Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00396 006386 11244185 na godz. na dobę w sumie
Solidarność bierna w stosunkach dłużników z wierzycielem - ebook/pdf
Solidarność bierna w stosunkach dłużników z wierzycielem - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-574-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Publikacja stanowi kompleksowe opracowanie problematyki solidarności biernej w prawie polskim w zakresie stosunków łączących dłużników solidarnych i wierzyciela. Podejmuje ona zagadnienie systemowego ukształtowania przepisów o solidarności na tle innych pokrewnych instytucji prawa zobowiązań zakładających wielość dłużników (zobowiązania podzielne, niepodzielne, wspólne, zobowiązania in solidum). Porusza się w niej również problematykę wykładni obowiązujących przepisów o solidarności związanych z takimi kwestiami praktycznymi, jak:
istnienie zobowiązań solidarnych w okresie przed ich wygaśnięciem (m.in. w kontekście skutków naruszenia zobowiązania, przedawnienia, zwolnienia z długu, odnowienia, zwłoki wierzyciela);
zwolnienie dłużników solidarnych w następstwie zaspokojenia wierzyciela;
zarzuty przysługujące dłużnikom solidarnym.
Opracowanie zawiera analizę prawno-porównawczą solidarności dłużników, podsumowanie dotychczasowego dorobku doktryny krajowej oraz kompletny wykaz orzecznictwa związanego z poruszanymi zagadnieniami. Przedstawiona została w nim propozycja typologizacji obowiązujących przepisów o solidarności.
Publikacja jest skierowana do sędziów, notariuszy, adwokatów, radców prawnych oraz osób zajmujących się naukowo prawem prywatnym. Zainteresuje ona również dydaktyków i doktorantów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Solidarność bierna w stosunkach dłużników z wierzycielem Michał Berek MONOGRAFIE WARSZAWA 2016 Stan prawny na 1 czerwca 2016 r. Recenzent Dr hab. Piotr Tereszkiewicz Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Wydawca Redaktor prowadzący Redaktor prowadzący Katarzyna Gierłowska Opracowanie redakcyjne Opracowanie redakcyjne Joanna Ośka Łamanie Łamanie Wolters Kluwer Projekt gra czny okładki i stron tytułowych Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁ ASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl PLK IB ��K © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 © Copyright by ISBN: 978-83-264-8703-3 Wolters Kluwer SA, 2013 ISSN 1897-4392 ISBN: Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 Wydane przez: tel. 22 535 82 19 Wolters Kluwer SA e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl Dział Praw Autorskich www.wolterskluwer.pl 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 księgarnia internetowa www.profinfo.pl tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl książkę tę dedykuję Paulinie Spis treści Wykaz skrótów / 11 Wprowadzenie / 17 Rozdział 1 Solidarność dłużników w ujęciu historycznym i prawnoporównawczym / 25 Prawo rzymskie / 25 Okres przedkodyfikacyjny / 30 Kodeks cywilny francuski / 34 Kodeks cywilny niemiecki / 41 Szwajcarskie prawo zobowiązań / 48 Europejskie prawa modelowe / 51 Kodeks zobowiązań / 58 Kodeks cywilny / 63 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. 1.8. Rozdział 2 Wielość dłużników w obowiązującym systemie polskiego prawa / 67 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. Zasada formalnego źródła solidarności (art. 369 k.c.) / 67 Zobowiązania podzielne / 72 Zobowiązania niepodzielne / 89 Zobowiązania in solidum / 100 Współdziałanie dłużników w spełnieniu wspólnego świadczenia (zobowiązanie wspólne) / 108 2.5.1. 2.5.2. Zarys problematyki – uwagi wprowadzające / 108 Ocena własna instytucji – stan prawny de lege lata / 113 Rozdział 3 Charakterystyka i znaczenie solidarności dłużników w prawie polskim / 127 7 Najważniejsze przykłady ustawowej solidarności dłużników / 128 3.1.1. Solidarność wynikająca z zaciągnięcia zobowiązania dotyczącego wspólnego mienia dłużników (art. 370 k.c.) / 128 Solidarność wynikająca z niepodzielności świadczenia wzajemnego (art. 380 § 2 k.c.) / 142 Solidarność łącząca dłużników deliktowych (art. 441 § 1 k.c.) / 148 Solidarność dotycząca wspólników spółki cywilnej (art. 864 k.c.) / 151 Solidarność łącząca spadkobierców i zapisobierców windykacyjnych (art. 1034 § 1, art. 10341 § 1 k.c.) / 155 Kumulatywne przystąpienie do długu / 159 Solidarność w stosunkach małżeńskich / 165 Solidarność w prawie wekslowym (art. 47 ust. 1 pr. weksl.) / 168 Solidarność łącząca spółkę jawną i uczestniczących w niej wspólników (art. 22 § 2 w zw. z art. 31 § 1 k.s.h.) / 172 Solidarność w stosunkach poręczycielskich (art. 881 k.c.) / 175 Pozostałe przykłady solidarności / 179 3.1.2. 3.1.3. 3.1.4. 3.1.5. 3.1.6. 3.1.7. 3.1.8. 3.1.9. 3.1.10. Spis treści 3.1. 3.2. 3.1.11. Typologizacja solidarności dłużników / 181 3.2.1. 3.2.2. 3.2.3. Trójpodział solidarności w ujęciu Horsta Ehmanna / 181 Dotychczasowe stanowisko nauki / 186 Ocena własna zagadnienia – zarys przyjętej koncepcji / 188 Szczególny przypadek solidarności gwarancyjnej / 203 3.2.4.1. Koncepcja odpowiedzialności za dług cudzy / 204 Koncepcja solidarności odpowiedzialności / 213 3.2.4.2. Dylemat „akcesoryjności w solidarności” / 218 3.2.4.3. Uzasadnienie regresu w stosunkach solidarnych / 225 3.2.4. 3.2.5. Rozdział 4 Konstrukcja solidarności dłużników / 234 4.1. Spór wokół konstrukcji solidarności / 234 4.1.1. Dotychczasowe stanowisko nauki / 234 8 Koncepcja wielości zobowiązań solidarnych / 241 4.1.2. Źródło powstania solidarności korealnej / 251 4.2. Spis treści Rozdział 5 Zobowiązania solidarne w okresie przed zaspokojeniem wierzyciela / 256 5.1. 5.2. 5.3. Zasada indywidualizacji zobowiązań solidarnych / 256 Zagadnienie tożsamości rodzajowej przedmiotu świadczenia / 268 Naruszenie zobowiązania przez jednego z dłużników solidarnych / 272 5.3.1. 5.3.2. Dotychczasowe stanowisko nauki / 272 Zasada indywidualizacji jako norma prawna dyspozytywna / 276 Brak spełnienia świadczenia w terminie / 283 Niemożliwość świadczenia / 288 Nienależyte wykonanie zobowiązania / 292 5.3.5.1. 5.3.3. 5.3.4. 5.3.5. Roszczenie o usunięcie wady bądź wymianę rzeczy na wolną od wad / 293 Uprawnienie do obniżenia wysokości należnej zapłaty / 298 5.3.5.2. 5.4. 5.5. 5.6. 5.7. 5.8. 5.9. 5.10. 5.11. 5.12. Przedawnienie w zobowiązaniach solidarnych / 302 Zwolnienie z długu i zrzeczenie się solidarności / 314 Odnowienie solidarnego zobowiązania / 327 Zwłoka wierzyciela wobec dłużników solidarnych / 340 Przelew wierzytelności w stosunkach solidarnych / 351 Przejęcie solidarnego długu / 360 Skutki ugody zawartej z dłużnikiem solidarnym / 370 Zabezpieczenie zobowiązań solidarnych prawami akcesoryjnymi / 379 Jednostronna rezygnacja z zobowiązań solidarnych / 390 5.12.1. 5.12.2. Uwagi wprowadzające / 390 Solidarność korealna / 396 5.12.2.1. 5.12.2.2. Jednostronna rezygnacja ze wszystkich zobowiązań solidarnych / 396 Jednostronna rezygnacja ze wszystkich zobowiązań solidarnych wobec realizacji przesłanek na gruncie jednego z nich / 398 9 Spis treści 5.12.2.3. Jednostronna rezygnacja z jednego z zobowiązań solidarnych / 403 5.12.3. 5.12.4. 5.12.5. Solidarność ochronna / 409 Solidarność gwarancyjna / 410 Sposób dokonania jednostronnej rezygnacji / 413 Rozdział 6 Wygaśnięcie zobowiązań solidarnych w następstwie zaspokojenia wierzyciela / 416 Ius electio / 416 Zaspokojenie interesu wierzyciela / 423 6.2.1. 6.2.2. 6.2.3. Uwagi wprowadzające / 423 Potrącenie / 430 Świadczenie w miejsce wykonania (datio in solutum) / 440 Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego / 448 Konfuzja / 459 Spełnienie świadczenia przez osobę trzecią / 467 6.2.5. 6.2.6. Wielokrotne świadczenie na rzecz wierzyciela / 482 6.2.4. Rozdział 7 Problematyka zarzutów przysługujących dłużnikom solidarnym / 488 Zarzuty dostępne dla dłużników solidarności korealnej i ochronnej / 488 Zarzuty dostępne dłużnikom solidarności gwarancyjnej / 497 Zarzut braku powstania jednego z zobowiązań solidarnych / 512 Skutki wyroku korzystnego wydanego w odniesieniu do jednego z dłużników solidarnych / 527 6.1. 6.2. 6.3. 7.1. 7.2. 7.3. 7.4. Wnioski końcowe / 549 Bibliografia / 565 Skorowidz / 581 10 Wykaz skrótów ABGB ADHGB BGB BW k.c. fr. k.c. gr. k.c. hiszp. k.c. k.m. k.p. 1. Źródła prawa kodeks cywilny austriacki (Allgemeine Bürgerliches Gesetzbuch) z 1 stycznia 1812 r. powszechny niemiecki kodeks handlowy (Allgemei- nes Deutsches Handelgesetzbuch) z dnia 16 marca 1861 r. kodeks cywilny niemiecki (Bürgerliches Gesetzbuch) z dnia 18 sierpnia 1896 r. kodeks cywilny holenderski (Burgerlijk Wetboek) z dnia 1 stycznia 1992 r. ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.) kodeks cywilny francuski (Code Civil) z dnia 21 marca 1804 r. kodeks cywilny grecki z dnia 23 lutego 1946 r. kodeks cywilny hiszpański (Codigo Civil) z dnia 24 lutego 1889 r. ustawa z dnia 18 września 2001 r. – Kodeks morski (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 66 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 z późn. zm.) 11 Wykaz skrótów k.p.c. k.r.o. k.s.h. k.z. o.p. OR port. k.c. p.z.p. pr. bank. pr. czek. pr. not. pr. pras. pr. przew. pr. stow. ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 101 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 z późn. zm.) rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz. U. Nr 82, poz. 598) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podat- kowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.). szwajcarskie prawo o zobowiązaniach (Obligationen- recht) z dnia 30 marca 1911 r. kodeks cywilny portugalski (Codigo Civil) z dnia 25 listopada 1966 r. ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2164) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 128 z późn. zm.) ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo czekowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 462) ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn.: Dz. U. 2014 r. poz. 164 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (tekst jedn.: Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. – Prawo przewo- zowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 915) ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzy- szeniach (Dz. U. z 2015 r. poz. 1393 z późn. zm.) 12 pr. upadł. pr. weksl. p.g.g. z 1994 r. p.g.g. z 2011 r. u.d.l. u.d.p.p.i.w. u.f.p. u.g.t. u.k.r.s. u.k.s.e. u.k.w.h. u.n.u.z.r.z. Wykaz skrótów ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościo- we (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 233 z późn. zm.) ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 160) ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947 z późn. zm.) ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 196 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 618 z późn. zm.) ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności po- żytku publicznego i o wolontariacie (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 239 z późn. zm.) ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicz- nych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 885 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 października 2000 r. o giełdach to- warowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 197 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejest- rze Sądowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1142 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach są- dowych i egzekucji (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 790 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 707 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 czerwca 2014 r. o niektórych umo- wach zawieranych w związku z realizacją zamówień 13 Wykaz skrótów u.o.g.r.l. u.o.i.f. u.o.m.f.p. u.o.p. u.o.p.d.k. u.o.p.w.w.i.f. u.p.a. u.p.a.p.p. u.p.k. u.p.k.p.o. o podstawowym znaczeniu dla bezpieczeństwa pań- stwa (tekst jedn.: Dz. U. 2014 r. poz. 932 z późn. zm.) ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 909 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumenta- mi finansowymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 94 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U. Nr 34, poz. 173 z późn. zm.) ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyro- dy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1651 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowa- niu i prowadzeniu działalności kulturalnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 406 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finanso- wych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1382 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzo- wym (tekst jedn.: Dz. U. 2014 r. poz. 742 z późn. zm.) ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 666 z późn. zm.) ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (Dz. U. poz. 827 z późn. zm.) ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompen- sacie przysługującej ofiarom niektórych czynów za- bronionych (Dz. U. z 2016 r. poz. 325 z późn. zm.) 14 u.p.o.l. u.p.t.u. u.ś.o.z.f.ś.p. u.u.o.u.f.g. u.u.t. u.z.r. u.z.s.s.n. wł. k.c. Wykaz skrótów ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 849 z późn. zm.) ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towa- rów i usług (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.) ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków pub- licznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 581 z późn. zm.) ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 392 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycz- nych (Dz. U. z 2016 r. poz. 187 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestro- wym i rejestrze zastawów (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 297 z późn. zm.) ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2014 r. poz. 1789 z późn. zm.) kodeks cywilny włoski (Codice Civile) z dnia 4 kwietnia 1942 r. 2. Czasopisma naukowe AcP BGHZ KPP MPB M. Praw. Archiv für die civilistische Praxis Entscheidungen des Bundesgerichtshofes in Zivilsa- chen Kwartalnik Prawa Prywatnego Monitor Prawa Bankowego Monitor Prawniczy 15 Wykaz skrótów NJW NP OSA OSP OSNC OSPiKA PiP PPH PS PSp RGZ RPEiS RU SC SP SPE TPP CEC DCFR PECL PICC JORF Neue Juristische Wochenschrift Nowe Prawo Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażo- wych Państwo i Prawo Przegląd Prawa Handlowego Przegląd Sądowy Prawo Spółek Reichsgerichts in Zivilsachen Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Rozprawy Ubezpieczeniowe Studia Cywilistyczne Studia Prawnicze Studia Prawno-Ekonomiczne Transformacje Prawa Prywatnego 3. Inne skróty Europejski Kodeks Umów (Code des Europeén Contrats) Projekt Wspólnego Systemu Odniesienia (Draft Common Frame of Reference) Zasady Europejskiego Prawa Umów (Principles of European Contract Law) Zasady Międzynarodowych Umów Handlowych (Principles of International Commercial Contracts) Journal Officiel de la République Francaise (Dziennik Urzędowy Republiki Francuskiej) 16 Wprowadzenie Porządek prawa cywilnego przewiduje wiele odmian instytucji, w ramach których na dwóch lub więcej podmiotach ciąży obowiązek zaspokojenia tego samego interesu wierzyciela. Mogą one wynikać z rozmaitych zdarzeń prawnych, a także służyć różnym celom. W niniejszym opracowaniu będę je zbiorczo określał jako instytucje zakładające wielość dłużników. Instytucje te łączy podstawowe założenie, zgodnie z którym – pomimo zobowiązania kilku osób – wierzyciel może uzyskać zaspokojenie tylko raz. Oznacza to, że przez zwielokrotnienie liczby dłużników nie dochodzi do zwiększenia rozmiaru należnego wierzycielowi świadczenia. Z uwagi na to założenie, zasadniczo poza zakresem dalszych uwag pozostanie tak zwana odpowiedzialność kumulatywna. Zobowiązania kumulatywne powstają, kiedy wierzyciel – najczęściej działając z przezorności – odbiera przyrzeczenie tego samego świadczenia od kilku różnych dłużników (np. kiedy zamawia taką samą rzecz u dwóch różnych dostawców)1. Pomimo że zobowiązania kumulatywne również zostają zaciągnięte w celu zaspokojenia tego samego interesu wierzyciela i służą zwiększeniu pewności jego otrzy- mania, to jednak z powyższego nie musi wynikać, iż wierzyciel jest upraw- niony otrzymać (a także obowiązany odebrać) przyrzeczone świadczenie 1 Bliżej na temat zagadnienia kumulatywności w doktrynie niemieckiej: P. Bydlinski (w:) Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Band 2a. Schuldrecht Allgemeiner Teil § 241–432, red. W. Krüger, Monachium 2003, s. 2656; H. Ehmann, Gesamtschuld.Versuch einer begrifflichen Erfassung in drei Typen, Berlin 1972, s. 203, 209–210; S. Meier, Gesamtschulden: Entstehung und Regreß in historischer und vergleichender Perspektive, Tübingen 2010, s. 248; U. Noack (w:) Stau- dinger Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen. Buch 2. Recht der Schuldverhältnisse § 397–432, red. M. Löwisch, Berlin 2005, s. 428–429. 17 Wprowadzenie wyłącznie raz. Oczywiście, w przypadku niektórych rodzajów świadczeń może dochodzić do sytuacji, w których z przyczyn obiektywnych możliwe będzie spełnienie świadczenia wyłącznie przez jednego dłużnika. Na przykład, w razie zobowiązania do naprawienia tej samej rzeczy może wystąpić nie- możliwość świadczenia skutkująca zwolnieniem pozostałych dłużników kumulatywnych. Ponadto w niektórych przypadkach odpowiedzialność kumulatywna jest wykorzystywana jako środek ochrony przed naruszeniem zobowiązania – wówczas w następstwie świadczenia spełnionego przez jednego z dłużników ustawodawca przewiduje przekształcenie utrzymującego się zobowiązania drugiego z nich2. Za każdym razem wygaśnięcie bądź zmiana treści zobowiązań pozostałych dłużników wynika albo z okoliczności przypadkowej, albo ze szczególnego postanowienia ustawy – nigdy jednak nie wynika ona z wcześniejszych ustaleń podjętych przez wszystkie zainte- resowane strony. Dłużnicy kumulatywni nie uzgadniają z wierzycielem, że należne od każdego z nich świadczenie zostanie na jego rzecz spełnione tylko raz. Wynika to już najczęściej z faktu, że z reguły nie wiedzą oni o swoim istnieniu. Takie rozwiązanie nie leżałoby zresztą w ich interesie, ponieważ każdy z dłużników zaciągnął zobowiązanie, oczekując na swoją rzecz świadczenia wzajemnego w pełnej wysokości. Pozornie nie zakłada również wielości dłużników instytucja zobowiązań podzielnych. Ustawodawca charakteryzuje ją przez jej podstawowy skutek, przedstawiany jako wyodrębnienie niezależnych zobowiązań, z których każde opiewa na część przyrzeczonego pierwotnie świadczenia. Przesłankę podzielności zobowiązania stanowi podzielność świadczenia. Jak stanowi art. 379 § 2 k.c., świadczenie jest podzielne, jeżeli może być ono spełnione częściowo bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości. Zgodnie z art. 379 § 1 zdanie pierwsze k.c., jeżeli jest kilku dłużników albo kilku wierzycieli, a świadczenie jest podzielne, zarówno dług, jak i wierzytelność dzielą się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest dłużników albo wierzycieli. W dalszej części opracowania (por. rozdział 2.5.2) postaram się uzasadnić, że przyjęcie pełnej niezależności zobowiązań podzielnych może się w danym przypadku okazać zabiegiem zbytnio upraszczającym. Może to uzasadniać 2 Przykładem jest zobowiązanie dłużnika znajdującego się w zwłoce w następstwie uzyskania przez wierzyciela świadczenia zastępczego (art. 479, art. 480 § 1 k.c.). Por. także: M. Podrecka, Zaspoko- jenie interesu wierzyciela przez zastępcze spełnienie świadczenia, KPP 1999, z. 1, s. 105–106, 109–111. 18 Wprowadzenie przyjęcie, że również w tym przypadku występuje pewna ich współzależność przemawiająca za zaklasyfikowaniem podzielności w obrębie problematyki wielości dłużników. Dotyczy to w szczególności tych sytuacji, kiedy za za- ciągnięciem każdego z zobowiązań podzielnych stoi jeden niepodzielny in- teres wierzyciela, który nie poddaje się niezależnej ocenie w relacjach z po- szczególnymi dłużnikami. Jednakże w polskim systemie prawa problematyka wielości dłużników obejmuje przede wszystkim takie instytucje jak zobowiązania solidarne, niepodzielne oraz zobowiązania in solidum. Charakteryzuje je odpowiedzial- ność każdego z dłużników za całość należnego wierzycielowi świadczenia połączona z mechanizmem jednoczesnego wygaśnięcia zobowiązań dłużni- ków w następstwie jego zaspokojenia. Ustawodawca najpełniej opisał ten mechanizm w odniesieniu do dłużników solidarnych – na gruncie przepisu art. 366 § 1 k.c. Zgodnie z treścią przepisu, kilku dłużników może być zobo- wiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świad- czenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. W przypadku zobowiązań niepodzielnych obowiązy- wanie powyższej formuły należy wywieść z dyspozycji art. 380 § 1 k.c., w której ustawodawca odsyła do stosowania przepisów o solidarności3. Najbardziej skomplikowanie przedstawia się to zagadnienie w odniesieniu do instytucji zobowiązań in solidum, która – w odróżnieniu od wyżej wymie- nionych – nie posiada wyraźnego umocowania w przepisach prawa. W lite- raturze przedstawia się różne koncepcje mające służyć objaśnieniu mecha- nizmu wygaśnięcia zobowiązań in solidum, zostaną one przybliżone w dalszej części rozważań poświęconych temu zagadnieniu (por. rozdział 2.4). Zobowiązania solidarne, niepodzielne oraz in solidum jednoznacznie odróż- nia od zobowiązań podzielnych inne rozłożenie akcentów między ochroną interesu wierzyciela i ochroną interesu dłużników. W przypadku zobowiązań podzielnych wierzyciel nie korzysta z udogodnień na wypadek niewypłacal- ności – tym samym jego właśnie obciąża ryzyko niespełnienia przypadającej na dłużnika części świadczenia. W razie konieczności dochodzenia przyrze- czonego świadczenia na drodze sądowej wierzyciel musi niezależnie wykazać 3 Oczywiście trzeba uwzględnić, że w przypadku zobowiązań niepodzielnych nie wchodzi w grę przewidziana w art. 366 § 1 k.c. możliwość żądania spełnienia świadczenia w części. 19 Wprowadzenie roszczenie wobec każdego dłużnika, po czym skutecznie przeprowadzić wobec niego egzekucję. Te wszystkie niedogodności zostają usunięte w razie, gdy dochodzi do powstania zobowiązań solidarnych, niepodzielnych bądź zobowiązań in solidum. Ponieważ każdy z dłużników odpowiada za całość pierwotnego świadczenia, wierzyciel uzyskuje w ten sposób korzyść wynika- jącą z możliwości przerzucenia skutków niewypłacalności jednego z dłużni- ków na pozostałych dłużników wypłacalnych. Powyższa korzyść realizuje się przez przysługującą wierzycielowi swobodę wyboru dłużnika (ius electio), od którego będzie dochodził należnego mu świadczenia. Wybór ten jest w zasadzie nieograniczony i wobec istnienia takiej potrzeby może zostać cofnięty. Powyższe odnosi się również do postępowania sądowego, w ramach którego wierzyciel może pozwać jednego, wszystkich bądź tylko niektórych dłużników. Uogólniająco można by zatem stwierdzić, że w przypadku zobowiązań soli- darnych, niepodzielnych, jak również zobowiązań in solidum wierzyciel uzyskuje zabezpieczenie własnego roszczenia połączone z większą wygodą jego realizacji. Natomiast – co się tyczy występujących między tymi instytu- cjami różnic – upatruje się ich z jednej strony w trwałości wspomnianego powiązania sytuacji dłużników, a z drugiej we wskazaniu jego podstawy prawnej. Zobowiązania niepodzielne, które w niektórych systemach praw- nych (np. w prawie niemieckim) są uważane za przypadek szczególny zobo- wiązań solidarnych, odróżnia od tych ostatnich jedynie to, że odpowiedzial- ność każdego z dłużników za całość przyrzeczonego świadczenia stanowi pochodną jego właściwości – świadczenie to ze względu na brak podzielności nie może zostać poddane dyspozycji art. 379 § 1 k.c. Odwrotnie rzecz się przedstawia w przypadku solidarności, w odniesieniu do której charakter ustanowionego zobowiązania decyduje o sposobie, w jaki powinno zostać spełnione świadczenie – solidarność może obejmować zarówno świadczenia podzielne, jak i niepodzielne. W podstawowym zakresie brak również zasad- niczych różnic konstrukcyjnych między zobowiązaniami solidarnymi oraz zobowiązaniami in solidum. Wykształcenie przez orzecznictwo oraz doktrynę tej ostatniej instytucji, zakładającej wielość dłużników, wynikało z potrzeby rozciągnięcia formuły odpowiedzialności wynikającej z art. 366 § 1 k.c. na takie przypadki, w których – z uwagi na obowiązywanie zasady formalnego źródła solidarności – brak było podstaw do przyjęcia jej występowania. Obecność w systemie prawa odrębnej kategorii zobowiązań in solidum wy- 20 Wprowadzenie nika zatem z potrzeby zapełnienia systemowej luki i w tym znaczeniu stanowi ona instrument korygujący. O ile w przypadku zobowiązań niepodzielnych bliskie pokrewieństwo tej instytucji z solidarnością przejawia się już w ustawowym odesłaniu zawartym w art. 380 § 1 k.c., o tyle w odniesieniu do zobowiązań in solidum to podobieństwo wynika z poglądów doktryny, w której wyrażane są nawet głosy uznające ją za szczególny przypadek soli- darności (tzw. koncepcja solidarności przypadkowej – por. bliżej w rozdziale 2.4). Przy omawianiu różnych figur prawnych zakładających wielość dłużników należy ponadto wspomnieć o nieznanej polskiemu ustawodawcy instytucji zobowiązania wspólnego (określanego również niekiedy jako tzw. dług łączny). Jest ona uznawana przez część doktryny germańskich porządków prawnych (w szczególności przez doktrynę niemiecką), która odnosi ją do zbiorczej kategorii przypadków współdziałania kilku dłużników w procesie zaspokojenia interesu wierzyciela. Instytucja zobowiązań wspólnych obej- mowałaby zatem w prawie polskim obszar znajdujący się niejako na pogra- niczu pozostałych postaci wielości dłużników – w szczególności na styku zobowiązań solidarnych, niepodzielnych i podzielnych. Ta, wydawałoby się, bardzo szczególna instytucja zostanie przybliżona w rozdziale 2.5 niniejszego opracowania. Wskazane instytucje nie wyczerpują pełnego spektrum przypadków, w których kilku dłużników jest zobowiązanych do zaspokojenia tego samego interesu wierzyciela. Taka odpowiedzialność występuje chociażby w przy- padku zabezpieczeń akcesoryjnych – zarówno zabezpieczeń o charakterze osobistym (poręczenie), jak i rzeczowym (zastaw, zastaw rejestrowy, hipote- ka)4. Jednokrotność zaspokojenia interesu wierzyciela występuje też w ra- mach odpowiedzialności ubezpieczyciela i sprawcy szkody. Jako niesolidarną określa się także odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za zobo- wiązania tej spółki na gruncie regulacji zawartej w art. 299 § 1 k.s.h.5 Podobne 4 Oczywiście to ostatnie przy założeniu prawidłowości tak zwanej koncepcji obligacji realnej. Por. E. Gniewek, Egzekucja odpowiedzialności dłużników rzeczowych (w:) Odpowiedzialność cywilna. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Adama Szpunara, red. M. Pyziak-Szafnicka, Kraków 2004, s. 721–728 wraz z przywoływaną tam literaturą. 5 Na gruncie art. 299 § 1 k.s.h. przyjmuje się, że solidarność występuje między zobowiązanymi członkami zarządu, a nie występuje w relacjach między członkami zarządu a spółką. 21 Wprowadzenie przykłady można by jeszcze mnożyć. W literaturze przedmiotu niektóre z powyższych instytucji są klasyfikowane jako zobowiązania in solidum (np. odpowiedzialność z tytułu umowy ubezpieczenia), inne zaś bywają uważane za instytucje odrębne (np. odpowiedzialność przewidziana w art. 299 § 1 k.s.h.). Jak zostanie to przedstawione, nie zawsze logika przeprowadzania podobnych podziałów wydaje się dostatecznie klarowna i oczywista. Zasadniczy przedmiot niniejszego opracowania stanowi instytucja solidar- ności biernej na płaszczyźnie stosunków między zobowiązanymi dłużnikami i wierzycielem. Po dłuższym namyśle zdecydowałem się jednak na poprze- dzenie prezentacji tej instytucji ogólnym przedstawieniem innych wyżej wymienionych postaci wielości dłużników, tzn. zobowiązań podzielnych, niepodzielnych oraz in solidum. Rozważona zostanie także problematyka współdziałania dłużników w procesie zaspokojenia wierzyciela – na jej tle postawione zostanie pytanie o zasadność wprowadzenia do polskiego prawa instytucji zobowiązania wspólnego. Zamieszczenie w opracowaniu wyżej wymienionych zagadnień dotyczących problematyki w stosunku do solidar- ności co najwyżej pokrewnej wynika z dwóch zasadniczych powodów. Po pierwsze, stanowi ono wyraz przekonania, że właściwe przedstawienie za- gadnienia solidarności nie jest możliwe bez uwzględnienia pewnego szerszego kontekstu, na który składa się bardzo złożona problematyka wielości dłuż- ników. Dopiero bowiem z tej perspektywy można dokonać wyczerpującej oceny niektórych podjętych przez ustawodawcę systemowych rozstrzygnięć, które dotyczą takiego, a nie innego modelu ukształtowania przepisów o so- lidarności. Po drugie, wyżej wymienione zagadnienia wydają się w literaturze przedmiotu zaniedbane, o czym najdobitniej świadczy brak pogłębionych opracowań monograficznych, w których wyczerpująco podjęto by proble- matykę podzielności, niepodzielności czy też odpowiedzialności in solidum. Jest to tym bardziej niepokojące, że praktyczna doniosłość tychże zagadnień jest niemała, a wraz z postępującą profesjonalizacją oraz skomplikowaniem zasad obrotu zapewne będzie ona w przyszłości jeszcze wzrastać. Oczywiście z uwagi na przyjęty temat niniejsze opracowanie nie może rościć sobie pre- Por. A. Kappes, Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o., Warszawa 2009, s. 218–219, 236–239; A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, t. I, Komentarz do art. 1–300 k.s.h., Warszawa 2010, s. 1252; K. Osajda, Niewypłacalność spółki z o.o. Odpowiedzialność członków zarządu wobec jej wierzycieli, Warszawa 2014, s. 124–127. Por. także: wyrok Sądu Naj- wyższego z dnia 18 kwietnia 2007 r., V CSK 55/07, LEX nr 251525. 22 Wprowadzenie tensji do wyczerpującego omówienia wszystkich sygnalizowanych w nim zagadnień. Ich przedstawienie musiało zostać podporządkowane podstawo- wej kwestii przewodniej, którą stanowi możliwie najpełniejsze zobrazowanie praktycznego znaczenia solidarności dłużników w kontekście innych zbliżo- nych instytucji zakładających wielość zobowiązanych dłużników. Koncentrując się na analizie zagadnień systemowych związanych z solidar- nością, a także na wykładni przepisów określających normatywny model stosunków łączących dłużników solidarnych z wierzycielem, opracowanie niniejsze nie podejmuje również bezpośrednio problematyki roszczeń regre- sowych między uczestnikami solidarności. Wynika to głównie z samej roz- ległości powyższej problematyki, która z uwagi na swoje praktyczne znacze- nie zasługuje na niezależną analizę. Przede wszystkim jednak opracowanie takie jest niemożliwe bez dokonania uprzedniej analizy stosunków solidar- nych na płaszczyźnie relacji łączących dłużników z wierzycielem, a w szczególności bez zwrócenia uwagi na ich wewnętrzne zróżnicowanie. Jak postaram się to przedstawić w rozdziale 3.2.5, zagadnienia te pozostają ze sobą w bardzo ścisłym związku. Niniejsze opracowanie stawia sobie na- tomiast za cel stworzenie podstawy umożliwiającej w przyszłości przepro- wadzenie analizy skomplikowanej materii stosunków regresowych. Nie oznacza to jednak, że ta ostatnia kwestia zostanie w dalszych uwagach zupeł- nie pominięta. Będzie ona podejmowana wszędzie tam, gdzie okaże się to konieczne dla rozstrzygnięcia pewnych problemów związanych z solidarno- ścią na płaszczyźnie stosunków łączących dłużników z wierzycielem. Niniejsza książka stanowi zmienioną wersję rozprawy doktorskiej pt. „Soli- darność bierna w stosunkach dłużników z wierzycielem” przygotowanej w Katedrze Prawa Cywilnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, obronionej w dniu 26 stycznia 2015 r. Jej powstanie było możliwe dzięki zaangażowaniu i pracy wielu osób. Szczególnie chciałbym podkreślić bardzo cenny wkład osobisty ze strony promotora rozprawy prof. dr. hab. Jerzego Pisulińskiego. Pragnę w tym miejscu serdecznie podziękować Panu Profesorowi za wszelką okazaną pomoc, życzliwość i inspirację w prowadzeniu badań naukowych. Szczególne podziękowania pragnę również wyrazić recenzentom rozprawy, prof. dr. hab. Kazimierzowi Zawadzie, a także prof. dr. hab. Piotrowi Machnikowskiemu. Ich życzliwe uwagi wyrażone w sporządzonych recen- zjach stanowiły wydatną pomoc w ponownym przemyśleniu poruszanych 23 Wprowadzenie zagadnień w toku pracy związanej z przygotowaniem niniejszej publikacji. Podziękowania kieruję również do szerokiego grona osób, które w toku przygotowywania niniejszej publikacji w różny sposób służyły mi swoimi zdolnościami i doświadczeniem. W szczególności adresuję je do moich Ro- dziców – Anny i Jana Berek. Michał Berek Kraków, maj 2016 r. 24 Rozdział 1 Solidarność dłużników w ujęciu historycznym i prawnoporównawczym 1.1. Prawo rzymskie Prawo rzymskie nie wypracowało jednolitego, ogólnego pojęcia solidarności, które obejmowałoby wszystkie przypadki, w których dochodzi do ustano- wienia tej właśnie cechy zobowiązania6. Prototypem solidarności dłużników przyjętej w następstwie decyzji samych stron była w prawie rzymskim odpo- wiedzialność wielu podmiotów zaciągnięta w rezultacie czynności stypulacji. Ten sposób wykreowania solidarności charakteryzował się daleko posuniętą formalizacją – polegającą na obowiązku posłużenia się przez strony czynności odpowiednimi formułami językowymi, wypowiadanymi w określonym czasie i określonej kolejności. Wymóg ścisłej formalizacji miał służyć w głównej mierze identyfikacji charakteru prawnego odpowiedzialności dłużników (rei promittendi), tak aby możliwe było jej odróżnienie od innych zbliżonych konstrukcyjnie form prawnych, w szczególności odpowiedzial- ności dłużnika głównego i poręczyciela oraz odpowiedzialności kumulatyw- nej dłużników. Z biegiem czasu sztywne reguły zaciągnięcia zobowiązania w rezultacie stypulacji ulegały stopniowemu rozluźnieniu. Dodatkowo w późniejszym czasie dopuszczono również mniej sformalizowany sposób ustanawiania odpowiedzialności solidarnej. Dotyczył on między innymi tzw. umów dobrej wiary (bonae fidei), zarówno tych o charakterze realnym (przechowanie, użyczenie), jak i konsensualnym (najem, kupno, zlecenie)7. 6 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 514–515. Autorka wskazuje na precedensową naturę tego systemu prawa. 7 H. Ehmann, Gesamtschuld...., s. 37–38, 112, 193; S. Meier, Gesamtschulden..., s. 7–8; R. Tauben- schlag, Rzymskie prawo prywatne, Warszawa 1969, s. 161–162. 25 Rozdział 1. Solidarność dłużników w ujęciu historycznym i prawnoporównawczym Niejako odrębnym torem postępował rozwój solidarnej odpowiedzialności wielu osób za powstałą szkodę. Także na obszarze współczesnej odpowie- dzialności deliktowej prawo rzymskie nie wypracowało ogólnych zasad od- powiedzialności odszkodowawczej, posługiwało się za to wieloma instytu- cjami o wąskim zakresie zastosowania, służącymi ochronie poszkodowanego w konkretnych – nieraz bardzo kazuistycznie zakreślonych – okolicznościach faktycznych. Charakterystyczna dla wczesnego rozwoju prawa rzymskiego była zwłaszcza jego funkcja penalizacyjna, wyrażająca się w możliwości za- sądzenia wobec sprawcy kary pieniężnej stanowiącej wielokrotność spowo- dowanego uszczerbku8. Obok skarg penalizacyjnych (actio furti, actio iniu- riam) w rzymskim porządku prawnym funkcjonowały jednak również skargi ukierunkowane wyłącznie na uzyskanie przez wierzyciela rekompen- saty (condictio furtiva). Ponadto prawo rzymskie znało jeszcze tzw. skargi mieszane, łączące w sobie elementy odpowiedzialności represyjnej i kom- pensacyjnej (actio legis Aquiliae)9. Na wypadek odpowiedzialności kilku osób za wyrządzoną szkodę przewidywano zasadniczo odpowiedzialność kumulatywną bądź solidarną (przy czym niekiedy obejmującą wielokrotność spowodowanej szkody). Przyjmuje się, że ten ostatni typ odpowiedzialności obowiązywał między innymi w przypadku: condictio furtiva, actio de effusis vel deiectis, actio quod metus causa, actio de dolo oraz na wypadek odpowie- dzialności kilku opiekunów za przywłaszczenie rzeczy należącej do pupila10. Konstrukcję prawną współczesnej odpowiedzialności solidarnej można również dostrzec w niektórych regulacjach dotyczących konkurencji zobo- wiązań kilku poręczycieli. Za przykład można podać jedną z później wykształ- conych form odpowiedzialności poręczycielskiej fideiussio, w przypadku której każdy z dłużników odpowiadał wobec wierzyciela za całość poręczo- nego długu, nie zaś jedynie za jego część wynikającą z podziału jego wyso- kości między wszystkich poręczycieli. W tym zakresie wykształcenie fideiussio stanowiło odejście od wcześniej stosowanych form odpowiedzialności porę- czycielskiej (sponsio, fideipromissio), w przypadku których odpowiedzialność zabezpieczycieli miała charakter podzielny. Charakterystyczne, że skutkami 8 H. Ehmann, Gesamtschuld...., s. 38–39, 214–215. Por. również: K. Kolańczyk, Prawo rzymskie, Warszawa 2007, s. 343. 9 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 496–497. 10 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 499–501, 504–508. 26 1.1. Prawo rzymskie prawnymi fideiussio obejmowano zarówno zobowiązania poręczycielskie ustanowione wspólnie, jak również zobowiązania zaciągnięte w sposób wzajemnie niezależny11. Jeżeli chodzi o skutek prawny zdarzeń następujących między jednym z dłużników a wierzycielem, należy ogólnie odnotować dopuszczalność in- dywidualizacji położenia prawnego każdego z dłużników. Przyjmowano występowanie takich zdarzeń zwalniających, które dotyczą wyłącznie jednego z nich. W tej grupie zwykło się wymieniać: zrzeczenie się powództwa (pactum de non petendo), konfuzję oraz tzw. capitis deminutio. Z kolei takie zdarzenia jak zwolnienie z długu (acceptilatio) czy nowacja wywoływały skutek zwal- niający w stosunku do wszystkich dłużników12. Przyjmuje się natomiast, iż klasyczne prawo rzymskie nie znało rozszerzonej skuteczności zdarzeń skutkujących pogorszeniem ich pozycji. Rozszerzona skuteczność przerwy biegu terminu przedawnienia w rezultacie uznania bądź wniesienia powódz- twa została wprowadzona dopiero na mocy konstytucji cesarza Justyniana z 531 r. W późniejszym okresie wiele wątpliwości budziło również zagadnie- nie rozszerzonej skuteczności zdarzeń, które uzasadniały odpowiedzialność za niewykonanie zobowiązania13. Przede wszystkim charakterystykę prawną różnych przypadków zastosowania odpowiedzialności solidarnej łączył zasadniczy fakt, że wierzyciel miał prawo domagać się od nich wyłącznie jednego świadczenia. Bardzo charakterysty- czne dla późniejszego historycznego rozwoju solidarności biernej okazało się właśnie określenie mechanizmu wygaśnięcia zobowiązań dłużników w rezultacie pociągnięcia do odpowiedzialności jednego z nich. Rozwiązanie to wywodziło się jeszcze z procesu legislacyjnego, wiązało się jednak również ściśle z modelem postępowania sądowego obowiązującym w klasycznym prawie rzymskim, tzw. procesem formułkowym. Postępowanie to miało charakter dwuetapowy, przy czym etap pierwszy kończył się z chwilą spo- rządzenia przez pretora skierowanej do sędziego formułki, której treść 11 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 1027–1030. 12 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 42. 13 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 42–43, 48–49, 513–514. Jak wskazuje autorka, przynajmniej nie- które z wyżej wymienionych reguł znajdowały również zastosowanie w przypadkach solidarnej odpowiedzialności kilku dłużników za powstałą szkodę. 27 Rozdział 1. Solidarność dłużników w ujęciu historycznym i prawnoporównawczym obejmowała żądanie procesowe powoda. Chwilę przyjęcia formułki określano jako tzw. litis contestatio. Litiskontestacja wywoływała skutek pochłaniający (konsumujący), co oznaczało, że od tej chwili wierzyciel nie mógł już po raz drugi wystąpić z żądaniem odnoszącym się do tego samego przedmiotu sporu (ne bis in indem). W odniesieniu do stosunków solidarnych przyjmo- wano natomiast tożsamość przedmiotu sporu wierzyciela z każdym z po- szczególnych dłużników14. Wszystko to prowadziło do – bardzo zaskakującego z dzisiejszej perspektywy – rezultatu, zgodnie z którym dłużnicy solidarni byli zwolnieni z obowiązku świadczenia już z chwilą, gdy litis contestatio nastąpiło w odniesieniu do któregokolwiek z nich. Co szczególnie istotne, przedstawiony powyżej skutek niweczący indywidualnego powództwa miał charakter trwały. Zwolnienie dłużników następowało bowiem niezależnie od tego, czy wierzyciel ostatecz- nie otrzymał należne mu świadczenie, a nawet od tego, czy w dalszej fazie postępowania w ogóle uzyskał na swoją rzecz wyrok zasądzający15. Możliwo- ści pełnej i nieograniczonej w czasie egzekucji z majątków wszystkich dłuż- ników solidarnych wierzyciel nie mógł również uzyskać przez jednoczesne pozwanie każdego z nich. W takim bowiem przypadku, najpóźniej na etapie postępowania egzekucyjnego, przyjmowano obowiązek rozdzielenia należ- nego mu świadczenia między poszczególnych dłużników16. Konsumujący skutek powództwa przeciwko jednemu z solidarnych dłużni- ków stypulacyjnych formalnie uchyliła dopiero wspomniana już konstytucja cesarza Justyniana z 531 r. W literaturze przedmiotu podkreśla się jednak, że już w okresie wcześniejszym wykształcił się konkurencyjny – uznawany 14 Por. również: R. Taubenschlag, Rzymskie..., s. 162. Autor objaśniał powyższe rozwiązanie wystę- powaniem w konstrukcji solidarności jednego świadczenia. 15 H. Ehmann, Gesamtschuld...., s. 39; K. Kolańczyk, Prawo..., s. 344; H. Mazeaud, J. Mazeaud, Lecons de droit civil. Obligations, s. 1073–1074; S. Meier, Gesamtschulden..., s. 43–45. Ostatnia autorka z jednej strony podkreśla, iż przedstawione rozwiązanie miało początkowo służyć wyeliminowaniu niebezpieczeństwa podwójnej egzekucji, z drugiej natomiast zwraca uwagę na odmienny charakter i wyższy stopień skuteczności postępowania egzekucyjnego w prawie rzymskim. Por. również: W. Dajczak (w:) W. Dajczak, T. Giaro, F. Longchamps de Bérier, Prawo rzymskie. U podstaw prawa prywatnego, Warszawa 2011, s. 436; L. Domański, Instytucje kodeksu zobowiązań. Część ogólna, Warszawa 1936, s. 128–129; W. Litewski, Prawo rzymskie prywatne, Warszawa 2003, s. 268. 16 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 242–243. 28 1.1. Prawo rzymskie dzisiaj za powszechnie obowiązujący – mechanizm zwolnienia dłużników solidarnych dopiero w następstwie zaspokojenia wierzyciela. Jak się uważa, mechanizm ten znajdował zastosowanie w odniesieniu do wspomnianych już umów dobrej wiary oraz w niektórych przypadkach solidarnej odpowie- dzialności dłużników za wyrządzoną szkodę17. Nie obowiązywał on w odnie- sieniu do zbiegu odpowiedzialności poręczycielskiej w formie fideiussio. W innych sytuacjach przyjmowano ponadto, że pretor mógł uchylić konsu- mujący skutek prawny litis contestatio, a to w razie gdy na tle okoliczności konkretnego przypadku okazywał się on dla wierzyciela uciążliwy ponad przeciętną miarę18. Pomimo formalnego uchylenia w prawie justyniańskim rozwiązanie to odegrało jeszcze później doniosłą rolę w okresie recepcji prawa rzymskiego, gdy stało się zarzewiem doktrynalnych sporów oraz podstawą przedstawianych przez poszczególnych autorów naukowych koncepcji teoretycznych poświęconych instytucji solidarności. Spośród innych znaczących rozwiązań prawa justyniańskiego poświęconych instytucji solidarności należy jeszcze wspomnieć o tak zwanej noweli 99 wydanej w 539 r. Stanowiła ona, iż w razie gdy kilku dłużników zaciągnęło we wspólnej umowie zobowiązanie, wierzyciel mógł jedynie żądać od każ- dego z nich przypadającego na niego udziału w świadczeniu. Wyjątek nastę- pował dopiero w razie, gdy strony same wyraźnie postanowiły, że każdy dłużnik odpowiada za całość przyrzeczonego świadczenia19. Nowela 99 sta- nowiła swoisty pierwowzór wielu współczesnych regulacji zakładających systemowe pierwszeństwo zobowiązań podzielnych przed zobowiązaniami solidarnymi. Co jednak szczególnie interesujące, akt ten przewidywał donio- słe rozwiązanie procesowe, przyznające pozwanemu dłużnikowi możliwość żądania od sędziego wezwania do udziału w partycypacji w obowiązku świadczenia (exceptio beneficium divisionis) pozostałych dłużników, którzy nie zostali przez wierzyciela pozwani. Mimo istniejących na tym tle wątpli- 17 W tym ostatnim przypadku zakres jego rzeczywistego zastosowania stanowił w późniejszej nauce przedmiot sporu. Mechanizm ten dotyczył zarówno skarg o charakterze penalnym, jak i typowych skarg kompensacyjnych. Por. S. Meier, Gesamtschulden..., s. 508–512. 18 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 243–244. 19 K. Kolańczyk, Prawo..., s. 344; R. Taubenschlag, Rzymskie..., s. 162. Autorzy oceniają to rozwią- zanie jako bardzo niefortunne – zmuszające praktykę obrotu do wywierania na dłużników presji w kierunku zrzekania się przyznanego im dobrodziejstwa podziału. Por. także: S. Meier, Gesamt- schulden..., s. 13. 29 Rozdział 1. Solidarność dłużników w ujęciu historycznym i prawnoporównawczym wości w późniejszej nauce niemieckiej przyjmowano, iż nowela 99 odnosiła się do wszystkich przypadków solidarności ustanowionej na mocy porozu- mienia zainteresowanych stron20. To ostatnie rozwiązanie stosowało się również w przypadku pozwania jednego z kilku poręczycieli (fideiussor), który ustanowił wraz z innymi zabezpieczenie za ten sam dług21. W tym zakresie następowało istotne osłabienie odpowiedzialności poręczycieli na zasadach solidarności, która w rezultacie powołania się przed sądem na zarzut podzielności ulegała przekształceniu w odpowiedzialność za część długu rozdzieloną między wszystkich poręczycieli, którzy okazywali się w danym momencie wypłacalni. 1.2. Okres przedkodyfikacyjny Instytucje prawne wypracowane na gruncie prawa rzymskiego znalazły w późniejszym okresie twórcze zastosowanie w prawie powszechnym państw niemieckich (Gemeines Recht), w ramach którego nastąpiło jego przystoso- wywanie do potrzeb współczesnego obrotu. Generalnie dominowało podej- ście zakładające, że zaciągnięcie zobowiązania przez kilku dłużników skut- kuje wobec nich stosunkowym podziałem należnego świadczenia, natomiast korzystniejsza dla wierzyciela odpowiedzialność solidarna ma miejsce do- piero na mocy wyraźnego postanowienia stron umowy22. Z biegiem czasu to ogólne założenie było jednak stopniowe przełamywane, głównie w sto- sunkach handlowych, gdzie krytykowano jego nieprzystawalność do potrzeb wynikających z zasady bezpieczeństwa obrotu. Wyrazem tych dążeń było przyjęcie w § 280 niemieckiego powszechnego kodeksu handlowego (AD- HGB) reżimu odpowiedzialności solidarnej na wypadek, gdy czynność za- ciągnięcia zobowiązania przez kilku dłużników miała charakter czynności handlowej. Rozstrzygnięcie w przedmiocie domniemania solidarności 20 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 237–238. 21 Takie rozwiązanie przyjęto na podstawie epistola divi Hadriani wydanej w I połowie II w. Por. M. Bączyk, Odpowiedzialność cywilna poręczyciela, Toruń 1982, s. 122; K. Kolańczyk, Prawo..., s. 446–447; W. Litewski, Prawo..., s. 270; R. Taubenschlag, Rzymskie..., s. 181. 22 Z tą tradycją zerwał dopiero Landrecht Pruski z 1794 r., w którym przyjęto domniemanie soli- darności na wypadek zaciągnięcia przez dłużników zobowiązania w rezultacie zawarcia wspólnej umowy (§ 424). Podaję za: S. Meier, Gesamtschulden..., s. 13–14. 30 1.2. Okres przedkodyfikacyjny w obrocie powszechnym miało się dokonać dopiero wraz z zakończeniem procesu kodyfikacji prawa cywilnego na obszarze poszczególnych państw23. Na bazie rzymskich rozwiązań dotyczących solidarności ustanowionej w drodze stypulacji rozwinięta została nauka o tak zwanych zobowiązaniach korealnych24, powstałych w rezultacie wspólnej czynności prawnej zaintere- sowanych stron. Na objaśnienie teoretycznej konstrukcji prawnej korealności istotny wpływ wywarły prace Friedricha L. Kellera i Georga J. Ribbentropa z pierwszej połowy XIX w.25 Były one w dużej mierze inspirowane przez rzymskie rozwiązanie zakładające konsumujący skutek prawny litiskontesta- cji (Klagenkonkurrenz). Jak przyjmowano, w prawie rzymskim rozwiązanie to zasadzało się na teoretycznym założeniu jedności zobowiązania, w którym po stronie pasywnej występowało wiele podmiotów. To początkowe ujęcie stanowiło w późniejszym czasie zaczątek powstania bardziej skomplikowa- nych i niejednokrotnie wzajemnie przeciwstawnych koncepcji teoretycznych (por. rozdział 4.1.1). Jakkolwiek, biorąc za punkt wyjścia prawo justyniańskie, samą instytucję Klagenkonkurrenz uważano raczej za przedmiot badań historycznych, pozycja procesowa wierzyciela była w świetle ówczesnych interpretacji nadal znacząco osłabiona. Przez długi czas za obowiązujące uznawano rozwiązanie noweli 99, zgodnie z którym pozwany dłużnik mógł w procesie bronić się zarzutem współpociągnięcia do odpowiedzialności innych dłużników korealnych niebiorących udziału w postępowaniu (Einrede der Teilung). Rozwiązanie to budziło jednak wiele wątpliwości i w końcu zostało odrzucone. Za formal- ną cezurę jego obowiązywania uznaje się rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego 23 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 17–22. 24 W nowożytnej jurysprudencji nie wypracowano jednej powszechnie aprobowanej definicji ko- realności. Najczęściej przez zobowiązanie korealne rozumiano powstałe w następstwie zawarcia wspólnej umowy zobowiązanie więcej niż jednego podmiotu, z którego wynikał obowiązek spełnienia na rzecz wierzyciela świadczenia w całości. W tym też znaczeniu zobowiązania kore- alne były przeciwstawiane pozaumownym zobowiązaniom kilku podmiotów do wyrównania jednej szkody. 25 F. Keller, Über litis contestatio und Urtheil nach classischem römischen Recht, Zurich 1827; G. Ribbentrop, Zur Lehre von den Correal- Obligationen, Getynga 1831. 31 Rozdział 1. Solidarność dłużników w ujęciu historycznym i prawnoporównawczym Rzeszy z 1885 r., w którym jednoznacznie stwierdzono utratę przez nowelę 99 waloru obowiązującego prawa26. Na ówczesnym etapie rozwoju nauki prawa zobowiązaniom korealnym przeciwstawiano w doktrynie zobowiązania solidarne27. Inaczej niż w przy- padku tych pierwszych, konstrukcja zobowiązań solidarnych była objaśniana przez przyjęcie założenia wielości stosunków prawnych łączących dłużników solidarnych z wierzycielem. Z powyższego przeciwstawienia wynika, że samo niemieckie pojęcie Solidarobligationen było w ówczesnym piśmiennictwie używane w znaczeniu wąskim, które nie obejmowało zbiorczo wszystkich zróżnicowanych przypadków odpowiedzialności o charakterze solidarnym (w dzisiejszym rozumieniu tego pojęcia na gruncie prawa polskiego). Takie właśnie pojęcie zbiorcze stanowi do dnia dzisiejszego określenie Gesamt- schulden, podczas gdy Solidarobligationen obejmowały wyłącznie przypadki solidarnej odpowiedzialności wielu podmiotów za wyrządzoną szkodę. Po- stępujący wzrost znaczenia praktycznego tych ostatnich wynikał ze stopnio- wej zmiany podejścia do funkcji odpowiedzialności cywilnej. Zatracając swój pierwotny charakter represyjny, została ona ograniczona do rekompen- saty doznanego przez poszkodowanego uszczerbku. W przypadkach szkody wyrządzonej przez kilka podmiotów odpowiedzialność solidarna skutecznie wypierała odpowiedzialność o charakterze kumulatywnym. Z biegiem czasu podstawy doktryny Kellera–Ribbentropa ulegały stopnio- wemu załamaniu. Zaczęto coraz wyraźniej kwestionować przyjętą w odnie- sieniu do korealności koncepcję jedności zobowiązania i założenie konstruk- cyjnej odmienności zobowiązań korealnych i solidarnych, opierające się na historycznych rozwiązaniach prawa rzymskiego28. Analiza dostępnych źródeł nie potwierdziła bowiem założenia, zgodnie z którym instytucja Klagenkon- kurrenz znajdowała zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do zobowiązań powstałych z czynności prawnej. Pomimo podejmowanych wysiłków nie 26 Wyrok Sądu Najwyższego Rzeszy z dnia 30 stycznia 1885 r., RGZ 12, 219. Przywołuję za: S. Meier, Gesamtschulden..., s. 241. 27 H. Ehmann, Gesamtschuld..., s. 32. 28 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 64–66, 541. Autorka wskazuje, iż dyskusja nad potrzebą odgrani- czenia korealności i solidarności nie wywarła większego wpływu na praktykę stosowania prawa do końca XIX w. Por. również: W. Dajczak (w:) W. Dajczak, T. Giaro, F. Longchamps de Bérier, Prawo..., s. 436–437. 32 1.2. Okres przedkodyfikacyjny udało się również przedstawić innego w pełni zadowalającego kryterium formalnego przesądzającego o rzekomej „odmiennej naturze” korealności i solidarności29. Dla odmiany, w wypowiedziach poszczególnych autorów stopniowo zaczęły być eksponowane ich elementy wspólne. Tak np. Friedrich von Savigny podnosił, że przyjmowany dwupodział zasadza się głównie na sile tradycji, zarówno korealność, jak i solidarność znajdują zaś wspólne uzasadnienie w potrzebie lepszego zabezpieczenia interesu wierzyciela i ułatwieniu mu przeprowadzenia egzekucji30. Odmienność teoretycznej konstrukcji zobowiązań korealnych i solidarnych miała początkowo uzasadniać zróżnicowanie odnoszącej się do nich regulacji prawnej. Znajdowało to swój praktyczny wydźwięk w dyskusji na temat rozszerzonej skuteczności zdarzeń prawnych dotyczących wyłącznie jednego z dłużników. Także i ona sięgała swoimi korzeniami do rozwiązań obowią- zujących w prawie rzymskim. W dyskusji tej podnoszono, iż w przypadku zobowiązań solidarnych rozszerzoną skuteczność wobec wszystkich dłużni- ków mają jedynie zdarzenia skutkujące zaspokojeniem interesu wierzyciela. Inaczej natomiast rzecz się miała w odniesieniu do zobowiązań korealnych. Jak podnoszono, z uwagi na fakt, że zobowiązania te z reguły powstają w rezultacie zgodnego współdziałania wszystkich dłużników, katalog zdarzeń prawnych o rozszerzonej skuteczności powinien być daleko bardziej rozbu- dowany. Przemawiać za tym miały zarówno domniemana wola stron wyra- żona przy zaciągnięciu zobowiązania, jak i względy obrotu przemawiające za zabezpieczeniem interesów wierzyciela. Na tej podstawie w ujęciu niektó- rych autorów rozszerzoną skuteczność miały uzyskać nie tylko zdarzenia dla dłużników korzystne (zwolnienie z długu, nowacja, wyrok zwalniający), lecz także nawet zdarzenia pogarszające ich pozycję (naruszenie zobowiąza- nia, przerwa biegu terminu przedawnienia)31. Ten element naukowej dyskusji okazał się stosunkowo trwały i z biegiem czasu uniezależnił się od sporu o teoretyczną odmienność korealności i solidarności. Wywarł on również 29 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 522–532. 30 F. Savigny, Das Obligationenrecht als Theil des heutigen Römischen Rechts, Band 1, Berlin 1851, s. 219. 31 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 527–528. Dopuszczano jednak możliwość indywidualizacji poło- żenia, a to z uwagi na ograniczoną skuteczność takich zdarzeń jak konfuzja czy pactum de non petendo. Por. S. Meier, Gesamtschulden..., s. 53–57. 33 Rozdział 1. Solidarność dłużników w ujęciu historycznym i prawnoporównawczym istotny wpływ na końcowy rezultat prac kodyfikacyjnych podejmowanych od końca XVIII w. przez kolejnych europejskich ustawodawców. Oprócz zobowiązań korealnych oraz zobowiązań do pokrycia jednej szkody, solidarna odpowiedzialność (w swojej osłabionej postaci) występowała również między kilkoma poręczycielami, którzy ustanowili zabezpieczenie za ten sam dług. Również i w tym zakresie wyraźnie zarysował się wpływ dorobku jurysprudencji rzymskiej dotyczący uregulowań prawnych fideiussio. Na tej podstawie przyjmowano, że każdy z pozwanych poręczycieli może powoływać się w procesie na zarzut beneficium divisionis i za jego pomocą sprowadzić swoją pierwotną solidarną odpowiedzialność za cały dług do odpowiedzialności o charakterze podzielnym. Co istotne, w ówczesnej nauce prawa dominowało stanowisko zakładające jednolitość tego rozwiązania bez względu na sposób, w jaki poręczyciele przyrzekli wierzycielowi zabez- pieczenie. Nie było to pozbawione kontrowersji – szczególnie w przypadku poręczycieli, którzy zaciągnęli zobowiązania, wzajemnie o sobie nie wiedząc, zwracano uwagę na wynikające stąd pogorszenie pozycji wierzyciela, które z perspektywy dłużników mogło być oceniane jako przyznany im niezasadnie przywilej32. 1.3. Kodeks cywilny francuski Żywym świadectwem oddziaływania prawa rzymskiego oraz późniejszego dorobku nauki prawa poświęconej jego recepcji pozostaje do dnia dzisiejsze- go francuski kodeks cywilny z 1804 r. W regulacji tej przyjęto zasadę formal- nego źródła powstania solidarności, której nie można domniemywać, o ile nie została wyraźnie zastrzeżona z woli postanowienia stron bądź na podsta- wie przepisu ustawy (art. 1202 fr. k.c.). Jakkolwiek ustawodawca francuski wyraźnie tego nie zaznaczył, w tamtejszym systemie obowiązuje niepisana zasada podzielności świadczenia między kilku zobowiązanych dłużników33. 32 S. Meier, Gesamtschulden..., s. 1032–1039. 33 Dla uzasadnienia powyższej zasady wskazuje się na jej charakter zwyczajowy oraz na sformuło- wanie przepisów art. 1197, art. 1202 oraz art. 1220 fr. k.c. G.A. Lange, Die Mehrheit von Schuldnern und Gläubigern im deutschen und franzözischen Recht, Monachium 1963, s. 4. Po- wyższy stan ulegnie jednak zmianie w następstwie nowelizacji przepisów kodeksu cywilnego, wprowadzonej na mocy ordonansu Prezydenta Republiki Francuskiej nr 2016-131 z dnia 10 lutego 2016 r. w sprawie reformy prawa umów, dowodzenia zobowiązań i przepisów ogólnych, 34 1.3. Kodeks cywilny francuski Zakres zastosowania przepisów o podzielności został znacząco rozszerzony na podstawie art. 1220 fr. k.c. Powyższy przepis stanowi o podziale zobowią- zania, które przeszło na kilku dłużników w następstwie spadkobrania – rozwiązaniu temu przypisuje się jednak znaczenie ogólniejsze, przenosząc je również na inne przypadki wspólności majątkowej34. Osłabiona została również pozycja kilku poręczycieli zabezpieczających ten sam dług. Co do zasady każdy poręczyciel odpowiada za dług główny w pełnej wysokości (art. 2302 fr. k.c.), niemniej jednak po pozwaniu przez wierzyciela przysłu- guje mu prawo żądania podziału odpowiedzialności, które nie obejmuje je- dynie tych poręczycieli, którzy byli w tej niewypłacalni (art. 2303 fr. k.c.). Regulacja ta nie różnicuje pozycji poręczycieli zobowiązujących się wspólnie, a także w sposób wzajemnie niezależny. Reguła podzielności doznaje jednak bardzo istotnego wyjątku w stosunkach handlowych – w razie zaciągnięcia zobowiązania przez kilku dłużników doktryna francuska przyjmuje powsta- nie solidarności nawet pomimo braku możliwości wskazania jej formalnej podstawy35. Tym samym zasada przewidziana w obrocie powszechnym do- znaje w rzeczywistości odwrócenia w obrocie handlowym. U podstaw ukształtowania konstrukcji solidarności dłużników legła formuła wyrażona przez Roberta Josepha Pothier, który charakteryzował solidarność przez wskazanie na jedność przedmiotu oraz wielość stosunków zobowiąza- niowych (unité d objet-pluralité de liens)36. Po wejściu w życie kodeksu cy- wilnego za znacznie lepiej oddającą charakter obowiązującej regulacji uznano jednak tak zwaną teorię wzajemnej reprezentacji. Opiera się ona na przyjęciu łączącej wszystkich dłużników solidarnych wspólnoty interesów, która jednocześnie uzasadnia możliwość ich wzajemnego oddziaływania (występowanie w charakterze reprezentanta pozostałych) na treść własnych zobowiązań. Oddziaływanie to może się przejawiać w polepszeniu ich pozycji który wejdzie w życie z dniem 1 października 2016 r. (por. uwagi zamieszczone niżej). W zno- welizowanym francuskim prawie zobowiązań wyjściową regułę podzielności wysłowiono w przepisie art. 1309 fr. k.c. 34 G.A. Lange, Die Mehrheit..., s. 6. 35 F. Terré, P. Simler, Y. Lequette, Droit civil. Les obligations, Paryż 2005, s. 1200. Por. również: G.A. Lange, Die Mehrheit..., s. 45–46. 36 P. Malaurie, L. Aynés, P. Stoffel-Munck, Droit civil. Les obligations, Paryż 2005, s. 710–712; H. Mazeaud, J. Mazeaud, Leçons de droit civil. Tome deuxième. Premier volume. Obligations. Théorie générale, Paryż 1978. W piśmiennictwie wskazywane są rozbieżne interpretacje wyżej wymienionej formuły. Por. również: G.A. Lange, Die Mehrheit..., s. 12–13. 35 Rozdział 1. Solidarność dłużników w ujęciu historycznym i prawnoporównawczym bądź utrzymaniu ich dotychczasowego stanu zobowiązania37. Pomimo podnoszonej niekiedy krytyki38 koncepcja wzajemnej reprezentacji stanowi nadal podstawowy komponent francuskiej doktryny solidarności dłużników. Przyjęcie tej koncepcji było w głównej mierze podyktowane szerokim zakreś- leniem przez ustawę katalogu zdarzeń o rozszerzonej skuteczności względem wszystkich dłużników. Nauka francuska wyróżnia wśród nich zdarzenia, wobec których rozszerzona skuteczność jest określana jako skutek główny (effet principale) bądź też jako skutek uboczny (effet secondaire). Do pierwszej grupy zalicza się zdarzenia skutkujące wygaśnięciem wszystkich zobowiązań. Chodzi o spełnienie świadczenia (art. 1200 fr. k.c.) oraz surogaty wykonania zobowiązania (potrącenie, złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu, świadczenie w miejsce wykonania). Natomiast wśród zdarzeń, które nie prowadzą do zaspokojenia wierzyciela, rozszerzona skuteczność w systemie francuskim może obejmować: zwolnienie z długu (art. 1285 fr. k.c.), nowację (art. 1281 fr. k.c.), przysięgę decydującą o wyroku (tzw. serment décisoire – art. 1365 ust. 4 fr. k.c.), przyjmuje się ją również w odniesieniu do niektórych przypadków ugody39. Znaczenie teorii wzajemnej reprezentacji bierze się w znacznej mierze stąd, że w prawie francuskim służy ona jako uzasadnienie rozszerzonej skutecz- ności zdarzeń dla dłużników niekorzystnych, takich jak przerwa biegu ter- minu przedawnienia (art. 1206 fr. k.c.) i obowiązek zapłaty odsetek należnych wierzycielowi w rezultacie wezwania jednego z nich (art. 1207 fr. k.c.)40. Na 37 Jest to tak zwana formuła ad conservandam vel perpetuandam obligationem non ad augendam, wywodząca się od Charlesa Dumou
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Solidarność bierna w stosunkach dłużników z wierzycielem
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: