Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00081 006956 14665660 na godz. na dobę w sumie
Sport wyczynowy w polityce państwa 1944-1989 - ebook/pdf
Sport wyczynowy w polityce państwa 1944-1989 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 550
Wydawca: Avalon Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7730-954-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Sport wyczynowy w Polsce Ludowej znajdował się w kręgu zainteresowania władz partii i państwa ze względu na prestiż i splendor związany z sukcesami osiąganymi przez reprezentantów kraju. Był także elementem i przedmiotem działań politycznych w szerokim kontekście społecznym. W książce przedstawiona została zależność między władzami partyjno-państwowymi i sportowymi a społeczeństwem na gruncie sportu wyczynowego. Interesujące okazały się środki i metody stosowane przez komunistów służące osiągnięciu zamierzonych celów. Wielką uwagę władze partii i państwa przywiązywały do wychowywania sportowców w duchu ideałów marksizmu i leninizmu. Wszak ich postawy i rzekome zaangażowanie polityczne, eksponowane przy obchodach świąt państwowych, miały zachęcać społeczeństwo do naśladowania. Nawet najlepsi zawodnicy nie mieli alternatywy - albo spełniali oczekiwania partii, albo musieli skończyć karierę. Istotne przeobrażenia w sporcie wyczynowym ukazane zostały na tle konkretnych wydarzeń politycznych w kraju i na świecie.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ARTUR PASKO Sport wyczynowy w polityce państwa 1944–1989 Avalon Artur Pasko – historyk dziejów najnowszych i dydaktyki historii, pracownik Insty- tutu Historii i Nauk Politycznych Uniwersytetu w Białymstoku. Autor książek: Kulisy władzy ludowej w województwie bia ło stockim (1944-1956). Organizacja, główne kie- runki działania KW PZPR (Białystok 2002), Wyścig Pokoju w dokumentach władz partyjnych i państwowych 1948-1989 (Kraków 2009). Sport wyczynowy w polityce państwa 1944–1989 ARTUR PASKO Sport wyczynowy w polityce państwa 1944–1989 Avalon Wydanie publikacji dofinansowane przez Uniwersytet w Białymstoku Skład i opracowanie typograficzne Sławomir Onyszko Projekt okładki Studio Piwnica Korekta Piotr Szerzyński © Copyright by Artur Pasko, Kraków 2012 Wydawnictwo AVALON ISBN 978-83-7730-954-4 Z a m ó w i e n i a p r z y j m u j e Wydawnictwo AVALON T. Janowski Sp. j. ul. Fiołkowa 4/13 • 31-457 Kraków tel. 48 606 750 749 zamowienia@wydawnictwoAVALON.pl www.wydawnictwoAVALON.pl S p i s t r e ś c i Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . R o z d z i a ł I Trud ne, po wo jen ne la ta (1944–1946) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 23 R o z d z i a ł I I Od „drob no miesz czań skiej tra dy cji” w kie run ku mo de lu ra dziec kie go (1946–1949) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Kształ to wa nie mo de lu or ga ni za cyj ne go . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Sport w pro pa gan dzie pań stwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 R o z d z i a ł I I I Sta li ni za cja spor tu (1949–1956) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 Pod „jed no li tym kie row nic twem” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 W służ bie pro pa gan dy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 R o z d z i a ł I V Za wie dzio ne na dzie je (1956–1970) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 Po paź dzier ni ko wa „de mo kra ty za cja” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 Spor tow cy ama to rzy czy za wo dow cy? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 R o z d z i a ł V Mię dzy Mo na chium a Mo skwą (1970–1980) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 No we struk tu ry i no wi lu dzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 Ku chwa le so cja li stycz ne go pań stwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 R o z d z i a ł V I W do bie kry zy su (1980–1989) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 Dzia ła nia po zo ro wa ne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 Kry zys wzor ców oso bo wych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 411 5 Za koń cze nie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Anek sy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Waż niej sze skró ty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bi blio gra fia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Indeks osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467 473 487 491 515 523 WSTĘP Sport, obok wy cho wa nia fi zycz ne go, re kre acji fi zycz nej i re ha bi li ta cji ru - cho wej, jest ele men tem kul tu ry fi zycz nej. Ta na to miast sta no wi część kul - tu ry spo łe czeń stwa1. W ro zu mie niu po tocz nym, sport to ak tyw ność fi zycz - na, ry wa li za cja, za ba wa, itp. Tym cza sem jest to po ję cie bar dzo sze ro kie i w związ ku z tym de fi nio wa ne na wie le spo so bó w2. W okre sie mię dzy - wo jen nym, w pierw szej po ło wie XX w., roz po wszech nio na by ła de fi ni cja, w któ rej sport trak to wa no ja ko spe cy ficz ny ro dzaj za cho wań o cha rak te - rze za ba wo wym. Zwo len ni cy tej teo rii (Flo rian Zna niec ki, Jo han Huizing) uzna wa li, że by ła to ak tyw ność nie przy no szą ca żad nych bez po śred nich war to ści. Ta kie uję cie za gad nie nia by ło nie peł ne i z cza sem co raz bar dziej od bie ga ło od rze czy wi sto ści. Sport pod le gał pro ce som in sty tu cjo na li za - cji, tra cił więc ce chy dzia łań wy łącz nie au to te licz ny ch3. Do ty czy ło to szcze gól nie, miesz czą ce go się w ogól nym po ję ciu „sport”, spor tu wy czy - no we go, okre śla ne go tak że kwa li fi ko wa nym, czy za wod ni czym, w po tocz - nym ro zu mie niu na sta wio ne go na wy czyn, w któ rym za wod ni cy ry wa li - zu ją ze so bą o zwy cię stwo, któ ry jest kie ro wa ny i ad mi ni stro wa ny przez spor to wą fe de ra cję4. Tak że w roz wa ża niach teo re ty ków spor tu, ja ko ce chę ¹ Z. Kraw czyk, Struk tu ra i prze obra że nia or ga ni za cji spor to wych w Pol sce, „Wy cho wa nie Fi - zycz ne i Sport”, Tom XLI, nr 1–2, War sza wa 1997, s.267 i n.; tak że: Ma ła en cy klo pe dia spor - tu. A -K, War sza wa 1984, s. 315 i n. ² M. M. Ko bie rec ki, Czym jest sport? Ana li za wy bra nych de fi ni cji po ję cia „sport” oraz po jęć zbli żo nych, [w:] Z dzie jów kul tu ry fi zycz nej Pol ski oraz wy bra nych re gio nów mniej szo ści na - ro do wych, pod red. J. Dże re nia, Płock 2011, s. 219. ³ E. Polk, Miej sce spor tu we współ cze snej pol sz czyź nie, [w:] Spo łecz no -edu ka cyj ne ob li cza współ cze sne go spor tu i olim pi zmu, pod red. J. Cheł mec kie go, War sza wa 2008, s. 209. ⁴ M. M. Ko bie rec ki, Czym jest sport? Ana li za…, [w:] Z dzie jów kul tu ry fi zycz nej Pol ski…, s. 236; Z. Kraw czyk, Struk tu ra i prze obra że nia…, s. 267 i n. 7 wy róż nia ją cą sport kwa li fi ko wa ny wska zy wa no fakt, że wszyst kie oso by za an ga żo wa ne w spo rcie wy czy no wym mu sia ły dzia łać w ra mach for mal - nie funk cjo nu ją cych or ga ni za cji opar tych o nor my pu blicz no -praw ne i spo łecz no -or ga ni za cyj ne oraz two rzą cych sys tem in sty tu cjo nal ny5. Za kres ce lów re ali zo wa nych przez sport wy czy no wy wy kra czał da - le ko po za ce le ja kie wy peł nia ła kul tu ra fi zycz na. W re zul ta cie po wsta wa ły okre śle nia sta no wią ce swo iste hy bry dy se man tycz ne np. „kul tu ra fi zycz na i sport”. W do my śle cho dzi ło zwy kle o sport wy czy no wy, bo wiem po za tym, ist nie je jesz cze sport szkol ny, sport ma so wy zwa ny tak że spor tem dla wszyst kich lub spor tem dla każ de go oraz sport osób nie peł no spraw ny ch6. Do dat ko wo, sport wy czy no wy wy stę po wał w dwóch for mach, ja ko ama tor ski i za wo do wy. Róż ni cę mię dzy ni mi do sko na le wska zał nie miec ki hi sto ryk spor tu Carl Diem sie dem dzie siąt lat te mu: Pro fe sjo na li sta szu ka w spo rcie środ ków do ży cia, ama tor – ra do ści. Dla pierw sze go jest to za ję - cie po waż ne, dla dru gie go za ba wa. Pierw szy jest zwią za ny po trze bą co- dziennego życia, dru gi jest wolny i zaj mu je się spor tem w spo sób, któ ry mu od po wia da. Dla pierw sze go jest on pra cą, dla dru gie go od po czyn kiem7. Oczy wi ście, we dług ofi cjal nej wer sji spor tow cy w Pol sce Lu do wej by li ama to ra mi. W rze czy wi sto ści jed nak ich sta tus nie był tak ja sny. Na Za - cho dzie już w pierw szej po ło wie lat pięć dzie sią tych XX w. za czę to wy su - wać słusz ne za rzu ty, że w Pol sce i po zo sta łych kra jach blo ku ra dziec kie go wy stę po wa ło ukry te za wo dow stwo, a spor tow cy, „ama to rzy pań stwo wi”, po zo sta wa li na utrzy ma niu pań stwa8. Sport wy czy no wy znaj do wał się w krę gu za in te re so wa nia władz, nie tyl ko ze wzglę du na pre stiż i splen dor zwią za ny z suk ce sa mi i re kor da mi osią ga ny mi przez re pre zen tan tów kra ju. Był tak że ele men tem i przed mio - tem dzia łań po li tycz nych w sze ro kim kon tek ście spo łecz nym. Za leż ność mię dzy wła dza mi par tyj no -pań stwo wy mi i spor to wy mi a spo łe czeń stwem na grun cie spor tu wy czy no we go to splot wie lu pro ble mów ba daw czych, któ re moż na spro wa dzić do kil ku ogól niej szych kwe stii. Przede wszyst - ⁵ T. Ula tow ski, Teo ria i me to dy ka spor tu, War sza wa 1971, s. 24. ⁶ Z. Kraw czyk, Struk tu ra i prze obra że nia …, s. 268. ⁷ C. Diem, Olympische flamme. Das Buch vom sport, Berlin 1942, s. 181; Patrz: P. Go dlew ski, Pro blem ama tor stwa pań stwo we go w spo rcie w okre sie PRL, [w:] Spo łecz no -edu ka cyj ne ob - li cza współ cze sne go spor tu i olim pi zmu. Spraw ność fi zycz na dzie ci i mło dzie ży, t.II, pod red. J. Cheł mec kie go, War sza wa 2009, s. 234 i n. ⁸ Tam że. 8 kim in te re su ją ce wy da je się przed sta wie nie za gad nie nia: jak da le ko po li - ty ka pro wa dzo na przez ko mu ni stów „od bi ja ła się” w spo rcie wy czy no - wym i jak wpły wa ła na je go funk cjo no wa nie. Ja kie środ ki i me to dy sto - so wa li ko mu ni ści, aby re ali zo wać tę po li ty kę. Waż ną kwe stią po zo sta ją kon kret ne wy da rze nia po li tycz ne na tle któ rych do ko ny wa ne by ły istot - ne prze obra że nia w spo rcie wy czy no wym. W ko mu ni stycz nym pań stwie wiel ką uwa gę wła dze par tyj no -pań stwo we przy wią zy wa ły do wy cho wa - nia spor tow ców w du chu ide ałów mark si zmu i le ni ni zmu, a ich po sta wy zna czy ły wię cej niż wy ni ki spor to we. Za kres te ma tycz ny pra cy – sport wy czy no wy w po li ty ce pań stwa – wy - ma ga wy raź ne go okre śle nia stron za an ga żo wa nych w two rze nie i re ali za - cję po li ty ki w ob sza rze spor tu oraz pod mio tów pod da nych te mu od dzia - ły wa niu. Z jed nej stro ny był to więc apa rat par tii i pań stwa wraz z wła - dza mi spor to wy mi, okre śla ją cy za sa dy i wa run ki funk cjo no wa nia spor tu wy czy no we go, z dru giej – przede wszyst kim spor tow cy, ale tak że dzia ła - cze i tre ne rzy zo bo wią za ni do pod po rząd ko wa nia się re gu łom usta la nym przez ko mu ni stów. Ra my chro no lo gicz ne pra cy obej mu ją la ta 1944–1989, czy li okres Pol - ski Lu do wej. Był to czas nie jed no rod ny, w któ rym zmie niał się po ziom i po zy cja spor tu pol skie go na are nie mię dzy na ro do wej, zmie nia ła się też sy tu acja po li tycz na w kra ju i na świe cie. Za gad nie nia hi sto rii spor tu wy czy no we go po II woj nie świa to wej w uję ciu syn te tycz nym rzad ko by ły przed mio tem od dziel nych ba dań. Zwy kle pro ble ma ty kę tę po dej mo wa no w ra mach sze ro ko ro zu mia nej kul - tu ry fi zycz nej. Pra ce opu bli ko wa ne przed 1989 r. z oczy wi stych po wo dów nie jed no krot nie grze szą jed no stron no ścią i bra kiem kry tycz nej oce ny, wno szą jed nak pew ne war to ści po znaw cze. Cha rak ter ta ki mia ła wy da na w 1952 r. książ ka au tor stwa Zyg mun ta Dal la9. Po dob nie na le ży oce nić pu - bli ka cję z 1964 r. pod red. Ar ka de go Brze zic kie go i An to nie go Mil le ra 10. Jed ną z pierw szych po zy cji wy daw ni czych ma ją cych cha rak ter syn te tycz - ny by ła mo no gra fia Alek san dra Gu tow skie go 11. Trze ba jed nak pa mię tać, że był on ak tyw nym uczest ni kiem wie lu opi sy wa nych wy da rzeń, za an ga - ⁹ Z. Dall, Kul tu ra fi zycz na i sport w Pol sce Lu do wej, War sza wa 1952. ¹⁰ A. Brze zic ki, A. Mil ler, Kart ki z hi sto rii kul tu ry fi zycz nej i tu ry sty ki 1945–1964, War sza wa ¹¹ A. Gu tow ski, Dro gi roz wo ju kul tu ry fi zycz nej w Pol sce Lu do wej w la tach 1944–1956, War - 1964. sza wa 1965. 9 żo wa nym w dzia ła nia ko mu ni stów. Trud no więc ocze ki wać w je go pra cy obiek tyw nych ocen i rze tel ne go ko men ta rza. Cha rak ter po pu la ry za tor sko -pro pa gan do wy nie speł nia ją cy wy mo - gów pu bli ka cji na uko wej mia ła na to miast książ ka wy da na przez Ko mi sję Hi sto rycz ną GKK FiT w 1967 r. z oka zji stu le cia spor tu pol skie go 12. Po - dob ne ce chy mia ła pra ca zbio ro wa przy go to wa na z oka zji trzy dzie sto le - cia Pol ski Lu do wej z ko mi te tem re dak cyj nym w skła dzie: Ar ka diusz Brze - zic ki, Sta ni sław Drąż dżew ski, Ja nusz Po do ski, Sta ni sław Ro mań ski13. Szer sze spoj rze nie na kul tu rę fi zycz ną pre zen to wa ły pu bli ka cje z lat osiem dzie sią tych. Po mi mo pew nych nie do sko na ło ści war tość po znaw czą po sia da wy da na w 1981 r. pra ca Sła wo mi ra Wil ka po świę co na pro ble mom spor tu w pierw szych la tach Pol ski Lu do we j14. W la tach osiem dzie sią tych syn te tycz ne uję cie za gad nień kul tu ry fi zycz nej w Pol sce by ło tak że dzie - łem Lesz ka Gond ka 15i Je rze go Ga ja 16. Przed 1989 r. uka zy wa ły się też wy daw nic twa, w któ rych po dej mo - wa ne by ły szcze gó ło we za gad nie nia z sze ro kiej pro ble ma ty ki spor tu w Pol - sce. W tym przy pad ku na le ży wska zać se rię wy daw ni czą pt. „Sport ro - botni czy”17 oraz opra co wa nia Sta ni sła wa Drąż dżew skie go 18, Ja na Ma sne - ¹² Z dzie jów kul tu ry fi zycz nej w Pol sce. Ma te ria ły na ple num GKK FiT z oka zji 100-le cia spor - tu pol skie go, War sza wa 1967. ¹³ Księ ga spor tu pol skie go 1944–1974, War sza wa 1975. ¹⁴ S.Wilk, Roz wój spor tu w pierw szych la tach Pol ski Lu do wej, War sza wa 1981. ¹⁵ L. Gon dek, Kul tu ra fi zycz na w Pol sce 1944–1984, Gdańsk 1986. ¹⁶ J. Gaj, Wy cho wa nie fi zycz ne i sport w Pol sce Lu do wej, War sza wa -Po znań 1987. ¹⁷ Sport ro bot ni czy. Opra co wa nia, do ku men ty, ma te ria ły, t. 1, pod red. A.Woh la, H. Ja ku bow - skiej, H.La skie wi cza, War sza wa 1962; Sport ro bot ni czy 1918–1939. Opra co wa nia, do ku men - ty, ma te ria ły, t. 2, pod red. A. Woh la, H. Mło dzia now skiej, H. La skie wi cza, War sza wa 1964; Sport ro bot ni czy. Opra co wa nia, do ku men ty, ma te ria ły, t. 3, pod red. A. Woh la, H. Mło dzia - now skiej, H.La skie wi cza, War sza wa 1966; Sport ro bot ni czy. Opra co wa nia, do ku men ty, wspo - mnie nia, t. 4, pod red. A. Woh la, H. Mło dzia now skiej, M. Kra jew skie go, War sza wa 1968; Sport ro bot ni czy. Opra co wa nia, do ku men ty, ma te ria ły, t. 5, pod red. A. Woh la, H. Mło dzia - now skiej, M. Kra jew skie go, War sza wa 1970; H. La skie wi cza, Ro bot ni cza kul tu ra fi zycz na w Pol sce w la tach 1918–1939, War sza wa 1971; Współ cze sne za gad nie nia kul tu ry fi zycz nej. Opra co wa nia, do ku men ty, wspo mnie nia, t. 7, pod red. A.Woh la, H.Mło dzia now skiej,M.Kra - jew skie go, War sza wa 1971; Sport ro bot ni czy, t. 8, pod red. A. Woh la, H. Mło dzia now skiej, R. Szcze ciń skie go, War sza wa 1974. ¹⁸ S. Drąż dżew ski, Lu do we Ze spo ły Spor to we. Za rys dzie jów 1946–1964, War sza wa 1967; S. Drąż dżew ski, Dzie się cio let nia dzia łal ność Ra dy Wy cho wa nia Fi zycz ne go Głów ne go Ko - mi te tu Kul tu ry Fi zycz nej i Tu ry sty ki (1960–1970), War sza wa 1970; S.Drąż dżew ski, Lu do we Ze spo ły Spor to we. Po wsta nie i dzia łal ność, War sza wa 1974. 10 go19, Zbi gnie wa Szaf kow skie go 20, Je rze go Cheł mec kie go 21, Lesz ka Gond - ka22, Zyg mun ta Ja wor skie go i Je rze go Ły sa kow skie go 23, An drze ja Ki jow - skie go 24, Mi ro sła wa Poncz ka 25, Ga brie li Gaw lak -Ki cy 26, Zbi gnie wa Schwa rze ra 27. Pod ko niec lat sie dem dzie sią tych in te re su ją ce pro ble my do - ty czą ce związ ków spor tu i po li ty ki na po zio mie mię dzy na ro do wym pod - jął Grze gorz Mło dzi kow ski. Jed nak że je go pra ca za wie ra ła jed no stron ną oce nę ów cze snej rze czy wi sto ści 28. Zmia ny ustro jo we w Pol sce po 1989 r. umoż li wi ły sze ro ki do stęp histo ry ków do nie zna nych do tych czas ma te ria łów ar chi wal nych. Po ja wi ła się też moż li wość nie skrę po wa ne go wy ra ża nia opi nii. W efek cie uka za ły się no wa tor skie zwar te pu bli ka cje po dej mu ją ce za gad nie nia do ty czą ce kul tu ry fi zycz nej au tor stwa Le onar da Szy mań skie go 29, Mar ka Or dy - łowskie go 30, An drze ja No wa kow skie go 31. Te mat spor tu w Woj sku Pol - skim w II RP i w Pol sce Lu do wej pod jął Zdzi sław Paw lu czu k32, na to miast sport kwa li fi ko wa ny w woj sko wych klu bach spor to wych przed sta wił Andrzej Gór ski 33, zaś pro blem kul tu ry fi zycz nej w pol skiej Ma ry nar ce ¹⁹ J. Ma sny, Kul tu ra fi zycz na wśród mło dzie ży wiej skiej, War sza wa 1980. ²⁰ Z. Szaf kow ski, Roz wój spor tu na Po mo rzu Szcze ciń skim w la tach 1945–1975, Po znań 1980. ²¹ J.Cheł mec ki, Wy cho wa nie fi zycz ne i sport w dzia łal no ści or ga ni za cji mło dzie żo wych w Pol- sce w la tach 1944–1948, War sza wa 1981. ²² L.Gon dek, Pro ble my praw no -or ga ni za cyj ne kul tu ry fi zycz nej, spor tu i tu ry sty ki w Pol sce, cz. ²³ Z. Ja wor ski, J. Ły sa kow ski, Ma kro struk tu ry or ga ni za cji kul tu ry fi zycz nej w Pol sce w la tach 2, Gdańsk 1982. 1946–1980, War sza wa 1985. ²⁴ A. Ki jow ski, Sy tu acja praw na spor tow ca wy czy no we go, War sza wa 1984. ²⁵ M. Pon czek, Sport i wy cho wa nie fi zycz ne w dzia łal no ści or ga ni za cji mło dzie żo wych Za głę- bia Dą brow skie go 1945–1979, Ka to wi ce 1984. ²⁶ G. Gaw lak -Ki ca, Roz wój kul tu ry fi zycz nej w Wiel ko pol sce w la tach 1945–1980. Dia gno za i ele men ty pro gno zy na przy kła dzie wy bra nych miast, Po znań 1987. ²⁷ Z. Schwa rzer, Ruch spor to wy na Dol nym Ślą sku w la tach 1945–1980, Wro cław 1980. ²⁸ G. Mło dzi kow ski, Po li ty ka i sport, War sza wa 1979. ²⁹ L. Szy mań ski, Par la ment pol ski wo bec pro ble mów kul tu ry fi zycz nej 1944–1980, Wro cław 1990; L.Szy mań ski, Ze stu diów nad mo de lem kul tu ry fi zycz nej w Pol sce Lu do wej 1944–1980, Wro cław 1996; L. Szy mań ski, Kul tu ra fi zycz na i tu ry sty ka w po li ty ce Pol ski Lu do wej 1944– 1989, Stu dia i Mo no gra fie 72, Wro cław 2004. ³⁰ M. Or dy łow ski, Szki ce z dzie jów kul tu ry fi zycz nej, Zie lo na Gó ra 2005. ³¹ A.No wa kow ski, Za rzą dza nie kul tu rą fi zycz ną w Pol sce w la tach 1944–2005, Rze szów 2005. ³² Z. Paw lu czuk, Sport w Woj sku Pol skim w la tach 1918–1989, War sza wa 1995. ³³ A. Gór ski, Sport kwa li fi ko wa ny w Woj sko wych Klu bach Spor to wych w Pol sce 1944–1995, Wro cław 1995. 11 Wo jen nej, Adam Ku la 34. Szcze gól nie waż na, za wie ra ją ca nie zna ne do tych - czas źró dła oka za ła się pra ca Pio tra Go dlew skie go 35 po świę co na pro ble - mom sportu wy czy no we go i ma so we go w la tach 1948–1956. Na dzia ła - niach Mini ster stwa Spraw We wnętrz nych w okre sie Igrzysk Olim pij skich w Moskwie w 1980 r. sku pił się Ar tur Ce gieł ka 36. Po li tycz ne pro ble my orga ni za cji Wy ści gu Po ko ju po dej mo wa li w swo ich pra cach Ja kub Ferenc37 i Ar tur Pa sko 38. Wa lo ry hi sto rycz ne po sia da ją też pra ce Bog - dana Tu szyń skie go 39 oraz Bog da na Tu szyń skie go i Wal de ma ra Mar - szałka40. Stan ba dań wzbo ga ci ły tak że pra ce zbio ro we pod re dak cją Bog da na Ja nu sza Ku nic kie go i Ber nar da Wolt man na 41, Je rze go Ga ja i Ber nar da Wolt man na 42, To ma sza Jur ka 43, An drze ja No wa kow skie go 44, Sta ni sła wa Za bor nia ka i Mar ci na Obo dyń skie go 45, Je rze go Cheł mec kie go 46, Do bie - sła wa Dud ka 47, To ma sza Gą sow skie go i Ste fa na Bie lań skie go 48, Je rze go ³⁴ A.Ku la, Wy bra ne ele men ty kul tu ry fi zycz nej w pol skiej Ma ry nar ce Wo jen nej w la tach 1918– 1989, Gdańsk 1998. ³⁵ P. Go dlew ski, Sport w Pol sce na tle po li tycz nej rze czy wi sto ści lat 1944–1956, Po znań 2006; ³⁶ A. Ce gieł ka, Dzia ła nia MSW wo kół olim pij skich zma gań Mo skwa ’80, War sza wa 2011. ³⁷ J. Fe renc, Sport w służ bie po li ty ki. Wy ścig Po ko ju 1948–1989, War sza wa 2008. ³⁸ A. Pa sko, Wy ścig Po ko ju w do ku men tach władz par tyj nych i pań stwo wych 1948–1989, Kra - ków 2009. 1999. ³⁹ B. Tu szyń ski, Wy ścig Po ko ju 1948–1988, War sza wa 1989. ⁴⁰ B. Tu szyń ski, D. Mar sza łek, Wy ścig Po ko ju 1948, War sza wa 2002. ⁴¹ Z dzie jów kul tu ry fi zycz nej. Księ ga de dy ko wa na Pro fe so ro wi Je rze mu Ga jo wi z oka zji 65 rocz ni cy uro dzin, pod red. B. Ku nic kie go, B.Wolt man na, Go rzów Wlkp. 1996. ⁴² Za rys hi sto rii spor tu w Pol sce 1867–1996, pod red. J. Ga ja, B. Wolt man na, Go rzów Wlkp. ⁴³ Stu dia z dzie jów kul tu ry fi zycz nej. Księ ga pa miąt ko wa dla Pro fe so ra Ber nar da Wolt man na, pod red. T. Jur ka, Go rzów Wlkp. 2002. ⁴⁴ Szki ce z or ga ni za cji kul tu ry fi zycz nej, pod red. A. No wa kow skie go, Rze szów 2005; Szki ce z hi sto rii oraz or ga ni za cji kul tu ry fi zycz nej i tu ry sty ki. In me mo riam Sta ni sław Po do biń ski et An drzej Wa siak, pod red. A. No wa kow skie go, Wa do wi ce 2007. ⁴⁵ Z tra dy cji kul tu ry fi zycz nej w Pol sce po II woj nie świa to wej, pod red. S.Za bor nia ka i M.Obo - dyń skie go, Rze szów 2008. ⁴⁶ Spo łecz no -edu ka cyj ne ob li cza współ cze sne go spor tu i olim pi zmu. Wy cho wa nie pa trio tycz ne przez sport, t. II, pod red. J. Cheł mec kie go, War sza wa 2007; Spo łecz no -edu ka cyj ne ob li cza współ cze sne go spor tu i olim pi zmu. Spraw ność fi zycz na… ⁴⁷ Pol ska kul tu ra fi zycz na i tu ry sty ka w cza sach za bo rów i II Rze czy po spo li tej, pod red.D.Dud - ka, Kra ków 2009. W pra cy pod ję to tak że pro ble ma ty kę z pierw szych lat Pol ski Lu do wej. ⁴⁸ Sport i po li ty ka w dwu dzie sto wiecz nych pań stwach to ta li tar nych i au to ry tar nych, pod red. T. Gą sow skie go i S. Bie lań skie go, Kra ków 2009. 12 Dże re nia 49, Te re sy Droz dek-Ma ło lep sze j50, An drze ja No wa kow skie go i Woj cie cha Ba jor ka 51 oraz se ria Z naj now szej hi sto rii kul tu ry fi zycz nej w Pol sce52. Od dziel ną gru pę pu bli ka cji sta no wią po zy cje po świe co ne za gad nie - niom kul tu ry fi zycz nej na po zio mie re gio nal nym. Wśród au to rów ta kich prac na le ży wy mie nić Mar ka Ska wiń skie go 53, To ma sza Jur ka i Ber nar da Wolt man na54, Hen ry ka Re cho wi cza 55, Je rze go Umia ża 56, Ka zi mie rza Nie - mier kę 57, Wie sła wa Pię tę 58, Ma cie ja Hu zar skie go 59. Uka za ły się też wy - daw nic twa zbio ro we po świę co ne pro ble mom kul tu ry fi zycz nej w wy mia - ⁴⁹ Z wy bra nych za gad nień me to do lo gii i or ga ni za cji kul tu ry fi zycz nej oraz re ha bi li ta cji i tu ry - sty ki w Pol sce, pod red. J. Dże re nia, Płock 2011; Z dzie jów kul tu ry fi zycz nej Pol ski oraz wy - bra nych re gio nów i mniej szo ści na ro do wych, pod red. J. Dże re nia, Płock 2011. ⁵⁰ Z dzie jów kul tu ry fi zycz nej i tu ry sty ki w Pol sce, tom 1. Dzie je kul tu ry fi zycz nej i tu ry sty ki w Pol sce w koń cu XIX i XX w., pod red. T. Droz dek -Ma ło lep szej, Czę sto cho wa 2011. ⁵¹ Szki ce z hi sto rii i współ cze sno ści za rzą dza nia kul tu rą fi zycz ną w Pol sce, pod red. A. No wa - kow skie go i W. Ba jor ka, Rze szów 2012. ⁵² Z naj now szej hi sto rii kul tu ry fi zycz nej w Pol sce, pod red. L. Szy mań skie go, Wro cław 1994; Z naj now szej hi sto rii kul tu ry fi zycz nej w Pol sce. Ogól no pol ska Kon fe ren cja Hi sto ry ków Kul - tu ry Fi zycz nej. Chy ci na 1995, t. 2, pod red. L. Szy mań skie go, Z. Schwa rze ra, Wro cław 1996; Z naj now szej hi sto rii kul tu ry fi zycz nej w Pol sce. VI Ogól no pol ska Kon fe ren cja Hi sto ry ków Kul tu ry Fi zycz nej, Chy ci na 1997, t. 3, pod red. B. Wolt man na, Go rzów Wlkp. 1998; Z naj - now szej hi sto rii kul tu ry fi zycz nej w Pol sce. VII Ogól no pol ska Kon fe ren cja Hi sto ry ków Kul - tu ry Fi zycz nej, Chy ci na 1999, t. 4, pod red. B.Wolt man na, Go rzów Wlkp. 2000; Z naj now szej hi sto rii kul tu ry fi zycz nej w Pol sce. Pra ce na uko we Let niej Szko ły Hi sto ry ków Kul tu ry Fi zycz - nej, t. 5, pod red. B.Wolt man na, Go rzów Wlkp. 2002; Z naj now szej hi sto rii kul tu ry fi zycz nej w Pol sce. Pra ce na uko we Let niej Szko ły Hi sto ry ków Kul tu ry Fi zycz nej, t. 6, pod red. L. No - wa ka, Go rzów Wlkp. 2004; Z naj now szej hi sto rii kul tu ry fi zycz nej w Pol sce. Pra ce na uko we Let niej Szko ły Hi sto ry ków Kul tu ry Fi zycz nej, t. 7, pod red. L. No wa ka, Go rzów Wlkp. 2006; Z naj now szej hi sto rii kul tu ry fi zycz nej w Pol sce. Pra ce na uko we Let niej Szko ły Hi sto ry ków Kul tu ry Fi zycz nej, t. 8, pod red. L. No wa ka, Go rzów Wlkp. 2008. ⁵³ M. Ska wiń ski, Kul tu ra fi zycz na na Lu belsz czyź nie w la tach 1944–1974, War sza wa 1989. ⁵⁴ T. Ju rek, Roz wój spor tu na Zie mi Lu bu skiej w la tach 1945–1973, Wro cław 1989; T. Ju rek, B. Wolt mann, Kul tu ra fi zycz na w wo je wódz twie zie lo no gór skim 1950–1989, Zie lo na Gó ra 1990. ⁵⁵ H. Re cho wicz, Dzie je spor tu w wo je wódz twie ślą sko -dą brow skim (1945–1950), Ka to wi ce ⁵⁶ J. Umiaż, Sport na War mii i Ma zu rach w la tach 1945–1975, Olsz tyn 2000. ⁵⁷ K.Nie mier ka, Roz wój kul tu ry fi zycz nej w Dol no ślą skim Za głę biu Wę glo wym w la tach 1945– ⁵⁸ W.Pię ta, Roz wój spor tu aka de mic kie go w Czę sto cho wie w la tach 1945–1998, Ka to wi ce 2002. ⁵⁹ M. Hu zar ski, Roz wój wy cho wa nia fi zycz ne go i spor tu w mie ście Rze szo wie w la tach 1875– 1999. 2000, Wro cław 2002. 1989, Ka to wi ce 2003. 13 rze re gio nal nym pod re dak cją Sta ni sła wa Za bor nia ka 60, Mi ro sła wa Poncz - ka i An drze ja No wa kow skie go 61, a tak że Mi ro sła wa Poncz ka, Sła wo mi ra Wit kow skie go i Ada ma Fry ca 62. Pro ble ma ty kę po świę co ną hi sto rii po szcze gól nych dys cy plin spor to - wych po dej mo wa li w swo ich ba da niach Ma ciej Łu cza k63, Piotr Go dlew - ski 64, Wie sław Pię ta 65. Te mat ten po dej mo wa no też w pra cach zbio ro wych pod re dak cją Ber nar da Wolt man na 66, Sta ni sła wa Za bor nia ka 67 i Ka zi mie - rza Obo dyń skie go 68. Wiel ką war tość ma ją tak że wy daw nic twa o cha rak te rze lek sy ko nów au tor stwa Bog da na Tu szyń skie go 69 oraz Bog da na Tu szyń skie go i Hen ry - ka Ku rzyń skie go 70. Ni niej sza pra ca ma cha rak ter źró dło wy. Więk szość wy ko rzy sta nych w niej ma te ria łów po cho dzi ze zbio rów Ar chi wum Akt No wych w War - sza wie. By ły to źró dła o pro we nien cji par tyj nej sta no wią ce ze spół KC PZPR oraz ar chi wa lia zwią za ne z funk cjo no wa niem ad mi ni stra cji spor - to wej zgro ma dzo ne w ze spo łach Pań stwo we go Urzę du Wy cho wa nia Fi - zycz ne go i Przy spo so bie nia Woj sko we go, Głów ne go Urzę du Kul tu ry Fi - ⁶⁰ Z tra dy cji tu ry sty ki i spor tu na Pod kar pa ciu, pod red. S. Za bor nia ka, Kro sno 2005; Z dzie- jów kul tu ry fi zycz nej w gmi nie Gło gów Ma ło pol ski (1978–2006), pod red. S. Za bor nia ka, Gło gów Ma ło pol ski 2007. ⁶¹ Szki ce z dzie jów kul tu ry fi zycz nej na Gór nym Ślą sku, Za głę biu i Pod be ski dziu, pod red. M. Poncz ka i A. No wa kow skie go, Wa do wi ce 2002. ⁶² Z dzie jów kul tu ry fi zycz nej w Za głę biu Dą brow skim i re gio nach ościen nych, pod red. M. Poncz ka, S. Wit kow skie go, A. Fry ca, So sno wiec – Ka to wi ce – Dą bro wa Gór ni cza 2010. ⁶³ M. Łu czak, Szer mier ka w Pol sce w la tach 1945–1989, Po znań 2002. ⁶⁴ P. Go dlew ski, Pol ski Zwią zek Za pa śni czy 1922–2004, Go rzów Wlkp. 2004. ⁶⁵ W. Pię ta, Te nis sto ło wy wśród Ży dów w Pol sce (1924–1949), Czę sto cho wa 2008. ⁶⁶ Lek ko atle ty ka w Pol sce 1919–1994, War sza wa 1994. ⁶⁷ S. Za bor niak, Z dzie jów lek ko atle ty ki w Pol sce. Tra dy cje cho du spor to we go od Ta de usza Ku - cha ra do Ro ber ta Ko rze niow skie go (1904–2004), Kro sno 2008; Z tra dy cji lek ko atle ty ki w Pol - sce (1919–2009). In me mo riam bra ci Fre ze rów – Al fre da (1901–1927) i Bro ni sła wa (1906– 1944), pod red. S. Za bor nia ka, Tar no brzeg 2009. ⁶⁸ Z tra dy cji ko lar stwa na zie miach pol skich w Ga li cji i na Pod kar pa ciu (1867–2007). W 140 rocz ni cę ko lar stwa w Pol sce, pod red. K. Obo dyń skie go i S. Za bor nia ka, Rze szów 2007. ⁶⁹ B. Tu szyń ski, Księ ga spor tow ców pol skich ofiar II woj ny świa to wej, War sza wa 1999; B. Tu - szyń ski, Pol scy olim pij czy cy XX wie ku (1924–2002). N -Ż, Wro cław 2004; B. Tu szyń ski, Pol- scy olim pij czy cy XX wie ku (1924–2002). A -M., Wro cław 2004; B.Tu szyń ski, Bar do wie spor - tu. Wy daw nic two z oka zji 50-le cia Klu bu Dzien ni ka rzy Spor to wych, War sza wa 2009. ⁷⁰ B. Tu szyń ski, H. Ku rzyń ski, Od Cha mo nix i Pa ry ża do Van co uver. Lek sy kon olim pij czy ków pol skich 1924–2010, (brak ro ku i miej sca wy da nia). 14 zycz nej, Głów ne go Ko mi te tu Kul tu ry Fi zycz nej, Głów ne go Ko mi te tu Kul - tu ry Fi zycz nej i Tu ry sty ki, Pol skiej Fe de ra cji Spor tu. W za so bach KC PZPR szcze gól nie war to ścio we oka za ły się do ku men - ty Wy dzia łu Za gra nicz ne go KC, Wy dzia łu Pro pa gan dy Ma so wej (od 1953 r. – Wy dzia łu Pro pa gan dy i Agi ta cji), Wy dzia łu Pra sy i Wy daw nictw (od 1955 r. – Wy dzia łu Pra sy, Ra dia i Wy daw nictw), Se kre ta ria tu KC oraz Biu ra Po li tycz ne go. By ły to głów nie in struk cje, wy tycz ne i uchwa ły po - zwa la ją ce zo bra zo wać sta no wi sko par tii wo bec naj waż niej szych za gad - nień zwią za nych z funk cjo no wa niem spor tu. Na to miast źró dła zwią za ne z dzia łal no ścią cen tral nej ad mi ni stra cji spor to wej umoż li wi ły wy ja śnie - nie wie lu pro ble mów do ty czą cych zmian struk tu ral nych do ko ny wa nych w or ga ni za cji spor tu oraz wska za nie re la cji za cho dzą cych mię dzy wła dza - mi par tii i pań stwa, a kie row nic twem spor tu. Jed no znacz ny przy kład an ga żo wa nia spor tu i spor tow ców w dzia ła - nia pro pa gan do we władz par tii i pań stwa od na le zio no w nie licz nych po - zo sta ło ściach in ge ren cji cen zor skich w pra sę spor to wą znaj du ją cych się w ze spo le Głów ne go Urzę du Kon tro li Pra sy, Pu bli ka cji i Wi do wisk w Ar - chi wum Akt No wych w War sza wie. Zo bra zo wa niu za in te re so wa nia władz pań stwa pro ble ma mi spor tu słu żył ma te riał po cho dzą cy z udo stęp nio ne go ba da czom w ostat nich la - tach ze spo łu Urzę du Ra dy Mi ni strów z Ar chi wum Akt No wych w War - sza wie. Szcze gó ło we da ne oso bo we do ty czą ce ob ję tych sys te mem no men kla - tu ry KC PZPR prze wod ni czą cych urzę dów cen tral nych kie ru ją cych spor - tem do stęp ne by ły w przy go to wa nych przez apa rat par tii tecz kach per so - nal nych Lu cja na Mo ty ki i Wło dzi mie rza Recz ka prze cho wy wa nych w AAN w War sza wie. Bra ko wa ło na to miast ma te ria łów o po zo sta łych sze - fach spor tu w Pol sce Lu do wej. Część zbio rów zwią za nych z dzia łal no ścią Głów ne go Ko mi te tu Kul - tu ry Fi zycz nej i Spor tu, Głów ne go Ko mi te tu Kul tu ry Fi zycz nej i Tu ry sty - ki, Ko mi te tu do Spraw Mło dzie ży i Kul tu ry Fi zycz nej, Urzę du Kul tu ry Fi - zycz nej i Tu ry sty ki zo sta ła zde po no wa na w Ar chi wum Mi ni ster stwa Edu - ka cji Na ro do wej w War sza wie. Ge ne ral nie, ma te ria ły do ty czą ce ak tyw no - ści po szcze gól nych in sty tu cji sta no wi ły od dziel ne ze spo ły. Tak że i te źró - dła cha rak te ry zo wa ły się wiel ką róż no rod no ścią. Znaj du ją ce się tam de - cy zje, roz po rzą dze nia, uchwa ły, no tat ki, pro to ko ły z po sie dzeń kie row - 15 nic twa spor tu, spra woz da nia i in struk cje władz spor to wych po zwo li ły po - znać mo ty wy i ro dza je dzia łań po dej mo wa nych przez par tię na grun cie spor tu oraz oce nić sku tecz ność władz spor to wych. Ma te ria ły źró dło we z Ar chi wum Mi ni ster stwa Spraw Za gra nicz nych z ze spo łów: Ga bi net Mi ni stra, De par ta ment IV – kra je ka pi ta li stycz ne, De par ta ment Pra sy, Współ pra cy Kul tu ral nej i Na uko wej do ku men to wa - ły za an ga żo wa nie pań stwa i je go służ by dy plo ma tycz nej w dzia ła nia po - li tycz no -pro pa gan do we w spo rcie. Spe cy ficz ne, lecz bar dzo war to ścio we źró dła od na le zio no w Ar chi - wum In sty tu tu Pa mię ci Na ro do wej w War sza wie. Za wie ra ły one nie jed - no krot nie taj ne ma te ria ły ope ra cyj ne funk cjo na riu szy SB zwią za ne z dzia - łal no ścią tych służb w cza sie naj waż niej szych mię dzy na ro do wych im prez spor to wych, na przy kład Igrzysk Olim pij skich w Mo na chium w 1972 r., Igrzysk Olim pij skich w Mo skwie w 1980 r., czy też Mi strzostw Świa ta w Pił ce Noż nej w 1982 r. W za so bach IPN w War sza wie od na le zio no tak - że tecz ki oso bo we Wło dzi mie rza Recz ka, Bo le sła wa Ka pi ta na i To ma sza Lem par ta. Kon tro wer syj ny ma te riał, wy ma ga ją cy pro wa dze nia bar dziej szcze gó ło wych ba dań, sta no wi ły da ne o współ pra cy przed sta wi cie li me - diów z SB. War to ścio we źró dła do ty czą ce funk cjo no wa nia PUW F i PW oraz lu - dzi zwią za nych z ów cze snym spor tem, Je rze go Pu tra men ta, Ja nu sza Za - rzyc kie go, Hen ry ka Szem ber ga, Eu ge niu sza Kusz ko, Eu ge niu sza Za drzyń - skie go, od na le zio no w Cen tral nym Ar chi wum Woj sko wym w Rem ber to - wie. Pod ję ciu no wych usta leń i uzy ska niu nie zna nych do tych czas in for - ma cji sprzy ja ła kwe ren da prze pro wa dzo na w ar chi wach pań stwo wych o lo kal nym za się gu dzia ła nia. W Ar chi wum Pań stwo wym mia sta sto łecz - ne go War sza wy Od dział w Otwoc ku wy ko rzy sta no pro to ko ły po sie dzeń pod sta wo wych or ga ni za cji par tyj nych ko lej nych cen tral nych urzę dów kie - ru ją cych spor tem. Pro to ko ły te znaj do wa ły się w ze spo łach Głów ne go Urzę du Kul tu ry Fi zycz nej, Głów ne go Ko mi te tu Kul tu ry Fi zycz nej, Głów - ne go Ko mi te tu Kul tu ry Fi zycz nej i Tu ry sty ki, Głów ne go Ko mi te tu Kul - tu ry Fi zycz nej i Spor tu oraz Ko mi te tu do Spraw Mło dzie ży i Kul tu ry Fi - zycz nej. Na pod sta wie do stęp nych ma te ria łów uda ło się m.in. bli żej po - znać mo ty wy dzia ła nia i okre ślić po sta wę Ta de usza Ku cha ra w okre sie funk cjo no wa nia PUW F i PW i w po cząt ko wym okre sie dzia ła nia GUKF. 16 Z za pi sów w pro to ko łach GKK FiT po zna li śmy też oko licz no ści i ofi cjal - ne po wo dy, dla któ rych usu wa no z PKOl i par tii w okre sie tzw. kam pa nii an ty sy jo ni stycz nej w 1968 r., se kre ta rza ge ne ral ne go tej in sty tu cji, To ma - sza Lem par ta. War to ścio we oka za ły się też ma te ria ły ar chi wal ne zwią za ne z dzia łal - no ścią ko mi te tów wo je wódz kich PZPR. Dzię ki źró dłom do stęp nym w Ar - chi wum Pań stwo wym w Kra ko wie zgro ma dzo nym w ze spo le Ko mi tet Wo je wódz ki PZPR po zna li śmy re ak cję kra kow skie go apa ra tu par tyj ne go na pla no wa ne zmia ny, ja kie mia ły być do ko na ne w spo rcie pod ko niec lat czter dzie stych. Po sta wę naj wyż sze go kie row nic twa par tii i je go sto sun ku do dzia ła czy m.in. spor to wych, ale też i spo łe czeń stwa, do sko na le ob ra - zo wa ła znaj du ją ca się w ze spo le Ko mi tet Kra kow ski PZPR in struk cja KC PZPR z po cząt ku lat osiem dzie sią tych na ka zu ją ca ukry wa nie przed spo - łe czeń stwem wszel kich nad użyć. Na to miast ar chi wa lia z Ar chi wum Pań - stwo we go w Po zna niu zgro ma dzo ne w ze spo le Ko mi tet Wo je wódz ki PZPR po zwo li ły uka zać sto pień upar tyj nie nia w klu bach spor to wych wo - je wódz twa po znań skie go w la tach osiem dzie sią tych. Waż nym i in te re su ją cym usta le niem by ło po zna nie no wych, szcze - gó ło wych za sad mię dzy na ro do wych kon tak tów spor to wych wpro wa dzo - nych w pierw szych mie sią cach sta nu wo jen ne go. In struk cja do ty czą ca te - go pro ble mu od na le zio na zo sta ła w Ar chi wum Pań stwo wym w Ka to wi - cach w ze spo le Klub Spor to wy „Za głę bie” w So snow cu. W pra cy uda ło się też udo ku men to wać za ni ka nie idei szla chet nej ry - wa li za cji w spo rcie oraz upa dek war to ści mo ral nych wśród dzia ła czy spor - to wych zwią za nych z pił ką noż ną w Pol sce Lu do wej. W tym ce lu wy ko - rzy sta no ma te ria ły ope ra cyj ne Służ by Bez pie czeń stwa w Bia łym sto ku in - for mu ją ce o kon kret nych przy kła dach ko rup cji i tzw. „han dlo wa niu” me - cza mi w pol skim fut bo lu w la tach osiem dzie sią tych znaj du ją ce się w Ar - chi wum In sty tu tu Pa mię ci Na ro do wej w Bia łym sto ku w ze spo le Wo je - wódz ki Urząd Spraw We wnętrz nych w Bia łym sto ku. At mos fe rę wy da rzeń spor to wych z okre su Pol ski Lu do wej w pew nym stop niu od da wa ły źró dła fil mo we i fo to gra ficz ne. Na strój pa nu ją cy w cza - sie nie zwy kle uda nych dla Pol ski za wo dów uka zy wał film do ku men tal ny pt. Z Mi strzostw Eu ro py w bok sie ob ra zu ją cy pro ble ma tycz ną dla pol skich władz wy gra ną Zyg mun ta Chy chły z Sier gie jem Szczer ba ko wem w 1953 r. w War sza wie (kie row nic two spor tu pol skie go zło ży ło pro test do ma ga jąc 17 się przy zna nia zwy cię stwa pię ścia rzo wi ra dziec kie mu) znaj du ją cy się w Ar chi wum Wy twór ni Fil mów Do ku men tal nych w War sza wie. Spe cy - fi kę okre su sta li ni zmu w spo rcie do brze od da wał też ma te riał Pol skiej Kro ni ki Fil mo wej z 1950 r. z fil mem pro pa gan do wym pt. Apel spor tow - ców za chę ca ją cym mło dzież do udzia łu w „wal ce o po kój”. Na to miast przy - kła dem dzia łań pro pa gan do wych po dej mo wa nych przez wła dze na po - cząt ku lat osiem dzie sią tych by ła Pol ska Kro ni ka Fil mo wa z 1980 r. uka - zu ją ca rze ko mo nor ma li za cję sy tu acji w Afga ni sta nie przed Igrzy ska mi Olim pij ski mi w Mo skwie. Na strój wy da rzeń spor to wych od da wa ły też zdję cia po cho dzą ce ze zbio rów Na ro do we go Ar chi wum Cy fro we go oraz pry wat ne go ar chi wum Bo le sła wa Ka pi ta na. Do dat ko wo, ich war tość w po rów na niu z ma te ria - łem fil mo wym pod no sił fakt, że wy bra ne fo to gra fie mo gły zo stać umiesz - czo ne w ni niej szej pu bli ka cji. Pod ję cie zu peł nie no wych usta leń do ty czą cych m.in. ak tyw no ści nie - któ rych przed wo jen nych dzia ła czy spor to wych w pierw szych la tach Pol - ski Lu do wej umoż li wi ła kwe ren da w Ar chi wum Mię dzy na ro do we go Ko - mi te tu Olim pij skie go w Lo zan nie (Szwaj ca ria). Na pod sta wie do ku men - tów znaj du ją cych się w tym ar chi wum mo gli śmy prze śle dzić nie zna ne do - tych czas po dej mo wa ne przez ko mu ni stów za bie gi, któ rych ce lem by ło wpro wa dze nie do MKOl za ufa nych lu dzi wła dzy w Pol sce w cha rak te rze człon ków tej in sty tu cji. Dzię ki do stę po wi do ko re spon den cji przed sta wi - cie li MKOl mo gli śmy też po znać re ak cję za chod nich dzia ła czy spor to - wych na od wo ła nie me czu lek ko atle tycz ne go USA –Pol ska w 1966 r., w ra - mach pro te stu prze ciw ko za an ga żo wa niu Sta nów Zjed no czo nych w woj - nę w Wiet na mie. Po zna nie szcze gó łów hi sto rycz ne go i brze mien ne go w skut kach po - sie dze nia Za rzą du PKOl z 17 ma ja 1984 r., na któ rym – przy naj mniej ofi - cjal nie – de cy do wa no o boj ko cie Igrzysk Olim pij skich w Los An ge les w 1984 r., by ło moż li we dzię ki do tar ciu do ni gdzie wcze śniej nie pu bli ko - wa ne go, przez po nad dwa dzie ścia lat po szu ki wa ne go przez hi sto ry ków, znaj du ją ce go się w zbio rach pry wat nych, pro to ko łu z te go po sie dze nia. Oce nę sy tu acji w spo rcie w Pol sce pod ko niec lat osiem dzie sią tych z per spek ty wy je go kie row nic twa mo gli śmy po znać dzię ki ana li zie opra - co wa nej przez ze spół ów cze sne go prze wod ni czą ce go GKK FiT, Bo le sła wa Ka pi ta na, prze ka za nej no we mu prze wod ni czą ce mu Ko mi te tu do Spraw 18 Mło dzie ży i Kul tu ry Fi zycz nej, Alek san dro wi Kwa śniew skie mu. Ma te riał ten, znaj du ją cy się w pry wat nym ar chi wum Bo le sła wa Ka pi ta na, zo stał udo stęp nio ny au to ro wi dla po trzeb ni niej szej pra cy. Waż nym źró dłem wy ko rzy sta nym w pu bli ka cji oka za ła się też pra sa. Po mi mo dzia ła nia cen zu ry za wie ra ła ona ogrom ny ma te riał in for ma cyj ny. Stwa rza ła moż li wość uzu peł nia nia i we ry fi ka cji tre ści za war tych w ma te - ria łach ar chi wal nych. Lek tu ra ar ty ku łów pra so wych po zwo li ła ob ser wo - wać dzia ła nia pro pa gan do we władz w za kre sie spor tu, po znać prze bieg naj waż niej szych im prez i wy da rzeń spor to wych. Dzien ni kiem pra so wym, do któ re go naj czę ściej od wo ły wa no się w pu bli ka cji, był „Prze gląd Spor - to wy”, któ ry sys te ma tycz nie i naj do kład niej re je stro wał prze bieg ży cia spor to we go w kra ju. W pra cy wy ko rzy sta no tak że ka to wic kie wy da nie „Spor tu”, kra kow ski ty go dnik „Start”, ty go dnik „Spor to wiec” i mie sięcz - nik „Kul tu ra Fi zycz na”. W grun cie rze czy, za gad nie nia spor to we po dej - mo wa ła zde cy do wa na więk szość uka zu ją cych się wów czas ga zet. In te re - su ją ce nas pro ble my po dej mo wa ne by ły w „Gło sie Lu du”, „Try bu nie Lu - du”, „Żoł nie rzu Wol no ści”, „Ży ciu War sza wy”, „Ku rie rze Pol skim” i „Ty - go dni ku Ostro łęc kim”. Lep sze zro zu mie nie spe cy fi ki okre su Pol ski Lu do wej, pro ble mów ów - cze sne go spor tu, przy bli że nie do at mos fe ry ry wa li za cji na wy so kim po - zio mie i przede wszyst kim skon fron to wa nie tre ści za war tych w źró dłach pi sa nych z do świad cze nia mi bo ha te rów tam tych wy da rzeń by ło moż li we dzię ki prze pro wa dzo nym z ni mi wy wia dom. Bar dzo waż ne oka za ły się więc re la cje Elż bie ty Duń skiej -Krze siń skiej, Woj cie cha For tu ny, Ce li ny Ger win (Je sio now skiej) Orze chow skiej, Fran cisz ka Gą sie ni cy-Groń, Zyg- mun ta Ha nu si ka, Ma ria na Ka sprzy ka, An drze ja Krze siń skie go, Mar ka Leśniew skie go, Jó ze fa Łuszcz ka, Fry de ry ka Ma chu li, Zbi gnie wa Pie - trzykow skie go, Ry szar da Ta ra sie wi cza, Woj cie cha Za błoc kie go, Iri ny Sziło we j71, Alek san dra Kur ło wi cza 72 oraz Bo le sła wa Ka pi ta na. ⁷¹ Iri na Szi ło wa – mi strzy ni olim pij ska z Seu lu (1988) w strze la niu, re pre zen to wa ła wów czas Zwią zek Ra dziec ki; dwu krot na mi strzy ni świa ta w strze la niu (1990), mi strzy ni Eu ro py (1996). Patrz: И. Ю. Попко, Олимпийцы гродненщины, Минск Харвест 2003, s.33, 80 i n. ⁷² Alek sandr Kur ło wicz – zło ty me da li sta Igrzysk Olim pij skich w Seu lu w pod no sze niu ciężarów. Wy stę po wał wów czas w bar wach ZSRR. W 1992 r. w Bar ce lo nie re pre zen to wał Wspól no tę Nie pod le głych Państw, na to miast w na Igrzy skach Olim pij skich w Atlan cie w 1996 r. re pre zen to wał Bia ło ruś. Patrz: И. Ю. Попко, Олимпийцы гродненщины…, s. 32, 36, 61 i n. 19 W po zna niu i zro zu mie niu wie lu pro ble mów zwią za nych z ów cze - snym spor tem po mo gły też spi sa ne wspo mnie nia spor tow ców, tre ne rów i dzia ła czy, bo ha te rów opi sy wa nych wy da rzeń: Ja dwi gi Ję drze jow skie j73, Elż bie ty Duń skiej -Krze siń skie j74, Fe lik sa Stam ma 75, Woj cie cha Za błoc - kie go 76, Je rze go Paw łow skie go 77, Ja na Mu la ka 78, Zdzi sła wa Krzysz ko wia - ka 79, Je rze go Ku le ja 80, Bo le sła wa Ka pi ta na 81, Wła dy sła wa Ko ma ra 82, Ry - szar da Szur kow skie go 83, Ka zi mie rza Gór skie go 84, Wło dzi mie rza Lu bań - skie go,85 Wła dy sła wa Ko za kie wi cza 86, Sta ni sła wa Ter lec kie go 87. Wie le wspo mnień Woj cie cha Fi ba ka zo sta ło za war tych w bio gra fii te ni si sty au - tor stwa Da nie la Pas sen ta 88. In te re su ją ce oka za ły się też re la cje dzien ni ka - rzy, świad ków wie lu wy da rzeń spor to wych, Je rze go Zmar z li ka 89 i Ta de - usza Ol szań skie go 90. Ni niej sza pra ca ma układ pro ble mo wo -chro no lo gicz ny. Skła da się z sze ściu roz dzia łów. Roz dział pierw szy obej mu je la ta 1944–1946, czy li okres „ży wio ło we go” re ak ty wo wa nia ży cia spor to we go w kra ju, aż do je - go in sty tu cjo na li za cji prze ja wia ją cej się utwo rze niem Pań stwo we go Urzę - du Wy cho wa nia Fi zycz ne go i Przy spo so bie nia Woj sko we go. ⁷³ J. Ję drze jow ska (opra co wał K. Gry żew ski), Uro dzi łam się na kor cie, War sza wa 1971. ⁷⁴ E. Duń ska -Krze siń ska, Za mia ta nie war ko czem, War sza wa 1994. ⁷⁵ Pa mięt nik Fe lik sa Stam ma (opra co wał K. Gry żew ski), War sza wa 1965. ⁷⁶ W. Za błoc ki, Sza blą i piór kiem, War sza wa 1982; W. Za błoc ki, Wal czę więc je stem, War sza wa 2006. ⁷⁷ J. Paw łow ski, Trud olim pij skie go zło ta, War sza wa 1973; J. Paw łow ski, Naj dłuż szy po je dy nek. Spo wiedź sza bli sty wszech cza sów – agen ta CIA, War sza wa 1994. ⁷⁸ J. Mu lak, Na ro dzi ny Wun der te amu, War sza wa 1984; tak że: J. Mu lak, Dla cze go: nie chcia łem być pre mie rem Rzą du Tym cza so we go, ge ne ra łem woj ska pol skie go, re kor dzi stą świa ta, tre - ne rem pań stwo wym Kró le stwa Ho lan dii? War sza wa 2006. ⁷⁹ Z. Krzysz ko wiak, Nie za po mnia ne prze ży cia, War sza wa 2000. ⁸⁰ J. Ku lej, Mo ja praw dzi wa hi sto ria, War sza wa (brak ro ku wy da nia). ⁸¹ B. Ka pi tan, Roz mo wa z wnucz ką, War sza wa 2003. ⁸² W. Ko mar, Wszyst ko po rą ba ne. Au to bio gra ficz ny wy wiad -rze kę prze pro wa dził Jan Lis, Ka - to wi ce (brak ro ku wy da nia). ⁸³ R. Szur kow ski, K.Wy rzy kow ski, Być li de rem, War sza wa 1983. ⁸⁴ K. Gór ski, Pił ka jest okrą gła, Wło cła wek 2004. ⁸⁵ W. Lu bań ski, P. Sło wiń ski, Wło dek Lu bań ski. Le gen da pol skie go fut bo lu, Ka to wi ce 2008. ⁸⁶ I. Paw lik, Gest Ko za kie wi cza, War sza wa 1994. ⁸⁷ S. Ter lec ki, R. Na hor ny, Pe le, Bo niek i ja, Po znań 2006. ⁸⁸ D. Pas sent, Mo ja gra, War sza wa 2010. ⁸⁹ J. Zmar z lik, Bij mi strza, War sza wa 1992. ⁹⁰ T. Ol szań ski, Oso bi sta hi sto ria olim piad, War sza wa 2004; T. Ol szań ski, Zo sta ła le gen da, Po - znań 1989. 20 Ko lej ny roz dział mie ści się w la tach 1946–1949. To czas funk cjo no - wa nia PUWF i PW oraz GUKF, do mo men tu pod ję cia uchwa ły przez Biu - ro Po li tycz ne KC PZPR w spra wie kul tu ry fi zycz nej i spor tu z 28 wrze śnia 1949 r. To jed no cze śnie okres przej mo wa nia przez ko mu ni stów peł nej kon tro li nad ży ciem po li tycz nym w kra ju i czas kształ to wa nia struk tur or - ga ni za cyj nych kul tu ry fi zycz nej zbli żo nych do wzo ru ra dziec kie go. Roz dział trze ci obej mu je la ta sta li ni za cji. Na grun cie spor tu sym bo - licz nym po cząt kiem te go okre su by ła wspo mnia na uchwa ła BP KC PZPR, a koń cem – wy da rze nia paź dzier ni ka 1956 r. La ta gra nicz ne roz dzia łu czwar te go wy zna cza czas rzą dów Wła dy sła wa Go muł ki. W spo rcie, po - dob nie jak w in nych ob sza rach ży cia spo łecz ne go, to okres za wie dzio nych na dziei. Ce zu ry w roz dzia le pią tym są zgod ne z ob ję ciem wła dzy w kra ju przez Edwar da Gier ka i je go upad kiem. W ży ciu spo łecz no -po li tycz nym był to czas pro pa gan dy suk ce su, a w spor to wym – okres rze czy wi stych suk ce sów. Wy da rze niem koń czą cym tę część pra cy by ły Igrzy ska Olim - pij skie w Mo skwie w 1980 r. Roz dział szó sty obej mu je ostat nie la ta Pol ski Lu do wej, aż do wy bo - rów par la men tar nych w czerw cu 1989 r. Był to czas za ła ma nia go spo dar - ki pań stwa, sta nu wo jen ne go i „zim nej woj ny” – wy da rzeń ma ją cych wpływ na kry zys spor tu wy czy no we go w PRL. Przy jem nym obo wiąz kiem au to ra jest wy ra że nie wdzięcz no ści wszyst kim oso bom, któ re przy czy ni ły się do po wsta nia tej pu bli ka cji. Dzię ku ję mo im prze mi łym roz mów com, któ rzy zgo dzi li się po świę cić swój czas i po dzie lić wspo mnie nia mi. Szcze gól ne wy ra zy wdzięcz no ści kie ru ję do dzien ni ka rzy „Prze glą du Spor to we go”. Dzię ki za an ga żo wa niu Pa na Paw ła Wo ło si ka mo głem spo - tkać Pa na Le cha Ufe la, któ ry bez in te re sow nie udo stęp nił mi pro to kół z po sie dze nia Za rzą du PKOl z 17 ma ja 1984 r. Sło wa wiel kiej wdzięcz no ści prze ka zu ję oso bie, któ ra w naj więk szym stop niu ukształ to wa ła mnie na uko wo – Pa ni prof. dr hab. Han nie Ko nop - ce. Dzię ku ję mo im Przy ja cio łom, któ rzy w trak cie ba dań oka za li mi po - moc, dr. Ada mo wi Fry co wi i dr Iwo nie Grys. Za prze ja wy ludz kiej życz - li wo ści dzię ku ję tak że wszyst kim pra cow ni kom ar chi wów i bi blio tek. R o z d z i a ł I Trudne powojenne lata (–) Sy tu acja spo łecz no -po li tycz na na te re nach wy zwa la nych spod oku pa cji nie miec kiej by ła skom pli ko wa na. W no cy z 31 grud nia 1943 r. na 1 stycz - nia 1944 r. PPR po wo ła ła po zor nie po nad par tyj ną or ga ni za cję po li tycz ną – Kra jo wą Ra dę Na ro do wą, któ ra sa ma uzna ła się za je dy ne praw dzi we przed sta wi ciel stwo na ro du pol skie go. W rze czy wi sto ści, w skład KRN we - szli dzia ła cze PPR oraz kil ka osób z ma ło zna czą cej Ro bot ni czej Par tii Pol - skich So cja li stów i Stron nic twa Lu do we go „Wo la Lu du”. 22 lip ca 1944 r. ko mu ni ści ogło si li po wo ła nie w Cheł mie Lu bel skim – rze ko mo przez KRN – Pol skie go Ko mi te tu Wy zwo le nia Na ro do we go. Jak twier dzi li, je dy ne go wów czas źró dła wła dzy w Pol sce. W ten spo sób od ma wia li oni le gal no ści Rzą do wi RP na uchodź stwie i De le ga tu rze Rzą - du na Kraj. W rze czy wi sto ści, PKWN zo stał utwo rzo ny 21 lip ca 1944 r. w Mo skwie, a je go człon ko wie przy by li do Lu bli na do pie ro 27 lip ca 1944 r1. Miał on nie wiel kie po par cie spo łe czeń stwa pol skie go, ale za to ogrom ne, Ar mii Czer wo nej i rzą du ra dziec kie go. W ta kiej sy tu acji ko mu - ni ści za czę li „utrwa lać wła dzę lu do wą”, a naj moc niej szą, cho ciaż po cząt - ko wo nie naj licz niej szą si łą sta wa ła się Pol ska Par tia Ro bot ni cza. Na prze - ło mie lat 1944/1945 na le ża ło do niej oko ło 20 tys. człon ków, zaś w koń cu 1948 r. już po nad 1 mln osó b2. Wzrost li czeb no ści PPR był prze ja wem dą - żeń czę ści spo łe czeń stwa do od bu do wy pań stwa, je go apa ra tu. Od zwier - ¹ A.Pacz kow ski, Pół wie ku dzie jów Pol ski 1939–1989, War sza wa 2000, s.85 i n.; tak że: W.Rosz - kow ski, Hi sto ria Pol ski 1914–1998, War sza wa 1999, s. 116 i n.; tak że: A. Frisz ke, Pol ska. Lo - sy Pań stwa i Na ro du 1939–1989, War sza wa 2003, s. 91 i n.; A. L. So wa, Hi sto ria po li tycz na Pol ski 1944–1991, Kra ków 2011, s. 21. ² M.K.Dzie wa now ski, The com mu nist par ty of Po land, Cam brid ge, Mass., Lon don 1976, s.253; tak że: A. L. So wa, Hi sto ria po li tycz na…, s. 125. 23 cie dlał tak że na dzie je, na po wsta nie no wej si ły po li tycz nej bez ra dy kal nej i na cjo na li stycz nej pra wi cy. Jed no cze śnie, w czę ści na ro du bu dził się sprze - ciw i opór, kie dy do strze ga no, że lu dzi ak tyw nych w wal ce z hi tle row ca - mi do ty ka ły re pre sje ze stro ny UB i NKW D3. Do par tii wstę po wa li w więk szo ści za in te re so wa ni szan są szyb kie go awan su spo łecz ne go oraz po czę ści, „ka rie ro wi cze”. Li de ra mi PPR by li przed wo jen ni ko mu ni ści. Par tia sys te ma tycz nie przej mo wa ła kon tro lę nad naj waż niej szy mi ob sza - ra mi ży cia. Ko mu ni ści spra wo wa li wła dzę w za kre sie in for ma cji i pro pa - gan dy, dys po no wa li sta le roz bu do wy wa nym apa ra tem re pre sji, za pew ni li też so bie wpły wy w ad mi ni stra cji pań stwo wej. Swo je sze ro kie moż li wo - ści wy ko rzy sty wa li do po ko na nia prze ciw ni ków po li tycz nych i pod po - rząd ko wa nia so jusz ni kó w4. 31 grud nia 1944 r. w wy ni ku prze kształ ce nia PKWN Kra jo wa Ra da Na ro do wa po wo ła ła Rząd Tym cza so wy RP. Spo tka ło się to z pro te sta mi pol skich śro do wisk emi gra cyj nych oraz ne ga tyw ną oce ną opi nii spo łecz - nej w Wiel kiej Bry ta nii i Sta nach Zjed no czo nych, któ ra pod kre śla ła uza - leż nie nie Pol ski od ZSRR. Po nie waż zgod nie z po sta no wie nia mi kon fe - ren cji w Jał cie z lu te go 1945 r., Rząd Tym cza so wy miał być prze kształ co ny i opar ty o szer szą re pre zen ta cję de mo kra tycz ną, 28 czerw ca 1945 r. ogło - szo no po wsta nie Tym cza so we go Rzą du Jed no ści Na ro do wej. Zde cy do - wa ną więk szość w no wym rzą dzie po sia da li ko mu ni ści. Spo śród osiem - na stu mi ni strów, je dy nie czte rech nie by ło wcze śniej zwią za nych z PKWN. Pre mie rem po zo stał Edward Osób ka -Mo raw ski, wi ce pre mie ra mi by li: Wła dy sław Go muł ka i prze by wa ją cy do tych czas na Za cho dzie, Sta ni sław Mi ko łaj czy k5. Po zor nie, ży cie po li tycz ne w kra ju po za koń cze niu oku pa cji nie miec - kiej od ra dza ło się. W dniach 10–11 wrze śnia 1944 r. z ini cja ty wy ko mu - ni stów zor ga ni zo wa na zo sta ła kon fe ren cja so cja li stów (na zwa na póź - niej XXV Kon gre sem), na któ rej re ak ty wo wa no for mal nie dzia łal ność Pol - skiej Par tii So cja li stycz nej. Wpraw dzie twór ca mi par tii by li au ten tycz ni, cho ciaż dru go rzęd ni dzia ła cze tej par tii, jed nak pod po rząd ko wa ni kie - ³ A. Frisz ke, Pol ska. Lo sy Pań stwa…, s. 114. ⁴ A.Pacz kow ski, Pół wie ku…, s.164 i n.; tak że: J.Wro na, Sys tem par tyj ny w Pol sce. 1944–1950, Lu blin 1997, s. 72 i n. ⁵ A.Frisz ke, Pol ska. Lo sy Pań stwa…, s.114 i n.; tak że: W.Rosz kow ski, Hi sto ria Pol ski…, s.133 i n. 24 row nic twu PPR. Utwo rzo na PPS, po tocz nie okre śla na ja ko fał szy wa lub kon ce sjo no wa na, w grud niu 1944 r. li czy ła oko ło 8 tys. osó b6. So cja li ści mie li bo ga te do świad cze nia, tra dy cje i do ro bek w pra cy spor to wej. W okre sie mię dzy wo jen nym dzia łal ność ta ką pro wa dzi li po - przez Or ga ni za cję Mło dzie ży To wa rzy stwa Uni wer sy te tu Ro bot ni cze go (OMTUR), Czer wo ne Har cer stwo TUR oraz Zwią zek Ro bot ni czych Sto - wa rzy szeń Spor to wych (ZRSS). Na to miast do świad cze nia PPR w pra cy w spo rcie by ły zde cy do wa nie mniej sze. Przed woj ną, nie wiel ką dzia łal - ność w tym za kre sie pro wa dził Ko mu ni stycz ny Zwią zek Mło dzie ży Pol - skie j7. We wrze śniu 1943 r., a więc jesz cze w cza sie oku pa cji, po trze bę roz - to cze nia w przy szło ści przez pań stwo opie ki nad zdro wiem mło dzie ży, ko niecz ność roz bu do wy klu bów spor to wych pod kre śli ła w „De kla ra cji Pro gra mo wej” przy bu dów ka mło dzie żo wa PPR, Zwią zek Wal ki Mło dych (ZWM)8. Wy da wa ło się więc, że PPS, ja ko par tia le piej do te go przy go to - wa na, przej mie kie row nic two w ru chu spor to wym. Po twier dze niem moc - nych związ ków PPS ze spor tem był cho ciaż by fakt, że po woj nie „Prze - gląd Spor to wy” był wy da wa ny przez Ko mi tet Cen tral ny OMTU R9. Tym - cza sem, z punk tu wi dze nia ko mu ni stów, od da nie wła dzy w spo rcie so cja - li stom nie by ło moż li we. W no wej po wo jen nej rze czy wi sto ści po li tycz nej kie row nic two PPR, by wzmoc nić swo ją po zy cję w śro do wi sku spor to wym i zy skać po par cie spo łecz ne, roz wa ża ło na wet moż li wość sko rum po wa - nia kil ku zna nych spor tow ców, któ rzy pu blicz nie opo wie dzie li by się za pro gra mem PPR10. Na po cząt ku 1945 r. pro wa dzo no więc dys ku sje na te mat przy szło ści spor tu wy czy no we go na zy wa ne go przez ko mu ni stów i so cja li stów spor - tem miesz czań ski m11. Pro po zy cję no we go mo de lu kul tu ry fi zycz nej przed sta wi li w lu tym 1945 r. na wie cu spor to wym dzia ła cze PPS z Kra ko - wa. Do ma ga li się oni od dzie le nia wy cho wa nia fi zycz ne go od przy spo so - ⁶ A. Pacz kow ski, Pół wie ku…, s. 131 W. Rosz kow ski, Hi sto ria Pol ski…, s. 141. ⁷ L. Szy mań ski, Ze stu diów nad mo de lem…, s. 10 i n. ⁸ De kla ra cja Związ ku Wal ki Mło dych. War sza wa, wrze sień 1943, [w:] Zwią zek Wal ki Mło- dych. Ma te ria ły i do ku men ty, War sza wa 1953, s. 25; A. Gu tow ski, Dro gi roz wo ju kul tu ry fi - zycz nej…, s. 21; L. Szy mań ski, Ze stu diów nad mo de lem…, s. 11; L. Szy mań ski, Par la ment pol ski wo bec pro ble mów…, s. 7. ⁹ A. Gu tow ski, Dro gi roz wo ju kul tu ry fi zycz nej…, s. 20; „Prze gląd Spor to wy”, nr 1, 12 lip ca 1945 r. ¹⁰ A. No wa kow ski, Za rzą dza nie kul tu rą fi zycz ną…, s. 30. ¹¹ L. Szy mań ski, Kul tu ra fi zycz na i tu ry sty ka…, s. 16. 25 bie nia woj sko we go, po wie rze nia spraw wy cho wa nia fi zycz ne go kom pe - tent ne mu, spo łecz ne mu kie row nic twu oraz po stu lo wa li do ko na nie re or - ga ni za cji przed wo jen ne go Pań stwo we go Urzę du Wy cho wa nia Fi zycz ne go i Przy spo so bie nia Woj sko we go. W tej sy tu acji sport, sta no wią cy je den z ele men tów kul tu ry fi zycz nej, nie znaj do wał by się w ge stii Mi ni ster stwa Obro ny Na ro do we j12. Dzia ła nia te ini cjo wał czło nek PPS, a na stęp nie dzien ni karz „Star tu”, Mak sy mi lian Stat ter. Ko lej ne me mo ria ły w tej spra - wie wy su nię te prze OMTUR i PPS wpły wa ły do władz w kwiet niu 1945 r. Po stu lo wa no w nich po wo ła nie Pań stwo we go Urzę du Wy cho wa nia Fi - zycz ne go lub Mi ni ster stwa Wy cho wa nia Fi zycz ne go przy cy wil nym re - sor cie – oświa ty lub zdro wia 13. Kie row nic two PPR zda wa ło so bie spra wę, że brak do świad cze nia i za - ple cza ka dro we go tej par tii w za kre sie za rzą dza nia kul tu rą fi zycz ną wy - klu cza ły moż li wość przy ję cia mo de lu pro po no wa ne go przez PPS. Ko mu - ni ści nie mie li by wów czas wpły wu na ob li cze kul tu ry fi zycz nej. Spo so bem PPR na za pew nie nie peł nej kon tro li zmian do ko ny wa nych w kul tu rze fi - zycz nej by ło po wią za nie wy cho wa nia fi zycz ne go oraz przy spo so bie nia woj sko we go i prze ka za nie kie row nic twa nad ni mi Mi ni ster stwu Obro ny Na ro do wej. Na le ży pod kre ślić, że mo del ten wy raź nie na wią zy wał do wzor ca z okre su mię dzy wo jen ne go kry ty ko wa ne go wów czas za rów no przez so cja li stów jak i przez ko mu ni stó w14. Kon cep cja or ga ni za cji ży cia spor to we go za pro po no wa na przez PPR zna la zła od zwier cie dle nie w ak tyw no ści ZWM. Na po cząt ku mar ca 1945 r. na pierw szym ple nar nym ze bra niu Za rzą du Głów ne go ZWM pod ję to uchwa łę o współ dzia ła niu z woj skiem. Zde cy do wa no też o utwo rze niu w Za rzą dzie Głów nym ZWM Wy dzia łu Wy cho wa nia Fi zycz ne go i Przy - spo so bie nia Woj sko we go 15. ¹² Sta no wi sko PPS po pie ra ła zde cy do wa na więk szość pra sy spor to wej z wy jąt kiem „Spor tu”. Patrz: B. Tu szyń ski, Wę zło we pro ble my kul tu ry fi zycz nej w Pol sce lat 1945–1948 na ła mach pra sy spor to wej, [w:] Sport ro bot ni czy, t. VIII, pod red. A. Woh la, H. Mło dzia now skiej, R. Szcze ciń skie go, War sza wa 1974, s. 14; L. Szy mań ski, Sport w po li ty ce II Rze czy po spo li tej i Pol ski Lu do wej – stu dium po rów naw cze, „Kwar tal nik Na uko wy AWF we Wro cła wiu”, nr 3/94, s. 71. ¹³ A. No wa kow ski, Za rzą dza nie kul tu rą fi zycz ną…, s. 32; L. Szy mań ski, Kul tu ra fi zycz na i tu - ry sty ka…, s. 16; L. Szy mań ski, Par la ment pol ski wo bec pro ble mów…, s. 10. ¹⁴ L.Szy mań ski, Sport w po li ty ce II Rze czy po spo li tej i Pol ski Lu do wej – stu dium po rów naw cze, „Kwar tal nik Na uko wy AWF we Wro cła wiu”, nr 3/94, s. 72. ¹⁵ A. Gu tow ski, Dro gi roz wo ju kul tu ry fi zycz nej…, s. 22. 26 W grun cie rze czy, w ca łej dys ku sji cho dzi ło nie ty le o wy bór kon cepcji i mo de lu or ga ni za cyj ne go kul tu ry fi zycz nej, co o si łę po li tycz ną, któ ra tym zmia nom mia ła nada wać kie ru nek. Bo wiem – jak za uwa żył L. Szy mań ski – so cja li stycz na dro ga prze mian by ła wów czas spra wą oczy wi stą16. Trud no oce nić jed no znacz nie dzia ła nia kon cep cyj ne ko mu ni stów bez spoj rze nia wstecz i do ko na nia cho ciaż drob ne go bi lan su strat wśród spor - tow ców w cza sie II woj ny świa to wej. We dług sza cun ków Bog da na Tu szyń - skie go, dzien ni ka rza i hi sto ry ka kul tu ry fi zycz nej, zgi nę ło wów czas po - nad 1400 osób (w tym 50 olim pij czy ków i 7 uczest ni ków olim piad sza - cho wych). Jed nak przed sta wie nie do kład nych da nych jest dzi siaj nie moż - li we. Więk szość za wod ni ków stra ci ła ży cie w cza sie kam pa nii wrze śnio - wej i oku pa cji nie miec kiej. Oko ło 288, za mor do wa li Ro sja nie. Z tej licz - by, 240 osób – jeń ców obo zów w Sta ro biel sku, Ko ziel sku i Ostasz ko wie – zo sta ło za mor do wa nych w Ka ty niu 17. Sym bo lem mar ty ro lo gii spor tow ców, ofia rą hi tle row ców, był zna ko - mi ty lek ko atle ta, mistrz olim pij ski z Los An ge les (1932), Ja nusz Ku so ciń - ski. W cza sie oku pa cji uczest ni czył w dzia łal no ści kon spi ra cyj nej Or ga - ni za cji Woj sko wej „Wil ki” po słu gu jąc się pseu do ni mem „Praw dzic”. W mar cu 1940 r. zo stał aresz to wa ny przez Ge sta po w bra mie do mu, w któ rym miesz kał. Wię zio no go naj pierw na Mo ko to wie, po tem przy Alei Szu cha. W cza sie pra wie trzy mie sięcz ne go śledz twa nie wy dał żad - ne go z to wa rzy szy wal ki. 21 czerw ca 1940 r. zo stał roz strze la ny pod czas ma so wej eg ze ku cji w Pal mi ra ch18. W tej sa mej eg ze ku cji zgi nął tak że ko - larz to ro wy, me da li sta olim pij ski z Pa ry ża (1924), To masz Stan kie wicz oraz je go ko le ga z War szaw skie go To wa rzy stwa Cy kli stów, Ta de usz Bar - to dziej ski. Te go sa me go dnia w Pal mi rach Niem cy roz strze la li przy ja cie la Ku so ciń skie go, lek ko atle tę, olim pij czy ka z Am ster da mu (1928), Fe lik sa Żu be ra 19. ¹⁶ L. Szy mań ski, Ze stu diów nad mo de lem…, s. 12. ¹⁷ B. Tu szyń ski, Księ ga spor tow ców pol skich…, s. 9 i n; P. Go dlew ski, Sport w Pol sce…, s. 47 i n. ¹⁸ Kto był spraw cą śmier ci Ja nu sza Ku so ciń skie go, „Prze gląd Spor to wy”, nr 6, 13 sierp nia 1945 r., s. 6; B. Tu szyń ski, Pol scy olim pij czy cy XX wie ku (1924–2002), A -M…, s. 458; Na le ży pod - kre ślić, że przez ca ły okres Pol ski Lu do wej rzą dzą cy do ce nia li i pod kre śla li bo ha ter stwo Ku - so ciń skie go. Na je go cześć, od 1954 r. od by wa ły się w War sza wie mię dzy na ro do we za wo dy spor to we – Me mo riał Ja nu sza Ku so ciń skie go. ¹⁹ B. Tu szyń ski, Pol scy olim pij czy cy XX wie ku (1924–2002). N -Ż…, ss. 216, 423; tak że: W.A. Min kie wicz, Olim pij ska go rącz ka, War sza wa 1993, s. 83. 27 Za dzia łal ność kon spi ra cyj ną 18 wrze śnia 1940 r. w War sza wie aresz - to wa ny zo stał in ny bie gacz dłu go dy stan so wy, ry wal i ko le ga Ja nu sza Ku - so ciń skie go – Jó zef No ji. Po dzie wię ciu mie sią cach po by tu na Pa wia ku, w lip cu 1941 r. prze wie zio no go do obo zu kon cen
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sport wyczynowy w polityce państwa 1944-1989
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: