Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00063 009855 16888349 na godz. na dobę w sumie
Spotkanie ze światem II - ebook/pdf
Spotkanie ze światem II - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-2082-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Autorzy prac zawartych w niniejszym tomie snują refleksje na temat wyzwań piśmiennictwa historycznego w dobie antropocenu, a więc przekształcenia ekosystemu Ziemi oraz przemian fizjologicznych i biologicznych, wywołanych i zintensyfikowanych działalnością człowieka. Wzięcie pod uwagę tych czynników zmusza do przemyślenia na nowo naszego stosunku do natury, czasu i przestrzeni.

Prezentowany tom buduje dialog francusko-polski, stąd obecność w nim paralelnych artykułów Fernanda Braudela i Mariana Małowista, Nathana Wachtela i Michała Tymowskiego oraz Patricka Boucherona/Paula Gradvola i Ewy Domańskiej. Francuscy autorzy wyboru postanowili włączyć do publikacji teksty polskich kolegów, podkreślając w ten sposób ich udział w przyswajaniu globalnego podejścia do historii, a także pragnąc przypomnieć, że polscy historycy, utrzymujący często inspirujące kontakty ze swymi francuskimi kolegami, potrafili rozwinąć wyjątkowo oryginalne analizy.

Proponowana Czytelnikom książka jest kontynuacją wydanych w 2014 roku ''Spotkań ze światem. Esejów o historii globalnej''. Poprzedni tom analizował czynniki leżące u podstaw badań północnoamerykańskich, które zakwestionowały wcześniejsze, tradycyjne punkty widzenia.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wprowadzenie Intelektualne podejście do historii globalnej (leżące u źródeł książki Spotkanie ze światem. Eseje o historii globalnej) opiera się zarazem na kontrastach i sprzecznościach. Kontrastach, gdyż widać oddziałujące na nią siły rozmaitych nakazów moralnych − stawienie czoła walce tożsamości narodowych lub przedstawienie w sposób bardziej wyrazisty obrazu połączonych kultur i kon- fl iktów zdawałoby się umniejszeniem. Sprzecznościach, ponieważ wśród historiografów, którzy wpisują się w nurt historii global- nej, można znaleźć obozy usiłujące narzucić sprzeczne ze sobą wizje. Z jednej strony mamy historię powszechną cywilizacji, operującą jakże często pojęciami centrum i peryferii. Z drugiej strony − historię globalizacji. W końcu zaś – rozmaite próby spojrzenia na historię ludzkości z innej jeszcze perspektywy. Jak jednak stwierdzono, celem nie jest „historia monstrualna”, poże- rająca to, co stanowi o odmienności, lecz świat historii, w którym to, co sytuuje się pomiędzy, zwłaszcza między językami, odegra właściwą mu rolę, choć wciąż często negowaną. Panorama naszkicowana w pierwszym tomie skupiała się na sile czynników leżących u podstaw badań północnoamerykań- skich. Zakwestionowały one tradycyjne punkty widzenia i przy- spieszyły refl eksję nad możliwymi kierunkami krytyki. Mogłoby się wydawać, że Europa pozostaje pod tym względem w tyle, 8 Patrick Boucheron, Paul Gradvohl lecz tom ten zarówno uzmysłowił bogactwo pozaeuropejskiego wkładu, jak i wskazał kilka nurtów badawczych zainicjowanych we Francji i w Polsce. Niniejszy tom przedstawia podejście odmienne na dwa sposoby. Z jednej strony buduje on dialog francusko-polski, właśnie w warstwie pomiędzy dwoma językami. Przypomina też, jak da- lece rację mieli Dariusz Kołodziejczyk i Jerzy Pysiak, odtwarza- jąc w tekstach zamieszczonych w pierwszym tomie polskiego wydania udział Polaków w początkach przyswajania globalnego podejścia do historii. Decyzja o włączeniu tekstów Mariana Ma- łowista i Michała Tymowskiego do niniejszej publikacji wynika z chęci przypomnienia, że polscy historycy, utrzymujący często inspirujące kontakty ze swoimi francuskimi kolegami, potra- fi li rozwinąć wyjątkowo oryginalne analizy. Zamieszczone tu teksty są dość późne (1967 i 2012), zwłaszcza w porównaniu z tymi, do których się odnoszą (Fernand Braudel −1946, Nathan Wachtel – 1967). Portugalska perspektywa polskich badań zgromadzonych w tym tomie wskazuje na pewien mało dostrzegany we Francji tropizm, a różnica w czasie wynika wyłącznie z chęci zaprezento- wania, jak bardzo perspektywa badawcza wzbogaciła się, a i nieco dojrzała, dzięki kontaktowi z Warszawą. Historia datujących się od XV w. kontaktów z ciemnoskórymi na ziemiach portugalskich wskazuje dobitnie, że pytania postawione w 1967 r. i dotyczą- ce punktu widzenia zwyciężonych mogą doczekać się całkiem nowych odpowiedzi również wskutek odmiennego badania per- spektywy zwycięzców. Po części sprzeczny wpływ chrześcijaństwa na przemieszczenie i wchłonięcie przez Portugalię znacznej licz- by niewolników pozwala wysnuć wnioski także na temat spo- łeczeństw Centrum, podczas gdy wizja zwyciężonych pozwala na nowo zobaczyć sposób postrzegania zwycięzcy. Na podobnej zasadzie wkład badań Mariana Małowista polega na wyznaczeniu nowych, w stosunku do tych z 1946 r., ścieżek prowadzących do zrozumienia ruchów, dzięki którym metale szlachetne docierały Wprowadzenie 9 do Europy i były rozprowadzane z Półwyspu Iberyjskiego. Tym samym udział Polski w wymianie intelektualnej staje się równie wyraźny jak uczestnictwo Portugalii w wymianie metali. Przede wszystkim jednak mamy do czynienia z nową oceną wpływu pośredników i ich działań na rozległą materię światowych kon- taktów gospodarczych na początku wieku XVI. Zmienia to spoj- rzenie na związek między ewolucją społeczeństwa portugalskiego a przemianami obiegów wymiany handlowej. W tym miejscu badania obu polskich uczonych łączy ten sam żywy luzytanizm. Z drugiej strony mamy teksty napisane niemal równocześ- nie w latach 2014−2015. Razem ze znakomitą polską kole- żanką autorzy tego wprowadzenia inicjują nowy etap deba- ty wokół historii globalnej, jej podstaw oraz oczekiwań. Ewa Domańska, od 2002 r. wykładowczyni amerykańskiego Uni- wersytetu Stanforda, ukazuje wyzwania, przed jakimi stawia historyków wejście w epokę antropocenu. Punkt wyjścia jest prosty. Istota ludzka, doprowadzając do istotnych i przede wszystkim zauważalnych zmian w środowisku Ziemi, w końcu zdaje sobie sprawę, że nie może zrozumieć siebie w oderwa- niu od tego naturalnego otoczenia, którego część stanowi. To oznacza, że myślenie o człowieku bez uwzględnienia jego inter- akcji z naturą byłoby skazaniem historyka na chybiony wybór przedmiotu badań. Przywołane tutaj wyzwanie stojące przed historykami pro- wadzi skądinąd do stwierdzenia, że historia, która dopiero na- dejdzie, będzie chciała być również „historią niosącą pomoc”, służącą odnowie, zapewniającą przyszłość naszej planecie. W tym znaczeniu „spotkanie świata”, przywołane w poprzednim tomie, zyskuje bardziej aktywny charakter, niż przewidywano. Opowia- danie sobie (o historii) miałoby też być lekiem na całe zło planety. A to dlatego, że historia nie należy już do człowieka, lecz do świata, a to, co żywe, przeciwstawia się nie temu, co umarło, lecz innym formom egzystencji. Ewa Domańska, związana z ośrodka- mi w Polsce i Kalifornii, wpisuje się w nurt zapoczątkowany przez 10 Patrick Boucheron, Paul Gradvohl Érica Baratay, który za przedmiot obrony obiera Zwierzęcy punkt widzenia1 i zbliża się do biografi i zwierzęcej. Chodzi bowiem nie tylko o to, że koncepcja człowieka wyrwanego z szerokiego świata jest ułomna – podobnie rzecz się ma z ideą człowieka wyizolowanego na poziomie jednostki, fi zjologicznie, ze swo- jego otoczenia, zwłaszcza biologicznego. A przecież zwierzę jest mu bardzo bliskie, tkwi w człowieku, przybierając różne formy, jeszcze zanim zacznie się proces rozkładu zwłok, i trwa u jego boku. Trzeba więc naprawdę zmienić perspektywę. To samo zaproponowaliśmy w rozpisanym na dwa głosy po- dejściu do czasu i przestrzeni sytuujących się poza rozkoszami hi- storyczności. Zderzenie potrzeby historycznego legitymizowania poszukiwań istoty charakteru narodowego z aspiracjami historii równej miary (histoire à parts égales) – oba te zagadnienia zakła- dają skonstruowanie łatwo rozpoznawalnych aktorów, będących nośnikami spójnej logiki. W pracy historyka nieuchronnie pozo- staną luki i okresy pomiędzy, nie uniknie on też konieczności bra- nia pod uwagę przestrzeni podzielonych i porowatych zarazem, pozbawionych ciągłości i połączonych przepływami, w których terytorializacja może być jednocześnie rzeczywista i iluzoryczna, spektakularna i bezsilna. Wychodząc od wizji Europy Środkowej – wizji stworzonej z pustej przestrzeni pośrodku współczesnej Europy i zdefi niowanej przez brak silnej, głęboko zakorzenionej tu władzy – łatwo wykazano, jak dalece oczekiwania suweren- ności wszystkich państw oraz legitymujące je narracje byłyby nieistotne dla historyka (w tym samym stopniu, co twierdzenia o wszechpotędze tego czy innego bohatera). Nie ze względów ideologicznych, lecz po prostu za sprawą nieubłaganie piętrzą- cych się dowodów wskazujących na daremny charakter jakiej- kolwiek kontroli i rzekomego monopolu na użycie przemocy. 1 É. Baratay, Zwierzęcy punkt widzenia. Inna wersja historii, Gdańsk 2014 (wyd. franc.: tenże, Le point de vue animal : une autre version de l’histoire, Paris 2012) – przyp. red. Wprowadzenie 11 Ponieważ uciekanie się do zwykłego przymusu dowodzi słabości; ponieważ logikę przemian społecznych napędza przekształcenie wszechpotężnej polityki w konstrukcję powierzchowną i kruchą, ale wyjątkowo niszczącą. Jednym z elementów, które należałoby zbadać, jest więc spo- sób, w jaki człowiek wpisuje się w rozmaite i nieciągłe konstrukty temporalne. Tym bowiem, co historia połączona poddała próbie w równej, a może nawet większej mierze niż kategorie przestrzen- ne, jest solidność naszych przekonań, najczęściej bezwiednych, na temat czasu. Tym samym odsłania ona to, co często w refl eksji historycznej uważa się za nieodwołalne – kiedy na przykład po- sługuje się kategoriami wieku lub końca wieku, a co jest niczym innym jak „czasem danego miejsca”. W pierwszej części tej serii pisaliśmy o zaskoczeniu imperium (zachodniego), o nadchodzącym połączeniu historii lokalnej z hi- storią rozległych przestrzeni wpisanych w długie okresy trwania. W niniejszym tomie przedstawiamy pewne punkty wyjścia dla tych kontrapunktów wybrzmiewających w późniejszych pracach oraz refl eksję na temat wyzwań, przed jakimi stoi piśmiennic- two historyczne w dobie antropocenu, a więc przekształcenia ekosystemu Ziemi oraz zintensyfi kowanych ludzką działalnością przemian fi zjologicznych i biologicznych. Wzięcie pod uwagę tych czynników splata się z historyczną świadomością ludzkich interakcji i zmusza do przemyślenia na nowo stosunku do natury, czasu i przestrzeni. Rozpad interpretacyjnego i strukturalnego wzorca wykorzy- stywanego przez historyków dokonuje się za sprawą oddzielenia historii naturalnej od historii ludzkości − zarówno na poziomie najwyższym, sięgającym przestrzeni międzygwiezdnej, jak i na poziomie najniższym − mikroskopijnym czy jednostkowym. Co- raz wyraźniej rozpad ten narzuca potrzebę przeprowadzenia ba- dań przekrojowych, opartych na różnorodnych kompetencjach i wielopłaszczyznowej współpracy, wykraczających poza zwykłe czynności redakcyjne. My sami wciąż jesteśmy zakorzenieni 12 Patrick Boucheron, Paul Gradvohl w rzemieślniczych praktykach, które z ledwością pozwalają nam dostrzec wyzwania stawiane przez historię globalną. Nie chodzi tu o kolejny podział obszaru badań, mający na celu stworzenie nowej poddyscypliny historycznej, lecz o sformułowanie pytań, które w rezultacie doprowadzą do zmiany sposobu kształcenia historyków oraz pisania o historii. Sposób organizacji pracy in- dywidualnej i zespołowej historyków oraz ich współpracowników również trzeba będzie skonstruować na nowo. Zdolność mobilizacji historyków i społeczeństw zostanie wy- stawiona na próbę. Być może w obecnym stanie z trudem przy- chodzi nam myśleć, że analiza historyczna mogłaby przyczynić się do tego, by ludzie i ich planeta lepiej współegzystowali. Na- leżałoby jednak czuwać nad tym, ażeby zachować tę możliwość. W pewien sposób taki właśnie horyzont został wyznaczony przez ten francusko-polski dialog wokół historii globalnej. Żadnych programów, żadnych deklaracji narodów, które się kochają, żad- nych wzajemnych gratulacji! Po prostu wspólna świadomość, że mimo triumfalnego wydłużania list dziedzictwa, takiegoż celebrowania pamięci i – odwrotnie – wrzaskliwego niszczenia śladów minionych cywilizacji, mimo zgodnych napomnień, by historyk używał swojego pióra do uprawomocnienia tego czy innego porządku, przyszedł czas, by rozważyć wyzwania całkiem innego rodzaju. Mamy na myśli te dotyczące mocno zafałszo- wanego przekonania, jakie my, ludzie, żywimy na temat swo- jego miejsca w historii świata, a nawet w historii samych ludzi, w tej mierze, w jakiej można ją wyodrębnić choćby do celów pedagogicznych. W całej tej książce można dostrzec, że historycy, trochę jak kraby, chwytają się różnych tropów, by objaśnić niespisaną jesz- cze wtedy historię, która kilka lat później wydała się oczywista. Tyle że w obliczu antropocenu i kryzysu towarzyszącego starym systemom dominacji ekonomicznej i politycznej stawka jest o wiele wyższa niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Europejskie zbliżenie nabiera w 2015 r. szczególnego znaczenia, ponieważ Wprowadzenie 13 Unia Europejska zmieniła swoje granice i rolę. Również z tego względu dialog francusko-polski nie jest bynajmniej drugorzędny. Wyzwania są wspólne, więc i odpowiedzi będą miały częściowo taki charakter, chociażby z racji europejskich programów badań. Mnożenie wizji narodowych straci sens. Za to podejmowane są wspólne przedsięwzięcia, mające na celu stworzenie interpreta- cyjnej struktury dzięki połączeniu dialogicznych badań z innymi podejściami i rozmaitymi tradycjami intelektualnymi. Ufamy, że za kilka lat stanie się to przyczynkiem do powstania trzeciego tomu naszej serii, odmiennego od pozostałych. Patrick Boucheron, Paul Gradvohl
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Spotkanie ze światem II
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: