Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00729 011211 7458101 na godz. na dobę w sumie
Spadek i testament. Poradnik praktyczny - ebook/pdf
Spadek i testament. Poradnik praktyczny - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 333
Wydawca: Difin Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7930-184-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja w sposób kompleksowy omawia regulacje dotyczące spadku i dziedziczenia w prawie polskim. Książka ma charakter interdyscyplinarny – bazując na Kodeksie cywilnym sięga do różnych dziedzin prawa prywatnego i publicznego. Autorzy starali się w ten sposób przedstawić możliwie najpełniejszy obraz sytuacji prawnej wywołanej przez śmierć człowieka i odpowiedzieć na najczęściej pojawiające się w takim przypadku pytania prawne.

Opracowanie ma za zadanie przedstawić prawo spadkowe w sposób praktyczny i przystępny. Poradnik został przygotowany w oparciu o analizę aktualnych poglądów wyrażanych w literaturze, ale przede wszystkim – kilkuset orzeczeń, które zostały wydane przez organy władzy sądowniczej na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Książka zawiera przy tym duża ilość przykładów (kazusów), które ułatwiają zrozumienie i przyswojenie analizowanych zagadnień. Publikację wzbogacają istotnie zamieszczone w niej wzory pism procesowych i pozaprocesowych związanych z podjętą tematyką.

Poradnik został przygotowany z myślą o osobach, które chcą, bądź zwyczajnie potrzebują posiąść wiedzę umożliwiającą im relatywnie biegłe posługiwanie się przepisami prawa spadkowego. Książka może z powodzeniem służyć także jako literatura uzupełniająca do nauki prawa spadkowego dla studentów i aplikantów aplikacji prawniczych. Autorzy wyrażają przy tym przekonanie, że informacje i poglądy w niej zamieszczone, staną się przydatne i zainteresują również prawników – praktyków oraz przedstawicieli nauki prawa cywilnego.

 

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Redaktor prowadzący: Renata Fleszar Korekta: Renata Zielińska Autorzy poszczegołnych rozdziałów/podrozdziałów: M. Zelek 3, 4, 9.4–9.11 A. Szczepaniak 1.4, 7, 8.1–8.2, 9.1, 9.18–9.20 A. Wagemann-Smolańska 1.1–1.3, 2.1–2.1.2, 2.2–2.3, 9.3 1.5, 2.1.3, 5, 6, 8.3, 9.2, 9.12–9.17, 9.21 A. Zagierska Copyright © by Difin SA Warszawa 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione. ISBN 978-83-7930-184-3 Printed in Poland Difin SA Warszawa 2012 00-768 Warszawa, ul. F. Kostrzewskiego 1 tel. (22) 851 45 61, 851 45 62 fax (22) 841 98 91 www.difin.pl Skład i łamanie: DTP Service Warszawa, tel. (22) 663 47 67 Wydrukowano w Polsce SpiS treści Wykaz skrótóW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 5 WproWadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 1 Rozdział i. spadek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 3 1.1. Pojęcie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 3 1.1.1. Aktywa spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 4 1.1.2. Pasywa spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 7 1.1.3. Prawa wyłączone z dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 9 1.2. Inne obciążenia finansowe powstające wraz ze śmiercią spadkodawcy . . . 3 0 1.2.1. Sukcesja podatkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 0 1.2.2. Odpowiedzialność zapisobiercy – art. 106 UOP . . . . . . . . . . . . . . . 3 4 1.2.3. Obowiązek zapłaty składek ZUS, składek na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych . . . . . . 3 4 1 .3 . Śmierć spadkodawcy a wybrane stosunki prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 5 1.3.1. Umowa zlecenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 5 1.3.2. Umowa o dzieło . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 5 1.3.3. Pełnomocnictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 6 1.3.4. Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 6 1.3.5. Najem lokalu mieszkalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 7 1.3.6. Zapis bankowy (dyspozycja wkładem na wypadek śmierci – art. 56 UPB) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 8 1.3.7. Zapis w SKOK-u (Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo- -Kredytowej) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 9 1.3.8. Ubezpieczenie na życie lub NNW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 0 1.3.9. Środki zgromadzone na rachunkach w Otwartych Funduszach Emerytalnych (OFE) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 1 1.3.10. Środki zgromadzone w pracowniczym funduszu emerytalnym . . . 4 3 6 Spis treści 1.3.11. Środki zgromadzone na indywidualnych kontach emerytalnych oraz na indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego . . . 4 3 1.3.12. Prawa majątkowe wynikające ze stosunku pracy . . . . . . . . . . . . . . 4 3 1.4. Zabezpieczenie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 4 1.4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 4 1.4.2. Środki zabezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 5 1.4.3. Postępowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 6 1.5. Podatek od spadków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 7 Rozdział ii. dziedziczenie ustaWoWe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1 2.1.1. Zdolność dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 2 2.1.1.1. Dziecko nienarodzone (nasciturus) . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 3 2.1.1.2. Jednoczesna śmierć osób, które mogłyby po sobie dziedziczyć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 4 2.1.1.3. Cudzoziemiec . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 4 2.1.1.4. Osoby prawne i jednostki nieposiadające osobowości prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 6 2.1.2. Rodzaje dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 7 2.1.3. Uznanie za niegodnego dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 8 2.1.3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 8 2.1.3.2. Przesłanki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 9 2.1.3.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 9 2.1.3.2.2. Ciężkie przestępstwo przeciwko spadkodawcy . . . . . . . 6 0 2.1.3.2.3. Nakłonienie spadkodawcy do sporządzenia testamentu . 6 1 2.1.3.2.4. Ingerencja w porządek dziedziczenia testamentowego po spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1 2.1.3.3. Postępowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 2 2.1.3.4. Skutki wyroku uznającego za niegodnego . . . . . . . . . . . . 6 4 2.1.3.5. Przebaczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 5 2.2. Porządek dziedziczenia ustawowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 6 2.2.1. Kolejność dziedziczenia od dnia 28 czerwca 2009 roku . . . . . . . . . 6 6 2.2.1.1. Grupa I – małżonek i zstępni spadkodawcy . . . . . . . . . . . 6 6 2.2.1.1.1. Dzieci i dalsi zstępni biologiczni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 9 2.2.1.1.2. Dzieci i dalsi zstępni przysposobieni (adoptowani) . . . . 7 0 2.2.1.1.3. Małżonek spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 3 2.2.1.1.3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 3 2 .2 .1 .1 .3 .2 . Wyłączenie małżonka spadkodawcy od dziedziczenia . . 7 5 2.2.1.2. Grupa II – małżonek, rodzice, rodzeństwo spadkodawcy i zstępni rodzeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 1 2.2.1.2.1. Rodzice spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 4 2.2.1.2.2. Dziedziczenie przysposabiającego oraz rodziców biologicznych dziecka przysposobionego . . . . . . . . . . . . 8 5 Spis treści 7 2.2.1.2.3. Rodzeństwo spadkodawcy i ich zstępni . . . . . . . . . . . . . 8 6 2.2.1.3. Grupa III – dziadkowie spadkodawcy i ich zstępni . . . . . 8 7 2.2.1.4. Grupa IV – pasierbowie (dzieci małżonka spadkodawcy) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 9 2.2.1.5. Grupa V – gmina i Skarb Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 0 2.2.2. Kolejność dziedziczenia do dnia 27 czerwca 2009 roku . . . . . . . . . 9 1 2.2.2.1. Grupa I – małżonek i zstępni spadkodawcy . . . . . . . . . . . 9 1 2 .2 .2 .2 . Grupa II – małżonek, rodzice, rodzeństwo spadkodawcy i zstępni rodzeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1 2.2.2.3. Grupa III – gmina i Skarb Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 5 2.3. Szczególne zasady dziedziczenia gospodarstw rolnych . . . . . . . . . . . . . . . 9 6 2.3.1. Gospodarstwo rolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 6 2.3.2. Zasady dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 7 2.3.2.1. Śmierć spadkodawcy po 13 lutego 2001 roku . . . . . . . . . 9 9 2.3.2.2. Śmierć spadkodawcy między 1 października 1990 roku a 13 lutego 2001 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 2.3.2.3. Śmierć spadkodawcy między 30 września 1990 roku a 6 kwietnia 1982 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 2.3.2.4. Śmierć spadkodawcy przed 6 kwietnia 1982 roku . . . . . . 105 Rozdział iii. testament . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 3 .1 . Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 3.1.1. Istota testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 3.1.2. Pozatestamentowa dyspozycja majątkiem na wypadek śmierci . . . 109 3.1.3. Zdolność do sporządzenia i odwołania testamentu . . . . . . . . . . . . . 109 3.1.4. Wady oświadczenia woli przy sporządzaniu i odwoływaniu testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 3.1.5. Język testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 3.1.6. Kwalifikacja dokumentu jako testament . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 3.1.7. Interpretacja testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 3.1.8. Sporządzenie testamentu wspólnie z inną osobą . . . . . . . . . . . . . . . 114 3.1.9. Odwołanie albo zmiana testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 3.1.10. Problem istnienia kilku testamentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 3.1.11. Dziedziczenie częściowo na podstawie testamentu i częściowo na podstawie ustawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 3.1.12. Zagubienie, utrata, zniszczenie, ukrycie testamentu a dziedziczenie na jego podstawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 3.1.13. Testament negatywny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 3.1.14. Otwarcie i ogłoszenie testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 3.1.15. Koszty sporządzenia i odwołania testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 3.1.16. Notarialny Rejestr Testamentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 3.1.17. Prawo właściwe czasowo w przypadku zmiany przepisów . . . . . . 122 8 Spis treści 3.1.18. Prawo właściwe miejscowo dla testamentów z elementem zagranicznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 3.2. Forma testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 3.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 3.2.2. Świadkowie testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 3.2.2.1. Bezwzględna niezdolność do bycia świadkiem . . . . . . . . 126 3.2.2.2. Względna niezdolność do bycia świadkiem . . . . . . . . . . . 128 3.2.3. Testamenty zwykłe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 3.2.3.1. Testament własnoręczny (holograficzny) . . . . . . . . . . . . . 130 3.2.3.1.1. Własnoręczność pisma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 3.2.3.1.2. Podpis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 3.2.3.1.3. Data . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 3.2.3.2. Testament notarialny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 3.2.3.3. Testament allograficzny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 3.2.4. Testamenty szczególne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 3.2.4.1. Testament ustny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 3.2.4.1.1. Dopuszczalność sporządzenia testamentu ustnego . . . . . 141 3.2.4.1.2. Procedura sporządzenia testamentu ustnego . . . . . . . . . . 143 3.2.4.1.3. Stwierdzenie treści testamentu ustnego . . . . . . . . . . . . . . 144 3.2.4.2. Testament podróżny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 3.2.4.3. Testament wojskowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 3.3. Treść testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.3.2. Powołanie spadkobiercy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 3.3.2.1. Sposób ustanowienia spadkobiercy . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 3.3.2.2. Określenie udziału spadkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 3.3.2.3. Podstawienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 3.3.2.4. Wyłączenie przyrostu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 3.3.3. Wydziedziczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 3.3.3.1. Przyczyny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 3.3.3.2. Skutki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 3.3.4. Zapis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 3.3.4.1. Zapis zwykły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 3.3.4.2. Zapis windykacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 3.3.5. Polecenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 3.3.6. Ustanowienie wykonawcy testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 3.3.7. Inne możliwe rozrządzenia testamentowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 Rozdział iV. zachoWek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 4.1. Istota zachowku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 4.2. Podmioty uprawnione do zachowku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 4.2.1. Zachowek w wypadku dziedziczenia ustawowego . . . . . . . . . . . . . 169 4.2.2. Podmioty wyłączone od zachowku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 Spis treści 9 4.2.3. Ustalenie kręgu uprawnionych do zachowku w konkretnej sprawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 4.3. Wysokość zachowku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 4.3.1. Udział spadkowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 4.3.2. Ułamek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 4.3.3. Substrat zachowku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 4.3.3.1. Czysta wartość spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 4.3.3.2. Doliczanie darowizn i zapisów windykacyjnych . . . . . . . 179 4.3.3.2.1. Przysporzenia podlegające doliczeniu . . . . . . . . . . . . . . . 179 4.3.3.2.2. Przysporzenia niepodlegające doliczeniu . . . . . . . . . . . . 180 4.3.4. Sposoby pokrycia zachowku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 4.3.5. Ustalenie wysokości roszczenia o zachowek w konkretnej sprawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 4.4. Podmioty zobowiązane z tytułu zachowku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 4.4.1. Odpowiedzialność spadkobierców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 4.4.2. Odpowiedzialność beneficjentów zapisów windykacyjnych . . . . . 188 4.4.3. Odpowiedzialność obdarowanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 4.4.4. Ustalenie kręgu zobowiązanych z tytułu zachowku w konkretnej sprawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 4.5. Wymagalność roszczeń z tytułu zachowku i ich przedawnienie . . . . . . . . 191 4.6. Dziedziczenie roszczenia o zachowek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 4.7. Sądowe dochodzenie roszczenia o zachowek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 4.8. Opodatkowanie zachowku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 Rozdział V. PRzyjęcie i odRzucenie sPadku oRaz odPowiedzialność za długi sPadkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 5.1. Oświadczenie o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 5.1.1. Ogólne warunki złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 5.1.2. Forma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 5.1.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 5.1.2.2. Złożenie oświadczenia przed sądem . . . . . . . . . . . . . . . . 200 5.1.2.3. Oświadczenie złożone przed notariuszem . . . . . . . . . . . . 200 5.1.3. Terminy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 5.1.4. Skutki braku złożenia oświadczenia (milczenia) . . . . . . . . . . . . . . 202 5.1.5. Szczególne kategorie podmiotowe spadkobierców . . . . . . . . . . . . . 203 5.1.5.1. Małoletni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 5.1.5.2. Ubezwłasnowolniony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 5.1.5.3. Dziecko poczęte (nasciturus) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 5.1.5.4. Podmioty inne niż osoby fizyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 5.1.5.4.1. Gmina i Skarb Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 5.1.5.4.2. Inne osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 10 Spis treści 5.1.5.5. Podmiot w upadłości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 5.1.6. Transmisja spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 5.2. Przyjęcie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 5.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 5.2.2. Przyjęcie spadku wprost . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 5.2.3. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza . . . . . . . . . . . . . . 209 5.2.3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 5.2.3.2. Dobrodziejstwo inwentarza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 5.2.3.3. Spis inwentarza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 5.2.3.3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 5.2.3.3.2. Koszty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 5.2.3.4. Wyjawienie przedmiotów spadkowych . . . . . . . . . . . . . . 212 5.3. Odrzucenie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 5.3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 5.3.2. Częściowe odrzucenie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 5.3.3. Oświadczenia dotyczące różnych podstaw dziedziczenia – art. 1022 KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 5.3.4. Rozliczenia ze spadkobiercą, który odrzucił spadek . . . . . . . . . . . . 216 5.3.5. Odrzucenie spadku z pokrzywdzeniem wierzycieli . . . . . . . . . . . . 217 5.4. Uchylenie się od skutków złożenia albo niezłożenia oświadczenia w terminie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 5.4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 5.4.2. Błąd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 5.4.3. Groźba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 5.4.4. Postępowanie w przedmiocie uchylenia się od skutków oświadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 5.5. Odpowiedzialność za długi spadkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 5.5.1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 5.5.2. Odpowiedzialność beneficjentów zapisu windykacyjnego, zapisu zwykłego oraz polecenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 5.5.3. Odpowiedzialność małżonka spadkobiercy . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 5.5.4. Odpowiedzialność za długi spadkowe związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 5.5.5. Egzekucja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 Rozdział Vi. stWierdzenie nabycia spadku i notarialne Poświadczenie dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 6.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 6.2. Stwierdzenie nabycia spadku przez sąd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 6.2.1. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 6.2.2. Postępowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 6.2.3. Uczestnicy postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 Spis treści 11 6.2.4. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . 230 6.2.5. Koszty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 6.3. Notarialne poświadczenie dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 6.3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 6.3.2. Etapy sporządzania aktu poświadczenia dziedziczenia . . . . . . . . . . 233 6.3.3. Rejestr aktów poświadczenia dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 6.3.4. Koszty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 6.4. Znaczenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i aktu poświadczenia dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 6.4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 6.4.2. Domniemanie wynikające z udokumentowania nabycia spadku – art. 1025 KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 6.4.3. Ochrona osób trzecich na mocy art. 1028 KC . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 6.4.4. Roszczenia spadkobiercy wobec osób władających przedmiotami spadkowymi – art. 1029 KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 6.5. Uchylenie i zmiana postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 6.5.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 6.5.2. Skutki uchylenia orzeczenia o uznaniu za zmarłego lub stwierdzającego zgon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 Rozdział Vii. dział sPadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 7.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 7.1.1. Podstawa normatywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 7.1.2. Istota działu spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 7.1.3. Substancja majątku spadkowego, długi spadkodawcy . . . . . . . . . . 246 7.1.4. Zmiana substancji majątku spadkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 7.1.5. Sposób podziału a wola spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 7.1.6. Wpływ zapisu zwykłego, polecenia i zapisu naddziałowego na skład majątku spadkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 7.1.7. Wpływ zapisu windykacyjnego na skład majątku spadkowego . . . 249 7.1.8. Częściowy i całkowity dział spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 7.1.9. Tryby działu spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 7.2. Sposoby podziału majątku spadkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 7.2.1. Podział fizyczny spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 7.2.2. Przejęcie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 7.2.3. Podział cywilny spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 7.2.4. Odrębności związane z podziałem gospodarstw rolnych . . . . . . . . 253 7.3. Zarząd (wspólnym) majątkiem spadkowym i jego posiadanie . . . . . . . . . . 255 7.4. Zaliczenie darowizn na schedy spadkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 7.5. Umowny dział spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 7.5.1. Umowa działowa jako czynność prawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 7.5.2. Moment zaistnienia skutków umowy działowej . . . . . . . . . . . . . . . 258 12 Spis treści 7.5.3. Strony umowy działowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 7.5.4. Termin do zawarcia umowy działowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 7.5.5. Sprzeciw spadkobiercy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 7.5.6. Forma umowy o dział spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 7.5.7. Wady oświadczeń woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 7.5.8. Zawarcie umowy działowej w trakcie postępowania sądowego . . . 263 7.5.9. Przedwstępna umowa działu spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 7.5.10. Umowa działowa jako tytuł egzekucyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 7.5.11. Koszty umowy działowej sporządzonej przez notariusza . . . . . . . 264 7.6. Sądowy dział spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 7.6.1. Wnioskodawca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 7.6.2. Wniosek o dział spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 7.6.3. Uczestnicy postępowania działowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 7.6.4. Koszty sądowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 7.6.5. Ustalanie przez sąd składu majątku spadkowego . . . . . . . . . . . . . . 270 7.6.6. Postanowienie kończące postępowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 7.6.7. Zaskarżenie postanowienia o dziale spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 7.7. Skutki działu spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 Rozdział Viii. umowy dotyczące sPadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 8.1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 8.2. Umowa zrzeczenia się dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 8.2.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 8.2.2. Przedmiot i strony umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 8.2.3. Skutki zrzeczenia się dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 8.2.4. Uchylenie skutków zrzeczenia się dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . 283 8.3. Umowa o zbycie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 8.3.1. Informacje ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 8.3.2. Strony umowy zbycia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 8.3.3. Przedmiot umowy zbycia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 8.3.4. Skutki umowy zbycia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 8.3.5. Sytuacja nabywcy spadku na podstawie umowy zbycia spadku . . . 286 Rozdział iX. Wzory pism . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 9.1. Wniosek o zabezpieczenie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 9.2. Pozew o uznanie spadkobiercy za niegodnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 9.3. Pozew o wyłączenie małżonka od dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 9.4. Wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 9.5. Testament własnoręczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 9.6. Testament notarialny z zapisem windykacyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 9.7. Protokół testamentu allograficznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 9.8. Pismo stwierdzające treść testamentu ustnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 9.9. Pismo stwierdzające treść testamentu podróżnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 Spis treści 13 9.10. Pozew o zmniejszenie zapisu zwykłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 9.11. Pozew o zachowek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 9.12. Oświadczenie o przyjęciu spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 9.13. Wniosek do sądu opiekuńczego o zezwolenie rodzicowi na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka . . . . . . . . . . . . . . . 309 9.14. Oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku z wnioskiem o jego zatwierdzenie . . . . . . . . . . . . . . . . 312 9.15. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 9.16. Pozew o wydanie spadku oraz wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy . . 316 9.17. Wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku . . . . . . . 318 9.18. Umowa o dział spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 9.19. Wniosek o dział spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 9.20. Umowa zrzeczenia się dziedziczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 9.21. Umowa o zbycie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 Wykaz literatury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 Wykaz SkrótóW 1. Źródła prawa DoPS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . dekret Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1946 roku o postępo- waniu spadkowym (Dz.U. z 1946 r., nr 63, poz. 346, z późn. zm.) DPS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . dekret Rady Ministrów z dnia 8 października 1946 roku – Prawo KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (Dz.U. spadkowe (Dz.U. z 1946 nr 60, poz. 328, z późn. zm.) KK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny (Dz.U. z 1964 r., nr 16, poz. 93, z późn. zm.) z 1997 r., nr 88, poz. 553, z późn. zm.) KM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 18 września 2001 roku – Kodeks morski (Dz.U. z 2009 r., nr 217, poz. 1689, z późn. zm.) Konwencja haska . . . . . Konwencja dotycząca kolizji praw w przedmiocie formy roz- porządzeń testamentowych, sporządzona w Hadze dnia 5 paź- dziernika 1961 roku (Dz.U. z 1969 r., nr 34, poz. 284) Konwencja waszyngtońska . . . . . . . . . Konwencja waszyngtońska z dnia 26 października 1973 roku o for- mie testamentu międzynarodowego (http://www.unidroit.org/ english/conventions/1973wills/main.htm, przekład w języku polskim: KPP 2007, z. 4) KP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r., nr 21, poz. 94, z późn. zm.) KPC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania KPK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r., nr 43, poz. 296, z późn. zm.) KRO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opie- karnego (Dz.U. z 1997 r., nr 89, poz. 555, z późn. zm.) kuńczy (Dz.U. z 1964 r., nr 9, poz. 59, z późn. zm.) 16 Wykaz skrótów KSH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 15 września 2000 roku – Kodeks spółek handlo- wych (Dz.U. z 2000 r., nr 94, poz. 1037, z późn. zm.) RMSTN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 roku w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz.U. z 2004 r., nr 148, poz. 1564, z późn. zm.) RRUSP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 roku – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. z 2007 r., nr 38, poz. 249, z późn. zm.) RRZDM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 roku w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz.U. z 2010 r., nr 252, poz. 1697, z późn. zm.) RSUO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 roku w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2006 r., nr 27, poz. 199, z późn. zm.); RTW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 stycznia 1965 roku w sprawie testamentów wojskowych (Dz.U. z 1965 r., nr 7, poz. 38) RWDUGR . . . . . . . . . . . . . . . . rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1990 roku w sprawie warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1990 r., nr 89, poz. 519), RZSSSI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 października 1991 roku w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczaniu spadku i sporządzaniu spisu inwentarza (Dz.U. z 1991 r., nr 92, poz. 411, z późn. zm.) UEK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 21 listopada 2008 roku o emeryturach kapitało- wych (Dz.U. z 2008 r., nr 228, poz. 1507, z późn. zm.) UELDO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowo- dach osobistych (Dz.U. z 1974 r., nr 14, poz. 85, z późn. zm.) UF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 roku o fundacjach (Dz.U. z 1991 r., nr 46, poz. 203, z późn. zm.) UFKRP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 13 lutego 1984 roku o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2002 r., nr 215, poz. 1823, z późn. zm.) UFUS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227, z późn. zm.) UGN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nierucho- mościami (Dz.U. z 2010 r., nr 102, poz. 651, z późn. zm.) UIKE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 roku o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego (Dz.U. z 2004 r., nr 116, poz. 1205, z późn. zm.) Wykaz skrótów 17 UKSC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w spra- wach cywilnych (Dz.U. z 2010 r., nr 90, poz. 594, z późn. zm.) UKSE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 2011 r., nr 231, poz. 1376, z późn. zm.) UNNC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 24 marca 1920 roku o nabywaniu nieruchomo- ści przez cudzoziemców (Dz.U. z 2004 r., nr 167, poz. 1758, z późn. zm.) UOFFE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 roku o organizacji i funkcjono- waniu funduszy emerytalnych (Dz.U. z 2010 r., nr 34, poz. 189, z późn. zm.) UOGRL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. z 2004 r., nr 121, poz. 1266, z późn. zm.) UOP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60, z późn. zm.) UOS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej (Dz.U. z 2006 r., nr 225, poz. 1635, z późn. zm.) UOZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 roku o ochronie zwierząt (Dz.U. z 2011 r., nr 230, poz. 1373, z późn. zm.) UPAPP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 r., nr 90, poz. 631, z późn. zm.) UPCC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2010 r., nr 101, poz. 649, z późn. zm.) UPB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Prawo bankowe (Dz.U. z 2002 r., nr 72, poz. 665, z późn. zm.) UPDOF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r., poz. 361, z późn. zm.) UPL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 3 lipca 2002 roku – Prawo lotnicze (Dz.U. z 2006 r., nr 100, poz. 696, z późn. zm.) UPN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 14 lutego 1991 roku – Prawo o notariacie (Dz.U. z 2008 r., nr 189, poz. 1158, z późn. zm.) UPPM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 4 lutego 2011 roku – Prawo prywatne między- narodowe (Dz.U. z 2011 r., nr 80, poz. 432) UPSD . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i da- rowizn (Dz.U. z 2009 r., nr 93, poz. 768, z późn. zm.) UPUN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 28 lutego 2003 roku – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2009 r., nr 175, poz. 1361, z późn. zm.) UPWKC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r., nr 16, poz. 94, z późn. zm.) UPWP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 30 czerwca 2000 roku – Prawo własności prze- URPO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 15 lipca 1987 roku o Rzeczniku Praw Obywa- mysłowej (Dz.U. z 2003 r., nr 119, poz. 1117, z późn. zm.) telskich (Dz.U. z 2001 r., nr 14, poz. 147, z późn. zm.) 18 Wykaz skrótów URZS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r., nr 127, poz. 721, z późn. zm.) USG . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r., nr 142, poz. 1591, z późn. zm.), USKOK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 14 grudnia 1995 roku o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (Dz.U. z 1996 r., nr 1, poz. 2, z późn. zm.) USM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszka- niowych (Dz.U. z 2003 r., nr 119, poz. 1116, z późn. zm.) USUS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585, z późn. zm.) UUSR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym UWL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (Dz.U. rolników (Dz.U. z 2008 r., nr 50, poz. 291, z późn. zm.) z 2000 r., nr 80, poz. 903, z późn. zm.) UZIWW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z dnia 29 maja 1974 roku o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 2010 r., nr 101, poz. 648, z późn. zm.) 2. Periodyki Biul. SN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Biuletyn Sądu Najwyższego Biul. WP UwB . . . . . . . . . Biuletyn Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku GSP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gdańskie Studia Prawnicze KPP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kwartalnik Prawa Prywatnego MoP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Monitor Prawniczy NP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nowe Prawo OSA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych OSN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądu Najwyższego OSNC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna OSNCK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Izba Karna OSNCP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (1963–1981); Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna i Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (1982–1989); Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna, Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (1990–1994) OSNP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych OSP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądów Polskich OSPiKA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych Wykaz skrótów 19 Pal. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Palestra PiP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Państwo i Prawo PPUW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego Prok. i Pr. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Prokuratura i Prawo Prok. i Pr. – wkł. . . . . . . . Prokuratura i Prawo – wkładka PS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przegląd Sądowy Rej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rejent SPP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Studia Prawa Prywatnego St.Cyw. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Studia Cywilistyczne St.Prawn. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Studia Prawnicze Wok. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wokanda Zesz.Pr.UKSW . . . . . . . . . Zeszyty Prawnicze Uniwersytetu im. Kardynała Stefana Wy- szyńskiego w Warszawie 3. Inne Dz.U. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dziennik Ustaw IKE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . indywidualne konto emerytalne IKZE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego Legalis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . System Informacji Prawnej Legalis LEX . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . LEX Polski Serwer Prawa NNW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków NSA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Naczelny Sąd Administracyjny OFE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Otwarty Fundusz Emerytalny op. cit. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . opus citatum (dzieło uprzednio cytowane) RP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rzeczpospolita Polska SA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sąd Apelacyjny SKOK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa SN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sąd Najwyższy sygn. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . sygnatura akt TK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trybunał Konstytucyjny WSA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wojewódzki Sąd Administracyjny WproWadzenie Prawo spadkowe to gałąź nauk prawnych, z którą w zasadzie, prędzej czy później, styka się każdy. Obowiązujący w Polsce porządek normatywny reguluje kwestie spad- kowe zarówno za życia, jak i po śmierci spadkodawcy. Znajomość reguł prawnych rządzących dziedziczeniem pozwala odpowiednio „przygotować się” na czekającą każdego człowieka śmierć poprzez dokonanie stosownych rozrządzeń będących prze- jawem woli spadkodawcy. Z drugiej strony, wiedza taka ułatwia, a niekiedy wręcz w ogóle umożliwia żyjącym pokonanie trudów, nierzadko skomplikowanych postę- powań spadkowych. Niniejsza publikacja w sposób kompleksowy omawia regulacje dotyczące spadku i dziedziczenia w prawie polskim. Książka ma charakter interdyscyplinarny – bazując na Kodeksie cywilnym sięga do różnych dziedzin prawa prywatnego i publicznego. Autorzy starali się w ten sposób przedstawić możliwie najpełniejszy obraz sytuacji prawnej wywołanej przez śmierć człowieka i odpowiedzieć na najczęściej pojawiające się w takim przypadku pytania prawne, które przecież nie ograniczają się li tylko do kwestii cywilistycznych. Opracowanie ma za zadanie przedstawić prawo spadkowe w sposób praktyczny i przystępny. Poradnik został przygotowany w oparciu o analizę aktualnych poglądów wyrażanych w literaturze, ale przede wszystkim – kilkuset orzeczeń, które zostały wydane przez organy władzy sądowniczej na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Książka zawiera przy tym dużą liczbę przykładów (kazusów), które ułatwiają zrozumienie i przyswojenie analizowanych zagadnień. Publikację istotnie wzbogacają zamieszczone w niej wzory pism procesowych i pozaprocesowych związanych z podjętą tematyką. Dla zachowania przejrzystości tekstu Autorzy posługują się skrótami aktów normatywnych, których wykaz zamieszczono na początku książki. Niniejsze studium zostało przygotowane przez prawników – praktyków, którzy w swojej codziennej pracy stykają się z problemami powstającymi m.in. na gruncie pra- wa spadkowego. Każdy z Autorów prezentuje własne poglądy, które nie zawsze muszą korespondować z zapatrywaniami pozostałych twórców przedmiotowego poradnika. 22 Wprowadzenie Poglądy te łączy jednak w każdym przypadku okoliczność, iż są one poformułowa- ne przeprowadzeniu gruntownej analizy przepisów, wypowiedzi doktryny i praktyki orzeczniczej. Autorzy starają się możliwie dokładnie objaśniać prezentowane przez nich stanowisko, jednakże ze względu na charakter i ramy niniejszego opracowania, szcze- gółowe uzasadnienie racji jest niekiedy niewykonalne. Dlatego w takich przypadkach posłużono się odesłaniami do innych źródeł, które daną kwestię rozwijają. Poradnik został przygotowany z myślą o osobach, które chcą, bądź zwyczajnie potrzebują posiąść wiedzę umożliwiającą im relatywnie biegłe posługiwanie się prze- pisami prawa spadkowego. Autorzy stronią od poruszania zagadnień stricte dogma- tycznoprawnych, dając prymat treściom praktycznym. Książka może z powodzeniem służyć jako literatura uzupełniająca do nauki prawa spadkowego dla studentów i aplikantów aplikacji prawniczych. Autorzy wyrażają przy tym przekonanie, że informacje i poglądy w niej zamieszczone, staną się przydatne i zainteresują również prawników – praktyków oraz przedstawicieli nauki prawa cy- wilnego. Mariusz Zelek I Spadek 1.1. Pojęcie spadku Art. 922 § 1. Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. § 2. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. § 3. Do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty po- stępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w prze- pisach księgi niniejszej. Spadek tworzą cywilnoprawne prawa i obowiązki majątkowe zmarłego pod wa- runkiem, iż nie są one ściśle związane z osobą zmarłego i nie zostały wyłączone ze spadku na mocy przepisów szczególnych. Pojęcie praw i zobowiązań ściśle związanych z osobą zmarłego oraz pojęcie majątkowego charakteru są tzw. pojęciami nieostrymi, co powoduje, że w niektórych przypadkach pojawiają się trudności co do określenia, czy dane prawo lub obowiązek kryteria te spełnia czy nie1. Do spadku nie są zalicza- ne m.in. tzw. zobowiązania publicznoprawne zmarłego (np. podatki), co jednak nie oznacza, iż z chwilą śmierci zmarłego są one anulowane. One również przechodzą na inne osoby, ale na innych zasadach niż spadek. 1 A. Kawałko, J. S. Piątowski, H. Witczak, [w:] B. Kordasiewicz (red.), System Prawa Prywatnego. Prawo spadkowe. Tom 10., 2009, s. 49 i n. 24 1.1.1. Aktywa spadku2 Rozdział I Przepisy nie zawierają katalogu praw i obowiązków zmarłego, które wchodzą w skład spadku, lecz nie ulega wątpliwości, iż są to przede wszystkim: 1) Własność przedmiotów majątkowych (np. samochód, dom/mieszkanie i jego wyposażenie, biżuteria, książki, obrazy, ubrania, sprzęt komputerowy); 2) Własność zwierząt zarówno gospodarskich (np. trzoda chlewna, bydło, konie), jak i tzw. zwierząt domowych (np. kot, pies, papuga) – co prawda w myśl art. 1 ust. 1 UOZ zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą, jednakże zgodnie z art. 1 ust. 2 tejże ustawy w sprawach w niej nieuregulowanych do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy, która to zasada odnosi się m.in. do kwestii dziedziczenia własności zwierząt; 3) Własność znaków pieniężnych (pieniędzy); 4) Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu (przy czym jeżeli spółdzielcze włas- nościowe prawo do lokalu przeszło na kilku spadkobierców, powinni oni, w termi- nie jednego roku od dnia otwarcia spadku, wyznaczyć spośród siebie pełnomocnika w celu dokonywania czynności prawnych związanych z wykonywaniem tego prawa, włącznie z zawarciem w ich imieniu umowy o przeniesienie własności lokalu. W razie bezskutecznego upływu tego terminu, na wniosek spadkobierców lub spółdzielni, sąd w postępowaniu nieprocesowym wyznaczy przedstawiciela (art. 179 USM); 5) Spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego; 6) Prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej; 7) Wkład mieszkaniowy do spółdzielni mieszkaniowej w przypadku spółdziel- czego lokatorskiego prawa do lokalu (samo prawo do mieszkania w lokalu nie podlega dziedziczeniu, można je „przejąć” po zmarłym na zasadach szczególnych wynikających z ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych opisanych poniżej); 8) Prawo użytkowania wieczystego gruntu wraz ze związanym z nim prawem własności budynków i innych urządzeń wzniesionych przez wieczystego użyt- kownika na tym gruncie; 9) Wierzytelności – roszczenia (żądania) majątkowe skierowane do innych osób, w tym: a) roszczenia z umów (np. roszczenie o zwrot udzielonej przez spadkodawcę pożyczki); b) o zwrot kwoty otrzymanej tytułem bezpodstawnego wzbogacenia; c) odszkodowanie za poniesioną przez spadkodawcę szkodę w związku z po- pełnieniem przez inne osoby czynu niedozwolonego (np. odszkodowanie za wybitą szybę); 2 Zob. E. Niezbecka, [w:] A. Kidyba (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Spadki, Warszawa 2012, s. 17–40. Spadek 25 d) roszczenie o odszkodowanie przewidziane w art. 446 § 3 KC3 należne najbliż- szym członkom rodziny zmarłego poszkodowanego (przepis art. 446 § 3 KC ma zastosowanie, jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, a wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej najbliższych członków jego rodziny); e) roszczenie o wykup weksla znajdującego się w posiadaniu spadkodawcy; f) roszczenie o zaległe (tj. wymagalne w chwili śmierci spadkodawcy) należne spadkodawcy raty alimentacyjne; g) prawo do jednorazowego odszkodowania pieniężnego z tytułu wypadku przy pracy należy do spadku po uprawnionym członku rodziny pracownika, który zmarł wskutek tego wypadku4; 10) Roszczenie samoistnego posiadacza o wykup działki gruntu, na której wzniósł on budynek (art. 231 § 1 KC)5, pod warunkiem, iż na spadkobiercę przejdzie również posiadanie tego gruntu6; 11) Prawo pierwokupu rzeczy zastrzeżone dla spadkodawcy (o prawie pierwokupu7 mówimy, gdy ustawa lub czynność prawna zastrzega dla jednej ze stron pierwszeń- 3 Uchwała SN z z dnia 26 października 1970 r. sygn.: III PZP 22/70, OSNC 1971, nr 7–8, poz. 120: Rosz- czenie o odszkodowanie przewidziane w art. 446 § 3 KC przechodzi na spadkobierców uprawnionego (…). Dla oceny więc, czy żądanie odszkodowania bądź to samego uprawnionego, bądź to jego spadkobierców jest uzasadnione, sąd powinien ustalić dokładnie, jaka była sytuacja życiowa rodziny zmarłego poszko- dowanego przed jego śmiercią oraz czy i o ile uległa ona w chwili wyrokowania pogorszeniu wskutek jego śmierci. Dopiero w razie ustalenia, że nastąpiło znaczne pogorszenie tej sytuacji, sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego albo ich spadkobiercom stosowne odszkodowanie. Spadkobiercy mogą oczywiście otrzymać odszkodowanie tylko wtedy, gdy przysługiwałoby ono uprawnionemu, jeśliby żył w chwili wyrokowania, i tylko w takim zakresie, jaki odpowiada szkodzie powstałej do dnia jego śmierci. 4 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2005 r., sygn.: I UK 360/04, OSNP 2006, nr 13–14, poz. 221. 5 Art. 231 § 1 KC: Samoistny posiadacz gruntu w dobrej wierze, który wzniósł na powierzchni lub pod powierzchnią gruntu budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartoś
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Spadek i testament. Poradnik praktyczny
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: