Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00337 006204 13848029 na godz. na dobę w sumie
Spółki kapitałowe i ich opodatkowanie. Optymalizacja podatkowa spółek kapitałowych - ebook/pdf
Spółki kapitałowe i ich opodatkowanie. Optymalizacja podatkowa spółek kapitałowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 391
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-5862-8 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> podatkowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-5%), audiobook).

Prezentowana pozycja - Spółki kapitałowe i ich opodatkowanie (optymalizacja podatkowa spółek kapitałowych), autorstwa wybitnego specjalisty w zakresie prawa podatkowego, Pana Józefa Wyciśloka przedstawia zagadnienia dotyczące spółek kapitałowych, dochodów z kapitałów, a także podatkowej grupy kapitałowej. Wspólnym mianownikiem jest szeroko rozumiana optymalizacja podatkowa.

Niniejsza praca została podzielona na pięć części. W rozdziale pierwszym Czytelnik będzie miał możliwość zapoznania się m.in. z problematyką:

Tematem rozdziału drugiego są dochody z kapitałów pieniężnych oraz ich kategorie, rozdział trzeci prezentuje zaś podatkową grupę kapitałową, którą mogą stworzyć co najmniej dwie spółki prawa handlowego mające osobowość prawną i pozostające w związkach kapitałowych.

Rozdział czwarty  przedstawia wybrane problemy dotyczące optymalizacji podatkowej spółek kapitałowych, w tym zagadnienia dotyczące:

Ostatni fragment opracowania koncentruje się na spółkach kapitałowych prowadzących działalność za granicą na tzw. terytoriach offshore. Pod pojęciem 'spółek offshorowych ' rozumie się pewien typ osób prawnych, które mogą być zakładane w państwach zaliczanych do kategorii rajów podatkowych. Podstawowym zadaniem takich podmiotów jest optymalizacja opodatkowania

Niniejsza publikacja kierowana jest do wszystkich przedsiębiorców (w szczególności spółek kapitałowych), do szeregu firm i ośrodków doradztwa podatkowego oraz ośrodków prowadzących szkolenia z tej tematyki, a także wszystkich zainteresowanych prezentowanymi zagadnieniami.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział 1. Spółki kapitałowe i ich restrukturyzacja I. Wprowadzenie 1. Restrukturyzacja spółek jest procesem złożonym i kompleksowym obejmującym szereg kwestii natury prawnej oraz podatkowej. Mnogość oraz różnorodność form praw- nych podmiotów gospodarczych działających na rynku powoduje konieczność tworzenia norm prawnych, które stanowią ramy do zmiany tych podmiotów – ich restrukturyzacji. Restrukturyzacja to droga do osiągnięcia formy prawnej zgodnej z założonym oraz reali- zowanym celem gospodarczym, a także dobranie optymalnej ścieżki prawnej dla rozwoju oraz działania przedsiębiorstwa. Forma właściwa w początkowej fazie inwestycji może okazać się nieoptymalna w kolejnych fazach rozwoju podmiotu. Możliwość restruktury- zowania otwiera nowe drogi ekspansji biznesu, wprowadza go na progresywną ścieżkę rozwojową i z założenia daje większe szanse aktywnego wzrostu1. 2. Rodzaje spółek. Ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych reguluje tworze- nie, organizację, funkcjonowanie, rozwiązywanie, łączenie, podział i przekształcanie spółek handlowych. Podpisując umowę spółki handlowej, wspólnicy lub akcjonariusze zobowią- zują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu przez wniesienie wkładów finansowych oraz jeśli umowa lub status spółki tak stanowi, przez współdziałanie w inny określony sposób. W myśl przepisów art. 2 oraz art. 4 § 1 pkt 1 i 2 KSH spółki handlowe dzielimy na: 1) spółki osobowe: spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka ko- mandytowo-akcyjna; 2) spółki kapitałowe: spółka z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółka akcyjna2. W spółkach osobowych wspólnicy angażują zarówno swój majątek, jak i osobistą pracę. Zazwyczaj liczba uczestników w tego rodzaju spółkach jest niewielka, natomiast ryzyko znaczne – wspólnicy odpowiadają całym swoim majątkiem za zobowiązania spół- ki. Spółka osobowa może we własnym imieniu nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywaną. W odróżnieniu od spółki osobowej, w spółce kapitałowej wspólnicy są wyłączeni z osobistej odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Wspólnicy z reguły są odsunięci 1 M. Dankowska, K. Klimkiewicz (red.), Restrukturyzacje spółek kapitałowych. Aspekty podatkowe, s. 17. 2 R. L. Kwaśnicki, P. Letolc, Prawo spółek w orzecznictwie Sądu Najwyższego (2009–2010). 17 Rozdział 1. Spółki kapitałowe i ich restrukturyzacja od bezpośredniego prowadzenia spraw spółki i kontroli jej działalności (do tego celu służy specjalny organ – rada nadzorcza, komisja rewizyjna), natomiast za ich reprezentowanie odpowiedzialne jest zgromadzenie wspólników3. 3. Spółki kapitałowe. Spółka kapitałowa4 jest to forma prawna organizacji podmio- tów gospodarczych, najczęściej wykorzystywana w prowadzeniu dużych przedsiębiorstw, a także w wewnętrznej organizacji grup kapitałowych. To rodzaj spółki, w której najważ- niejszym elementem jest majątek spółki (kapitał), to spółki posiadające osobowość praw- ną oraz wpisywane do Krajowego Rejestru Sądowego5. Cechy spółek kapitałowych: kapitał zakładowy; 1) kapitał zakładowy; 2) posiadanie osobowości prawnej; posiadanie osobowości prawnej; odrębność majątku spółki od majątków osobistych wspólników lub akcjonariuszy; 3) odrębność majątku spółki od majątków osobistych wspólników lub akcjonariuszy; odpowiedzialność spółki całym jej majątkiem za zobowiązania; 4) odpowiedzialność spółki całym jej majątkiem za zobowiązania; 5) wyłączenie odpowiedzialności wspólników (akcjonariuszy) za zobowiązania spółki; wyłączenie odpowiedzialności wspólników (akcjonariuszy) za zobowiązania spółki; 6) rozdział sfery właścicielskiej od sfery zarządzania przez utworzenie organów spółki; rozdział sfery właścicielskiej od sfery zarządzania przez utworzenie organów spółki; posiadanie statutu. 7) posiadanie statutu. 4. Spółki osobowe a spółki kapitałowe. Spółki dzielą się zasadniczo na dwa ro- dzaje.W spółkach osobowych elementem istotnym jest ich skład, określony w umowie. Zawierane są one ze względu na osobiste cechy i interesy wspólników. Wspólnicy pro- wadzą działalność gospodarczą, a założona spółka służy im do uzgadniania wspólnych interesów. Oznacza to, że każdy ze wspólników działa w interesie i na rzecz takiej spółki, występując niejako w charakterze jej kierownika. Przeciwieństwem tego typu organizacji są spółki kapitałowe. Spółki te mają odrębny od własnych interesów wspólników interes gospodarczy. Ten wyodrębniony interes spó- łek kapitałowych realizują już nie sami wspólnicy, a ustanowieni przez nich członkowie władz spółki. Wspólnicy, nie prowadząc bezpośrednio spraw spółek kapitałowych, do- starczają jedynie kapitału w formie udziałów lub akcji i mogą swobodnie przenosić na inne osoby prawa związane z tymi udziałami lub akcjami. 5. Spółki osobowe. Spółkami osobowymi są: spółka jawna, komandytowa, partner- ska, komandytowo-akcyjna. Najczystszą formę osobową posiada spółka prawa cywilnego. Pozostałe spółki oso- bowe posiadają w pewnych przypadkach status zbliżony do spółek kapitałowych, skoro mają zdolność sądową oraz własny majątek i prawo niejako przyznaje im atrybut samo- dzielnego podmiotu. 3 E. Frydrych, Spółka prawa handlowego, w: Wikipedia. Wolna Encyklopedia. Uchw. SN z 13.1.2006 r., III CZP 122/05, OSNC 2006, Nr 12, poz. 200. 4 Art. 11, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20 i 21 KSH. M. Wróbel, Aktualne problemy prawa handlowego; R. L. Kwaśnicki, P. Letolc, Prawo spółek w orzecznictwie Sądu Najwyższego (2010–2011). 5 E. Jarocka, Finanse, s. 54. 18 I. Wprowadzenie 6. Spółki kapitałowe. Spółkami kapitałowymi są spółka akcyjna oraz spółka z ogra- niczoną odpowiedzialnością. W doktrynie określa się, że czysto kapitałowy charakter ma spółka akcyjna, w której wszystkie akcje są swobodnie zbywalne, a głosy na zgromadze- niach akcjonariuszy mierzone są wartością posiadanych akcji. Spółki kapitałowe przesuwają ryzyko niepowodzenia na większą grupę uczestników obrotu gospodarczego. Stwarza to równocześnie, obok sprzyjających warunków dla przed- siębiorczości, także pewne zagrożenie, a w skrajnych sytuacjach możliwość przedsięwzięć ryzykanckich, awanturniczych lub wręcz oszukańczych6. Spółki kapitałowe są pod każdym względem wyższą formą prowadzenia działalności; ograniczają ryzyko przedsiębiorcy; działalność prowadzona w formie spółki kapitałowej jest również bardziej transparentna ze względu na obowiązek prowadzenia pełnej księgowości. 7. Spółki hybrydalne. Warto jeszcze wskazać, że w polskich unormowaniach praw- nych wyróżnić można, obok spółki kapitałowej i osobowej, jeszcze spółkę hybrydalną (zawierającą w sobie elementy dwóch pozostałych). Podmiot hybrydowy oznacza już istniejący podmiot – spółkę osobową lub kapitałową, która może mieć różną charakterystykę dla celów podatkowych w dwóch jurysdykcjach. Istotą działania podmiotu hybrydowego jest dwoistość podatkowej kwalifikacji otrzymy- wanego przez ten podmiot dochodu. Przykładowo w jednej jurysdykcji dana spółka będzie formalnie działała i zostanie opodatkowana jako odrębna osoba prawna, a jednocześnie – dla celów wewnętrznego prawa podatkowego innego państwa – będzie traktowana po- datkowo jako spółka osobowa, której dochody zostaną opodatkowane u poszczególnych wspólników, a podatek pobrany w pierwszej jurysdykcji zostanie np. proporcjonalnie zaliczony na poczet podatku należnego od poszczególnych wspólników w drugiej ju- rysdykcji. Na gruncie polskim klasycznym podmiotem hybrydowym może być spółka z o.o. W Polsce jest ona osobą prawną, podlegającą PDOPrU. Z kolei na gruncie prawa podatkowego USA spółka ta może być potraktowana jako spółka osobowa (partnership), a dochody uzyskane przez taką spółkę jako dochody, względnie straty, ze spółki osobowej – podatkowo rozliczane na poziomie wspólników7. Przykładem hybrydalnego typu spółki jest spółka komandytowo-akcyjna, która we- dług postanowień KSH jest spółką osobową, łączącą w sobie elementy zarówno spółek osobowych (spółki komandytowej i jawnej), jak i spółek kapitałowych (spółki akcyjnej)8. Hybrydowy charakter spółki komandytowo-akcyjnej wynika także z tego, że tworzą ją dwa rodzaje wspólników, a co za tym idzie – dwa odrębne kapitały: jeden składający się 6 K. Sitkowska, T. Stępień, Problematyka spółek ze szczególnym uwzględnieniem odpowiedzialności cywilnej i karnej. Uwarunkowania efektywnej działalności spółek, Warszawa 2011, s. 18–19. 7 J. Fiszer, Jaka jest istota tzw. podmiotów i instrumentów hybrydowych w prawie podatkowym, http://podatki.gazetaprawna.pl/porady/457985,jaka_jest_istota_tzw_podmiotow_i_instrumentow_hybry- dowych_w_prawie_podatkowym.html, dostęp 12.10.2010 r. 8 R. Szyszko, Analiza konstrukcji spółki komandytowo-akcyjnej z udziałem spółki z o.o. jako jedynego komplementariusza (sp. z o.o. S.K.A.) na gruncie prawa handlowego, MoP 2010, Nr 9, s. 481 i n. 19 Rozdział 1. Spółki kapitałowe i ich restrukturyzacja z wkładów komplementariuszy, a drugi składający się zasadniczo z wkładów wnoszo- nych przez akcjonariuszy9. Komplementariusz odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczeń całym swoim ma- jątkiem solidarnie ze spółką i subsydiarnie (art. 22 § 2 i art. 31 w zw. z art. 103 KSH) oraz jest wspólnikiem aktywnym, który prowadzi sprawy spółki i reprezentuje ją na zewnątrz10. Po odpowiednim wprowadzeniu do statusu tej spółki elementów kapitałowych bądź osobowych można zbliżyć tę formę organizacyjno-prawną bardziej do: 1) spółki akcyjnej (komplementariuszem jest spółka z o.o.) lub 2) spółki jawnej (komplementariuszem jest osoba fizyczna)11. 8. Spółka komandytowa. Spółkę komandytową – zgodnie z art. 117 KSH – reprezen- tują komplementariusze, których z mocy umowy spółki albo prawomocnego orzeczenia sądu nie pozbawiono prawa reprezentowania spółki. Komandytariusz może reprezento- wać spółkę jedynie jako pełnomocnik12. Ze względu na relacje pomiędzy komplementariuszem a komandytariuszem można wyróżnić dwa główne typy spółki komandytowej: 1) klasyczny (kodeksowy) – w tym przypadku rola komandytariusza jest ograniczona tylko do roli dawcy kapitału, któremu przysługują uprawnienia kontrolne; 2) dynamiczny – w tym przypadku komandytariusz, na skutek modyfikacji dyspozy- tywnych regulacji KSH, będzie dysponował prawem prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji (jako pełnomocnik, prokurent). Dodatkowo, w praktyce obrotu gospodarczego istotną rolę odgrywa inspirowana wzorcami niemieckimi (GmbH KG) spółka komandytowa, w której rolę jedynego komplementariusza pełni spółka kapitałowa (z o.o. lub akcyjna) czyli np. „ABC spółka z ograniczoną odpowiedzialnością” spółka komandytowa. W konstrukcji tej komandyta- riuszami są zazwyczaj wspólnicy spółki z o.o., którzy są często także członkami zarządu (prokurentami) spółki z o.o. (a tym samym reprezentując jedynego komplementariusza, reprezentują całą spółkę komandytową). Pełnienie funkcji jedynego komplementariusza przez spółkę z o.o. umożliwia wyłączenie ich osobistej odpowiedzialności za zobowią- zania spółki (komandytariusze ponoszą powyższą odpowiedzialność tylko do wysokości sumy komandytowej, natomiast wspólnicy spółki z o.o. nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania spółki). Jednocześnie wspólnicy ustalają w umowie spółki komandytowej następujący sposób partycypacji w zyskach: 99 przypada komandytariuszom (osobom 9 A. Mariański, D. Jaszczak, Opodatkowanie podatkiem od czynności cywilnoprawnych przekształce- nia spółki kapitałowej w spółkę komandytowo-akcyjną, MoPod 2013, Nr 1, s. 19 i n. 10 D. Okolski, M. Kwaśniewska, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Spółka komandytowa – w praktyce, MoP 2007, Nr 6, s. 333 i n. 2005, Nr 11, s. 34 i n. 11 R. Lewandowski, Typowe elementy spółek handlowych oraz możliwości i granice ich wymiany, EP 12 M. Bieniak, Reprezentacja spółki komandytowej, MoP 2002, Nr 6, s. 251 i n.; tenże, Umowa spół- ki komandytowej, MoP 2001, Nr 14, s. 753 i n.; tenże, Statut spółki komandytowo-akcyjnej, MoP 2002, Nr 1, s. 40 i n. 20 I. Wprowadzenie fizycznym), natomiast 1 komplementariuszowi (osobie prawnej – sp. z o.o.). Dzięki temu dochody uzyskane przez komandytariuszy są opodatkowane tylko PIT, natomiast ograniczenie dochodów komandytariusza tylko do 1 minimalizuje obciążenia fiskalne, którym podlega zysk wypracowany przez sp. z o.o. przyznawany jej wspólnikom (CIT na poziomie sp. z o.o., a następnie PIT, gdy zysk uzyskany przez sp. z o.o. jest przekazy- wany do jej wspólników w formie dywidendy)13. Nasuwa się pytanie czy wyżej przedstawiana forma spółki to spółka osobowa czy kapi- tałowa? Niewątpliwie jest to spółka hybrydowa, mająca cechy zarówno spółki jawnej, jak i akcyjnej. Za zakwalifikowaniem spółki komandytowo-akcyjnej do spółek osobowych przemawia systematyka Kodeksu. Przepisy regulujące spółkę zamieszczone są w tytule II, obok przepisów regulujących pozostałe spółki osobowe. Ponadto art. 125 KSH stanowi o tym, że spółką komandytowo-akcyjną jest spółka osobowa mająca na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą, w której wobec wierzycieli za zobowiązania spółki co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), a co najmniej jeden wspólnik jest akcjonariuszem. 9. Hybrydowy charakter spółki polega na tym, że regulacja zawarta w dziale 3 ty- tułu II Kodeksu ma charakter kadłubowy. Zgodnie z art. 126 § 1 KSH, w sprawach nie- uregulowanych w dziale 3 do spółki komandytowo-akcyjnej stosuje się: 1) w zakresie stosunku prawnego komplementariuszy, zarówno między sobą, wobec wszystkich akcjonariuszy, jak i wobec osób trzecich, a także do wkładów tychże wspólników do spółki, z wyłączeniem wkładów na kapitał zakładowy – odpowied- nio przepisy dotyczące spółki jawnej, 2) w pozostałych sprawach – odpowiednio przepisy dotyczące spółki akcyjnej, a w szcze- gólności przepisy dotyczące kapitału zakładowego, wkładów akcjonariuszy, akcji, rady nadzorczej i walnego zgromadzenia. 10. Opodatkowanie dochodów spółki komandytowo-akcyjnej. Ustawa o podat- ku dochodowym od osób fizycznych nie zawiera przepisów szczególnych, regulujących sposób rozliczania przychodów i kosztów ich uzyskania z tytułu uczestnictwa w spół- ce komandytowo-akcyjnej przez akcjonariusza tej spółki. Biorąc pod uwagę cytowane wyżej przepisy, stwierdzić zatem należy, iż uzyskane przez spółkę osobową tj. spółkę ko- mandytowo-akcyjną przychody oraz poniesione koszty uzyskania przychodów podlegają rozliczeniu u jej wspólników (zarówno komplementariuszy, jak i akcjonariuszy) propor- cjonalnie do ich udziału w zysku spółki. Natomiast dochód osiągnięty z tytułu udziału w spółce komandytowo-akcyjnej stanowić będzie dla jej wspólnika – osoby fizycznej, dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej, niezależnie od posiadanego przez tego wspólnika statusu w spółce. Dochód ten podlega opodatkowaniu według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1 PDOFizU lub na zasadach określonych w art. 30c ust. 1 PDOFizU, czyli tzw. podatkiem liniowym, jeżeli spełnione zostaną warunki określone w art. 9a ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. 13 R. Szyszko, Prawo spółek handlowych, s. 64–65. 21 Rozdział 1. Spółki kapitałowe i ich restrukturyzacja Należy podkreślić, że na gruncie prawa podatkowego obowiązki akcjonariusza w spółce komandytowo-akcyjnej kształtowane są odrębnie od obowiązków akcjonariusza w spółce akcyjnej. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 PDOFizU, przychody z tytułu udziału w spółce niebędącej osobą prawną, w tym komandytowo-akcyjnej, określa się u każdego podatnika, tj. wspólnika takiej spółki, proporcjonalnie do jego prawa w udziale z zysku oraz, co do zasady, łączy się z pozostałymi przychodami ze źródeł, których dochód pod- lega opodatkowaniu według skali progresywnej14. 11. Dochody z kapitałów pieniężnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 PDOFizU, za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się m.in. dywidendy i inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, których podstawą uzyskania są udziały (akcje) w spółce mającej osobowość prawną lub spółdzielni. Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 30a ust. 1 pkt 4 PDOFizU, od uzyskanych dochodów (przychodów), w tym z dywidend i innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych pobiera się 19 zryczałtowany podatek dochodowy, z zastrzeżeniem art. 52a. Jednakże dywidendy wypłacane przez spółkę komandytowo-akcyjną nie są dy- widendami, o których mowa w art. 30a ust. 1 pkt 4 PDOFizU, czego konsekwencją jest brak obowiązku poboru podatku przez spółkę w związku z ich wypłatą. Spółkę koman- dytowo-akcyjną, pomimo podobieństw w wielu elementach do spółki akcyjnej, odróżnia od niej brak osobowości prawnej. Wynika to bezpośrednio z art. 4 § 1 pkt 1 oraz art. 125 KSH. Spółka komandytowo-akcyjna, jako spółka osobowa nie podlega także podatkowi dochodowemu od osób prawnych, zgodnie z art. 1 ust. 2 PDOPrU. Zważywszy zatem, że spółka komandytowo-akcyjna nie jest osobą prawną, akcjonariu- sze będący osobami fizycznymi nie mogą uzyskiwać z niej dochodu w postaci dywidend, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 30a ust. 1 pkt 4 PDOFizU. Wniosek ten wy- pływa z gramatycznej wykładni cytowanych wyżej przepisów, odwołujących się do do- chodów z dywidend oraz innych dochodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych. Brak osobowości prawnej spółki komandytowo-akcyjnej, w myśl koncepcji ustawo- dawcy, przesądza o braku możliwości kwalifikowania uzyskiwanych dywidend, jako dy- widend od osób prawnych, do czego odwołuje się wprost art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 30a ust. 1 pkt 4 PDOFizU15. 12. Spółki osobowe i kapitałowe – podobieństwa i różnice. Zarówno spółki oso- bowe, jak i kapitałowe powstają na skutek zawarcia umowy spółki handlowej (art. 3 KSH). Spółki osobowe, jak i kapitałowe posiadają podmiotowość prawną (są więc two- rami odrębnymi od ich uczestników). Spółki kapitałowe posiadają pełną osobowość prawną (art. 38–39 KC), natomiast spółki osobowe są tzw. niepełnymi osobami prawny- 14 M. Grzywacz, S. Walenta, Opodatkowanie dochodów wspólników spółki komandytowo-akcyjne, PP 2009, Nr 6, s. 30 i n. 15 Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 9.5.2013 r., IBPBI/1/415- 165/13/ŚS. Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 12.6.2012 r., ITPB1/415- 342a/12/TK. 22 II. Dyrektywa unijna w sprawie transgranicznego łączenia się spółek mi (ułomnymi osobami prawnymi, bezosobowymi podmiotami prawa – art. 331 § 2 KC w zw. z art. 8 § 1 KSH). Podstawowa różnica konstrukcyjna pomiędzy nimi sprowadza się do tego, czy są one raczej wspólnotą osób (spółki osobowe), czy też raczej wspólnotą kapitałów (spółki kapi- tałowe). Podstawowa różnica praktyczna odnosi się do zasad odpowiedzialności ich wspól- ników za zobowiązania spółki. W spółkach osobowych wspólnicy ponoszą subsydiarną osobistą i nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spółki (art. 22 § 2 w zw. z art. 31 KSH, a także art. 7781 KPC), z wyjątkiem (co do zasady) komandytariuszy w spół- ce komandytowej (art. 111 KSH) oraz akcjonariuszy w S.K.A. (art. 135 KSH). W spółkach kapitałowych wspólnicy nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania spółki (art. 151 § 4, art. 301 § 5 KSH). W polskim systemie prawnym brak istniejącej w innych państwach koncepcji tzw. odpowiedzialności przebijającej/podniesienia zasłony korporacyjnej (niem. Durchgriffshaftung, ang. lifting/piercing the corporate vail – LCV doctrine), na mocy któ- rej wierzyciele (zwłaszcza spółki zależnej) mogą sięgnąć do majątku spółki dominującej, w przypadku gdy spółka dominująca użyła spółki zależnej w sposób instrumentalny, powo- dując u wierzycieli szkody (tzw. nadużycie podmiotowości prawnej). Swoistym surogatem odpowiedzialności „przebijającej” jest regulacja art. 6471 KC, powodująca, iż generalny wykonawca może ponosić odpowiedzialność za długi swoich podwykonawców16. II. Dyrektywa unijna w sprawie transgranicznego łączenia się spółek 1. Łączenie spółek w prawie UE. W rozwijającym się wewnętrznym rynku Unii Europejskiej przedsiębiorstwa muszą mieć prawną możliwość jednoczenia się, by w ten sposób optymalnie wykorzystać swój potencjał gospodarczy, zreorganizować swoje struk- tury i tym samym stać się mocniejszym graczem na rynku globalnym. Efektywnym instru- mentem konsolidacji spółek jest ich połączenie. W momencie, kiedy połączenie przejawia wymiar międzynarodowy, mówimy o transgranicznym połączeniu się spółek. Tego typu zjednania były wewnątrz Unii jednak dotychczas czasochłonne oraz bardzo kosztowne i w wielu wypadkach quasi-niemożliwe. Z tego względu sektor prywatny już od dawna żąda klarownych regulacji w prawie unijnym dotyczących tej materii. W ostatnich latach, wychodząc naprzeciw tym żądaniom, w prawie unijnym doszło do przełomowych zmian i to na płaszczyźnie tak prawa wtórnego, jak i pierwotnego. Na pierwszej płaszczyźnie, w dniu 15.12.2005 r. weszła w życie, uchwalona przez Parlament Europejski oraz Radę 26.10.2005 r., dyrektywa 2005/56/WE w sprawie trans- granicznego łączenia się spółek kapitałowych17. Odnośnie do prawa pierwotnego, w przed- 16 R. Szyszko, Prawo spółek handlowych, s. 14. 17 Dz.Urz. WE L Nr 310, s. 1. 23 Rozdział 1. Spółki kapitałowe i ich restrukturyzacja miocie transgranicznych połączeń zajął głos Europejski Trybunał Sprawiedliwości, który w wyroku z 13.12.2005 r. w sprawie SEVIC18 uznał, że przepisy krajowe utrudniające spółkom takie połączenia są niezgodne z gwarantowaną przez Traktat swobodą przed- siębiorczości. Transgraniczne połączenia spółek kapitałowych stanowią szczególny sposób korzy- stania ze swobody przedsiębiorczości w sensie art. 49–54 TFUE (d. art. 43–48 TWE). W tym świetle można zatem stwierdzić, że uproszczenie transgranicznego połączenia spółek jest koniecznością podyktowaną głównym celem Unii – stworzeniem wspólnego rynku wewnętrznego19. 2. Definicja spółki kapitałowej. Zgodnie z art. 2 dyrektywy 2005/56/WE „spółka kapitałowa” oznacza: 1) spółkę, o której mowa w art. I dyrektywy 68/151/EWG20, lub 2) spółkę kapitałową posiadającą osobowość prawną i wydzielony majątek, którym wy- łącznie odpowiada za swoje zobowiązania, oraz która zgodnie z właściwym dla niej prawem krajowym podlega warunkom dotyczącym gwarancji określonych dyrekty- wą 68/151/EWG dla zapewnienia ochrony interesów wspólników i osób trzecich. 3. Konstrukcja spółki kapitałowej. Źródła współczesnej konstrukcji spółki kapitałowej wiąże się z rozwojem gospodarki kapitalistycznej w Anglii i Niderlandach na przełomie XVI i XVII w. Powstawały wówczas podmioty gospodarcze, które szukając kapitału, w za- mian za gotówkę oferowały udziały w (przyszłym) zysku, przy czym osoby wpłacające kapitał (udziałowcy) nie miały w zasadzie wpływu na jego późniejsze przeznaczenie. 18 Wyr. ETS z 13.12.2005 r., C-411/03, SEVIC Systems, Zb.Orz. 2005, s. I-10805. Zob. glosy do tego wyroku: J. Napierała, Transgraniczna fuzja spółek – na przykładzie wyroku Trybunału w sprawie Sevic Systems, PPH 2006, Nr 5, s. 21; K. Oplustil, M. Spyra, Transgraniczne przekształcenia spółek kapitałowych w świetle wyroku ETS w sprawie SEVIC oraz dyrektywy 2005/56/WE, EPS 2006, Nr 3, s. 52. 19 B. Makowicz, Transgraniczne połączenia spółek kapitałowych (dyrektywa Nr 2005/56/WE i wyrok ETS w sprawie SEVIC) – analiza prawa wspólnotowego, MoP 2006, Nr 16; M. Romanowski, A. Opalski, Nowelizacja Kodeksu spółek handlowych w sprawie transgranicznego łączenia się spółek kapitałowych, MoP 2008, Nr 15. 20 Pierwsza dyrektywa Rady 68/151/EWG z 9.3.1968 r. w sprawie koordynacji gwarancji, jakie są wymagane w państwach członkowskich od spółek w rozumieniu art. 58 akapit drugi Traktatu, w celu uzy- skania ich równoważności w całej Wspólnocie, dla zapewnienia ochrony interesów zarówno wspólników, jak i osób trzecich (Dz.Urz. EWG L 65, s. 8) reguluje obowiązkowe ujawnianie przez spółki z ograniczoną odpowiedzialnością szeregu dokumentów i informacji. Dyrektywa ostatnio zmieniona Aktem Przystąpienia z 2003 r. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/58/WE z 15.6.2003 r. zmieniająca dyrektywę Rady 68/151/EWG w zakresie wymagań dotyczących jawności w odniesieniu do niektórych typów spółek (Dz.Urz. WE L 221, s. 13). J. Sozański, Prawo spółek w Unii Europejskiej regulowane Pierwszą Dyrekty- wą, Doradca Podatnika 2004, Nr 9. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/101/WE z 16.9.2009 r. w sprawie koordynacji gwa- rancji, jakie są wymagane w państwach członkowskich od spółek w rozumieniu art. 48 akapit drugi Trak- tatu, w celu uzyskania ich równoważności, dla zapewnienia ochrony interesów zarówno wspólników, jak i osób trzecich (Dz.Urz. Unii UE L 258, s. 11). Wyr. ETS z 13.11.1990 r., C-106/89, Marleasing SA v. La Comercial Internacional de Alimentación SA, Zb.Orz. 1990, s. I-4135. 24 II. Dyrektywa unijna w sprawie transgranicznego łączenia się spółek W konstrukcji jurydycznej spółki kapitałowej można wyróżnić szereg cech: posia- danie kapitału zakładowego; posiadanie osobowości prawnej; posiadanie zgromadzone- go majątku odrębnego od majątków osobistych wspólników lub akcjonariuszy; ponoszenie przez spółkę odpowiedzialności za zobowiązania całym swym majątkiem; wyłączenie, z pewnymi wyjątkami, odpowiedzialności wspólników/akcjonariuszy za zobowiązania spółki (niekiedy błędnie mówi się o ograniczeniu ich odpowiedzialności do wysokości wniesionych wkładów); wyłączenie, co do zasady, wspólników lub akcjonariuszy z bez- pośredniego prowadzenia spraw spółki (tzw. rozdział sfery właścicielskiej od sfery zarzą- dzania) przez utworzenie organów spółki; prawa i obowiązki udziałowców/akcjonariuszy reguluje, z zastrzeżeniem bezwzględnie obowiązujących norm prawa, umowa spółki/sta- tut, zwane „konstytucją spółki”. 4. Swoboda przedsiębiorczości. Konsekwencją orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości jest fakt, że każdy obywatel UE może założyć dowolną formę spółki zgodnie z prawem któregoś z państw członkowskich i prowadzić ją w każdym innym państwie członkowskim. Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS) wyrokami w sprawach: Daily Mail21, Centros22, Überseering23 oraz Inspire Art24 odnośnie do zgodności teorii siedziby spół- ki ze swobodą przedsiębiorczości, podważył podstawy prawa spółek kapitałowych wielu 21 Wyr. ETS z 27.9.1988 r., 81/87, The Queen v. H. M. Treasury and Commissioners of Inland Revenue, ex parte Daily Mail and General Trust plc, Zb.Orz. 1988, s. 5483. 22 Wyr. ETS z 9.3.1999 r., C-212/97, Centros Ltd v. Erhvervs- og Selskabsstyrelsen, Zb.Orz. 1999, s. I-1459. Artykuły 52 i 58 TWE nie dopuszczają, by państwo członkowskie odmówiło rejestracji oddziału spółki założonej zgodnie z ustawodawstwem innego państwa członkowskiego, w którym znajduje się jej siedziba, lecz w którym nie prowadzi ona działalności handlowej, a celem utworzenia oddziału jest umoż- liwienie tej spółce prowadzenia w pełnym zakresie jej działalności w państwie, w którym ten oddział zo- stanie utworzony, co pozwoliłoby uniknąć konieczności zakładania tam spółki i obejść uregulowania doty- czące zakładania spółek, które w zakresie wnoszenia minimalnego kapitału zakładowego są tam bardziej surowe. Niemniej taka wykładnia nie wyklucza, że władze danego państwa członkowskiego mogą przyjąć dowolny środek zapobiegający oszustwom lub karzący je bądź wobec samej spółki, w stosownym przy- padku przy współpracy z państwem członkowskim, w którym została ona założona, bądź wobec jej wspól- ników, którym udowodniono, że w rzeczywistości zamierzają, przez założenie spółki, uniknąć wywiązania się z zobowiązań wobec wierzycieli prywatnych lub publicznych mających siedzibę na terytorium danego państwa członkowskiego. 23 Wyr. ETS z 5.11.2002 r., Überseering BV v. Nordic Construction Company Baumanagement GmbH, C-208/00, Zb.Orz. 2002, s. I-9919; E. Skibińska, Transgraniczne przeniesienie siedziby spółki – glosa do wyroku ETS z 5.11.2002 r. w sprawie Überseering, C-208/00, MoP 2004, Nr 9; B. Makowicz, Teoria sie- dziby spółki i teoria założenia spółki a ograniczenie wspólnotowej swobody przedsiębiorczości na przykła- dzie RFN, Studia Europejskie 2006, Nr 3, s. 83–85; P. Brzeziński, Unijny obowiązek odmowy zastosowania przez sąd krajowy ustawy niezgodnej z dyrektywą Unii Europejskiej, Warszawa 2010, s. 189. 24 Wyr. ETS z 30.9.2003 r., C-167/01, Kamer van Koophandel en Fabrieken voor Amsterdam v. Inspi- re Art Ltd, Zb.Orz. 2003, s. I-10155; B. Makowicz, Teoria siedziby spółki, s. 85–86; T. Targosz, Inspire Art, s. 10 i n.; J. Napierała, Zakładanie oddziału, s. 57 i n. 25
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Spółki kapitałowe i ich opodatkowanie. Optymalizacja podatkowa spółek kapitałowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: