również umieszczone think tanki jako instytu- cje, których oddziaływanie może być bardzo ważne dla struktur państwowych. Ich powiązania międzynarodowe powodują, że w dużym stopniu zajmują się sferą nauki, ale tworzą też formę oddziaływania w dyplomacji publicznej. Duża część z nich ma jednak charakter badawczy, co powoduje, że warto uwzględnić je w sferze edukacyjnej. W kategorii edukacji należy uwzględnić również światowy ranking sku- teczności szkolnictwa podstawowego i średniego. Główną podstawą rankingu jest nie wielkość środków przeznaczonych na oświatę (publiczną i prywatną), ponieważ to nie przekłada się na rzeczywisty poziom kształcenia. Najważniej- sze jest określenie skuteczności systemu edukacyjnego. Dopełnieniem rankin- gu są Laureaci Nagrody Nobla, w tym wypadku w kategoriach nauk ścisłych i medycyny. 17 Softpowerwewspółczesnychstosunkachmiędzynarodowych Ostatnią kategorię czynników soft power stanowią te, które związane są w znacznej mierze z ekonomią, tutaj określone jako kategoria s połeczno- -gos podarcza. Ważnym czynnikiem określającym tę kategorię są wielkie przedsiębiorstwa, ponieważ to one są w stanie wpływać na bogactwo narodów, kumulują wielkie zyski, są w stanie wytworzyć marki rozpoznawalne w świe- cie, co może się przełożyć na budowę wizerunku państwa. Skala innowacyjno- ści w znacznej mierze świadczy o atrakcyjności modelu gospodarowania. Waż- nym czynnikiem jest zakres sprawiedliwości społecznej, która wzmacnia wy- miar poczucia wspólnoty, wzrost identyfikacji z nią, a co najważniejsze skłania do podjęcia wspólnych działań w celu wzrostu znaczenia państwa. Poziom niezadowolenia społecznego a więc również czynnik w dużej mie- rze generowany przez wskaźnik ekonomiczny, świadczy o poziomie rozwo- ju społecznego. Poziom ten, określany przez długie i dostatnie życie, może w znacznym stopniu przełożyć się na zainteresowanie wspólnoty (narodo- wej) w wytworzeniu siły państwa. Ostatnia w tej kategorii jest skala pomo- cy rozwojowej, która przyczynia się w znacznym stopniu do tworzenia sieci powiązań i wsparcia między państwami. Jest to z pewnością bardzo poważ- ny mechanizm wpływu, determinowany w znacznej mierze przez czynniki ekonomiczne. Pomoc biedniejszym państwom może wzbudzić wdzięczność beneficjentów wobec darczyńcy. Podstawowe kategorie i określone czynniki wpływu są uszeregowane pro- porcjonalnie do ich znaczenia, a ich suma jest ściśle określona. W każdej kate- gorii określono 30 najlepszych państw. W praktyce oznacza to, że intensyfikacja działań instytucji państwa i narodu w kierunku wzrostu określonego czynnika w danej kategorii może być monitorowana i powiązana ze wzrostem lub osłabie- niem soft power. Może to pozwolić na podjęcie próby zmian, aby w systemowy sposób doprowadzić do wzrostu własnej pozycji poprzez soft power. W takim układzie wskaźników mogą zaistnieć wątpliwości dotyczące wy- boru wskaźników w poszczególnych kategoriach. Pewne jakościowe czynniki mogą nie przełożyć się na wpływy, pewne mają czysto subiektywny charakter i nie zostały uwzględnione w rankingu. Równie problematyczna jest olbrzymia liczba graczy w dyplomacji publicznej co utrudnia ustalenie, które elementy poszczególnych kategorii są decydujące. Nawet jeżeli uznamy, że wybór nie budzi większych zastrzeżeń, to jasne jest, że pewne elementy soft power umykają ocenie. Są to elementy subiektywne, wobec których trudno rozstrzygnąć ich możliwości wpływu na sukces państwa. 18 Wstęp Zaprezentowany indeks państw z najwyższym wskaźnikiem miękkiego wpły- wu jest modelowym ujęciem, zawsze wymaga aktualizacji uwzględniając zmienne dane i konieczność interpretacji ich na przestrzeni czasu. Czwarty rozdział pracy dotyczy soft power trzech wybranych państw, które różnią się w sposób zdecydowany charakterem miękkiej siły. Stąd wybór USA, Chin i Rosji. W każdym podrozdziale zaprezentowano zarys miękkiego oddzia- ływania z wyszczególnieniem kategorii tego rodzaju siły. W pracy wykorzystano literaturę autorów europejskich i amerykańskich, ale też pochodzących z czołowych ośrodków azjatyckich. Literatura dotyczy teo- rii i praktyki polityki zagranicznej, dyplomacji publicznej, polityki kulturalnej dyplomacji cyfrowej, medioznawstwa, w tym komunikacji międzynarodowej i brandingu narodowego. Znaczna część wykorzystanych publikacji stanowi kanon myśli o stosun- kach międzynarodowych. Prace te zostały przywołane głównie w pierwszym rozdziale. Wśród nich należy wymienić H. Morgenthau, R. Keohane, J. Mear- sheimer, K. Waltz, W. R. Meada, E. Carr, P. Kennedy, D. Baldwin, H. Lasswell, A. Kaplan, M.S. Singer, K. Knorr, R. Aron, N. Spykamn, A. de Grazia, T. H. Ste- venson, S. L. Spiegel, Ray S. Cline, F. Fukuyama, A. Przeworski, M. Alvarez, P. Cammack, T. Fridmann, A. Gidens, H. Kissinger, R. Gilpin, S. Guzini, R. Ro- senau, P. Colson, F. Berenskoetter, R. A. Dahl, P. Bachrach, M. Baratz, K. Boul- ding, Ch. B. Whitney, D. Shambaugh, I. Parmar, Cox S. Colin Gray, J. Arquilla, D. Ronfeldt, N. Stammers, E. J. Wilson III, T. Risse, S. Ropp, K. Sikkink, R. Foot, S. N. Macfarlane, M. Mastanduno oraz J. S. Nye, któremu zawdzięczamy spopu- laryzowanie pojęcia soft i hard power Wykorzystano także prace autorów zajmujących się szeroko pojętą histo- rią, polityką czy filozofią: N. Fergusson, R. Cooper, J. C. Ramo, J. Kurlantzick. M. Hardt i A. Negri, R. Kagan, F. Zakaria, J. Ikenberry, M. Cox, ale też dyplo- macją publiczną czy kulturalną: G. Cowan, A. Arsenault, H. Mowlana, B. Ho- cking, B. Signitzer, T. Coombs, E. Gilboa, M. Leonard, S. Riordan, N. J. Cull, G. Szondi, H. Schreiber, G. Michałowska, D. Wrong, S. Riordan, D. Thussu. W pracy wykorzystno również znawców marki państwa: S. Anholt, W. Olins, M. Hereżniak. W częśći szczegółowej podejmującej tematykę miękkiej siły USA, Rosji i Chin warto zwrócić uwagę na takich autorów jak: J. Joffe, C. P. Schneider, W. A. Rugh, F. S. Saunders, J. Hauzing, G. Scott-Smith, F. Martel, A. Cooper, R. Higgott, K. R. Nossal, K. Matthews, P. Rubin, L. Everest, V. Monroe, Mingjiang Li, 19 Softpowerwewspółczesnychstosunkachmiędzynarodowych S. Shirk, Cheng Xiaohe, Pang Zhongying, Zhang Weihong, Xiaoling Zhang, Jingying He, Cheng Guangjin, Chen Gang, Zohir Uddin, Chey Jocelyn, Wang Hongying, Zhang Weihong, Jian Wang, A. Brunet, J–P. Guichard. Istnieje wiele think tanków, które realizują badania poświęcone m.in. prob- lematyce siły. Wśród nich warto wymienić londyński Chatham House (Royal Institute of International Affairs), który należy do najważniejszych brytyjskich think tanków, amerykański Strategic Studies Institute będący częścią War Col- lege, holenderski Netherlandes Institute of Interantional Relations Clingedael, niezależny ośrodek z Singapuru Rajaratnam School of International Studies oraz indyjski Institute for Defence Studies and Analyses. Istotną częścią bazy materiałowej były czasopisma w tym „Foreign Affairs”, „International Affairs”, „International Organization”, „International Relations”, „Survival”, „Asian Survey”. W trzeciej części pracy wykorzystano szczególnie dużo internetowych baz danych. Dzięki nim uzyskano wiele cennych informacji pomocnych w określe- niu rankingu pszczególnych państw. Wykorzystano bazy danych Organizacji Narodów Zjednoczonych, World Tourism Organisation, International Olympic Committee FIFA, OECD i UN Development Stastistics, Anholt GFK Nation Brand Index, UN Human Development Index, World Bank Good Governance Index, Freedom House Index, World Economic Forum, UNESCO Institute for Statistics, Monocle and IfG Expert Panel, Eurostat, WTO – International Trade Statistics, CIA World Factbook, Education at a Glance OECD, World Univer- sity Rankings, Global Educations Digest UNESCO Statistics, Thomas Reuters Research Evaluation, United Nations HDI oraz Pew Global Database. Wiele in- nych, które zostały wykorzystane w publikacji, często jest efektem poszukiwań i konieczności żmudnych obliczeń. W polskich badaniach nad problematyką soft power pojawia się literatura z różnych dziedzin. Wśród niej warto odwołać się do prac Z. Pietrasia, T. Łoś- -Nowak, L. Zyblikiewicza, B. Ociepki, R. Kużniara, M. Sułka czy R. Zięby, a z autorów młodszego pokolenia A. Wójcik. Zwolennikom miękkiej siły stawia się zarzut, że jest ona nieokreślona. Jest to pogląd zbyt powierzchowny. Należy pamiętać, że soft power jest zjawiskiem wielowymiarowym, posiada swoją dynamikę, stąd trudno zaobserwować, w jaki sposób wpływa na postawy i działania państw i społeczeństw. Bagate- lizowanie soft power bazuje na jednopłaszczyznowym postrzeganiu siły oraz błędnym przekonaniu, jakoby przyciąganie innych i tworzenie u nich tendencji 20 Wstęp do naśladownictwa nie mieściło się w kategorii siły. Można postawić twierdze- nie odwrotne: to użycie siły militarnej czy ekonomicznej presji jest słabością, a sukcesem jest osiągnięcie celu poprzez przyciągnięcie innych i przekonanie o słuszności własnych działań. Nie wolno również soft power przeceniać kosztem hard power, ponieważ trudno sobie wyobrazić działanie państwa bez wszystkich elementów skła- dowych siły. Soft power z pewnością jest ważnym wymiarem siły i jego nie- uwzględnienie w planach państwa może powodować kłopoty w realizacji jego podstawowych celów. ROZDZIAŁ I Potęga i ład międzynarodowy 1.1. Współczesny ład międzynarodowy Wraz z zakończeniem ery zimnowojennej wydawało się, że nastąpią zdecydo- wane zmiany w stosunkach międzynarodowych, a nowy ład będzie oznaczał świat bez wojny1, zwycięstwo demokratycznego porządku i dominację USA. Było to ściśle związane z założeniem, w myśl którego pozimnowojenne stosun- ki międzynarodowe ma kształtować oświecony liberalizm. Dlatego też stanem optymalnym powinno być zbudowanie sprawnego systemu instytucjonalno- -prawnego, dzięki któremu można by było zarządzać ładem globalnym2. W rze- czywistości powstało złudne przeświadczenie3, że na całym świecie rządzący, elity i opinia publiczna nie zaakceptują polityki siły jako sposobu budowania porządku światowego4. Szybko okazało się, że wraz z upadkiem ZSRR świat nie stał się w oczekiwany sposób stabilny, a dobrobyt nie zaczął stale rosnąć. Wojny i autorytarne systemy okazały się bardziej trwałym zjawiskiem5, nawet jeżeli konflikty międzypaństwo- we są stosunkowo nieliczne, a dyktatury skrywają się za fasadą demokracji. Spełniły się natomiast oczekiwania dotyczące dominacji USA. Jednobiegu- nowość, która pojawiła się po upadku Związku Radzieckiego, była szansą dla Stanów Zjednoczonych, które miały możliwości zarządzania i utrzymania praw- dziwie globalnej polityki zagranicznej6. Istotną rolę w kształtowaniu współczesnego ładu światowego ode- grał początek lat 90. XX wieku. Wówczas to uległo naruszeniu wiele sfer 1 S.P. Hungtington, The Lonely Superpower, „Foreign Affairs” 1999, vol. 78, nr 2, s. 35–49. 2 R. Kagan, Powrót his torii i koniec marzeń, Poznań 2009, s. 10. 3 To  założenie okazało się złudne, przed czym wiele lat wcześniej przestrzegał Hans Morgenthau: H.J.  Morgenthau, Politics Among Nations, New York 1948, s. 104–125. 4 J.S. Nye, Limits of American Power, „Political Science Quarterly” Winter, 2002– 2003, Vol. 117, No. 4, s. 550. 5 B.  Balcerowicz, Pokój i  nie-pokój, Warszawa 2001; R.D.  Kaplan, The Coming Anarchy. Shattering the Dreams of Pos t Cold War, New York 2000. 6 S.M. Walt, Alliances in a unipolar world, [w:] International Relations Theory and the Consequences of Unipolarity, red. G.J. Ikenberry, M. Mastanduno, W.C. Woh- lforth, Cambridge 2011, s. 99–140. 25 Softpowerwewspółczesnychstosunkachmiędzynarodowych życia międzynarodowego, nastąpiła dezintegracja podstawowych idei, myśli i struktur, które ukształtowały ład po II wojnie światowej. Przywódcy, eli- ty, a wręcz całe społeczeństwa uświadomiły sobie, że globalne zagrożenia dla ludzkości są tak wielkie i różnorodne, że państwom nie uda się osiągnąć swych podstawowych celów, działając w pojedynkę. Przemianom świadomości towarzyszyło ugruntowanie się norm regulują- cych współżycie międzynarodowe, które spychały na plan dalszy mechanizmy zbrojeniowe i ideologiczne7. Pojawiły się nowe państwa i nowi pozapaństwowi aktorzy8 stosunków mię- dzynarodowych, nastąpiła zmiana struktury systemu poprzez modyfikacje róż- norodnych sieci powiązań, łączących poszczególne podmioty, w tym zmiana funkcji pełnionych przez poszczególne elementy tego systemu – inne znaczenie zaczęły mieć organizacje międzynarodowe, pozostające w znacznym stopniu poza kontrolą państwa9. W XXI wieku coraz bardziej widoczne były zjawiska utraty przez Zachód i Północ znaczenia na rzecz Wschodu i Południa10. Stawało się coraz bar- dziej widoczne, że głównym beneficjentem procesu globalizacji były państwa BRIC11. Postępowało za tym wyraźne zwiększenie roli i autonomii regional- nych potęg, co ukazało fragmentaryzację systemu międzynarodowego. Miało to cechę pozytywną, gdyż dzięki wzrostowi regionalnych mocarstw, system międzynarodowy stabilizował się poprzez zaangażowanie państw uchodzą- cych za odpowiedzialne12. Wzrost gospodarczy spowodował również wzrost wydatków wschodzących mocarstw na cele zbrojeniowe i to w sytuacji, gdy kraje zachodnie redukowały swoje arsenały zbrojeniowe13. Wraz ze wzrostem regionalnych mocarstw, związanych z różnymi kręgami cywilizacyjnymi, 7 J. Kukułka, Ws tęp do nauki o s tosunkach międzynarodowych, Warszawa 2003, s. 237. 8 A. Touraine, A New paradigm for unders tand today’s world, Cambridge 2007, s. 1–2. 9 J.S. Nye, Konflikty międzynarodowe, Warszawa 2009, s. 345. 10 M. Hardt, A. Negri, Imperium, Warszawa 2005. 11 J.S. Nye, Soft Power. Jak osiągnąć sukces w polityce światowej, Warszawa 2007, s. 63; P. Cammack, Smart Power and US Leadership. A Critique of Joseph Nye, ,,49th Parallel An Interdisciplinary Journal of North American Studies”, 2008, Issue 22, s. 13–14. 12 R. Posen Barry, From Unipolarity to Multipolarity. Transition in Sight, [w:] Inter- national Relations Theory…, s. 317–342. 13 H. Kissinger, World Order, New York 2014, s. 370–371. 26 Potęgai ładmiędzynarodowy wzrosło znaczenie uznanych przez nich wartości, często budowanych w opo- zycji do wartości Zachodu. Taki rozwój wydarzeń pozwala przewidywać że świat nie zostanie zdomino- wany przez jednego lub dwóch, lecz przez wielu aktorów i odbędzie się to przy akceptacji Stanów Zjednoczonych, które obecnie nie są w stanie samodzielnie zarządzać porządkiem światowym. Dlatego tak ważne jest dla nich szukanie sojuszników, którzy stabilizowaliby ład międzynarodowy wobec postępującego rozproszenia siły14. Wbrew oczekiwaniom współczesny porządek międzynarodowy jest kształ- towany nadal z udziałem siły militarnej15. Dzieje się tak pomimo wzrostu spo- łecznych i politycznych kosztów użycia potęgi militarnej16. To stwierdzenie jest aktualne, nawet jeżeli uwzględni się krótkoterminową agresję, gdyż na jej wy- generowanie zużywa się za dużo zasobów. Nawet jeżeli państwa mają środki dla rozwoju swoich sił militarnych, to polityczne koszty tego procesu w polity- ce zarówno wewnętrznej, jak i zewnętrznej mogą okazać się niewspółmierne do zamierzonego rezultatu17. Związane jest to z faktem, że korzystanie z siły militarnej musi być ugruntowane przez moralne usprawiedliwienie i dążenie 14 Contes ted Commons. The Future of American Power in a Multipolar World, red. A.M. Denmark, J. Mulvenon, Washington 2015, s. 3–49; Z.J. Pietraś, Doktryna George’a Busha a s truktura globalnego sys temu Międzynarodowego, „Sprawy Międzynarodowe”  2004  nr  3,  s.  6–7.  Podobnie  zaprezentował  to  Z.J.  Pietraś  w postaci pentagonalnej triady triad połączonych, gdzie ład postzimnowojen- ny jest coraz bardziej rozproszony i trudny do kontroli. Koncepcja ta zakłada  na płaszczyznie militarnej istnienie systemu tripolarnego, stworzonego przez  mocarstwa zdolne przetrwać atak atomowy i zadać cios na całym świecie (USA,  Rosja, w mniejszym stopniu Chiny). Na płaszczyznie ekonomicznej to trzy bie- guny (USA, Japonia i UE), na płaszczyznie ideologicznej to Ameryka, Rosja  i Chiny; T. Łoś-Nowak, Paradygmat realis tyczny – projekcje porządku między- narodowego w XXI wieku, [w:] Porządek miedzyanrodwy u progu XXI wieku, red. R. Kuźniar, Warszawa 2005, s. 40–55. 15 J.S. Nye, Soft power. Jak osiągnąć…, s. 49. 16 R. Cooper, Hard Power, Soft Power and the Goals of Diplomacy, [w:] American Power in the 21s t Century, red. D. Held; M. Koenig-Archibugi, Cambridge 2004, s. 167. 17 J.S.  Nye, Soft power, „Foreign Policy” Autumn, 1990, No. 80, Twentieth An- niversary, s. 159; C.B. Whitney, D. Shambaugh, Soft Power in Asia: Results of a 2008 Multinational Survey of Public Opinion, The Chicago Council on Glo- bal Affairs, http://www.thechicagocouncil.org/UserFiles/File/POS_Topline 20 27 Softpowerwewspółczesnychstosunkachmiędzynarodowych do zdobycia akceptacji. Umiejętność zdobywania poparcia w celu uzyskania le- gitymizacji swych działań tak w sferze międzynarodowej, jak i wśród własnego s połeczeństwa, jest ważnym elementem budowy wsparcia dla działań państwa i budowy własnej siły18. Warto zwrócić uwagę, że w istniejącym porządku światowym zmieniła się nie tylko funkcja siły militarnej, ale też pojęcie bezpieczeństwa. Pojęcie to prze- stało być ograniczone jedynie do wymiaru militarnego, rozszerzając się o inne kategorie np. ekologiczne czy energetyczne19. Takie spojrzenie na koncepcje bezpieczeństwa zaprezentowała szkoła kopenhaska20, rozszerzając jego zna- czenie i wprowadzając pojęcie sekurytyzacji (ang. securitization). Oprócz środków militarnych i ekonomicznych w działaniach kształtujących ład międzynarodowy skuteczne stają się inne czynniki. Wspierają one zarzą- dzanie globalne, ale i ograniczają samowolę mocarstw przy pomocy wolnych mediów, organizacji pozarządowych i demokratycznych procedur21. Dlate- go tak ważna jest zasada współzależności, wspierająca procedury ułatwiające poszukiwanie konsensusu w ramach wielostronnych układów22, które służą przestrzeganiu prawa międzynarodowego23. W tego typu działaniach łatwiej budować wpływy poprzez subtelne oddziaływanie, przewagę ekonomiczną, Reports/Asia 20Soft 20Power 202008/Soft 20Power 202008_full 20re- port.pdf, (dostęp: 28.03.2013), s. 11, J.S. Nye, Softpower. Jak osiągnąć…, s. 48. 18 R. Cooper, op. cit., s. 169–180. 19 Po raz pierwszy tego pojęcia użyto w 1996 roku: B. McSweeney, Identity and the Copehagen School, „Review of International Studies” 1996, vol. 22, No 1, s. 81–94. 20 Ł. Fijałkowski, Teoria sekuratyzacji i kons truowanie bezpieczeńs twa, „Przegląd Strategiczny” 2012, nr 1, s. 149–191. 21 CSIS Commission on Smart Power. A Smarter, More Secure America, Waszyng- ton 2007, s. 29. 22 Ibidem, s. 28. 23 Z. Uddin, Soft and Normative Power. The Importance-and-Power of Attrac tion in International Politics and International Economics, Participant Papers 2011 – The International Symposium on CD in the USA–May 2011, http://www.cultu- raldiplomacy.org/academy/content/pdf/participant-papers/2011-symposiumu- sa/Soft-and-Normative-Power--The-Importance-and-Power-of-_Attraction_- -in-International-Politics-and-International-Economics--Zohir-Uddin.pdf (dostęp: 11.12.2013), s. 3; A. Gałganek, ,,Wes tfalia” jako metafora genezy w nauce o s tosunkach międzynarodowych, [w:] Późnowes tfalski ład międzynarodowy, red. M. Pietraś; K. Marzęda, Lublin 2008, s. 36. 28 Potęgai ładmiędzynarodowy atrakcyjność kulturową i technologiczną oraz korzystną współpracę. Pomimo budowy światowego porządku na nowych elementach, odwoływanie się do siły militarnej może jednak wracać w różnych formach, o czym świadczy polityka USA i Rosji24. Na tak kształtowany ład międzynarodowy nie można patrzeć zatem czy- sto realistycznie, koncentrując się głównie na sferze militarnej. Należy patrzeć na zagadnienie na wszystkich poziomach w tym samym czasie, ponieważ stwa- rza to nadzieję na poznanie i zbadanie zjawiska potęgi i siły. W nowym porządku światowym pojawiają się na wielką skalę, odgrywając coraz większą rolę, organizacje międzynarodowe. Państwa poprzez członko- stwo w organizacjach międzynarodowych wchodzą obecnie w coraz większą liczbę powiązań, co w znacznej mierze warunkuje ich działania. Wzrost zna- czenia roli organizacji międzynarodowych nastąpił w chwili, gdy państwa przestały traktować je jedynie jako instytucje służące do zwiększenia swojej siły czy też nową płaszczyznę do ochrony własnej racji stanu. W pewnym stop- niu organizacje są wykorzystywane do rozwiązywania problemów wymaga- jących negocjacji, umożliwiają budowanie konsensusu, koordynację polityki, wymianę wiedzy i ustalanie norm oraz dają możliwości uzyskania legitymi- zacji swych działań25. Niemniej organizacje międzynarodowe mogą funkcjonować tylko w za- kresie oraz formie akceptowanej przez państwa członkowskie. Taka zależność dotyczy organizacji ponadnarodowych, a państwa delegują swoje uprawnienia zarówno na niższe, jak i wyższe szczeble. Oczywiście poszczególne państwa mogą wykorzystywać instytucje ponadnarodowe oraz obowiązujące zasady do ograniczenia dążeń innych podmiotów bądź skanalizowania ich potrzeb i wymagań, bez konieczności korzystania z przymusu lub innych metod26. Dlatego kluczowa wydaje się kontrola nad siecią i mocarstwa chcąc kontro- lować inne państwa powinny zająć centralną pozycję w sieci, tworząc władzę 24 N. Ferguson, Colossus. The Rise and Fall of the American Empire, London 2004; L. Kucz, A. Matelska, Koncepcje imperium dobra w rozważaniach Nialla Fergu- sona, [w:] Pańs two w świecie ws półczesnym, red. K. Trzcińska, Warszawa 2006, s. 97–109; J. Fiedorow, Rosyjskie supermocars two. Mity i rzeczywis tość, [w:] Impe- rium Putina, red. W. Konończuk, Warszawa 2007, s. 123. 25 J. Ruszkowski, Ponadnarodowość jako pos twes tfalski komponent s tosunków mię- dzynarodowych, [w:] Późnowes tfalski…, s. 83–88; CSIS Commission…, s. 29. 26 J.S. Nye, Soft power. Jak osiągnąć…, s. 40. 29 Softpowerwewspółczesnychstosunkachmiędzynarodowych z  innymi, a nie nad innymi27, by w ten sposób zyskać szansę tworzenia zrębów wielostronnych agend czy zinstytucjonalizowanych form współpracy28. Ważnym zjawiskiem charakterystycznym dla przełomu XX i XXI wieku, choć nie nowym, ale istotnym z uwagi na skalę jego występowania, jest globa- lizacja29. Globalizacja oznacza proces rosnącej współzależności i wzajemnych powiązań we współczesnym świecie. Globalizacja to również uniwersaliza- cja, czyli rozchodzenie się rozmaitych zjawisk, wzorców czy doświadczeń we wszystkich zakątkach świata. Globalizacji może towarzyszyć również zjawisko deterytorializacji, która prowadzi do rozerwania związku między przestrzenią społeczną a terytorialnie określonymi miejscami, odległościami czy granica- mi. Miejsce geografii fizycznej czy politycznej zajmuje geografia społeczna, która odwołuje się do związków między ludźmi znajdującymi się w różnych punktach globu. Trudno jednoznacznie stwierdzić, czy w wyłaniającym się świecie teryto- rium i granice tracą znaczenie dla organizowania władzy politycznej. Na jed- nym terytorium mogą działać konkurencyjne ośrodki władzy, nawet jeżeli mają one stosunkowo niewielki wpływ30. Tym samym w kształtowanym nowym ła- dzie na państwa oddziaływają pozapaństwowe podmioty, które starają się wy- wierać wpływ na ośrodek władzy. Globalizacja jest zjawiskiem w znacznej mierze niekontrolowanym, dotyczy całego globu i ujawnia się głównie w gospodarce i kulturze. W pewnej mierze globalizacja powoduje obok zacierania granic, również wzrost liczby uczestni- ków stosunków międzynarodowych31, ale też powiększenie katalogu ich rodza- jów o podmioty pozapaństwowe i jednostki. Dochodzi do zacierania się różnic między tym, co wewnętrzne i zewnętrzne. Ograniczenie złych skutków procesu 27 P. Colson, Soft power Discourse and the Significance of European Union Foreign Policy Methods, http://euce.dal.ca/Files/Colson_paper_May_2008.pdf, (dostęp: 8.12.2012), s. 6. 28 P. Cammack, op. cit., s. 8. 29 T. Friedman, The Lexus and the Olive Tree. Unders tanding Globalization, New York 1999, s. 7–8. 30 P. Frankowski, Jeden Świat – wiele „lądów”. Pytanie o kształt nowego porzadku światowego, [w:] Kształtowanie się nowego ładu miedzynarodowego, red. A. Cho- dubski et al., Gdańsk 2007, s. 26–27. 31 A. Giddens, Runway World. How Globalization is Reshaping our lives, New York 2000, s. 64. 30
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Soft power we współczesnych stosunkach międzynarodowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: