Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00260 010998 7495614 na godz. na dobę w sumie
Społeczne światy. Teoria – empiria – metody badań. Na przykładzie świata wspinaczki - ebook/pdf
Społeczne światy. Teoria – empiria – metody badań. Na przykładzie świata wspinaczki - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 764
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9715-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> życiowe filozofie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Autorka podejmuje tematykę coraz bardziej popularnej działalności sportowej, rekreacyjnej oraz hobbystycznej, jaką jest wspinanie. Opisywana wspólnota „ludzi gór” jest tu pretekstem do pokazania pewnych ogólnych zjawisk i procesów społecznych, możliwych do uchwycenia przy pomocy teorii światów społecznych. Książka ukazuje złożone procesy tworzenia się i podtrzymywania światów społecznych na przykładzie analizy konkretnego społecznego świata – świata wspinaczki. Równocześnie stanowi prezentację efektywnych metod badania światów społecznych. Autorka stosuje cały zestaw strategii analityczno-badawczych – od etnografii, przez autoetnografię, elementy metody biograficznej, analizy dyskursu, po netnografię – podporządkowanych metodologii teorii ugruntowanej, by jak najpełniej opisać społeczny świat wspinaczy.
Książka, będąca zbliżeniem zarówno do świata wspinaczki, jak i do teorii światów społecznych, może zainteresować socjologów, antropologów, etnologów, pedagogów i badaczy społecznych, którzy kierują swoją uwagę na złożone i dynamiczne całości społeczne oraz sposoby ich poznawania. Interesujące treści mogą też w niej znaleźć dla siebie studenci tych dyscyplin, chcący zapoznać się z pewnym typem badań, usiłującym opisać światy społeczne, wykorzystując do tego celu różne podejścia badawcze. Pierwsza część pracy może także zainteresować samych wspinaczy, pozwalając im przyjrzeć się własnemu społecznemu światu z nieco innej perspektywy – oczami socjologa.
 
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Anna Kacperczyk – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Socjologii, Katedra Metod i Technik Badań Społecznych 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. 41/43 RECENZENT Grażyna Woroniecka REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTORZY WYDAWNICTWA UŁ Danuta Bąk, Bogusława Kwiatkowska SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Łukasz Orzechowski Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/zatvor © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06919.15.0.M Ark. wyd. 57,0; ark. druk. 47,75 ISBN 978-83-7969-714-4 e-ISBN 978-83-7969-615-1 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Dla Krzysztofa i Kajetana SpiS treści Szczegółowy SpiS treści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . wStęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . część i. „Ludzie gór”. AnALizA Społecznego świAtA wSpinAczki . . . . . . 1. Co to jest świat społeczny? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Działanie podstawowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Normatywne ramy działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Działania towarzyszące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część II. MetodoLogiA bAdAń nAd świAtAMi SpołecznyMi . . . . . . . . . . . . . 1. Teorie światów społecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Jak badać światy społeczne? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Nota metodologiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zAkończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SociAL worLdS. theory, MethodS, eMpiricAL reSeArch. An exAMpLe of the SociAL worLd of cLiMbing (SuMMAry) . . . bibLiogrAfiA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . AnekS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 17 25 31 59 159 351 531 535 591 655 689 695 705 739 Szczegółowy SpiS treści podziękowAniA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . wStęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . część pierwSzA „Ludzie gór”. AnALizA Społecznego świAtA wSpinAczki wprowAdzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. co to jeSt świAt Społeczny? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Podstawowe pojęcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.1. Działanie podstawowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2. Technologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.3. Problem granic . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.4. Areny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.5. Wartości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.6. Tożsamość uczestnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Wielość i dynamika społecznych światów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.1. Segmentacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.2. Profesjonalizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.3. Pączkowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.4. Przecinanie się światów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.5. Legitymizacja i zaświadczanie o autentyczności . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. dziAłAnie podStAwowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Na czym polega wspinanie?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.1. Wspinanie, czyli co konkretnie? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.2. Techniki wspinania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.2.1. Chwytanie, stawanie i przechwyty . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.2.2. Wspinanie klasyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.2.3. Technika sztucznych ułatwień . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 17 27 31 34 34 36 37 40 43 47 49 49 51 53 54 55 56 59 60 63 65 68 72 76 10 2.1.2.4. Wspinanie w lodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.2.5. Przemieszczanie się w terenie śnieżnym . . . . . . . . . . . . . 2.1.3. Asekuracja i autoasekuracja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.3.1. Asekuracja „na wędkę” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.3.2. Wspinanie z dolną asekuracją . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.3.3. Asekuracja na drogach ubezpieczonych . . . . . . . . . . . . . 2.1.3.4. Wspinanie „na własnej” asekuracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.3.5. Asekuracja w trakcie zjazdu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.3.6. Asekuracja lotna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.3.7. Asekuracja bez użycia liny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.3.8. Wspinanie samotne – autoasekuracja . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.3.9. Wspinanie „na żywca” – bez asekuracji . . . . . . . . . . . . . . 2.1.4. Odpadnięcia i loty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Odmiany działania podstawowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.1. Subświaty wspinania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.2. „Gry, w które grają wspinacze” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Wspinanie jako zorganizowana praktyka społeczna . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.1. Alpinizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.2. Taternictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.3. Sportowy wymiar wspinaczki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. norMAtywne rAMy dziAłAniA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Wycenianie trudności działań wspinaczkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.1. Początki wycen dróg alpejskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.2. Historyczne wyceny dróg tatrzańskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.3. Współczesne skale wycen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.3.1. Skale trudności dróg skalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.3.2. Wyceny problemów bulderowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.3.3. Skale lodowe, mikstowe i dry-toolowe . . . . . . . . . . . . . . 3.1.3.4. Wyceny trudności hakowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.4. Wycenianie jako proces społeczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.4.1. Uwarunkowania wycen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.4.2. Konsekwencje wycen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.4.3. „Kult cyfry” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Styl wspinania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.1. Style działania w górach wysokich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.2. W stronę wspinania klasycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.2.1. Areny wokół stylu działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.2.2. „Gwałt na górze” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.2.3. Style działania w skałach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.2.4. Style wspinaczki klasycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.2.5. Wspinanie nie dla stylu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.3. Wspinanie jako działanie twórcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.3.1. Tworzenie czy destrukcja? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.3.2. „By fear means” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Nagradzanie osiągnięć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3.1. Kontrowersje wokół nagród . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3.2. Spontaniczne nagradzanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 84 87 90 92 94 99 102 104 105 109 114 118 123 127 129 135 136 140 148 157 159 160 162 165 171 172 179 182 188 190 191 199 204 210 212 213 216 219 221 229 234 236 238 243 247 252 255 Szczególowy spis treści 3.3.3. Dewaluacja nagród – „Jedynka” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. Etyka działań wspinaczkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.1. Relacje z Innym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.1.1. „Braterstwo liny” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.1.2. Gdy obcy człowiek potrzebuje pomocy . . . . . . . . . . . . . . 3.4.1.3. (Nie)moralność na ośmiu tysiącach . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.1.4. Inni ludzie w skałach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.2. Relacje z uogólnionym Innym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.2.1. Relacjonowanie własnych dokonań . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.2.2. Mistyfikacje i oszustwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.2.3. Zdobywanie wiarygodności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.3. Relacje z górą i drogą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.4. Relacje z przyrodą gór i skał . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.5. Formalizacja reguł etycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.5. Wartości wspinaczkowego świata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. dziAłAniA towArzySzące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1. Działania kolektywne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.1. Szkolenie adeptów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2. Rozwijanie technologii wspinaczkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2.1. Lina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2.2. Haki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2.3. Kości i mechaniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2.4. Karabinki i ekspresy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2.5. Od czekana do ergonomicznej dziaby . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2.6. Raki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2.7. Buty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2.8. Odzież . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2.9. Sprzęt biwakowy i turystyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2.10. Sztuczne ścianki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.3. Troska o przestrzeń działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.4. Samoorganizowanie się środowiska wspinaczkowego . . . . . . . . . 4.1.5. Podtrzymywanie przestrzeni dyskursywnej . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.5.1. Pisanie o wspinaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.5.2. Obrazowanie działań oraz przestrzeni działania . . . . . . 4.1.5.3. Filmowanie wspinania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.5.4. Opowieści mówione i rozmowy o wspinaniu . . . . . . . . . 4.1.5.5. Teoretyzowanie na temat wspinania . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2. Działania indywidualne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.1. Trening i praca nad ciałem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.2. Podróżowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.3. Finansowanie własnej działalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.4. Zdobywanie sprzętu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.5. Dokumentowanie i prezentowanie działań wspinaczkowych . . 4.3. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . wnioSki końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 260 273 274 278 290 303 310 313 314 316 321 326 328 332 336 346 351 352 352 362 363 365 369 377 380 386 393 398 402 405 409 415 426 428 444 458 464 469 495 496 503 506 513 516 521 527 Szczególowy spis treści 12 część drugA MetodoLogiA bAdAń nAd świAtAMi SpołecznyMi wprowAdzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. teorie świAtów Społecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1. Odkrycie świata społecznego – Paul G. Cressey . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.2. Od grup odniesienia do światów społecznych – Tamotsu Shibutani . . 5.3. Płynność świata – Anselm L. Strauss . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.4. Światy sztuki – Howard S. Becker . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.5. Analiza sytuacyjna – Adele E. Clarke . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.6. Światy społeczne w ujęciu fenomenologicznym – Alfred Schütz . . . . . 5.7. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. jAk bAdAć świAty Społeczne? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.1. Ontologiczny status świata społecznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.1.1. „Mój świat” – „światy wspinania” – „światy utracone” . . . . . . . 6.1.2. „Inny świat” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.1.3. Granice świata – granice badania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.1.4. Społeczny świat jako pojęcie „uwrażliwiające” . . . . . . . . . . . . . . . 6.2. Co badamy, gdy badamy świat społeczny? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.1. Badanie działań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.1.1. Badanie sytuacji działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.1.2. Badanie efektów działań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.2. Badanie działających . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.2.1. Badanie osobistych doświadczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.2.2. Badanie biografii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.3. Badanie procesów kolektywnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.3.1. Badanie komunikacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.3.2. Badanie (auto)prezentacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.3.3. Rekonstrukcja historyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.3.4. Badanie wizualizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3. Jak badamy? Strategie analityczno-badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3.1. Etnografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3.2. Autoetnografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3.3. Metoda biograficzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3.4. Netnografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3.5. Analiza dyskursu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3.6. Analiza wizualna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. notA MetodoLogicznA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.1. Założenia epistemologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.2. Źródła danych o świecie wspinaczki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.3. Techniki otrzymywania materiałów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 533 535 536 543 549 555 563 574 585 591 592 595 597 601 606 609 610 611 612 613 614 618 621 621 623 624 626 629 630 632 635 639 642 650 652 655 655 659 662 Szczególowy spis treści 7.4. Problemy etyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.5. Metodologia teorii ugruntowanej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.5.1. Teoretyczne pobieranie próbek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.5.2. Praca z danymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.6. Chronologia uczestnictwa 2007-2014 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.7. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . wnioSki końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zAkończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SociAL worLdS. theory, MethodS, eMpiricAL reSeArch. An exAMpLe of the SociAL worLd of cLiMbing (SuMMAry) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . bibLiogrAfiA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura socjologiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura górska i publikacje wspinaczkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wywiady ze wspinaczami opublikowane w mediach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Źródła prasowe i medialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SprAwA MALAnphuLAn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SprAwA goLden LunAcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SprAwA ziMowej wyprAwy nA broAd peAk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Źródła internetowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . portALe internetowe orAz SerwiSy wSpinAczkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . czASopiSMA ALpiniStyczne i wSpinAczkowe on-Line . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Filmy dokumentalne o wspinaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . AnekS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SpiS rycin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SpiS fotogrAfii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SpiS ScheMAtów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SpiS tAbeL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . referAty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . preLekcje i pokAzy SLAjdów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . wykłAdy nA teMAt dziAłALności górSkiej i wSpinAczkowej . . . . . . . . . . . . . . notA o Autorce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 668 672 673 675 679 684 687 689 695 705 705 717 740 742 742 743 746 750 750 751 751 753 753 754 754 755 755 757 759 763 Szczególowy spis treści podziękowAniA Krzysztofowi T. Koneckiemu, mojemu mentorowi i partnerowi, bez którego wiele rzeczy byłoby niezwykle trudnych, a niektóre w ogóle niemożliwe, dziękuję za ogromną cierpliwość i wsparcie oraz za skierowanie mnie na ścieżkę badań nad światami społecznymi. To on pierwszy zasugerował mi Zastosowanie koncepcji społecznych światów jako temat referatu na Ogólnopolski Zjazd Socjologiczny w 2004 r. i od tego zaczęło się moje porządkowanie wiedzy na temat teorii świa- tów społecznych. Za jego pośrednictwem poznałam też Adele E. Clarke. W chwili, gdy to piszę, uzmysławiam sobie, że ta historia ma jeszcze wcze- śniejsze początki, sięgające roku 1999, kiedy na konferencji w Magdeburgu po- święconej pamięci Anselma L. Straussa wysłuchałam referatu Adele E. Clarke poświęconego społecznym światom i arenom. Nie mogę zapomnieć, że na konfe- rencji tej znalazłam się na zaproszenie oraz wyłącznie dzięki otwartości i pomocy Marka Czyżewskiego, któremu w tym miejscu za to dziękuję, oraz dzięki Suz- sanne Kanitz, która mnie wtedy gościła u siebie w domu. Wiele drobnych zdarzeń składa się na obraz całości. Dziękuję wszystkim osobom, które znalazły się na ścieżce prowadzącej do napisania tej książki. Przede wszystkim jestem wdzięczna moim badanym, którzy podzielili się ze mną swoimi doświadczeniami i własną wizją wspinaczkowego świata, oraz osobom, które pomagały mi wejść do świata wspinania i go poznawać. Dziękuję Adamowi Pustelnikowi – wspaniałemu wspinaczowi i koledze klubowemu, któ- rego nazwisko otwierało mi prawie wszystkie drzwi; Monice Niedbalskiej i Paw- łowi Kopcie – moim pierwszym instruktorom, którzy wprowadzili mnie w świat wspinania; Pawłowi Pustelnikowi – mojemu instruktorowi na kursie AKG, za ogromną wiedzę, postawę etyczną i niezwykłą atmosferę procesu szkoleniowego; Andrzejowi Makarczukowi za wspaniałe wykłady w AKG i niesamowity klimat górskiej przygody, jaki w ich trakcie roztaczał, za pierwsze instrukcje ściankowe oraz porady co do lektur wspinaczkowych. To on pierwszy zaprezentował mi arty- kuł Lito Tejady-Floresa na temat gier, w które grają wspinacze. On też zabrał mnie na bunkry na Janówku, żebym mogła zobaczyć, jak wspinają się drajtulowcy. Po- dziękowania kieruję także do Andrzeja Wilczkowskiego, Bogdana Maca, Tomka Anteckiego oraz wszystkich moich wspinaczkowych kolegów, którzy poświęcili mi swój czas i cierpliwie znosili moje natrętne pytania. 16 Podziękowania Serdeczne podziękowania składam Wojtkowi Święcickiemu, trenerowi i instruktorowi alpinizmu, człowiekowi o nieprzeciętnej wiedzy o świecie gór i świecie ludzi gór, który o każdej porze gotów był dzielić się swoim ogromnym doświadczeniem oraz księgozbiorem i który zachęcił mnie do powrotu do wspina- nia, gdy już zwątpiłam w to, czy kiedykolwiek będę się jeszcze wspinać. Jestem Mu szczególnie wdzięczna za wnikliwe uwagi i konsultację merytoryczną „wspi- naczkowej” części książki. Podobne podziękowania należą się Mariuszowi Biedrzyckiemu oraz Paw- łowi Pustelnikowi – za pochylenie się nad tym długim tekstem i wskazanie mi niektórych nieścisłości i błędów. Mariuszowi Biedrzyckiemu dziękuję także za zgodę na przedruk stworzonego przez niego zestawienia trudności dróg skalnych. Wacławowi Sonelskiemu za zgodę na przedruk ryciny przedstawiającej rodzaje chwytów. Maciejowi Tertelisowi za zgodę na wykorzystanie schematu Zamarłej Turni Jego autorstwa. Tomkowi Przewoźnikowi, autorowi bloga Wspinaczka po trzydziestce – za udostępnienie swoich rycin dotyczących sposobów asekuracji. Alfredowi Sosgórnikowi – za podzielenie się swoimi filmami na temat aktywno- ści górskiej i wspinaczkowej. Wojtkowi Kaźmierczakowi − za zgodę na wykorzy- stanie fragmentów Jego bloga Meandry. Dziękuję także moim partnerom wspinaczkowym: Adamowi Stasińskiemu, Dagmarze Jarzyńskiej i Jarkowi Jurze, bez których nie mogłabym się przecież wspinać – nie tylko za wspinanie, ale za ich przyjaźń i spędzony wspólnie czas. Podziękowanie składam na ręce profesor Anny Kubiak, szefowej Katedry Metod i Technik Badań Społecznych w Instytucie Socjologii UŁ – za stworzenie klimatu do pracy nad tym tekstem oraz za twarde naciski na jej finalizowanie. Dziękuję także Pani Bogusławie Kwiatkowskiej z Wydawnictwa UŁ za życzli- wość oraz cierpliwość podczas pracy nad korektą książki. Mojej siostrze, Agnieszce Reuter dziękuję za tłumaczenia wypowiedzi nie- mieckojęzycznych wspinaczy (Wolfganga Güllicha oraz Beata Kammerlandera). Moim Rodzicom – za całokształt ich wspierającej obecności w moim życiu. Ka- jetanowi – za to, że jest. Autorka wStęp Analiza prezentowana na stronach niniejszego opracowania wyłoniła się w wyniku kilkuletnich badań nad społecznym światem wspinaczki. Pierwotnym impulsem do podjęcia eksploracji była moja fascynacja teorią światów społecz- nych, stworzoną przez socjologów ze Szkoły Chicago (Cresey 1932; Park 1952; Hughes 1958, 1971; Warren 1974; Blumer 1978), a rozwiniętą przez ich konty- nuatorów i intelektualnych spadkobierców (Shibutani 1955; Glaser, Strauss 1964; Strauss 1987, 1993; Becker 1960, 1974, 1982; Corbin 1988; Clarke 1986, 1987, 1990, 1991, 2003, 2005; Star 1989; Fujumura 1986, 1988; Wiener 1981, 1985; Kling, Gerson 1977, 1978; Unruh 1979; Konecki 1995). Moje początkowe zain- teresowanie tą koncepcją przerodziło się w próbę jej uporządkowania i lepszego zrozumienia (Kacperczyk 2005, 2007a, b), a następnie pociągnęło za sobą po- głębioną eksplorację wybranego społecznego świata (Kacperczyk 2010a, 2012, 2013). Społeczny świat stanowi pewne uniwersum, w ramach którego poruszają się i działają jego uczestnicy. Jest kulturowym obszarem, którego granice nie są wyraźnie wyznaczone, ale zamykają się tam, gdzie kończy się efektywna komu- nikacja pomiędzy jednostkami (Shibutani 1955: 566). Ta interaktywna, dyna- miczna całość, skoncentrowana jest wokół centralnego działania, jakie podejmują członkowie danego społecznego świata. Działaniem tym może być fryzjerstwo, modelarstwo, leczenie zwierząt, budowanie mostów, prowadzenie analiz ekono- metrycznych, joga czy wspinanie. Zazwyczaj, pomimo nakładających się na nie i powiązanych z nim wielu innych działań – to jedno, podstawowe działanie, jest „uderzająco ewidentne” (Strauss 1978: 22) i koncentruje na sobie uwagę, energię oraz zaangażowanie uczestników. Społeczny świat to podejmowane działanie oraz nieustanna dyskusja na temat tego, jak ma ono przebiegać, jak je poprawnie wykonać, jakie warunki normatyw- ne, etyczne, technologiczne powinno ono spełniać, aby można je było uznać za „właściwe” i zrealizowane „jak należy”. Dyskusja dotyczy także tego, kto jest autentycznym uczestnikiem świata, jaki powinien być „prawdziwy uczestnik”, jakie cechy powinien posiadać, jakie wartości „powinny” mu przyświecać? W ten 18 sposób społeczny świat zaczyna pełnić funkcję grupy odniesienia normatywne- go, która wyznacza jego członkom nie tylko to, co jest ważne i wartościowe, jak należy działać i w jaki sposób dokonywać oceny czyjegoś (i swojego własnego) działania, ale także, poprzez generowanie wspólnych perspektyw działających aktorów. Dostarcza on pewnej spójnej podstawy do podejmowania działań zbio- rowych. Z jednej więc strony, dla pojedynczej jednostki staje się organizatorem jej indywidualnych zobowiązań, a z drugiej pełni rolę głównego mechanizmu afi- liacyjnego, organizującego życie społeczne (Clarke 1991: 131). Uczestnictwo w społecznym świecie nie jest ograniczone ani formalnie, ani geograficznie – wystarczy, że jednostka podejmuje podstawowe działanie i/lub bierze udział w dyskursie na temat tego, jak ma być ono wykonywane. My sami działamy jako uczestnicy niezliczonych społecznych światów, do których przyna- leżymy: jako kierowcy działamy, nie tylko podejmując aktywność prowadzenia samochodu, ale także oceniając, jak należy jeździć samochodem i wypowiadając się na temat stanu dróg publicznych; jako właściciele zwierząt domowych – dys- kutując, jak trzeba opiekować się zwierzęciem, jaki sposób ich traktowania uzna- jemy za stosowny, a jaki za karygodny; jako naukowcy – rozprawiając, jak należy prowadzić badania i prezentować ich wyniki. Nie jest to jedynie wynik procesu realizowania roli społecznej i powiązanych z nią wzorców normatywnych, ale kwestia o wiele głębsza, dotycząca perspekty- wy poznawczej, jaką się posługujemy w rozpoznawaniu otaczającej nas rzeczy- wistości i w podejmowaniu decyzji odnośnie do konkretnych działań. Cokolwiek robimy jako aktorzy społeczni i uczestnicy życia społecznego – wypowiadamy się zawsze w imieniu jakiegoś społecznego świata (lub jego segmentu). Również w dyskusjach reprezentujemy zawsze jakiś społeczny świat i wypowiadamy się z pozycji jego uczestnika. W społecznym świecie dyskusja nigdy nie wygasa i powoduje, że podlega on nieustannym wewnętrznym przemianom. Pojawiają się w nim areny – miej- sca sporne, generujące polaryzację opinii, segmentację świata i wydzielanie się subświatów. Ich uczestnicy zaczynają widzieć inaczej podstawowe działanie lub wykonują je w odmienny sposób, wytwarzając wąską specjalizację danej aktyw- ności, rozwijają nową technologię i szukają uzasadnień i legitymizacji dla własne- go wyjątkowego sposobu działania. W ramach tej teorii rzeczywistość społeczna stanowi mozaikę niezliczonych, przenikających się, krzyżujących i stykających się ze sobą społecznych światów (Gerson 1978). Koncepcja ta – wygenerowana do opisu rzeczywistości społecz- nej rozumianej jako twór dynamiczny, pełen wewnętrznych napięć, konfliktów i sprzeczności, nieustannie zmieniający się i wytwarzający wciąż nowe podziały – wyjaśnia, dlaczego tak nietrwałe są koalicje i chwilowe fuzje, co tak naprawdę porusza uczestników życia społecznego, co sprawia, że dokonują oni takich, a nie innych wyborów, i dlaczego tak trudno jest badaczowi społecznemu ogarnąć roz- maitość i wielokierunkowość ludzkich motywów działania. Wstęp 19 Teorię społecznych światów odnieść można do każdego praktycznie dzia- łania społecznego, które podejmowane jest przez ludzi i podlega znaczeniowej „obróbce” w toczonych dyskusjach. Ujmuje ona rzeczywistość społeczną jako przestrzeń ludzkich działań i powiązanych z nimi dyskursów. Z uwagi na ogrom- ne możliwości aplikacyjne tej koncepcji wydaje się ona niezwykle przydatna do analizy procesów zachodzących w dynamicznej i wciąż zmieniającej się rzeczy- wistości społecznej. Z drugiej jednak strony, w rodzimej tradycji socjologicznej nie znajduje zbyt częstego zastosowania, co wynika być może ze słabej znajomo- ści jej tez lub braku ich pełnego zrozumienia. W obydwu przypadkach sytuację tę może zmienić niniejsza analiza. Celem pracy jest rekonstrukcja złożonych procesów tworzenia się i podtrzy- mywania społecznych światów na podstawie analizy konkretnego społecznego świata – świata wspinaczki – a także prześledzenie i zaprezentowanie efektyw- nych metod badania światów społecznych. Tym dwóm głównym celom towarzyszą liczne cele szczegółowe, podjęte w po- szczególnych rozdziałach pracy. Przeprowadzone badanie łączy w sobie elementy etnografii, autoetnografii, metody biograficznej, analizy dyskursu oraz netnografii, a nad całością zamierzenia badawczego „trzyma pieczę” metodologia teorii ugrun- towanej. Praca ma charakter eksploracyjny, ale także wnosi pewne rozstrzygnięcia o charakterze teoretycznym – poszerzając obszar badawczy i analityczny obecnych teorii socjologicznych o rozbudowaną teorię społecznych światów i aren. Ma też wymiar metodologiczny – podejmuje bowiem refleksję nad wielowymiarową ana- lizą złożonych zjawisk społecznych oraz miejscem i rolą, jaką w tego rodzaju pro- jekcie pełni: etnografia, analiza dyskursu, analiza materiałów wizualnych czy auto- etnografia. Obszar substantywny poddawany opisowi i analizie w prezentowanym studium stanowiły procesy i działania w społecznym świecie wspinaczki. Sama analiza przebiegała dwutorowo, a jej dwa zasadnicze cele musiały wpłynąć na strukturę niniejszego opracowania, które składa się z dwóch wyraź- nie wydzielonych części. Część pierwsza, „Ludzie Gór”. Analiza społecznego świata wspinaczki – prezentuje wyniki analiz dotyczących szeroko rozumianego świata wspinaczki i jest przykładem zrealizowanego badania empirycznego nad konkretnym światem społecznym. Część druga: Metodologia badań nad świa- tami społecznymi – jest omówieniem metod i technik oraz podejść badawczych, które pozostają do dyspozycji badacza społecznego, są elementem jego warsztatu analitycznego i mogą zostać zaangażowane do badań nad światami społecznymi. Elementem łączącym obydwie części jest ogólna teoretyczna refleksja nad świa- tami społecznymi, zawarta w rozdziałach otwierających obydwie części (rozdział pierwszy Co to jest świat społeczny? w części pierwszej oraz rozdział piąty Teorie światów społecznych w części drugiej). Zawartość części pierwszej przedstawia się następująco: w rozdziale pierw- szym opisane zostały podstawowe cechy definicyjne społecznego świata. Wyja- śniono w nim pojęcia, jakimi operuje ta teoria, omówiono procesy i przemiany, Wstęp 20 jakim podlegają społeczne światy. Ta wstępna prezentacja podstawowych katego- rii analitycznych, służących do opisu społecznych światów (takich jak: działanie, technologia, granice, areny, procesy legitymizacji, segmentacji, profesjonalizacji, pączkowanie, przecinanie się światów i subświatów) pozwala na dalsze wykorzy- stanie tej koncepcji jako ramy pojęciowej dla prowadzonej analizy i jest niezbęd- na dla zrozumienia pozostałych rozdziałów części empirycznej, prezentującej efekty moich eksploracji świata „ludzi gór”. Równocześnie przedstawiony zarys tego, czym jest świat społeczny, stanowi zapis mojego własnego stanu wiedzy na temat światów społecznych w momencie przystąpienia do badań. To pierwotny obraz tego, czym był dla mnie „społeczny świat” i jak mi się jawił w chwili rozpoczęcia badania społecznego świata wspi- naczki. Jego prezentacja wydaje mi się szczególnie ważna ze względu na to, że był to obraz, który uwrażliwiał mnie i ukierunkowywał w moich poszukiwaniach, choć – mam nadzieję – nie wymuszał danych1. W rozdziale drugim Działanie podstawowe próbuję odpowiedzieć na pytanie, na czym właściwie polega wspinanie? Przede wszystkim koncentruję się na opisie działania podstawowego pod kątem tego, jakie konkretne czynności i praktyki wchodzą w jego zakres. Omawiam także podstawowe odmiany, style i techniki tej praktyki społecznej, co pozwala pokazać segmenty badanego świata – jego po- działy na subświaty. Sytuuję też działanie podstawowe w szerszym kontekście – nie tylko jako czynność podejmowaną przez pojedyncze jednostki, ale jako pewną zorganizowaną praktykę społeczną. W rozdziale trzecim Normatywne ramy działania staram się przedstawić wszystkie te elementy dyskursu świata wspinania, które odwołują się do norm i wartości przyświecających uczestnikom. Omawiam stosowany i rozwijany przez wspinaczy system wyceniania działań wspinaczkowych oraz jego rolę w podtrzymywaniu wizji działania podstawowego. Wyjaśniam złożoność pojęcia „stylu wspinania” oraz jego miejsce w ocenianiu i klasyfikowaniu uczestników. Nawiązuję także do procesów hierarchizowania społeczności wspinaczkowej, które realizują się między innymi za sprawą nagradzania wyjątkowych osiągnięć – oraz sankcjonowania działań niezgodnych z wzorcami normatywnymi przyjmo- wanymi w świecie wspinaczy. Złożoność struktury normatywnej wspinaczkowe- go świata staram się przybliżyć w podrozdziale Etyka działań wspinaczkowych, który jest jednocześnie prezentacją aren pojawiających się wokół pewnych sty- lów działania. Na koniec podejmuję próbę rekonstrukcji podstawowych wartości wspinaczkowego świata. W kontekście rozważań normatywnych umieszczam także refleksje na temat kulturowych uwarunkowań działalności górskiej. W związku z rosnącą popular- nością aktywności wspinaczkowej, zaczyna ona podlegać procesowi „utowaro- wienia” (commodification), staje się produktem, który można oferować i sprze- 1 Szerzej omawiam tę kwestię w rozdz. 6.1. Ontologiczny status świata społecznego. Wstęp 21 dawać. Widoczne jest to nie tylko na komercyjnych ściankach wspinaczkowych czy w świadczeniu odpłatnych usług instruktorskich lub trenerskich, ale także w oferowaniu produktów w postaci np. „wejścia na Everest” oraz w pojawieniu się firm organizujących komercyjne wyprawy na sławne szczyty lub trekkingi do „modnych” i znanych destynacji wspinaczkowych. Czym staje się himalaizm i alpinizm, gdy poddany zostaje „urynkowieniu” i zaczyna funkcjonować według prawa popytu i podaży? Wreszcie w rozdziale czwartym przyglądam się działaniom towarzyszącym, które – choć same nie są wspinaniem – w dużej mierze umożliwiają podejmo- wanie działań wspinaczkowych oraz zapewniają dalsze trwanie wspinaczkowego świata jako całości. Analizę tych działań prowadzę z perspektywy kolektywnej oraz z punktu widzenia pojedynczego wspinacza. W całej analizie staram się przyglądać światu społecznemu wspinaczy z szer- szej perspektywy, by uchwycić procesy, jakie wyznaczają jego rozwój i przemia- ny. To ujęcie historyczne obecne jest w całej pracy, jednak szczególnie widoczne przy omawianiu przemian, jakim podlegała technologia wspinaczkowa – rozu- miana jako wszelkie dostępne w danym czasie środki służące realizowaniu pod- stawowego działania. Wskazuję na momenty w historii wspinaczkowego świata, w których odegrała ona znaczącą rolę – zmieniając kompletnie oblicze wspinania. Podejmuję także problem relacji pomiędzy innowacyjną technologią i innowacyj- nym myśleniem o wspinaniu, starając się odpowiedzieć na pytanie co „popycha” rozwój społecznego świata: nowy sprzęt czy nowe idee? W drugiej części pracy podjęty zostaje problem metodologiczny: jak badać społeczne światy? Jak zrealizować efektywne badanie na temat tak specyficznego obszaru substantywnego? Tekst tej części opracowania porusza zagadnienia zwią- zane z badaniem społecznych światów na przykładzie zaprezentowanej w części pierwszej analizy świata wspinaczki. Jest próbą przyjrzenia się różnym sposobom docierania do danych i rozważaniem na temat dostępnych dla badacza materiałów oraz źródeł danych, które mogą okazać się przydatne w badaniu tak zmiennego i niestabilnego „obiektu”, jakim jest społeczny świat. Część tę otwiera rozdział piąty Teorie światów społecznych, w którym powra- cam ponownie do istniejących ujęć teoretycznych na temat światów – tym razem jednak uporządkowanych według kolejnych jej odsłon i pogłębionych o reflek- sję krytyczną. Omawiam kolejno badania i analizy Paula G. Cresseya, Tamotsu Shibutaniego, Anselma L. Straussa, Howarda S. Beckera, Adele E. Clarke oraz Alfreda Schütza. Ten teoretyczny rozdział ma być wprowadzeniem do następują- cych po nim refleksji metodologicznych nad badaniem rzeczywistości społecznej. W rozdziale szóstym Jak badać światy społeczne? poruszam sprawę ontolo- gicznego statusu świata społecznego. Wyjaśniam także miejsce i rolę teorii spo- łecznych światów w badaniu, które realizowane jest przy pomocy metodologii teorii ugruntowanej – przedstawiając „społeczny świat” jako pojęcie „uwrażli- wiające”, a samą jego koncepcję jako wstępną mapę umożliwiającą badaczowi Wstęp 22 poruszanie się w badanym „terytorium”. Następnie dokonuję przeglądu najważ- niejszych wymiarów badania nad światami społecznymi, wskazując, na co badacz światów powinien kierować swoją uwagę w tego rodzaju projekcie oraz jakie strategie analityczno-badawcze może zastosować. W podjętym przeze mnie przedsięwzięciu badawczym usiłowałam odkryć złożoność świata wspinaczki i opisać jego wewnętrzną dynamikę, używając wielu różnych podejść i technik gromadzenia danych podporządkowanych procedurom metodologii teorii ugruntowanej. Rozdział siódmy, Nota metodologiczna, stanowi prezentację zastosowanych przeze mnie metod, technik i podejść badawczych. Omawiam sposoby pracy z danymi, odwołując się do najważniejszych procedur metodologii teorii ugruntowanej – metody ciągłego porównywania i teoretyczne- go pobierania próbek. Na koniec prezentuję chronologiczny przebieg samego badania. Jego historia obejmuje siedmioletni okres zbierania danych o społecznym świecie wspinaczki (2007–2014), w trakcie którego prowadziłam obserwacje, rozmowy i pogłębione wywiady z uczestnikami, sama stałam się uczestnikiem, przechodząc kursy wspi- naczkowe, wizytowałam kluby wysokogórskie, rejony skalne i ścianki wspinacz- kowe w Polsce, a w kilku z nich zrealizowałam dłuższą obserwację uczestniczą- cą. Prowadziłam również analizę zawartości wybranych czasopism oraz portali i stron internetowych poświęconych wspinaczce i działalności górskiej. Wyko- rzystywałam także strategie badawcze socjologii wizualnej, wykonując fotografie i nagrania video oraz analizując audiowizualne materiały zastane. Rozważania niniejsze mieszczą się w paradygmacie socjologii interpreta- tywnej, w nurcie interakcjonizmu symbolicznego, co oznacza, że przyjęto w niej typowe dla niego założenia teoretyczne i epistemologiczne: (1) że rzeczywistość społeczna jest nieustannie wytwarzana w procesach symbolicznej interakcji po- między uczestnikami życia społecznego; (2) że ma ona charakter procesualny; (3) że jednostki działają w stosunku do przedmiotów na podstawie przypisywa- nych im znaczeń; (4) że znaczenia przedmiotów są konstruowane w interakcjach społecznych oraz nieustannie reinterpretowane w sytuacji działania (Blumer 2007: 41). Przedstawiona analiza prezentuje jedynie pewien wycinek teorii światów spo- łecznych – wersję wypracowaną i rozwijaną przez badaczy zakorzenionych inte- lektualnie w tradycji symbolicznego interakcjonizmu oraz ekologicznych analiz prowadzonych przez etnografów ze szkoły chicagowskiej. Nawet jeśli odwołuję się do innych koncepcji światów społecznych, to jedynie po to, by w pełniejszym świetle zobaczyć i zrozumieć interesujące mnie ujęcie. Podejmuję tu tematykę bardzo specyficznej i coraz bardziej popularnej dzia- łalności sportowej, rekreacyjnej oraz hobbystycznej, jaką jest wspinanie. Jest to działalność, która na tle innych aktywności fizycznych prezentuje się jako dzie- dzina elitarna, niebezpieczna i bardzo wymagająca, dodatkowo budząca liczne kontrowersje etyczne na skutek upublicznianych w mediach relacji dotyczących himalajskich, alpejskich czy taternickich tragedii. Wstęp 23 Nie ulega wątpliwości, że wspinaczka staje się w ostatnich latach coraz bar- dziej popularną formą spędzania czasu wolnego. Rośnie zarówno liczba osób uprawiających ją rekreacyjnie w skałkach i na sztucznych ściankach, jak i poziom profesjonalnej wspinaczki zawodniczej. Różne opracowania mówią o kilku mi- lionach wspinających się ludzi na świecie. Liczba ta obejmuje zarówno marginal- nych uczestników, tak zwanych „niedzielnych wspinaczy”, jak i osoby, które całe swe życie podporządkowały wspinaniu i bez niego nie wyobrażają sobie samych siebie. Pomiędzy tymi skrajnościami sytuują się jednostki o różnym poziomie zaangażowania, których życie co jakiś czas splata się ze wspinaniem. Jądro tej zbiorowości stanowi wspólnota ludzi, którzy nie tylko przywiązani są emocjo- nalnie do gór i skał, ale którzy, pozostając ze sobą w nieustannym kontakcie, pielęgnują i reprodukują pamięć o kilkusetletniej tradycji alpinizmu. Właśnie ten płynny, wewnętrznie zróżnicowany i zmieniający się wciąż konglomerat podmio- tów działających w górach i skałach stanowi przedmiot niniejszego opracowania. Jednocześnie opisywana wspólnota „ludzi gór” jest tu pretekstem i obszarem substantywnym do pokazania pewnych ogólnych zjawisk i procesów społecznych możliwych do uchwycenia przy pomocy teorii światów społecznych – specyficz- nej wizji rzeczywistości, w której przedstawiciele różnych subświatów konkurują ze sobą o przestrzeń, realizują swoje interesy, negocjują znaczenia i spierają się o definicje działań. Analiza niniejsza będąca zbliżeniem zarówno do świata wspinaczki, jak i do teorii światów społecznych może zainteresować socjologów, antropologów, etno- logów, pedagogów i badaczy społecznych, którzy kierują swoją uwagę na złożone i dynamiczne całości społeczne oraz sposoby ich poznawania. Interesujące treści mogą też w niej znaleźć dla siebie studenci tych dyscyplin, chcący zapoznać się z pewnym typem badań, usiłującym opisać światy społeczne, wykorzystując do tego celu różne podejścia badawcze. Pierwsza część pracy może także zaintere- sować samych wspinaczy, pozwalając im przyjrzeć się własnemu społecznemu światu z nieco innej perspektywy – oczami socjologa. piSowniA tekStów źródłowych Starając się oddać charakter tekstów źródłowych, z których korzystałam w ni- niejszej analizie, zachowałam ich oryginalne brzmienie. Wszelkie przytoczone cytaty podane zostały zgodnie z ich pierwotną formą, nawet jeśli oznaczało to archaiczność pisowni lub niedociągnięcia interpunkcyjne. W cytatach tych zachowano również istniejące wyróżnienia (przy użyciu pogrubień, kursywy czy rozstrzelonych liter). Tę samą zasadę stosowałam także wobec tekstów najnowszych – zwłaszcza tych zaczerpniętych z Internetu. Wszystkie zmiany w cytowanych przeze mnie tekstach obejmują jedynie pominięcia drobnych ich fragmentów lub wprowadzanie wyróż- nień przy użyciu pogrubionej czcionki, które oznaczam notką: „wyróżnienie moje”. Wstęp
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Społeczne światy. Teoria – empiria – metody badań. Na przykładzie świata wspinaczki
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: