Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00329 005435 13434549 na godz. na dobę w sumie
Społeczne znaczenie miejskich przestrzeni publicznych - ebook/pdf
Społeczne znaczenie miejskich przestrzeni publicznych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 260
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2957-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Punktem wyjścia do rozważań zawartych w książce jest spostrzeżenie, że jeśli współcześnie chce się mówić o mieście jako czymś więcej niż strukturze administracyjnej, demograficznej i gospodarczej, to konieczne jest istnienie przestrzeni publicznych, w których mieszkańcy mogą doświadczać zarówno obecności innych osób, jak i samej przestrzeni miejskiej. Interesującym przedmiotem badań jest zatem sposób konfrontowania się mieszkańców miast z przestrzenią publiczną. Jest to proces wielowymiarowy, związany z codziennym funkcjonowaniem w przestrzeni oraz z refleksją nad jej znaczeniem dla miasta czy rolą w kształtowaniu tożsamości miejskiej i jednostkowej. Wymienione zjawiska związane są z różnorodnymi sposobami doświadczania i definiowania miejskiej przestrzeni publicznej. Doświadczanie miejskiej przestrzeni publicznej było głównym przedmiotem badań. W ich realizacji przyjęto klasyczną w socjologii perspektywę kulturalistyczną, która zakłada analizę rzeczywistości społecznej z perspektywy jednostek. W takiej perspektywie zdefiniowano miejską przestrzeń publiczną jako obszar w mieście, który jest dostępny, przyciągający, umożliwiający konfrontację z innymi użytkownikami miasta, estetyczny, w którym ludzie chcą się spotykać, działać i czują się bezpiecznie. Analizowane w tekście badania przeprowadzono w 2012 roku w trzech śląskich miastach: Jastrzębiu-Zdroju, Tychach i Żorach. W sumie za pomocą techniki wywiadu kwestionariuszowego przebadano 982 osoby. W książce dla celów porównawczych przywołano też wcześniejsze wyniki badań prowadzonych w Gliwicach i Katowicach. Ich wykorzystanie wraz z głównymi badaniami pozwala na wyciąganie wniosków o bardziej ogólnym charakterze, wykraczającym poza studia przypadków. Zebrany materiał badawczy pozwolił na sformułowanie kilku wniosków związanych ze społecznym doświadczaniem miejskiej przestrzeni publicznej. W każdym mieście istnieją przestrzenie bez większych problemów identyfikowane przez mieszkańców jako takie, które są przykładami dobrych przestrzeni publicznych. Najczęściej są to miejskie rynki lub place zlokalizowane w centrach miast, atrakcyjne przestrzenie rekreacyjne lub parki. Z perspektywy mieszkańców miast i użytkowników przestrzeni publicznych szczególnie istotna jest ich wielofunkcyjność, umożliwiająca podejmowanie różnorakich aktywności.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Społeczne znaczenie miejskich przestrzeni publicznych NR 3506 Krzysztof Bierwiaczonek Społeczne znaczenie miejskich przestrzeni publicznych Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2016 Redaktor serii: Socjologia Wojciech Świątkiewicz Recenzent Marian Malikowski Spis treści Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Rozdział 1 Miasto i przestrzeń publiczna w perspektywie kulturalistycznej . . . . . . . . . . Miasto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Miejska przestrzeń publiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dostępność przestrzeni publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przestrzeń przyciągająca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Estetyka przestrzeni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Konfrontacja z innymi w przestrzeni miejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przestrzeń działań i aktywności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Poczucie bezpieczeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Własność – cecha kluczowa czy nieistotna? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Definicja i typologia miejskiej przestrzeni publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . Kilka refleksji wokół pojęcia miejskiej przestrzeni publicznej . . . . . . . . . . . . . Przestrzeń publiczna – perspektywa instytucjonalna . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 2 Doświadczanie miejskiej przestrzeni publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zmysłowe doświadczanie przestrzeni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Poznawanie przestrzeni i jego konsekwencje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Doświadczanie przestrzeni w wybranych tekstach polskiej socjologii kulturalistycznej Rozdział 3 Zagadnienia metodologiczne pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Doświadczanie przestrzeni publicznej jako problem badawczy . . . . . . . . . . . . Wywiad kwestionariuszowy jako technika w badaniach kulturalistycznych . . . . . Dobór i charakterystyka próby badawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 16 20 21 25 28 31 33 38 41 42 44 47 51 52 55 70 77 78 82 83 6 Dygresja o wytwarzaniu przestrzeni publicznych w badanych miastach . . . . . . . Jastrzębie-Zdrój . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tychy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Żory . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wykraczając poza studia przypadków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 4 Społeczna identyfikacja najistotniejszych przestrzeni publicznych . . . . . . . . Rozdział 5 Aktywności w miejskiej przestrzeni publicznej i ich kulturowe uwarunkowania Chaos zorganizowany – normatywne uwarunkowania aktywności w miejskiej przestrzeni publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sposoby społecznego użytkowania wybranych miejskich przestrzeni publicznych . . Między festynem, procesją religijną a absentyzmem obywatelskim . . . . . . . . . Potrzeby zaspokajane przez miejską przestrzeń publiczną . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 6 Przestrzeń publiczna jako wartość przestrzenna . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 7 Miejsce a przestrzeń publiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 8 Tożsamość przestrzenna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 88 93 100 108 113 131 132 139 149 154 163 175 197 Zakończenie. Społeczne znaczenie miejskich przestrzeni publicznych . . . . . . 219 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 Nota bibliograficzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zusammenfassung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 255 Spis fotografii, rysunków, tabel i wykresów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 Spis treści Wprowadzenie Od dziesięciu lat mieszkam w budynku przy placu pierwszego powojennego osiedla w  mieście Tychy. Od tego też czasu mam możliwość codziennego ob- serwowania, jak ten osiedlowy plac, stanowiący przykład miejskiej przestrzeni publicznej w skali lokalnej, funkcjonuje i zmienia się. Dziesięć lat temu był on za- niedbaną przestrzenią służącą jako parking dla kilkudziesięciu samochodów. Na środku placu znajdowały się pozostałości fontanny otoczone zdewastowanymi ławeczkami, na których przesiadywali członkowie osiedlowych „napowietrznych grup alkoholowych” (Sulima, 2000: 104). Byli to jedyni stali aktorzy społeczni przebywający na placu. Kierowcy parkowali samochody i  szli do domów, skle- pów lub pobliskich instytucji, a  innych osób właściwie nie było. Czasem ktoś przechodził przez plac, przemieszczając się z  jednego punktu osiedla do inne- go. Z czasem na osiedlu przybywało samochodów i plac właściwie zamienił się w  wielki nieformalny parking, a  pojazdy zajmowały nie tylko jego obwód, ale także wnętrze (fotografia 1.). Czasem, parkując we wnętrzu placu, nie można było z niego wyjechać, gdyż parkujący na zewnątrz blokowali wszystkie wyjazdy z jego wewnętrznej części. Parkingowy charakter placu tylko z rzadka zmieniał się na społeczny. Tak było, gdy w 2007 roku obchodzono jubileusz 55-lecia bu- dowy osiedla i zorganizowano na placu festyn, a na kilka tygodni zagościła na nim wystawa plenerowa na temat historii osiedla. Przyciągała ona mieszkańców osiedla, którzy mogli powspominać, obejrzeć zdjęcia dokumentujące jego po- wstanie oraz zmiany zachodzące w ciągu jego istnienia. Plac ożywał także, gdy miejscowa parafia organizowała na nim kolędowanie w okresie bożonarodzenio- wym. Były to jednak epizody w „parkingowym” funkcjonowaniu placu. Zmiany przyniósł rok 2012, w  którym przystąpiono do rewitalizacji centralnej osiedlo- wej przestrzeni. Najpierw przygotowano spory parking na peryferiach osiedla, a następnie od marca do listopada trwała przebudowa placu: zmniejszono liczbę miejsc parkingowych i uporządkowano zasady parkowania, zmieniono przebieg ulicy wokół placu, wyremontowano fontannę, przywracając jej pierwotny socre- 8 alistyczny charakter, zmieniono nawierzchnię, stworzono interesujący półkolisty układ ścieżek, postawiono ławki, posadzono róże i platany. Rok 2013 przyniósł zasadnicze zmiany na placu – pojawili się na nim miesz- kańcy osiedla. Uruchomienie fontanny w kwietniu tegoż roku spowodowało za- ciekawienie mieszkańców osiedla i  szczególną radość dzieci. Zainteresowanie tą przestrzenią nie minęło z  pierwszym dniem. W  kolejnych tygodniach plac z fontanną stale przyciągał mieszkańców. Ci starsi odpoczywali na ławkach i roz- mawiali, a  młodsi wykorzystywali alejki do jazdy na rolkach i  rowerach (foto- grafia 2.). Przechodnie zatrzymywali się, oceniając zmiany na placu bądź wdając się w rozmowę ze znajomymi lub obcymi osobami. Członkowie „napowietrznych grup alkoholowych” przenieśli się w inny, peryferyjny rejon osiedla. Okazało się, że przestrzeń publiczna ma znaczenie dla mieszkańców osiedla, którzy w więk- szej liczbie stali się obecni w  przestrzeni pozadomowej. Nie przeciskają się już z trudem pomiędzy samochodami, idąc do domów, ale przystają na placu obok fontanny, aby choć chwilę odpocząć lub porozmawiać z innymi osobami akurat obecnymi na placu. Fotografia 1. Plac św. Anny w Tychach (lipiec 2009) Ź r ó d ł o : Fot. Maria Lipok-Bierwiaczonek. W tym samym roku, w którym obchodzono jubileusz 55-lecia tyskiego osie- dla, na nowojorskim Manhattanie otwarto pierwszy odcinek parku High Line. Trzeci, ostatni, został oddany do użytku 21 września 2014 roku (Rittenhou- se, 2014: 34). Park High Line jest miejscem wyjątkowym z  kilku powodów1. 1 Informacje o parku High Line, o ile nie przytoczono innych źródeł, zostały zaczerpnięte z książki Magdaleny Rittenhouse (2013). Wprowadzenie 9 Fotografia 2. Plac św. Anny w Tychach (maj 2015) Ź r ó d ł o : Fot. Krzysztof Bierwiaczonek. Po pierwsze, miało go nie być. Wiadukty kolejowe, na których się znajduje, miały zostać rozebrane, a  w  ich miejscu planowano biznesowe inwestycje de- weloperskie. Po drugie, pomysł, aby z  dawnego wiaduktu kolejowego, położo- nego kilkanaście metrów nad ziemią i  zarastającego chwastami i  samosiejkami drzew, stwarzać przestrzeń parkową, wydawał się kuriozalny. Po trzecie, o tym, że High Line stał się parkiem, zadecydował zapał początkowo dwóch osób: Ro- berta Hammonda i Joshuy Davida, które potrafiły uruchomić potencjał tkwiący w lokalnej społeczności nieco zapomnianej nowojorskiej dzielnicy Chelsea, a na- stępnie śmiałą ideą zarazić także innych mieszkańców, organizacje pozarządowe, a  w  końcu również władze miejskie. Obecnie trzykilometrowy park High Line odwiedza około 5 mln ludzi rocznie, zarówno turystów, jak i  nowojorczyków. W  przestrzeni parku odbywają się imprezy, „począwszy od rozmaitych projek- tów artystycznych po spacery z  botanikami i  obserwacje ptaków, na zajęciach edukacyjnych dla dzieci i ćwiczeniach z jogi skończywszy” (Rittenhouse, 2014: 36). Leo Hollis, autor książki Cities are good for you. The genius of the metropolis, dzieli się swoimi wrażeniami z pobytu w parku: kiedy widzę ludzi na High Line, którzy wędrują nim w górę i w dół, siedzą na ławkach i rozmawiają, zdejmują swoje buty i zanurzają stopy w płytkiej wodzie, a małe dzieci śmieją się i chlapią wodą aż do przemoczenia ubrań, przypomi- nam sobie, jak miasto może na nas działać – zarówno na jednostki, jak i grupy – i jak, być może, sprawia, że stajemy się lepszymi ludźmi (Hollis, 2014: 7)2. 2 Cytaty pochodzące z  obcojęzycznych publikacji, jeśli w  bibliografii nie podano inaczej, zostały przetłumaczone przez autora niniejszej książki. Wprowadzenie 10 Zaobserwowane przez Hollisa aktywności pokazują, w  jaki sposób dobra przestrzeń publiczna może inspirować do działań. Ponadto okazało się, że nawet w  tętniącym całodobowym życiem metropolitalnym Nowym Jorku powstanie nieco peryferyjnej, ale pomysłowej przestrzeni publicznej wzbogaciło strukturę przestrzenną Manhattanu, a  samo miejsce szybko stało się ważne zarówno dla mieszkańców miasta, jak i turystów. Dwa opisane przykłady wiele różni: od skali przestrzeni (lokalna – ponadlo- kalna), poprzez jej typ (plac – park), liczbę odwiedzających osób, aż po koszty działań rewitalizacyjnych (3 mln zł – koszt rewitalizacji tyskiego placu i 240 mln dol. w  przypadku High Line)3, ale łączy je fakt, że ujawniają społeczne zapo- trzebowanie na dobre przestrzenie publiczne i pokazują, że taka przestrzeń jest ważna dla mieszkańców miast i  ma społeczne znaczenie niezależnie od rejonu świata. Potrzeba istnienia i  samo funkcjonowanie przestrzeni publicznych, jak twierdzi Ali Madanipour (2010: 14), są bowiem powszechne i  niezależne od lokalizacji miasta na mapie świata. W podobny sposób o przestrzeni publicznej w miastach pisze architekt Jan Gehl, zauważając, że „miasta zachęcające do życia w nich muszą posiadać dobrze zaprojektowane przestrzenie publiczne, aby umac- niać rozwój społecznej aktywności” (Gehl, 2014: 65). Wprawdzie w poszczegól- nych miastach proces społecznego wytwarzania przestrzeni (Jałowiecki, 1988, 2010) przebiegał w  różny sposób, ale niezależnie od procesów historycznych, położenia geograficznego oraz przeszłej i  bieżącej polityki, jeśli współcześnie chce się mówić o  mieście jako czymś więcej niż strukturze administracyjnej, demograficznej i  gospodarczej, to konieczne jest istnienie przestrzeni publicz- nych, w których mieszkańcy mogą doświadczać zarówno obecności innych osób, jak i samej przestrzeni miejskiej. Współcześnie coraz częściej dostrzega się zna- czenie przestrzeni publicznej, czego wyrazem są zarówno projekty rewitalizacji konkretnych zdegradowanych miejsc (por. Jak przetworzy ć miejsce. Podręcznik kreowania udanych przestrzeni publicznych. 2011), jak i różnorodne szersze pro- jekty odnowy miast, w których podkreśla się znaczenie przestrzeni publicznych (Majer, 2014). Dowartościowywanie tych przestrzeni publicznych obecne jest także we współczesnych ideach urbanistycznych, a szczególnie w nurcie nowego urbanizmu, w  którym wyraźne są nawiązania do klasycznych wzorców kształ- towania przestrzeni integrujących mieszkańców (por. np. Paczkowski, 2011: 206–211; Majer, 2014: 175–179). Niezależnie jednak od prowadzonych pro- cesów odnowy czy prac rewitalizacyjnych mieszkańcy na co dzień funkcjonują w  już wytworzonej przestrzeni. Interesującym przedmiotem badań jest zatem sposób konfrontowania się mieszkańców miast z  przestrzenią publiczną. Jest 3 Dane o  kosztach dla tyskiego placu św. Anny: http://www.tychy.pl/2012/12/27/plac-sw -anny-rozpoczeto-odbior-techniczy/ [dostęp: 3.03.2015]. W  Lokalnym Programie Rewitalizacji koszty szacowano na 1,8 mln zł, a przy przygotowaniu przetargu na 5 mln zł. Koszty rewitalizacji dla parku High Line za Rittnehause (2013: 163). Dwa pierwsze odcinki kosztowały w sumie 150 mln dol., a trzeci 90 mln dol. Wprowadzenie 11 to proces wielowymiarowy, związany zarówno z codziennym funkcjonowaniem w przestrzeni, ale też z refleksją nad jej znaczeniem dla miasta czy rolą w kształ- towaniu tożsamości miejskiej i jednostkowej. Wymienione zjawiska związane są z różnorodnymi sposobami doświadczania miejskiej przestrzeni publicznej. Ten proces oraz wynikające z  niego znaczenie, jakie przestrzeń publiczna ma dla mieszkańców miast, będą głównym tematem niniejszego opracowania. Tak określony problem pracy warunkuje przyjęcie konkretnej perspektywy patrzenia na miasto. Sformułowanie o  doświadczaniu miasta i  jego przestrzeni od razu kieruje ku kulturalistycznemu sposobowi analizowania rzeczywistości miejskiej i klasycznej w socjologii konstrukcji współczynnika humanistycznego sformułowanej przez Floriana Znanieckiego (1922: 33). Znaniecki zauważył bowiem, że wszelkie zjawiska społeczne należy badać w odniesieniu do doświad- czeń ludzi, którzy są w nie uwikłani. Co ważne, pojęcie doświadczania, w prze- ciwieństwie do przeżywania, odnosi się do codzienności, potocznych faktów, które wydają się nie mieć większego życiowego znaczenia (por. Kłoskowska, 1996: 115), ale które kształtują sposób funkcjonowania człowieka w przestrzeni miejskiej, a  także tożsamość człowieka. W  taki sposób można również patrzeć na miasto i  jego przestrzenie publiczne. Oczywiście nie jest to jedyny sposób analizy rzeczywistości miejskiej, ale, jak zauważa Jacek Gądecki: Ludzkie intencje, świadomość, codzienne praktyki i wspólne działania są rów- nie ważne, a może nawet ważniejsze dla zrozumienia miejskiej rzeczywistości. Kapitał, ponadnarodowe korporacje i procesy, którym poświęca się uwagę, nie zawsze są najważniejszymi podmiotami konstruującymi życie miejskie (Gą- decki, 2009: 26). Zgadzając się ze stwierdzeniem Gądeckiego, w  niniejszej książce głównym problemem uczyniono sposób doświadczania, użytkowania i konfrontowania się mieszkańców kilku śląskich miast z przestrzenią publiczną, w jakiej przyszło im funkcjonować. Prezentowana publikacja stanowi podsumowanie dotychczasowych analiz teoretycznych i empirycznych dotyczących przestrzeni miejskiej, prowadzonych przez autora. Taki charakter książki powoduje, że w  części teoretycznej zna- leźć będzie można odwołania do wcześniejszych autorskich i  współautorskich prac analizujących problematykę miast i przestrzeni publicznych. Nie będzie to jednak jedynie odtwórcze przedstawienie wcześniejszych tez, ale zaprezentowa- nie ich w nowy sposób w perspektywie związanej z kulturalistycznym oglądem miasta i przestrzeni publicznej. Części empiryczne książki opierają się na bada- niach prowadzonych w  roku 2012 w  Jastrzębiu-Zdroju, Tychach i  Żorach, ale ważnym punktem odniesienia będą także dane uzyskane w  trakcie wcześniej realizowanych projektów badawczych, ze szczególnym uwzględnieniem badań prowadzonych w  Tychach w  roku 2009 oraz szerokiego projektu badawczego Wprowadzenie 12 realizowanego w latach 2009–2012, obejmującego analizę wybranych przestrzeni Katowic i  Gliwic (zob. Bierwiaczonek, Lewicka, Nawrocki, 2012). Ponadto w  kilku przypadkach wykorzystane zostaną dane pochodzące z  badań w  Gli- wicach prowadzonych w  2013 roku przez Tomasza Nawrockiego. Szczegółowe informacje o badaniach zawarte zostaną w rozdziale trzecim. Taka liczba źródeł danych empirycznych umożliwia już próbę wyciagnięcia wniosków wykracza- jących poza studia przypadków związanych z  poszczególnymi miastami. Próba formułowania takich wniosków została podjęta w  poszczególnych rozdziałach o charakterze empirycznym. Analiza empiryczna poprzedzona zostanie w rozdziale 1. teoretyczną i synte- tyczną prezentacją pojęcia miasta i przestrzeni publicznej. Przestrzeń publiczna, zgodnie z założeniami przyjętymi w pracy, przedstawiona zostanie w perspekty- wie kulturalistycznej, a  więc będzie się podkreślać te jej cechy, które istotne są z  punktu widzenia użytkownika przestrzeni miejskiej. Na podstawie zaprezen- towanych zagadnień zaproponowana zostanie też definicja miejskiej przestrze- ni publicznej w ujęciu kulturalistycznym. Końcowa część rozdziału poświęcona będzie krótkiej prezentacji sposobów pojmowania przestrzeni publicznej we współczesnych aktach prawnych i dokumentach instytucjonalnych. Takie podej- ście wykracza poza przyjętą perspektywę. Jest ono jednak uzasadnione z dwóch powodów. Po pierwsze, instytucje tworzą ramy prawne umożliwiające procesy kreowania lub modernizowania przestrzeni publicznych w miastach, pokazując przy tym, że współcześnie przykłada się, przynajmniej formalnie, wagę do jakości przestrzeni miejskiej. Po drugie, podejście instytucjonalne również odnosi się do doświadczania przestrzeni, choć na innym poziomie niż ten, którego dotyczyć będzie praca. Pominięcie takiej perspektywy miałoby zatem negatywny wpływ na całość książki. W rozdziale 2. zaprezentowane zostanie ujęcie procesu doświadczania miej- skiej przestrzeni publicznej. Będzie to próba rozwinięcia koncepcji Znanieckiego w oparciu o interdyscyplinarne ustalenia dotyczące procesów poznawczych od- noszących się do przestrzeni miejskiej. Rozdział ten kończy krótka, krytyczna prezentacja wybranych prac socjologicznych należących do nurtu kulturalistycz- nego w  polskiej socjologii miasta, poruszających bezpośrednio lub pośrednio problematykę miejskich przestrzeni publicznych. Rozdział 3. zawiera prezentację zagadnień metodologicznych wraz z  krót- ką charakterystyką badanych miast oraz opis procesu społecznego wytwarzania przestrzeni publicznych w badanych miastach. Kolejnych pięć rozdziałów poświęconych jest na przedstawienie i analizę wy- ników badań odnoszących się do społecznego znaczenia miejskich przestrzeni publicznych. Ich kolejność nie jest przypadkowa – wiąże się ze szczegółowo- ścią prezentowanej problematyki: od kwestii najbardziej ogólnych, dotyczących społecznej percepcji kluczowych miejskich przestrzeni publicznych (rozdział 4.), sposobów codziennego i odświętnego ich użytkowania i podejmowanych aktyw- Wprowadzenie 13 ności w  przestrzeni (rozdział 5.), poprzez kwestię wartości przestrzeni w  od- niesieniu do miejskich centrów i  galerii handlowych (rozdział 6.), aż po po- krewne problematyce wartości kwestie relacji przestrzeni publicznej i  miejsca (rozdział  7.) oraz roli przestrzeni publicznej w  kształtowaniu tożsamości prze- strzennej (rozdział 8.). Większość wspomnianych rozdziałów poprzedzona jest wstępem o charakterze teoretycznym. Wynika to z faktu szczegółowości podej- mowanej tematyki i  w  zamierzeniu ma spowodować bardziej spójny charakter pracy niż w  przypadku oddzielenia kwestii teoretycznych związanych z  poję- ciem wartości przestrzennej, miejsca i tożsamości przestrzennej i umieszczenia ich w  części teoretycznej książki. Wyjątkiem jest tu rozdział 4., odnoszący się do społecznej identyfikacji najważniejszych przestrzeni publicznych, a  więc do zagadnień podejmowanych w kontekście teoretycznym w rozdziale pierwszym. W zakończeniu przedstawiono próbę autorskiej systematyzacji znaczeń miej- skich przestrzeni publicznych, a  także zaproponowano dalsze kierunki badań nad nimi. * * * Książka ta nie powstałaby, gdyby nie różnorakie wsparcie wielu osób, którym należą się podziękowania. Prof. Markowi S. Szczepańskiemu dziękuję za wielolet- nią życzliwą opiekę naukową, jaką sprawował w roli kierownika Zakładu Socjolo- gii Rozwoju, w którym przyszło mi pracować. Dr. hab. Tomaszowi Nawrockiemu dziękuję za realizację wielu wspólnych projektów badawczych i wspólne pozna- wanie przestrzeni miejskich. Prodziekanowi Wydziału Nauk Społecznych, prof. dr. hab. Andrzejowi Norasowi, dziękuję za wsparcie finansowe wydania książki, a  dyrektorowi Instytutu Socjologii Uniwersytetu Śląskiego, prof. Wojciechowi Świątkiewiczowi, za wsparcie logistyczne i  motywację do pracy. Prof. dr. hab. Marianowi Malikowskiemu dziękuję za wnikliwą recenzję pracy. Dziękuję także koleżankom i  kolegom z  Instytutu Socjologii za wsparcie i  życzliwe rozmowy w chwilach naukowych zwątpień. Mojej Mamie dziękuję za rozmowy o Tychach i  pomoc w  wyjaśnianiu zagadek tyskiej przestrzeni. W  końcu – książka ta nie powstałaby bez wsparcia najbliższej rodziny, która cierpliwie znosiła zarówno moce, jak i niemoce twórcze autora. Aniu i Alicjo, dziękuję. Pomimo współpracy ze strony wielu osób wszelkie potencjalne błędy i nie- ścisłości obciążają jedynie autora książki. Wprowadzenie Indeks nazwisk Adamczewska-Wejchert Hanna 95–98, 214 Anderson Leon 79 Appadurai Arjun 67 Ardeshiri Ali 64 Arendt Hannah 35–37 Aronson Elliot 135 Arystoteles 53, 175 Augé Marc 178–179 Babbie Earl 82 Bach-Głowińska Joanna 39–40 Baczyński Krzysztof Kamil 145 Bagiński Dobrosław 53, 61 Bańka Augustyn 53, 58, 61, 176 Bartoszek Adam 60, 74, 122, 166 Basista Andrzej 28 Baudrillard Jean 120 Bauman Zygmunt 61, 67–68 Beck Ulrich 20, 38–39 Beck-Gernsheim Elisabeth 20 Beckley Thomas M. 176 Benn Stanley 23–24 Berberich Christine 16 Berger Peter 57 Bielecki Czesław 92 Bierwiaczonek Krzysztof 9, 12, 19–20, 25, 31, 34–35, 37, 42–43, 59–60, 64, 66, 79, 82, 92, 97–101, 105, 110–111, 114–115, 117, 119–122, 125, 128, 131–132, 144, 150, 154, 157, 160, 166, 170–173, 179, 205–207, 219, 220, 225 Błaszczyk Mateusz 160 Boguszewski Rafał 137 Böhm Aleksander 182 Bokszański Zbigniew 197 Boratyn Marcin 89–92 Brzeziński Kamil 136 Buczyńska-Garewicz Hanna 175–176, 214 Budd Leslie 19 Campbell Collin 170 Campbell Neil 16–17 Carmona Matthew 21, 24, 65, 120 Carr Stephen 22–23, 41, 81, 125, 154–155, 157–158, 196, 217 Castello Lineu 180, 182, 191, 196 Castells Manuel 19, 198 Cialdini Robert 27, 134 Cimała Bogdan 101–103 Czapiński Janusz 80, 136 Czekaj Krzysztof 18 Czubaj Mariusz 18 Czyż Piotr 45 David Joshua 9 Dawidko Piotr 93, 104, 139–141 De Magalhaes Claudio 21 Dijkstra Lewis 19 Domański Henryk 82 Drabina Jan 111 Drozda Jacek 18 Drozdowski Rafał 23, 131, 184 Dymnicka Małgorzata 20, 23–24, 29, 35–36, 42, 46, 149, 221, 225 Dziubiński Dariusz 65 Dziurbejko Tomasz 210 250 Eco Umberto 28 Ercan Müge Akkar 23 Florida Richard 48 Flusty Steven 24 Francuz Piotr 53, 61 Frąckowiak Marcin 18 Frysztacki Krzysztof 75, 166 Fukuyama Francis 136 Gaus Gerald F. 23–24 Gądecki Jacek 11, 39, 75–76, 80, 82, 123 Gehl Jan 10, 33–34, 40, 51, 56, 219 Gehry Frank 182 Ghirardo Diane 45–46 Gibson James 53 Giddens Anthony 57, 134, 181, 197 Gedroyć Krzysztof 63 Giza-Poleszczuk Anna 20, 31, 36, 221 Gnieciak Monika 73, 176 Goffman Erving 32, 68–69, 133–134 Golka Marian 32 Gołdyka Leszek 46 Gomułka Władysław 89 Gottdiener Mark 19 Grotowska Stella 45 Growiec Katarzyna 136 Gruszczyński Leszek A. 60, 74, 82, 122, 166 Gzell Stanisław 29 Habermas Jürgen 35–37, 45 Hall Edward T. 53, 133, 136 Hamm Bernd 62 Hammond Leo 21 Hammond Robert 9 Hannerz Ulf 68–69, 78 Harvey David 22, 24, 224 Hollis Leo 9–10 Hudson Robert 16 Hummon David 181, 185–186, 204 Jacobs Jane 28, 31, 159 Jadam Henryk 71 Jałowiecki Bohdan 10, 16, 18, 40, 42, 46, 61– 62, 67, 69–72, 74–75, 78, 82, 88, 115, 118, 169, 175, 205, 222 Jasiński Artur 24, 39–40 Kaczmarek Jacek 56, 126, 220 Kaczmarek Ryszard 94 217 Kajdanek Katarzyna 75–76, 78, 82, 184, 225 Kalinowska-Wójcik Barbara 94 Kaltenberg-Kwiatkowska Ewa 71 Kantor-Pietraga Iwona 90, 93 Karpińska Grażyna 181 Kijonka-Niezabitowska Justyna 148 Klekotko Marta 108, 179 Kłopot Stanisław 147 Kłoskowska Antonina 11 Kłosowski Wojciech 210 Kmieć Tadeusz 109 Kochanowska Danuta 37 Königsdorf Felix von 89 Kohn Margaret 41 Konecki Krzysztof 82 Konior Tomasz 27–28, 118 Koralewicz-Zębik Jadwiga 163 Korzeniewski Bartosz 160 Koszowska Agnieszka 184 Krajewski Marek 18, 20, 134 Krzysztofek Kazimierz 33, 197 Krzysztofik Robert 90, 93 Kubicki Paweł 17, 188 Kucia Krzysztof 88, 90–92 Kunce Aleksandra 111 Kuszewski Marek 96–97 Landry Charles 33, 136 Laskowski Zygmunt 102–103 Lenartowicz Krzysztof 179 Lewicka Barbara 12, 79, 82, 110–111, 114, 117, 119, 121, 132, 150, 173, 219 Lewicka Maria 176–181, 183, 204 Lewis Clarence I. 165 Lewis Gareth J. 52, 58–59, 69, 126 Libura Hanna 59–60, 72–73, 79, 160, 176, 178, 180, 183 Lipok-Bierwiaczonek Maria 8, 94, 96 Lofland John 79–80 Lofland Lyn 27, 30–32, 34, 39–40, 45, 47, 57, 65, 67–68, 79–80, 117, 120, 123, 132–136, 145, 160, 183, 218–219, 221, 225 Lorens Piotr 21, 27, 39, 41 Luckmann Thomas 57 Lutyńska Krystyna 82 Lynch Kevin 24, 60–61 Łukowski Wojciech 60, 75, 82, 197–201, 206, Indeks nazwisk Madanipour Ali 10, 20–21, 23 Madurowicz Mikołaj 165, 169, 199 Majka-Rostek Dorota 32 Majer Andrzej 10, 15, 21, 50, 56, 62–63, 70– 71, 163, 185, 206 Makowski Grzegorz 31, 221 Malikowski Marian 13, 15, 71, 78–79, 82, 163 Marcinowska Urszula 88, 90–92 Marody Mirosława 20, 31, 35, 152, 221 Mason Otis 165 Mathews Gordon 197 Merrifield Andy 38, 224 Michałowski Lechosław 18, 27, 80, 194, 226 Miciukiewicz Konrad 37–38 Misiak Władysław 15 Misztal Maria 163–164 Montgomery Charles 159 Morel-Edniebrown Felicity 178 Moskalewicz Marcin 36 Mozil Czesław 54 Mroczkowska Dorota 145–146 Musil Jiři 70 Nawratek Krzysztof 33, 37, 44–45, 61, 224 Nawrocki Tomasz 12–13, 20, 25, 30, 35, 42– 43, 60, 66, 73, 79, 82, 110–111, 114–115, 117–119, 121, 125, 132, 150, 154, 156, 173, 184, 219–220, 225 Niemczyk Stanisław 96–97 Nieszczerzewska Małgorzata 178 Nietsche Benno 111 Niżyńska Aleksandra 135 Noras Andrzej 13 Norberg-Schulz Christian 59–60, 177 Nowak Marek 35–36 Nowalska-Kapuścik Dorota 145 Nurek Stanisław 62, 72, 82, 165 Oczko Patryk 128 Oldenburg Ray 38, 44, 147, 149, 183, 192 Orzechowska-Wacławska Joanna 182 Ostrowska Maria 53 Pallasmaa Juhani 53–55 Panic Idzi 100–101 Park Robert Ezra 18 Paszkowski Zbigniew 15 Pine II B. Joseph 160 Piotrowski Wacław 207 Pluciński Przemysław 35–36 251 Pluta Jacek 37 Poelman Hugo 19 Portella Adriana A. 30 Prawelska-Skrzypek Grażyna 60, 66, 69, 72, 79, 105 Putnam Robert 136 Relph Edward 178, 180–181, 183 Rewers Ewa 66–67 Rittenhouse Magdalena 8–10 Ritzer George 42 Rochmińska Agnieszka 172 Rojek Paulina 79 Rostocki Andrzej W. 82 Ruczyński Roman 41 Runge Anna 108 Runge Jerzy 94, 98 Rybicki Paweł 17, 165–166 Rykiel Zbigniew 29 Rykwert Joseph 182 Sarzyński Piotr 29 Schuman Harold 83 Seamon David 176–177 Sekuła Elżbieta 151 Sennett Richard 67–69, 155 Serres Michel 54 Simmel Georg 17, 68, 133 Sławek Tadeusz 20, 63, 186 Smagacz-Poziemska Marta 35, 174, 179, 219, Smętkowski Maciej 168 Snow David 79 Solecki Sławomir 163 Sperka Jerzy 93 Springer Filip 29, 128 Stomma Ludwik 197, 206 Stuhr Jerzy 54 Sulima Roch 7, 31 Sułek Antoni 137 Swadźba Urszula 163 Syndyka Roma 53 Szacki Jerzy 52 Szczepańska Daria 123 Szczepański Jan 52 Szczepański Marek S. 13, 16, 18–19, 25–26, 29, 53, 60–62, 64, 69–71, 73–74, 78–79, 88, 95–96, 98, 115, 122, 131–132, 151, 165–166, 169, 175, 197, 205 Szlendak Tomasz 145, 174 225 Indeks nazwisk 252 Sztompka Piotr 136, 138 Szymańska Daniela 15, 108 Ślęzak-Tazbir Weronika 53 Świątkiewicz Wojciech 13 Teodorowicz-Todorowski Tadeusz 95 Thomas William 164 Tuan Yi-Fu 53, 57, 176, 178, 181–183, 194 Urbaniak Mika 54 Urry John 136 Wallis Aleksander 16–17, 19, 24, 26, 52–53, 56, 59–62, 64, 67, 71, 73, 75, 81, 159, 164–165, 199, 223, 226 Walmsley D. Jim 52, 58–59, 69, 126 Warda Jacek 210 Weichhart Peter 197–199, 223, 225 Wejchert Kazimierz 95–98, 214 Weltzel Augustyn 102 Węcławowicz Grzegorz 88 Whyte William H. 25, 27 Wirth Louis 18, 32, 67 Władysław, książę opolski 100 Wojtasik Karolina 110 Wódz Jacek 25–26, 175, 217 Wódz Kazimiera 73, 82 Załęcki Jarosław 60, 74, 82 Ziobrowski Zygmunt 64 Ziółkowski Janusz 77, 82 Ziółkowski Marek 163 Znaniecki Florian 11–12, 16, 22, 51–52, 70– 71, 75, 77–79, 81–82, 163–165, 223 Zukin Sharon 20, 39, 221, 225 Indeks nazwisk Krzysztof Bierwiaczonek The Social Importance of Urban Public Spaces S u m m a r y The starting point for the observations made in the monograph The Social Importance of Urban Public Spaces is the claim that if one wants to speak of the city these days as something more than just an administrative, demographic and economic structure, it is necessary to provide public spaces in which the denizens of the city could experience interaction both with other people as well as with the urban space itself. The way in which the inhabitants of the city interact with and confront the urban public spaces becomes, therefore, a singularly interesting research topic. It is, in fact, a multifaceted process, closely connected with both the everyday functioning in those spaces as well as the reflection upon their significance for the city or their role in creating the urban and subjective identity. The aforementioned phenomena are, in turn, connected with the varying manners of experiencing and defining the public space. The experience of the urban public space constitutes the primary research topic. In order to conduct the analysis of that experience, the author assumed the culturalist perspective, traditional for social sciences, which assumes the analysis of the social reality from the perspective of an individual. In light of that, the urban public space has been defined as an area in the city which is accessible, appealing, facilitating contact with other users of the city, aesthetic, and one which invites the people to meet, act and feel safe. The research findings analysed in this monograph come from 2012, when the preliminary research was conducted in three cities in the Upper Silesia: Jastrzębie-Zdrój, Tychy, and Żory. In each of those cities, the research sample averaged over 300 respondents. Overall, 982 people were asked to take part in the research conducted with the help of a questionnaire. In the monograph, the author compares those results with earlier results of research conducted in Katowice and Gliwice by the author himself, or with cooperation with other researchers. The use of that data, alongside the most recent research findings, allows to come to more general conclusions which go beyond the scope of case studies. The collected data allowed to formulate several conclusions regarding the social experience of urban public spaces. It is possible to enumerate in each city a  number of spaces which are considered by the inhabitants to be good public spaces. Those usually entail marketplaces or other squares located in the city centre, as well as attractive recreational spaces and parks. From the perspective of the inhabitants of the cities and the users of public spaces, the most important feature of such spaces is their multifunctionality, which allows their users to conduct various activities. This, in turn, epitomises the importance of marketplaces, squares and parks. 254 The latter are, in turn, particularly important for the recreational activities conducted within the urban public spaces, as they constitute important locations in which people decide to spend their leisure time. Thus, both parks and other urban public spaces remain in direct competition with people’s homes as well as other places located outside of the city boundaries. Even though the research did not point to any elements which could be classified as “the fear of the urban space,” the inhabitants of the cities in question are charaterised by significant social passivity. Over 30 of respondents do not participate in freely available events which take place in urban public spaces. The only events which manage to attract larger percentages of the city inhabitants are fairs, free concerts and religious events. Social, political or civil activities do not constitute an important way of interacting with the urban space. On the basis of the theory of spatial value, a claim has been made that city centres, even in those cities in which those centres are either lacking or difficult to establish, evoke for the most part more positive associations than shopping malls, which, for the majority of respondents, are bland and described usually in terms of shopping arrangements. Therefore, echoing the concept of spatial value, coined by Florian Znaniecki, and the division of values, coined by Aleksander Wallis, it would be possible to consider city centres to possess existential spatial values, while shopping malls posses only functional spatial values. Such spaces influence the identity of the subjects, to a certain degree, particularly that struc- ture of it which could be called after Peter Weichhart individual spatial identity. Despite a  high level of identification with the city and its inhabitants, there exists only a  minority of the city inhabitants which declare that they do posses a space which would strengthen their relationship with the city, i.e. facilitate the creation of individual spatial identity. On the basis of the research findings presented in this monograph, it would be possible to differentiate between six social roles of urban public spaces: functional, interactive, symbolic, axiological, identical and civic. Their significance in contemporary cities varies on a case by case basis. From the perspective of the city inhabitants, the functional role remains the most important, while the civic role is considered the least important. Keywords: public space, city, place, spatial identity, spatial value Summary Krzysztof Bierwiaczonek Gesellschaftliche Bedeutung von öffentlichen Stadträumen Z u s a m m e n f a s s u n g Der Ausgangspunkt für die im Buch enthaltenen Überlegungen ist folgende Bemerkung: wenn eine Stadt etwas mehr als administrative, demografische und wirtschaftliche Struktur sein sollte, müssen dort öffentliche Räume entstehen, in denen die Stadteinwohner sowohl die Präsenz der anderen Personen als auch des Raumes selbst erfahren können. Zum interessanten Forschungsge- genstand wird also, auf welche Art und Weise die Einwohner mit dem öffentlichen Raum in der Stadt konfrontiert werden. Das ist ein komplexer Prozess, der nicht nur das alltägliche Fungieren im Raum betrifft, sondern auch zum Nachdenken über dessen Bedeutung für die Stadt oder dessen Rolle bei Gestaltung der Stadtidentität und der individuellen Identität anregt. Genannte Erscheinungen sind mit verschiedenen Methoden, den öffentlichen Stadtraum zu erfahren und zu definieren, verbunden. Das Erfahren von dem öffentlichen Stadtraum wurde zum Hauptgegenstand der Forschungen, die aus der von Sozialwissenschaften angewandten kulturalistischen Perspektive durchgeführt wurden. Diese Perspektive setzt die Betrachtungsweise der sozialen Wirklichkeit von den einzelnen Individuen voraus. Von dem Standpunkt aus wurde der öffentliche Stadtraum als ein zugängliches, anziehendes, die Konfrontation mit anderen Menschen möglich machendes, ästhetisches Gebiet definiert, in dem sich die Einwohner treffen wollen, wo sie handeln möchten und wo sie sich sicher fühlen. Die Forschungen wurden im Jahre 2012 in drei schlesischen Städten: Jastrzębie-Zdrój (dt.: Bad Königsdorf Jastrzemb), Tychy (dt.: Tichau) und Żory (dt.: Sohrau) durchgeführt. In jeder Stadt zählte die Forschungsprobe über 300 Befragte. Mittels des Fragebogens wurden insgesamt 982 Personen interviewt. Für Vergleichszwecke wurden im vorliegenden Buch die Ergebnisse der früheren Forschungen angeführt, die von dem Verfasser als Autor und Koautor in Gliwice (dt.: Gleiwitz) und Katowice (dt.: Kattowitz) durchgeführt wurden. Samt den Hauptforschungen lassen sie allgemeinere, über einzelne Fallstudien hinausgehende Schlüsse ziehen. Das gesammelte Material erlaubte, einige Schlussfolgerungen hinsichtlich allgemeiner Wahr- nehmung des öffentlichen Stadtraumes abzufassen. In jeder Stadt befinden sich Gebiete, die von den Stadteinwohnern ohne weiteres als gute öffentliche Räume betrachtet werden. Es sind meistens Marktplätze und andere im Stadtzentrum lokalisierte Plätze, verlockende Erholungsge- lände oder Parks. Für die Stadteinwohner und Benutzer der öffentlichen Räume ist deren Polyfunktionalität, die verschiedene Aktivitäten möglich macht, besonders wichtig. Hier ist wieder die Rolle der 256 Marktplätze, Stadtplätze und Parks zu nennen. Die letztgenannten sind jedoch besonders für Er- holungsaktivitäten und für Freizeitvertreib von Bedeutung. In dieser Hinsicht können sowohl Parks als auch andere öffentliche Stadträume mit dem Zuhause und mit anderen außerhalb des Wohnortes gelegenen verlockenden Gebieten im Wettstreit stehen. Zwar wurden in den Forschungen keine solche Elemente festgestellt, die als „Angst vor der Städtischkeit“ genannt werden können, doch zeichneten sich die Einwohner von den zu un- tersuchten Städten durch beträchtliche gesellschaftliche Passivität aus. Über 30 der Befragten nehmen an den in öffentlichen Stadträumen organisierten und allen zugänglichen Veranstaltungen nicht teil. Ein Großteil der Einwohner wird nur durch Festveranstaltungen, kostenlose Konzerte oder religiöse Feierlichkeiten angelockt. Politische oder gesellschaftliche Bürgerinitiativen werden nur selten ergriffen. In Bezug auf Theorie des räumlichen Wertes ist man zum Schluss gekommen, dass die Stadt- zentren, sogar die unvollkommenen und hinsichtlich der Lokalisation nicht eindeutig bewerteten, bewegen (meistens positive) Gemüter der Gesellschaft häufiger als die Einkaufspassagen, die von den Befragten meistens als unbestimmte Stellen, wo man nur Einkäufe macht, betrachtet werden. In Bezug auf die Theorien des räumlichen Wertes von Florian Znaniecki und der Wertegliede- rung von Aleksander Wallis erscheinen Stadtzentren als existenzieller räumlicher Wert und die Einkaufspassagen dagegen lediglich als funktionaler räumlicher Wert. Der Raum kann nur in beschränktem Maße die Identität der Individuen und insbesondere deren nach Peter Weichhart als räumliche Identität im individuellen Ausmaß genannte Struktur beeinflussen. Obwohl sie sich mit ihrer Stadt und mit anderen Einwohnern identifiziert, erklärt sich nur die Minderheit der Bürger bereit, über einen solchen Raum zu verfügen, der ihre Be- ziehung zur Stadt festigen, also eine Struktur der räumlichen Identität im individuellen Sinne erzeugen würde. Laut der hier präsentierten Analyse lassen sich sechs gesellschaftliche Bedeutungen vom öf- fentlichen Stadtraum unterscheiden: funktionale, interaktive, symbolische, axiologische, bürgerli- che und Identitätsbedeutungen. Ihre Rolle in gegenwärtigen Städten ist differenziert. Nach den Einwohnern sind funktionale Bedeutungen am relevantesten und die bürgerlichen Bedeutungen am unwichtigsten. Schlüsselwörter: öffentlicher Raum, Stadt, Ort, räumliche Identität, räumlicher Wert Zusammenfassung Spis fotografii, rysunków, tabel i wykresów Fotografia 1. Plac św. Anny w Tychach (lipiec 2009) Fotografia 2. Plac św. Anny w Tychach (maj 2015) Fotografia 3. Park Zdrojowy w Jastrzębiu-Zdroju (lipiec 2013) Fotografia 4. Osiedle Barbary. Przed budynkami plac zabaw i fragment miasteczka rowe- rowego zlokalizowanego w jednym z jarów (lipiec 2013) Fotografia 5. Galeria Jastrzębie i  jej otoczenie. W  tle widoczny Miejski Dom Kultury i mniejsze markety (styczeń 2012) Fotografia 6. Plac Baczyńskiego w Tychach (lipiec 2011) Fotografia 7. Ośrodek Wypoczynkowy w Paprocanach. W tle, za drzewami, budynki miesz- kalne na osiedlu Z (kwiecień 2013) Fotografia 8. Pusta przestrzeń, w której miał powstać plac Słowiański (kwiecień 2015) Fotografia 9. Rynek w Żorach (luty 2015) Fotografia 10. Żorskie osiedla „wyrastają” tuż za Starym Miastem. Widok z Górnego Przed- mieścia na osiedle Księcia Władysława (styczeń 2012) Fotografia 11. Fragment kompleksu handlowo-usługowego w Żorach (czerwiec 2015) Rysunek 1. Schemat doświadczania przestrzeni publicznej Rysunek 2. Schematyczny plan Jastrzębia-Zdroju z  zaznaczeniem miejsc, o  które pytano w badaniach Rysunek 3. Schematyczny plan Tychów z zaznaczeniem miejsc, o które pytano w badaniach Rysunek 4. Schematyczny plan Żor z zaznaczeniem miejsc, o które pytano w badaniach Rysunek 5. Triada relacji ludzie – miejsce Rysunek 6. Zależność pomiędzy miejską przestrzenia publiczną a miejscem Rysunek 7. Przestrzeń a wymiary tożsamości przestrzennej Tabela 1. Przykłady przestrzeni publicznych w oparciu o kryteria otwartości i instytucjonalizacji Tabela 2. Typologia miejskiej przestrzeni publicznej Tabela 3. Typy informacji przestrzennej Tabela 4. Klasyfikacja przestrzeni według Christiana Norberga-Schulza Tabela 5. Wyznaczniki dobrego miejsca według Project for Public Space Tabela 6. Charakterystyka próby badawczej (w ) Tabela 7. Deklarowany dochód na jedną osobę w gospodarstwie domowym (w  ) Tabela 8. Czas zamieszkiwania w mieście (w ) 8 9 89 92 93 97 99 100 101 104 105 69 140 141 141 177 183 201 26 43 58 59 66 84 85 86 258 Tabela 9. Respondenci i  ich rodzice urodzeni w  obecnym mieście zamieszkania lub jego Tabela 10. Typy przestrzeni publicznych znajdujących się w  Jastrzębiu-Zdroju, Tychach sąsiedztwie (w ) i Żorach Tabela 11. Podstawowe dane dotyczące badanych miast Tabela 12. Najczęściej wskazywane przez badanych przestrzenie/miejsca najbardziej cha- rakterystyczne dla miasta Tabela 13. Najczęściej wskazywane przez badanych przestrzenie/miejsca najładniejsze Tabela 14. Najczęściej wskazywane przez badanych przestrzenie/miejsca najbardziej przy- ciągające w mieście w mieście Tabela 15. Najczęściej wskazywane przez badanych przestrzenie/miejsca najbezpieczniejsze Tabela 16. Istnienie w badanych miastach miejsc unikanych przez respondentów (w  ) Tabela 17. Przyczyny unikania wskazanych miejsc w mieście (w ) Tabela 18. Zestawienie zasad normatywnych i odpowiadających im zasad wykorzystania Tabela 19. Deklarowane zaufanie do innych w  odniesieniu do deklarowanej ostrożności Tabela 20. Trzy najczęściej wskazywane powody przebywania w wymienionych przestrzeniach Tabela 21. Najczęściej wskazywane miejsca spędzania czasu wolnego przez mieszkańców w relacjach z innymi (w ) badanych miast (w ) Tabela 22. Deklaracja uczestnictwa w ciągu ostatniego roku w wydarzeniach mających miej- sce w miejskiej przestrzeni publicznej (w ) Tabela 23. Wartości emocjonalne związane z centrum miasta (w ) Tabela 24. Wartości emocjonalne związane z galerią handlową (w ) Tabela 25. Zgoda respondentów z trzech miast ze stwierdzeniem: „Centrum handlowe prze- jęło funkcję centrum miasta” (w ) Tabela 26. Zestawienie cech miejsca i nie-miejsca Tabela 27. Najczęściej wskazywane miejsca ulubione w badanych miastach Tabela 28. Ulubione miejsca mieszkańców czterech miast – dane skategoryzowane (w ) Tabela 29. Uzasadnienia wyboru ulubionych miejsc (w ) Tabela 30. Dominujące uzasadnienia wyboru najczęściej wskazywanych miejsc ulubionych Tabela 31. Najczęściej wskazywane przestrzenie wzmacniające tożsamość przestrzenną na Tabela 32. Miejsca/obszary najlepiej oddające charakter miasta Tabela 33. Zestawienie sposobów ujmowania przestrzeni publicznej w  dokumentach stra- w badanych miastach poziomie indywidualnym tegicznych badanych miast Tabela 34. Zestawienie przestrzeni tworzących trzy poziomy tożsamości przestrzennej Wykres 1. Zgoda ze stwierdzeniem: „Zazwyczaj unikam przebywania w mieście” Wykres 2. Zgoda ze stwierdzeniem: „Raczej nie chodzę w miejsca, których nie znam” Wykres 3. Płeć a zgoda ze stwierdzeniem: „Raczej nie chodzę w miejsca, których nie znam” Wykres 4. Wiek a zgoda ze stwierdzeniem: „Raczej nie chodzę w miejsca, których nie znam” Wykres 5. Zgoda ze stwierdzeniem: „Z zasady ufam innym osobom” Wykres 6. Zgoda ze stwierdzeniem: „Z zasady jestem ostrożny w relacjach z innymi” Wykres 7. Średnie ocen możliwości zaspokajania potrzeb mieszkańców przez miejskie prze- Wykres 8. Zgoda ze stwierdzeniem: „Przestrzeń mojego miasta jest przyjazna dla miesz- strzenie publiczne kańców” 87 106 107 114 116 119 120 122 123 132 139 143 146 150 167 168 173 179 189 190 193 195 204 208 211 215 124 125 127 127 137 138 156 158 Spis fotografii, rysunków, tabel i wykresów Wykres 9. Galeria handlowa jako najlepsze miejsce spotkań oraz dokonywania zakupów w badanych miastach w opiniach respondentów Wykres 10. Satysfakcja z przebywania w centrum miasta i w centrum handlowym Wykres 11. Posiadanie ulubionego miejsca przez mieszkańców czterech miast śląskich Wykres 12. Wiek a posiadanie ulubionego miejsca w mieście Wykres 13. Wykształcenie a posiadanie ulubionego miejsca w mieście Wykres 14. Istnienie przestrzeni wzmacniającej poczucie identyfikacji z miastem – indywi- Wykres 15. Długość zamieszkiwania w mieście a tożsamość przestrzenna na poziomie in- dualna tożsamość przestrzenna dywidualnym 259 171 172 185 187 188 202 203 Spis fotografii, rysunków, tabel i wykresów Redakcja Mariola Massalska Projekt okładki Agnieszka Czyżewska Redaktor techniczny Andrzej Pleśniar Korektor Agnieszka Markowska, Marzena Marczyk Łamanie Damian Walasek Copyright © 2016 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-956-6 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-957-3 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 16,25. Ark. wyd. 20,5. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 32 zł (+VAT) Druk i oprawa „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Społeczne znaczenie miejskich przestrzeni publicznych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: