Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00128 004920 14273532 na godz. na dobę w sumie
Sport a przestępczość zorganizowana - ebook/pdf
Sport a przestępczość zorganizowana - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , , , , Liczba stron: 168
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8766-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Opracowania zawarte w książce stanowią pokłosie Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej – „Sport a przestępczość zorganizowana”, która odbyła się w dniach 16–17 marca 2017 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Podjęte zagadnienia nie były dotąd przedmiotem poważniejszej refleksji naukowej na gruncie krajowym, co nadaje niniejszej monografii zdecydowanie nowatorski, pod względem problemowym, charakter. Gwarancją jej wysokiego poziomu merytorycznego jest zarazem grono Autorów, tak z kraju jak i zagranicy. Książka została podzielona na cztery zasadnicze części: I. Sport a przestępczość zorganizowana – wprowadzenie do problematyki; II. Korupcja w sporcie a przestępczość zorganizowana; III. Doping w sporcie a przestępczość zorganizowana; IV. Sport a wybrane obszary zaangażowania przestępczości zorganizowanej. Niewątpliwie, opracowanie ma szanse stać się cennym źródłem wiedzy dla podmiotów funkcjonujących na rynku sportowym oraz w obszarze stosowania prawa, a zarazem materiałem poznawczym i punktem wyjścia dla badaczy związanych z nią licznych problemów, w tym głównie przedstawicieli nauki prawa sportowego, prawa karnego oraz kryminologii.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Przestępczość zorganizowana a sport w świetle badań kryminologicznych Organized crime and sport in the light of criminological research dr hab. Aneta Michalska-Warias (UMCS w Lublinie) § 1. Wprowadzenie Rozważania na  temat powiązań między przestępczością zorganizowaną a  sportem rozpocząć wypada od dwóch truizmów, bez których jednak anali- za tego zagadnienia obejść się nie może. Przestępczość zorganizowana, jakkol- wiek chcielibyśmy ją definiować i niezależnie od tego, jakie jej cechy uznajemy za pierwszorzędne, z całą pewnością jest wszędzie tam, gdzie można uzyskiwać nielegalne, wysokie dochody. Sport zaś, zwłaszcza w dzisiejszych czasach, stał się w istocie tak potężnym biznesem, że nie wydaje się niczym szczególnie dziw- nym to, że przyciąga uwagę nie tylko oddanych kibiców, ale i przestępców, któ- rzy dostrzegli dla siebie przynajmniej kilka związanych z nim obszarów działal- ności, mogących generować wysokie dochody. Jak się szacuje, zyski z samej piłki nożnej na świecie sięgają 20 mld euro, a w samych Włoszech zawodowy football obraca rocznie 3 mld euro1. Zainteresowanie przestępczości zorganizowanej światem sportu w  celach niesportowych nie jest zresztą niczym nowym. Jego przykłady znaleźć można w licznych opracowaniach dotyczących historii przestępczości zorganizowanej w Stanach Zjednoczonych. Jeszcze przed nastaniem prohibicji wskazywano bo- 1 Zob. A. Di Ronco, A. Lavorgna, Fair play? Not so much: Corruption in the Italian football, Trends in Organized Crime 2015, Vol. 18, Issue 3, s. 176. 3 Część I. Sport a przestępczość zorganizowana – wprowadzenie do problematyki wiem dwa najważniejsze źródła dochodów ówczesnych grup przestępczych – prostytucję oraz hazard2. Ten ostatni miał zaś różne oblicza, z czego przynaj- mniej dwa powiązane ze światem sportu. Wiele fortun przestępczych wyrosło poprzez uzyskiwanie dochodów z  organizowania nielegalnych loterii liczbo- wych, znanych jako numbers lub policy games, przy czym te najpopularniej- sze polegały na obstawieniu liczb związanych z odbywającymi się wyścigami. Aby wygrać, należało obstawić trzy ostatnie cyfry, jakimi kończyła się cała su- ma wpłacona w danym dniu na zakłady odnoszące się do wyścigów na określo- nym torze3. W tym przypadku związek między przestępczością zorganizowaną a sportem ma jednak charakter pośredni. Najbardziej dochodowym źródłem zysków związanym ze sportem, i to już w sposób bezpośredni, były jednak (i nadal są, o czym będzie mowa poniżej) za- kłady bukmacherskie odnoszące się do spodziewanych wyników różnego typu rozgrywek sportowych. Z uwagi na popularność takiej rozrywki i tym operowa- nie w związku z tym znacznymi sumami pieniędzy, zakłady bukmacherskie bar- dzo szybko przyciągnęły uwagę przestępców4. Co przy tym jest dość zrozumiałe, warunkiem uzyskiwania z tego typu zakładów przewidywalnych i odpowiednio dużych zysków jest zdolność do wpływania na  wyniki zawodów sportowych, których zakłady dotyczą, najlepiej w taki sposób, aby kończyły się one najmniej spodziewanymi rezultatami. Dzięki temu obstawiający takie wyniki przestęp- cy mogą uzyskiwać najwyższe zyski. Jedną ze starszych wskazywanych w lite- raturze historii tego typu jest ustawienie w 1919 r. meczu baseballa pomiędzy Chicago White Sox a Cincinnati Reds. Sumę 80 000 USD dla ośmiu zawodni- ków pierwszej z tych drużyn za przegranie meczu z wyraźnie słabszym przeciw- nikiem wyłożyć miał A. Rothstein, znany już wówczas jako osoba kontrolująca liczne przedsięwzięcia bukmacherskie oraz „mózg” wielu zdarzeń przestępczych ra-Denver-Oxford 2007, s. 16. 3 Bliżej na ten temat zob. P. Arnold, The Encyclopedia of Gambling, Chartwell Books, Se- 2 F.G. Shanty (ed.), Organized Crime. From Trafficking to Terrorism, Vol. I, Santa Barba- caucus, New York 1977 s. 97–98; F.G. Shanty (ed.), Organized..., s. 192–193. 4 Wymaga przy tym podkreślenia, że pojawienie się przestępczości zorganizowanej w ob- szarze usług bukmacherskich wiązało się początkowo z zapotrzebowaniem na zabezpieczenie finansowe ze strony drobnych bukmacherów w przypadku zbyt dużej liczby wygranych, jednak w szybkim czasie gangsterzy zaczęli też np. pobierać „podatek” od tego typu działalności na pod- ległym im terenie (zob. J.O. Finckenauer, Mafia and Organized Crime, A Beginner‘s Guide, Oxford 2007, s. 122–123). 4 Przestępczość zorganizowana a sport w świetle badań kryminologicznych tego okresu5. Sam A. Rothstein postawił duże sumy na zwycięstwo słabszej dru- żyny, a jego zyski z tego przekrętu sięgały setek tysięcy dolarów6. Wpływanie na  wyniki zawodów sportowych dotyczyło już na  począt- ku XX w. tych wszystkich dyscyplin, które stawały się przedmiotem zakładów bukmacherskich. Poza wyścigami konnymi, które niejako z natury swojej koja- rzyć się mogą z hazardem, zakłady dotyczyć mogą w istocie każdej dyscypliny sportowej, a w praktyce przede wszystkim najpopularniejszych sportów, takich jak piłka nożna, boks, tenis, koszykówka, czy – szczególnie w Stanach Zjedno- czonych – baseball i football amerykański7. § 2. Zagadnienia kryminologiczne Warto odnotować, że wspominane w literaturze związki przestępczości zor- ganizowanej ze  sportem rzadko znajdują „twarde” potwierdzenie w  skazują- cych wyrokach sądowych, raczej pisze się o pewnych poszlakach wskazujących, np. na powiązania między uczestnikami ustawionych rozgrywek a światem prze- stępczym; często też autorzy opierają się na wynikach pracy dziennikarzy śled- czych zajmujących się patologiami w określonych dziedzinach sportu8. W Sta- nach Zjednoczonych część ustaleń pochodzi też np. z prac senackich komisji śledczych. Za sport, który w szczególny sposób okazał się podatny na wpływy przestępczości zorganizowanej w latach 40. i 50. XX w. w Stanach Zjednoczo- 5 Bliżej o przestępczej działalności A. Rothsteina zob. A. Michalska-Warias, Przestępczość zorganizowana i prawnokarne formy jej przeciwdziałania, Lublin 2006, s. 80. 6 Zob. W.N. Thompson, Gambling in America. An Encyclopedia of History, Issues and So- ciety, Santa Barbara-Denver-Oxford 2001, s. 328. 7 Bliżej na temat specyfiki zakładów odnoszących się do tych dyscyplin sportowych, zob. P. Arnold, Organized..., s. 49–80. Na temat korupcji np. w tenisie (nie zawsze związanej z przestępczością zorganizowaną), zob. R.H. McLaren, Corruption: its impact on fair play, Marquette Sports Law Review 2008, Vol. 19, Issue 1, s. 16–22. Warto odnotować, że np. w la- tach 1959–1971 zjawisko ustawiania wyników dotknęło w poważnym stopniu amerykańską koszykówkę uniwersytecką, a za ustawianiem wyników przez wiele lat stał powiązany z prze- stępczością zorganizowaną Jack Molina, który zresztą został zamordowany w porachunkach gangsterskich (zob. D. Karen, R.E. Washington, Sociological Perspectives on Sport. The Games Outside the Games, Routledge, London–New York 2015, s. 401–401. 8 Jako przykład takiego dziennikarskiego źródła wskazać można publikację dotyczącą boksu: J. Brady, Boxing Confidential. Power, Corruption and the Richest Prize in Sport, Milo Books 2003, czy głośną w ostatnim czasie książkę poświęconą piłce nożnej, która ukazała się w 2008 r., a dostępna jest także w tłumaczeniu na język polski: D. Hill, Przekręt. Football i prze- stępczość zorganizowana, Łódź 2014. 5 Część I. Sport a przestępczość zorganizowana – wprowadzenie do problematyki nych, uważa się boks. Przy czym, co ciekawe, za zorganizowaną korupcją i usta- wianiem walk bokserskich stała organizacja sportowa pod nazwą International Boxing Club, wspomagana, a nawet faktycznie kierowana, bezpośrednio przez ważne postacie ze świata mafijnego. W tym okresie osoby ze świata przestęp- czego odpowiadały za ustawianie licznych walk, korumpowanie sędziów, a także wykorzystywały gale bokserskie jako parawan dla działalności hazardowej i pra- nia pieniędzy9. Także obecnie za jedną z najpoważniejszych patologii sportu uważa się usta- wianie wyników zawodów sportowych. Co przy tym istotne, także w przypad- ku tego problemu niewiele jest twardych dowodów tego procederu, stosunkowo rzadko dochodzi w praktyce do wydawania wyroków skazujących, nieco częściej do dyscyplinarnego karania zawodników i innych osób związanych bezpośred- nio ze sportem, którym uda się wykazać naganne zachowania. Nie zmienia to faktu, że poważne afery dotykają różne dziedziny sportowe, od krykieta poprzez tenis po piłkę nożną10. Szczególnie w przypadku tej ostatniej dyscypliny, zapew- ne najpopularniejszego sportu na świecie, ostatnio pojawiło się wiele przesła- nek świadczących o tym, że skala problemu jest naprawdę znaczna. Co przy tym charakterystyczne, o ile samo zjawisko ustawiania wyników zawodów sporto- wych jest bardzo stare (przyjmuje się, że pierwszy udokumentowany przypadek tego typu miał miejsce w starożytności w 338 r. p.n.e. podczas igrzysk olimpij- skich, gdy Eupolos z Tesalii przekupił trzech swoich przeciwników i dzięki temu zdobył złoty medal w walkach pięściarskich11), o tyle intensywne związki z tym zjawiskiem przestępczości zorganizowanej stanowią już pewną nowość. Gene- ralnie, jak wskazuje się w literaturze, przede wszystkim na przykładzie footbal- lu, zjawisko ustawiania wyników zawodów sportowych (a także związana z tym korupcja) ma dwa podstawowe oblicza – może być bowiem dokonywane dla ce- lów sportowych (tj. dla uzyskania lepszego wyniku sportowego i przede wszyst- 9 Bliżej na ten temat oraz na temat prawnych regulacji boksu w Stanach Zjednoczonych – zob. J. McCain, K. Nahigian, A Fighting Chance for Professional Boxing, Stanford Law and Policy Review 2004, No. 15, s. 7–33. 10 Na temat przykładów korupcji w sporcie i ustawiania zawodów sportowych, często przez osoby powiązane z przestępczością zorganizowaną, zob. np. R.H. McLaren, Is Sport Losing Its Integrity?, Marquette Sports Law Review 2011, Vol. 21, Issue 2, s. 551–573; I. Blackshaw, Match- -fixing in sport: a top priority and ongoing challenge for sports governing bodies, De Jure 2013, No. 47, Vol. 4, s. 945–956. Na temat korupcji w sporcie, powiązanej często z przestępczością zorganizowaną, zob. też R.H. McLaren, Corruption: Its Impact on Fair Play, Marquette Sports Law Review 2008, Vol. 19, Issue 1, s. 15–38. 11 Zob. R.A. Stefański, Przestępstwo korupcji sportowej, Ius Novum 2011, Nr 1, s. 40. 6 Przestępczość zorganizowana a sport w świetle badań kryminologicznych kim dla płynącej stąd satysfakcji, choć – co także trzeba odnotować – współcze- śnie właściwie zawsze przekłada się to też na wymierne korzyści majątkowe) lub przede wszystkim dla uzyskania korzyści finansowych związanych z nielegal- nym obstawianiem wyników zakładów odnoszących się do takich ustawionych rozgrywek sportowych12. Jednym z  bardziej znanych przykładów pierwszego rodzaju manipulacji wynikiem zawodów sportowych jest skandal z 1915 r., kie- dy to trzech zawodników Manchester United i czterech zawodników z Liverpo- ol Football Club ustawiło zwycięstwo pierwszej z drużyn pod koniec sezonu, a głównym celem miało być uniknięcie przez Manchester spadku do niższej ligi. W tle tego zdarzenia pojawiła się jednak także informacja o wygraniu przez nie- uczciwych zawodników sporych sum w zakładach bukmacherskich13. Z kolei ustawianie wyników zawodów sportowych w celu wzbogacenia się na zakładach bukmacherskich może być albo wynikiem działania nieuczciwych zawodników lub działaczy sportowych, albo wprost być reżyserowane przez przestępczość zorganizowaną, przy czym przyjmuje się, że ten ostatni przypa- dek jest współcześnie jednym z  najczęstszych14. Podkreślenia wymaga także to, że właściwie żadna dyscyplina sportowa nie jest bezpieczna przed wpływa- mi przestępczości zorganizowanej, o ile tylko można z manipulowania wynika- mi uzyskiwać korzyści majątkowe. Ustawiane są zatem zarówno rozgrywki wy- sokiego szczebla, od mistrzostw świata i igrzysk olimpijskich poczynając, po te o mniejszym znaczeniu, w przypadku których ryzyko wykrycia manipulacji jest wyraźnie niższe z uwagi na poddawanie ich mniejszej kontroli. Zainteresowanie 12 D. Hill, Jumping into Fixing, Trends in Organized Crime 2015, No. 18, s. 214. Taki podział wskazywany jest także w dokumencie opracowanym przez Komisję Europejską: Match-fixing in sport: a mapping of criminal law provisions in EU 27, 2012, s. 10 (http://ec.europa.eu/sport/ library/studies/study-sports-fraud-final-version_en.pdf, dostęp: 2.3.2018 r.). Jak podkreślono w tym raporcie, sportowo motywowane ustawianie wyników zawodów sportowych ujawnia się np. w „zjawisku końca sezonu”, kiedy to zdarzają się niezwykłe wygrane drużyn, którym gro- ziło np. przesunięcie do niższej ligi. 13 Bliżej na temat skandalu z 1915 r. zob. K. Kordas, Dropping the Ball: How FIFA Can Address the Match-Fixing Problem Facing Professional Football, Sports Law Journal 2016, No. 23, s. 111–112; zob. także A. Crafton, Inside the sensational match-fixing scandal involving Manchester United and Liverpool, http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2275060/ Manchester-United-Liverpool-incredible-match-fixing-scandal-1915.html (dostęp: 2.3.2018 r.). Obecnie szacuje się, że ok. 58 przypadków korupcji w sporcie ma związek z zakładami bukma- cherskimi (zob. R. Orzechowski, Sport reżyserowany przez przestępców. Rzecz o korupcji bukma- cherskiej, Fides, Ratio et Patria, Studia Toruńskie, t. 3, Człowiek i cyberprzestrzeń, Toruń 2015, s. 149). 14 Zob. K. Kordas, Przestępstwo..., s. 110. 7 Część I. Sport a przestępczość zorganizowana – wprowadzenie do problematyki przestępców budzą gry zespołowe jako najpopularniejsze i najbardziej docho- dowe, ale też sporty, w których rywalizują pojedynczy zawodnicy, bowiem w ta- kich przypadkach wystarczy często wpłynąć na zachowanie tylko jednej osoby, a to także minimalizuje ryzyko wykrycia15. Jeśli chodzi o związane z hazardem ustawianie wyników, to zainteresowanie przestępczości zorganizowanej tego typu aktywnością jest obecnie bardzo wyso- kie także dzięki temu, że możliwe jest prowadzenie zakładów bukmacherskich zdalnie, z terytorium państw, w których ryzyko wykrycia i ukarania sprawców jest minimalne. Niezwykle popularne są współcześnie zakłady za  pośrednic- twem Internetu, dokonywane już w trakcie trwania zawodów i dotyczące właści- wie wszystkiego, co może być przedmiotem zakładu, nie tylko ostatecznego wy- niku16. A to także ułatwia dokonywanie „ustawek” – jeśli przedmiotem zakładu jest to, ile żółtych kartek dostaną zawodnicy jednej z drużyn, „wystarczy” prze- kupienie sędziego, by osiągać oczekiwane zyski. O tym, jak atrakcyjny jest ten „rynek” dla przestępczości zorganizowanej, najlepiej świadczą szacunki odnoszące się do jego wartości, które – nawet, je- śli są dość rozbieżne – zawsze wskazują znaczące liczby. I tak, azjatycki prze- mysł hazardowy, zarówno legalny jak i nielegalny (to właśnie z Azją kojarzone są współczesne syndykaty hazardowe), szacowany jest nawet na 450 mld USD rocznie. Nieco skromniejsze są szacunki przeprowadzone przez Remote Gam- bling Association (RGA, europejskie stowarzyszenie handlowe grupujące pod- mioty zajmujące się legalnym hazardem na odległość), według którego wartość rynku hazardowego na świecie sięga rocznie 335 mld USD. Z kolei World Lotte- ry Association (WLA, grupa skupiająca legalne loterie) wskazuje wartość niele- galnych zakładów odnoszących się do sportu na 90 mld USD rocznie, a z kolei Interpol szacuje wartość azjatyckiego rynku hazardowego związanego ze spor- tem na 500 mld USD17. Uważa się zresztą, że najpotężniejsza organizacja zajmu- jąca się ustawianiem wyników meczów pod kątem czerpania zysków z zakładów bukmacherskich znajduje się w Singapurze, a na jej czele stać miał przez dłuższy czas niejaki Tan Seet Eng, znany też jako Dan Tan. Został on aresztowany w Sin- gapurze w 2013 r., po tym jak włoska prokuratura wskazała go jako człowie- 15 Zob. Match-fixing in sport..., s. 10–11; K. Carpenter, Match-fixing: The biggest threat to sport in the 21st century? Sweet and Maxwell’s International Sports Law Review 2012, Issue 2, s. 13–24; D. Forest, I. McHale, K. McAuley, „Say It Ain’t So”: Betting-Related Malpractice in Sport, International Journal of Sport Finance 2008, No. 3, s. 156–166. 16 Zob. K. Carpenter, Match-fixing..., s. 20. Na temat internetowych zakładów bukmacher- skich zob. również R. Orzechowski, Sport..., s. 157–158. 17 Cyt. za: D. Hill, Jumping into Fixing..., s. 213; K. Kordas, Dropping..., s. 122–125. 8 Przestępczość zorganizowana a sport w świetle badań kryminologicznych ka stojącego za skandalem związanym z ustawianiem meczów w lidze włoskiej i na całym świecie, z czego zyski sięgały milionów dolarów. Pod koniec 2015 r. sąd apelacyjny w Singapurze nakazał zwolnienie Dan Tana z bezterminowego aresztu, uznając, że jego uwięzienie pozbawione było podstaw prawnych, jednak już tydzień później aresztowano go ponownie pod zarzutem udziału w działal- ności przestępczej18. Przy tej skali potencjalnych zysków oczywiste staje się to, że podejmowane są próby systematycznego wpływania na wyniki różnego typu zawodów spor- towych, bowiem przewidywalność tych wyników pozwala maksymalizować zy- ski. Najwięcej opracowań dotyczących omawianego problemu poświęcono jak dotąd światu piłki nożnej, co wiąże się z faktem, że ta dyscyplina sportowa bu- dzi ogromne zainteresowanie oraz emocje i generuje potężne zyski. O ile jednak samo ustawianie meczów w niektórych przypadkach zostało udowodnione lub może być uznane za znacznie uprawdopodobnione, o tyle tylko w tle tych infor- macji pojawia się zwykle przypuszczenie, że za całym zdarzeniem stała przestęp- czość zorganizowana zajmująca się prowadzeniem działalności bukmacherskiej (w tym kontekście pisze się najczęściej o azjatyckich gangach lub syndykatach hazardowych19). W ostatnich latach podejrzenia co do takiego właśnie ustawia- nia meczów pojawiają się wyjątkowo często. Samo zaś ustawianie meczów jest jednym z przejawów patologii, którą w Konwencji Rady Europy z 18.9.2014 r. w sprawie zwalczania manipulacji rozgrywkami sportowymi w odniesieniu do kwestii niezwiązanych z prawem karnym materialnym i ze współpracą wymia- rów sprawiedliwości w  sprawach karnych określono jako manipulowanie za- wodami sportowymi, przez co rozumie się umyślne zaaranżowanie sytuacji, działanie lub zaniechanie mające na celu wypaczenie wyniku lub przebiegu za- wodów sportowych w celu całościowego lub częściowego wyeliminowania ele- mentu nieprzewidywalności związanego z  tymi zawodami sportowymi, które ma doprowadzić do uzyskania nienależnej korzyści przez osobę dopuszczającą się takiego manipulowania lub przez inne osoby. Warto odnotować, że przyjęta w Konwencji w sprawie zwalczania manipulacji terminologia odbiega od tekstu rekomendacji Rady Europy w sprawie promocji uczciwości sportu i zwalczania manipulacji wynikami sportowymi, szczególnie ustawiania meczów z 2011 r.20, 18 Zob. Alleged match-fixing mastermind Dan Tan re-arrested in Singapore (www.thegu- ardian.com/football/2015/dec/02/alleged-match-fixing-mastermind-dan-tan-rearrested, do- stęp: 6.3.2018 r.). 19 Zob. D. Hill, Jumping into Fixing..., s. 213. 20 Zob. Recommendation CM/Rec(2011)10 of the Committee of Ministers to member states on promotion of the integrity of sport against manipulation of results, notably match-fixing. 9 Część I. Sport a przestępczość zorganizowana – wprowadzenie do problematyki bowiem w tej ostatniej mowa była tylko o manipulowaniu wynikami sportowy- mi, podczas gdy w Konwencji w sprawie zwalczania manipulacji przyjęto defini- cję szerszą, obejmującą także wypaczenie przebiegu zawodów (które, jak się wy- daje, nie musi przekładać się bezpośrednio na sam uzyskany ostatecznie wynik). Co do skali procederu ustawiania wyników meczów piłki nożnej, to w ostat- nim czasie głośne były m.in. skandale, w  które zamieszany był pochodzący z Singapuru Wilson Raj Perumal, działający na kilku kontynentach za pośred- nictwem spółki Football4U, opłacany najprawdopodobniej sowicie przez azja- tyckie syndykaty hazardowe za  ustawiane przez siebie mecze. Jedną z  takich głośnych historii w świecie footballu była ujawniona w 2011 r. afera dotycząca korupcji i ustawiania meczów granych przez drużyny z Zimbabwe. Zawodnicy, po wszczęciu postępowania, przyznali, że celowo przegrywali mecze za pienią- dze, a prowadzone dochodzenie ujawniło między innymi, iż azjatyckie syndyka- ty płaciły zawodnikom od 3200 do 4500 USD za każdy przegrany mecz. Ponad- to, w 2011 r. jeden z klubów sportowych (Monomotapa) podszył się dwukrotnie pod drużynę narodową i na zamówienie przegrał wysoko z drużyną z Malezji. W wyniku tej afery zawieszono 80 zawodników, doszło też do zupełnego roz- wiązania drużyny narodowej po tym, jak na jaw wyszła informacja, że w sezonie piłkarskim w 2009 r. w czasie przerwy w szatni zawodników obecni byli przed- stawiciele syndykatów hazardowych, którzy wprost instruowali ich, jaki prze- bieg powinna mieć druga połowa meczu21. Azjatyckie gangi miały też odpowiadać za skandal korupcyjny podczas mi- strzostw świata w  Niemczech w  2006  r. Za ustawianiem wyników rozgrywek stać miał Lee Chin, związany z jednym z syndykatów bookmacherskich, który przyznawał się do ustawienia wyników dwóch meczów, w których grała naro- dowa drużyna Ghany (Ghana–Włochy i Ghana–Brazylia) oraz meczu pomiędzy Włochami i Ukrainą. Jednym z powodów, dla których pojawiły się podejrzenia 21 Zob. K. Carpenter, Global Match-Fixing and the United States‘ Role in Upholding Spor- ting Integrity, Berkeley Journal of Entertainment and Sports Law, 2013, Vol. 2, Issue 1, s. 215– 216. Perumal wkrótce po tej aferze zakończył swoją przestępczą karierę, został bowiem skazany w Finlandii, a następnie aresztowany na Węgrzech za ustawianie rozgrywek w tym kraju (ibidem, s. 216). Perumal napisał autobiograficzną książkę oraz udzielał wywiadów, w których przyznawał się nie tylko do uczestniczenia w syndykacie hazardowym, który ustawił setki meczów. Twier- dził także, że dzięki jego działalności do Mistrzostw Świata w 2010 r. zakwalifikowały się dru- żyny Hondurasu i Nigerii. Utrzymywał też, że skala zysków z prowadzonego procederu była tak wielka, że jemu samemu zdarzało się w ciągu nocy zarobić nawet do 3 mln USD (zob. O. Gibson, “I helped Honduras and Nigeria reach 2010 World Cup” claims match-fixer, www.theguar- dian.com/football/2014/apr/28/honduras-nigeria-world-cup-match-fixing, dostęp: 6.3.2018 r.). 10 Przestępczość zorganizowana a sport w świetle badań kryminologicznych co do uczciwości tych meczów, było wykrycie nietypowej aktywności w zakre- sie obstawiania ich wyników – duże sumy stawiane były choćby na to, że Brazy- lia wygra z Ghaną z przewagą co najmniej dwóch goli (tak też się stało, mecz za- kończył się wynikiem 3–0 dla Brazylii)22. Jeśli chodzi o strukturę i system działania bukmacherskich syndykatów, to – jak wskazuje D. Hill, a za nim inni autorzy – postacią konieczną dla skuteczne- go prowadzenia przez nie działalności, usytuowaną niejako na szczycie struk- tury, jest prominentny biznesmen lub polityk, który zapewnia przedsięwzięciu ochronę przed organami ścigania. Poza tym, osoba ta może nie być bezpośred- nio zaangażowana w samą codzienną działalność bukmacherską. Przy istniejącej ochronie przedsięwzięcia możliwe jest już w miarę bezpieczne funkcjonowanie świata nielegalnego hazardu, który oprócz osób zajmujących się prowadzeniem zakładów (księgowych na poziomie krajowym i regionalnym) musi także dys- ponować osobami dostarczającymi usługi ochroniarskie dla biznesu oraz egze- kwującymi spłatę zadłużenia przez „oporne” osoby, które źle obstawiły. Oprócz tego w skład struktury wchodzą osoby określane jako gońcy/posłańcy (runners), które bezpośrednio obsługują klientów (od 15 do 100 osób), odbierając prze- grane sumy i wypłacając wygrane. Rozwój Internetu sprawił zaś, że mające swo- je główne siedziby w Azji syndykaty mogą działać globalnie, przyjmując zakła- dy on-line (odnotować zresztą warto, że np.  najważniejsze europejskie mecze piłki nożnej w Azji mają widownię większą niż cała populacja Europy Zachod- niej). Z punktu widzenia manipulowania wynikami zawodów sportowych nie- zwykle ważne jest dotarcie do osób, które mają zostać skorumpowane w spo- sób niebudzący większych podejrzeń. Z tego powodu idealni do tego typu zadań są np. byli zawodnicy o ustalonej reputacji – ich kontakty z działaczami spor- towymi i samymi zawodnikami nie budzą zwykle podejrzeń. Samo ustawianie meczu wygląda zaś w ten sposób, że – po tym, jak nawiązany zostanie kontakt z wybranym zawodnikiem skłonnym do zaangażowania się w ustawianie meczu – zostaje on poinstruowany już przez „księgowego” co do oczekiwanego wyni- 22 Zob. K. Kordas, Dropping..., s. 113–114. Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej z 2006 r. stały się też przedmiotem zakrojonego na szeroką skalę śledztwa dziennikarskiego, prowa- dzonego przez D. Hilla, którego wyniki autor przedstawił we wspomnianej już książce: Prze- kręt. Football i przestępczość zorganizowana, Łódź 2014. Tezy stawiane przez autora znajdują poparcie w solidnym i dobrze udokumentowanym materiale – na potrzeby dziennikarskiego śledztwa D. Hillowi udało się przeprowadzić wywiady z ponad 200 osobami mającymi związek lub wiedzę o ewentualnych manipulacjach wynikami sportowymi, w tym z zawodnikami spor- towymi, działaczami sportowymi, tajnymi agentami policji, a także członkami bukmacherskich syndykatów przestępczych. 11 Część I. Sport a przestępczość zorganizowana – wprowadzenie do problematyki ku i/lub przebiegu określonej rozgrywki. Taki zawodnik korumpuje kolejnych zawodników i  przekazuje im otrzymane od księgowego pieniądze. Przyjmuje się, że w przypadku piłki nożnej dla skutecznego ustawienia przegranej potrze- ba współdziałania przynajmniej od 3 do 5 zawodników danej drużyny, najlepiej aby był wśród nich jeden z czołowych zawodników, w tym bramkarz, zawodnik obrony i ataku. Zwykle liczba skorumpowanych zawodników wynosi od 5 do 7. W przypadku przekupienia napastnika gwarantuje on, że nie uda mu się zdo- być żadnego gola, ponieważ albo piłka trafia wprost w bramkarza, albo nie trafia w ogóle w światło bramki. Jedno z najłatwiejszych zadań ma przekupiony bram- karz, który musi po prostu nieskutecznie bronić swojej bramki (np. rzucając się w złą stronę, czy wybiegając za daleko za piłką i zostawiając bramkę bez faktycz- nej obrony). Ważni są także obrońcy, bowiem w ich przypadku błędy mogą pro- wadzić do zdobycia gola przez drużynę przeciwną. Co ciekawe, z nastaniem ery zakładów internetowych, przyjmowanych w czasie meczu, ważną umiejętnością stało się kontrolowanie przebiegu meczu, bowiem tego także dotyczą zakłady, a szczególnie wysokie są wygrane z zakładów dotyczących np. czasu, w którym padnie bramka czy dokładnej liczby bramek23. Jak podkreśla się w  literaturze, szczególnie łatwo jest korumpować tych sportowców, którzy nie zarabiają znacznych sum pieniędzy. W przypadku piłki nożnej są to często zawodnicy grający w niższych ligach. W zależności od sytu- acji ekonomicznej przekupowanej osoby oferowane są wyższe lub niższe sumy. W przypadku wspominanych już zawodników drużyny piłkarskiej Zimbabwe, wystarczyły „łapówki” rzędu 3000 euro, choć ustalone wysokości w tym zakresie bywają też zdecydowanie wyższe, np. w 2004 r. niemiecki sędzia Robert Hoyzer przyznał się do ustawienia 23 meczów za równowartość niecałych 120 000 USD, a z kolei ukraiński sędzia Oleg Oriekhov miał otrzymać 50 000 euro od syndyka- tu hazardowego za ustawienie meczu pomiędzy FC Basel i CSKA Sofia w 2009 r. W związku z tym skandalem ukraiński sędzia, któremu w istocie udało się wy- kazać złamanie reguł dotyczących obowiązku informowania o próbie przekup- stwa oraz podejrzane kontakty z członkami zorganizowanej grupy przestępczej, 23 Zob. D. Hill, The Fix: Soccer and Organized Crime, McClelland and Stewart, Toronto 2008, s. 21–23, 29–34, 51–53, 58, 84–85; R.H. McLaren, Corruption..., s. 24–27. Na problemy związane z nowymi okazjami do nielegalnego osiągania zysków dzięki zakładom on-line przyj- mowanym w czasie trwania zawodów sportowych zwraca też uwagę np. K. Carpenter,  Match- -Fixing..., s. 20; zob. także: Match-fixing in sport..., s. 10. 12 Przestępczość zorganizowana a sport w świetle badań kryminologicznych został dożywotnio wykluczony z  możliwości udziału w  profesjonalnych roz- grywkach w piłkę nożną24. Współczesne manipulowanie wynikami zawodów sportowych najczęściej ma związek z  działalnością żerujących na  zakładach bukmacherskich syndy- katów przestępczych, choć zdarzają się też wspomniane wyżej przypadki usta- wiania wyników dla „celów sportowych”. Zwykle do ustawiania wyników pod kątem zakładów bukmacherskich dochodzi poprzez korumpowanie odpowied- nich osób, jednak znane są też przypadki zastraszania zawodników, z których zapewne najgłośniejszym był przypadek piłkarza z  Korei Południowej, który w 2011 r. popełnił samobójstwo, a w pozostawionym liście jako przyczynę tak desperackiego kroku wskazał zastraszanie go przez organizację przestępczą zaj- mującą się ustawianiem zawodów sportowych25, jednak w większości przypad- ków, na co wskazały badania D. Hilla, wystarczająca jest korupcja – zdecydo- wana większość zawodników, sędziów i innych skorumpowanych osób bierze udział w ustawianiu wyników zawodów sportowych dla zysku, a nie z powodu zastraszania. Ponadto, najczęściej ustawianiem zawodów od wewnątrz zajmują się osoby, które są dobrze osadzone w świecie sportu, a więc zawodnicy u szczy- tu kariery czy znani działacze sportowi, co wiąże się z faktem, że takim osobom jest w istocie faktycznie najłatwiej manipulować wynikami i docierać do innych osób, których współpraca jest konieczna26. Zjawisko ustawiania zawodów spor- towych właśnie w celach powiązanych z hazardem przybiera zresztą obecnie tak wielką skalę, że zaczyna być postrzegane jako najpoważniejsze zagrożenie dla uczciwości sportu, przewyższające nawet niebezpieczeństwa związane z dopin- giem, z którym walka jak dotąd była priorytetowa. Co zresztą istotne, wykrywa- nie ustawiania zawodów sportowych jest o wiele trudniejsze, bowiem często nie da się wykazać w żaden sposób, nawet przy istnieniu poważnych wątpliwości, że zawodnicy celowo źle grali, a nie po prostu byli w gorszej formie27. O skali pro- blemu wydaje się świadczyć też fakt, że większe lub mniejsze skandale związane z ustawianiem wyników zawodów sportowych, w tym często piłki nożnej, do- 24 Zob. K. Kordas, Dropping..., s. 118–119. Na temat przypadku Oriekhova zob. również szczegółowo Case of Oleg Oriekhov, LawInSport (18 January, 2011), https://www.lawinsport. com/item/case-of-oleg-oriekhov (dostęp: 6.3.2018 r.). 25 Zob. K. Kordas, Dropping..., s. 121. 26 Zob. D. Hill, The Fix..., s. 219–221. Autor w tym artykule podejmuje także ciekawą próbę wyjaśnienia – z perspektywy teorii R. Mertona oraz teorii E. Durkhaima – przyczyn, dla których zawodnicy angażują się w ustawianie meczów (ibidem, s. 221–226). 27 Zob. J.P. Villeneuve, Acknowledging and addressing the issue of match-fixing: the case of sport organisations, European Journal of Risk Regulation 2015, Vol. 6, Issue 4, s. 633–637. 13 Część I. Sport a przestępczość zorganizowana – wprowadzenie do problematyki tknęły wielu krajów, nie omijając zresztą polskiej piłki nożnej28. Jak szacuje Eu- ropol, w okresie od 2008 do 2011 r. podejrzane były wyniki 680 meczów, przy czym aż 380 z nich rozgrywanych było w Europie, a niemieckie organy ścigania mówiły o posiadaniu dowodów co do 150 przypadków oraz wskazywały Singa- pur jako miejsce, z którego prowadzono nielegalne działania i wysyłano kurie- rów z łapówkami sięgającymi nawet 100 000 euro za mecz. Niemiecka policja twierdziła także, że dysponuje niezbitymi dowodami dochodów z nieuczciwych zakładów bukmacherskich w wysokości 8 mln euro, co uznawano jednak zaled- wie za „wierzchołek góry lodowej”29. Warto też odnotować wyniki badań odnoszących się do ustawiania meczów piłki nożnej we  Włoszech. Dwa duże skandale wstrząsnęły włoskim footbal- lem w XXI w. Pierwszy z nich, znany jako „Calciopoli”, wydarzył się w 2006 r. i skutkował m.in. degradacją Juventusu do niższej ligi w związku z ustaleniami wskazującymi na to, że menedżerowie sportowi próbowali wpływać na wybór sędziów piłkarskich, by dzięki temu móc manipulować wynikami meczów. Ko- lejny skandal, tym razem z 2011 r., określany jako „Calcio scommesse”, wybuchł po tym, jak na  jaw wyszło, że sami piłkarze przyjmowali nielegalne zakłady i ustawiali wyniki meczów. Jak podają A. Di Ronco i A. Lavorgna, w 2013 r. po- nad 40 włoskich klubów oskarżanych było o unikanie płacenia podatków oraz o pranie pieniędzy, a w wielu przypadkach nie ulegało wątpliwości, że zachowa- nia przestępcze inspirowane były przez przestępczość zorganizowaną. Związki te były przy tym bardzo zróżnicowane, nieograniczające się tylko do ustawia- nia meczów pod kątem zakładów bukmacherskich. Wskazywano m.in. na to, że na terenach, na których mafia była wyraźnie obecna, kluby sportowe, szczegól- nie młodzieżowe, wykorzystywane były do lepszego kontrolowania terytorium, a zdarzały się nawet przypadki, że szefowie organizacji mafijnych byli właści- cielami drużyn piłkarskich, co zresztą przysparzało im potrzebnego prestiżu w oczach lokalnej społeczności. Na gruncie włoskim, w Kampanii i na Sycylii, 28 W Polsce najgłośniejsza była zapewne afera, w którą zamieszany był sędzia piłkarski określany terminem „Fryzjer” (na temat tej afery i trwających jeszcze procesów – zob. np. Roz- począł się ostatni z procesów ws. korupcji w piłce nożnej, http://eurosport.onet.pl/pilka- nozna/ekstraklasa/rozpoczal-sie-ostatni-z-procesow-ws-korupcji-w-pilce-noznej/rcs83c; do- stęp: 9.3.2018 r.). Na temat skandali z ustawianiem meczów piłki nożnej w Grecji – zob. z kolei A.E. Manoli, G.A. Antonopoulos, “The only game in town?”: football match-fixing in Greece, Trends in Organized Crime 2015, Vol. 18, Issue 3, s. 196–211. 29 Zob. T. Escritt, Soccer Match-Fixing: Investigation Finds Global Betting Scam Fixed Hundreds Of Matches (www.huffingtonpost.com/2013/02/05/soccer-match-fixing-investiga- tion-betting-scam_n_2622092.html, dostęp: 6.3.2018 r.). 14 Przestępczość zorganizowana a sport w świetle badań kryminologicznych zwrócono także uwagę na zjawisko podporządkowywania sobie przez mafijnych bossów fanatycznych grup kibiców, co jest zresztą okazją do rekrutowania części z nich wprost na członków organizacji. Ponadto, stadiony sportowe jawiły się ja- ko miejsca doskonale nadające się do odbywania nierzucających się w oczy spo- tkań pomiędzy przestępcami a skorumpowanymi politykami czy przedstawicie- lami wymiaru sprawiedliwości i organów ścigania. Podkreślano też użyteczność zakładów bukmacherskich w procesie prania brudnych pieniędzy30 (jeśli cho- dzi o te ostatnie zjawisko, trudno jest oszacować jego skalę, jednak przyjmu- je się, że na  świecie poprzez zakłady bukmacherskie rocznie prane są nawet 140 mld USD, co odpowiadałoby 10 szacunkowych przychodów przestępczo- ści zorganizowanej31). W badaniach empirycznych dotyczących obecności przestępczości zorgani- zowanej we włoskim footballu, opartych m.in. na analizie orzecznictwa sądo- wego oraz doniesień prasowych w znanych włoskich gazetach, wykazano róż- nego typu związki przestępczości zorganizowanej z piłką nożną. Dla przykładu, mafiosi, których firmy nieuczciwie wygrywały przetargi publiczne, wypłacali łapówki skorumpowanym urzędnikom za pośrednictwem klubów piłkarskich, w  których ci mieli udziały (w  takim przypadku polegało to na  finansowaniu klubu, a dopiero potem dokonywano transferu na rzecz polityka, co – z uwa- gi na małą transparentność finansów klubowych – postrzegane było jako bez- pieczny sposób wypłaty łapówki). Odnotowano także przypadki zastraszania lo- kalnych przedsiębiorców i w ten sposób zmuszania ich do finansowania klubów piłki nożnej kontrolowanych przez organizacje mafijne lub do nabywania akcji tych klubów. Także w takich przypadkach, poza traktowaniem funduszy klubo- wych jako rezerwy finansowej, odnotowano dalsze transferowanie tych pienię- dzy do urzędników, dzięki którym firmy mafijne wygrywały przetargi. Kluby piłkarskie używane były przez włoskich mafiosów do lokowania w nich już wy- pranych brudnych pieniędzy. Jako ciekawostkę warto jednak podać, że w przy- padku włoskich skandali związanych z ustawianiem wyników meczów, ujawnio- 30 Zob. A. Di Ronco, A. Lavorgna, Fair play..., s. 177. Wcześniej, np. w 1980 r., głośny był skandal związany z podjętą przez Camorrę próbą ustawiania wyników meczów pod kątem wy- granych w totalizatorze Totocalcio (zob. R. Orzechowski, Sport..., s. 151–152). 31 Na temat problemu prania pieniędzy w sporcie – zob. raport przygotowany przez pa- ryską Sorbonę oraz Międzynarodowe Centrum Bezpieczeństwa Sportu: Panthéon – Sorbonne – Université Paris 1, International Centre for Sports Security, Report. Fighting against the ma- nipulation of sports competitions. Part 1, Context and Forms of the Manipulation of Sports Competitions, November 2014, s. 124–128 (www.theicss.org/.../Sorbonne-ICSS_Final_Report_ Part_1_-_6_Dec._2014_02.pdf, dostęp: 6.3.2018 r.). 15 Część I. Sport a przestępczość zorganizowana – wprowadzenie do problematyki no powiązania tego procederu nie tylko z lokalnymi organizacjami mafijnymi (np. jeden z klanów Camorry miał zapłacić za przegranie meczu jednej z drużyn 50 000 euro), ale też ze wspomnianymi wyżej syndykatami azjatyckimi, szcze- gólnie zaś z przedsięwzięciami prowadzonymi przez Tan Seen Enga, które wręcz kontrolowały niektóre drużyny32. Badania wyroków sądowych ujawniły też przypadki skazań za  ustawia- nie wyników meczów menadżerów klubów sportowych, którzy uznani zosta- li za winnych udziału w „stowarzyszeniu przestępczym, którego celem było do- konywanie nieustalonej liczby oszustw podczas wydarzeń sportowych”. W tym przypadku kluczowe było manipulowanie wyznaczaniem sędziów tak, aby w ustawianych rozgrywkach brali udział sędziowie przychylni określonej dru- żynie33. Wydaje się, że interesującą kwestią, na którą warto zwrócić uwagę, jest fakt, że możliwe są w  gruncie rzeczy dwie odmiany zaangażowania zorganizowa- nych struktur przestępczych w sport w związku z ustawianiem wyników zawo- dów sportowych. Sytuacja pierwsza, najczęściej wymieniana w  literaturze, to pojawianie się tego typu przestępczości z zewnątrz – przestępcy reprezentują- cy istniejące syndykaty hazardowe znajdują kontakty w świecie sportu, wpły- wają na upatrzone osoby, czy to przez korupcję (co jest zapewne najczęstsze), czy też stosując przemoc i/lub groźby, a następnie doprowadzają do manipulacji w sporcie, dzięki którym osiągają ogromne zyski. W takim układzie współpra- cujące z nimi osoby reprezentujące świat sportu najczęściej otrzymują wynagro- dzenie w postaci różnego typu łapówek, nie mają jednak (i nie muszą mieć) wie- dzy na temat organizacji przestępczych, które stoją za danym przekrętem. Nie można też – co do zasady – uznać ich za członków takich struktur. Patrząc zaś na tego typu sytuację z perspektywy prawa karnego, art. 258 KK może mieć za- stosowanie przede wszystkim do opisania aktywności członków przestępczych syndykatów, które w tym przypadku najczęściej stanowią też przejaw przestęp- czości zorganizowanej w znaczeniu kryminologicznym. Druga sytuacja, równie niebezpieczna dla integralności sportu i jego podsta- wowych zasad, to tworzenie się zorganizowanych struktur przestępczych nieja- ko spontanicznie, wewnątrz danej dyscypliny sportu. W takich przypadkach to sami sportowcy, sędziowie czy działacze sportowi różnego typu zaczynają usta- wiać wyniki zawodów sportowych po to, aby czerpać z tego bezpośrednie zy- ski (najczęściej właśnie z zakładów bukmacherskich, często zresztą legalnych). 32 Panthéon – Sorbonne – Université Paris 1..., s. 184–187. 33 Ibidem, s. 184–187. 16 Przestępczość zorganizowana a sport w świetle badań kryminologicznych Jeśli proceder ten się udaje, to z czasem w naturalny sposób pojawia się dąże- nie do jak najlepszego zorganizowania tej działalności, wyeliminowania różnych czynników ryzyka, np.  poprzez stałe powierzanie określonych zadań tym sa- mym zaufanym osobom, wypracowanie stałych form współpracy, a tym samym początkowo luźna grupa osób zaangażowanych w  manipulowanie wynikami sportowymi może przybrać postać zorganizowanej grupy przestępczej. Wypra- cowanie stałych metod działania oraz pełnienie powtarzalnych ról niewątpliwie sprzyja zaś większej efektywności takiej grupy. W tym drugim przypadku jed- nym z jego bardziej niebezpiecznych aspektów jest z pewnością to, że tego typu działalność może oznaczać deprawację wielu osób odpowiedzialnych za uczci- wość w sporcie, a pozycje zajmowane w hierarchii świata sportowego przez oso- by manipulujące wynikami sportowymi mogą znacznie ułatwiać im samą prze- stępczą działalność i  docieranie do upatrzonych nowych współpracowników w tym procederze, jako że ich kontakty z sędziami czy zawodnikami, z racji peł- nionych funkcji, nie wydają się z natury swojej podejrzane. W tym przypadku, art. 258 KK opisuje już zachowania osób ze świata sportu, które same tworzą zorganizowane przestępcze struktury i w nich uczestniczą, choć w sensie krymi- nologicznym zapewne większość takich przypadków nie spełnia kryteriów prze- stępczości zorganizowanej34. Wielkim problemem współczesnego sportu jest też niewątpliwie doping, tj.  korzystanie przez zawodników ze  wspomagania w  postaci różnego typu środków mających pomóc im osiągać lepsze wyniki. Z literatury dotyczącej te- go problemu jasno wynika, że na rynku pojawiają się coraz to nowe substancje, które niejednokrotnie są trudno wykrywalne, a jednocześnie znacznie podno- szą wydolność organizmu. Ten czarny rynek po części powstaje i działa sponta- nicznie, jednak w dostawę tego typu środków angażują się również organizacje przestępcze, które mają zresztą zarówno fundusze na produkcję tego typu spe- cyfików, jak i know-how dotyczący metod bezpiecznej dystrybucji. Jako przy- kład opracowania odnoszącego się do tej problematyki wskazać można głośny w świecie sportu Raport australijskiej komisji do spraw przestępczości (Austra- 34 Na temat wzajemnej relacji pojęcia przestępczości zorganizowanej i – używanych w art. 258 KK – pojęć „zorganizowana grupa” i „związek mający na celu popełnienie prze- stępstwa” – zob. A. Michalska-Warias, Przestępczość..., s. 264–265; taż, Wzajemna relacja wy- branych pojęć prawnokarnych i kryminologicznych, [w:] V. Konarska-Wrzosek, J. Lachowski, J. Wójcikiewicz (red.), Węzłowe problemy prawa karnego, kryminologii i polityki kryminalnej. Księga pamiątkowa ofiarowana Profesorowi Andrzejowi Markowi, Warszawa 2010, s. 777–781. 17 Część I. Sport a przestępczość zorganizowana – wprowadzenie do problematyki lian Crime Commission)35, w  którym przedstawiono wyniki prowadzonego w 2012 r. śledztwa dotyczącego zakresu występowania problemu dopingu oraz przestępczości zorganizowanej w sporcie australijskim. W Raporcie wskazano na postępujący wzrost spożycia substancji określanych jako narkotyki wspoma- gające wydajność i wygląd (performance and image enhancing drugs), albo ogól- nie jako peptydy i hormony. Ponadto podkreślono obecność zorganizowanych grup przestępczych na czarnym rynku tego typu substancji, którą to obecność ułatwiał dodatkowo fakt, że w czasie opracowywania raportu handel tego typu substancjami nie był kryminalizowany, a jedynie wykrycie ich używania przez sportowców wiązało się z ryzykiem poniesienia kar dyscyplinarnych. Wskazano też na ogromną zdolność adaptacji przestępczości zorganizowanej do zmienia- jącego się otoczenia prawnego, co przejawiało się m.in. wprowadzaniem na ry- nek takich odmian substancji, które nie były jeszcze prawnie uregulowane, a za- tem z  ich dystrybucją wiązało się najmniejsze ryzyko. W  Raporcie wyrażono także obawy, że związki przestępczości zorganizowanej ze światem sportu bę- dą z czasem przybierać na sile, a jednym z powodów takich przypuszczeń było ustalenie personalnych powiązań między profesjonalnymi sportowcami a zor- ganizowanymi grupami przestępczymi oraz podatność australijskiego sportu na infiltrację ze strony świata przestępczego, wynikającą z jego związków z le- galnym światem biznesu. W Raporcie odnotowano też z obawą wzrastającą ilość pieniędzy obstawianych w zakładach bukmacherskich, co – zdaniem autorów Raportu – przekłada się na wzrost ryzyka manipulowania wynikami zawodów sportowych36. Inną, ważną w  ostatnim czasie, publikacją na  temat dopingu, tym razem we włoskim sporcie, jest opracowanie autorstwa L. Paoli i A. Donatiego, pt. The Sports Doping Market: Understanding Supply and Demand, and the Challen- ges of Their Control37, w której autorzy analizują to zjawisko od strony ekono- micznej, choć tworzące się wokół dostarczania tego typu produktów łańcuchy 35 Organised crime and drugs in sport. New Generation Performance and Image Enhan- cing Drugs and Organised Criminal Involvement in their use in Professional Sport. Report, Canberra, February 2013. 36 Zob. Organised crime and drugs in sport, Australian Crime Commission, Canberra 2013, Trends in Organised Crime 2015, No. 18, s. 261–276. 37 L. Paoli, A. Donati, The Sports Doping Market: Understanding Supply and Demand, and the Challenges of Their Control, Springer, New York 2014. Zob. też recenzję tej publikacji: E. Barker, The sports doping market: understanding supply and demand, and the challenges of their control by Letizia Paoli and Alessandro Donati: Springer, New York 2014, 275 pages, Trends in Organized Crime 2015, Vol. 18, Issue 2, s. 277–279. 18 Przestępczość zorganizowana a sport w świetle badań kryminologicznych przestępcze uznają raczej za przejaw przestępczości „w białych kołnierzykach” (choćby z racji tego, że często zamieszani są w ten proceder lekarze), niż prze- stępczości zorganizowanej, wskazując przy tym na istnienie dość ograniczonych dowodów na obecność na tym rynku organizacji mafijnych z południa Włoch (choć przypadki takie są jednak odnotowywane, a jednym z głośniejszych by- ło domniemane zlecenie w 2000 r. przez Camorrę kradzieży 80 000 ampułek erytropoetyny na Malcie38). Generalnie jednak panuje przekonanie o obecno- ści przestępczości zorganizowanej na rynku nielegalnych substancji używanych w sporcie, bowiem jest to atrakcyjny rynek, który przyciąga uwagę organizacji przestępczych z powodu swego potencjału generowania nielegalnych zysków39. § 3. Podsumowanie Trudno, jak się wydaje, o  przesadny optymizm, jeśli chodzi o  zwalczanie obecności przestępczości zorganizowanej w świecie sportu, bowiem tak długo jak wiązać się z nim będą ogromne zyski, tak długo będzie on atrakcyjny także dla przestępców. Nie zmienia to faktu, że należy szukać rozwiązań, które ogra- niczałyby okazje do czerpania nielegalnych korzyści lub wyraźnie podnosiły ry- zyko wykrycia aktywności przestępczej. Niewątpliwym problemem jest także to, że w wielu przypadkach dla efektywnego zwalczania patologii w sporcie po- trzebna byłaby globalna współpraca wielu państw, a to nigdy nie jest łatwe, na- wet w razie opracowania powszechnie akceptowanych dokumentów prawa mię- dzynarodowego czy zaleceń. Z pewnością, potrzebne jest zarówno zwalczanie 38 Zob. L. Paoli, A. Donati,The Sports..., s. 124–126. Na temat wchodzenia zorganizowa- nych struktur przestępczych na rynek zakazanych substancji wzmagających wydajność i wygląd – zob. też B. Fincoeur, K. van de Ven, K.J.D. Mulrooney, The symbiotic evolution of anti-doping and supply chains of doping substances: how criminal networks may benefit from anti-doping policy, Trends in Organized Crime 2015, Vol. 18, Issue 3, s. 229–250. 39 Na obecność przestępczości zorganizowanej na rynku zabronionych substancji tego typu wskazuje B. Kayser, A.C.T. Smith, Globalisation of anti-doping: the reverse side of the medal, British Medical Journal (Online) 2008, July 4 (www.bmj.com/content/337/bmj.a584, dostęp: 6.3.2018 r.). Szerzej na temat różnego typu udokumentowanych przypadków zaangażowania organizacji przestępczych w doping, w tym rosyjskich i amerykańskich – zob. Raport przygo- towany dla Światowej Agencji Antydopingowej przez A. Donati, World Traffic in Doping Sub- stances, Montreal 2007. Także L. Paoli i A. Donati zwracają uwagę na liczne dane wskazujące na obecność na światowym rynku substancji dopingujących zorganizowanych grup przestęp- czych, choć – zdaniem tych Autorów – nie jest to absolutną regułą (zob. L. Paoli, A. Donati, The Sports..., s. 127–130). 19 Część I. Sport a przestępczość zorganizowana – wprowadzenie do problematyki tego typu patologii poprzez regulacje prawa karnego, jak i współdziałanie orga- nizacji sportowych. Wydaje się, że także ważnym celem do osiągnięcia powin- na być maksymalna przejrzystość oraz kontrola zewnętrzna finansów klubów i organizacji sportowych, a także transparentność zidentyfikowanych obszarów przestępczych manipulacji, np. wyznaczania sędziów sportowych40. 40 Na konieczność kontroli właśnie finansowej strony działalności sportowej zwracają uwagę A. Di Ronco, A. Lavorgna, Fair Play..., s. 192. 20
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: