Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00369 007144 14485560 na godz. na dobę w sumie
Sprawa nadpłaty jako przedmiot postępowań podatkowych - ebook/pdf
Sprawa nadpłaty jako przedmiot postępowań podatkowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 262
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0199-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> finansowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Zapłata nienależnego zobowiązania podatkowego zmniejsza stan środków pieniężnych podatnika, co w przypadku przedsiębiorców ma szczególnie istotne znaczenie, albowiem osłabia stopień ich płynności finansowej. Wobec tego jak najszybsze ujawnienie nadpłaty oraz jej likwidacja mogą mieć szczególne znaczenie dla możliwości dalszego zarobkowania, osiągania zysków i wykonania zobowiązań wobec innych osób.

 

Brak jakiejkolwiek kontroli zwracanych świadczeń pieniężnych czy też zbyt niski poziom jej wnikliwości mogą wydatnie skrócić czas oczekiwania na zwrot nienależnie zapłaconych kwot, ale wiąże się z tym ryzyko narażenia budżetu państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego na utratę należnych im pieniędzy. Ujawnienie i likwidacja nadpłat wymaga zatem zawsze podjęcia rozłożonego w czasie ciągu czynności procesowych, który określić można mianem postępowania administracyjnego. W książce wskazano te czynności procesowe oraz  rodzaje postępowania, które gwarantują sprawne i szybkie odzyskanie nadpłat przy zabezpieczeniu interesów wierzycieli publicznoprawnych. Autor wskazuje na konkretne rozwiązania prawne, dzięki którym podatnicy mogą doprowadzić do szybkiego zwrotu nadpłat, natomiast organy podatkowe mogą uchronić się przed ryzykiem wypłaty środków należnych wierzycielom publicznoprawnym.

 

Publikacja skierowana jest przede wszystkim do doradców podatkowych, pracowników organów podatkowych, sędziów sądów administracyjnych, a także radców prawnych i adwokatów, którzy zajmują się obsługą prawną podatników.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Redaktor prowadzący: Anna Popławska Opracowanie redakcyjne: Robert Stępień Redakcja techniczna: Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-278-0199-9 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 ROZDZIAŁ I. Nadpłata jako nieprawidłowo skonkretyzowane 9 publicznoprawne świadczenie pieniężne . . . . . . . . . 17 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1. Uwagi ogólne 2. Podatek jako publicznoprawne świadczenie pieniężne wynikające z ustawy podatkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2.1. Podatek jako przedmiot zobowiązania podatkowego . . . . . . . . 21 2.2. Konkretyzacja podatku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 3. Nadpłata jako publicznoprawne świadczenie pieniężne niewynikające z ustawy podatkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3.1. Publicznoprawny charakter nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3.2. Nadpłata jako świadczenie zapłacone 3.3. Nadpłata jako świadczenie nienależne . . . . . . . . . . . . . . . . 31 3.4. Nadpłata jako świadczenie nadpłacone . . . . . . . . . . . . . . . . 37 3.5. Nadpłata jako element konstrukcji podatku . . . . . . . . . . . . . 38 3.6. Nienależne albo nadpłacone zaliczki na podatki, raty podatków, opłaty oraz niepodatkowe należności budżetowe . . . . . . . . . . 40 3.7. Nienależne albo nadpłacone opłaty oraz niepodatkowe należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia nie są uprawnione organy podatkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 4. Nadpłata a zwrot podatku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 ROZDZIAŁ II. Tok czynności prowadzących do ujawniania nadpłat w szeroko rozumianych procedurach podatkowych . . 49 1. Ujawnianie nadpłat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 2. Ujawnienie nadpłaty w formie informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 50 2.1. Podatnicy i ich zobowiązania podatkowe . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Rachunkowość organów podatkowych w procesie ujawniania nadpłat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 5 Spis treści 3. Ujawnienie nadpłaty na wniosek podatnika . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Informacja o kwocie nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 67 2.4. Zwrot nadpłaty w razie skorygowania deklaracji podatkowej . . . 70 3.1. Nadpłata wynikająca z błędów w stosowaniu prawa . . . . . . . . 70 3.2. Nadpłata wynikająca z błędów w stanowieniu prawa . . . . . . . 75 3.3. Różne skutki prawne wniosku o zwrot albo stwierdzenie nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 4. Ujawnienie nadpłaty na skutek stwierdzenia nieważności, uchylenia lub zmiany decyzji ustalającej albo określającej wysokość zobowiązania podatkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 5. Ujawnienie nadpłaty po śmierci podatnika . . . . . . . . . . . . . . . . 86 6. Ujawnienie nadpłaty na skutek stwierdzenia nieważności, uchylenia lub zmiany decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, spadkobiercy, płatnika albo inkasenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 7. Ujawnienie nadpłaconego zobowiązania podatkowego wynikającego z prawidłowej deklaracji podatkowej, ustalonego albo określonego decyzją podatkową . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 8. Ujawnienie nadpłaty wynikającej z konstrukcji podatku . . . . . . . . 92 ROZDZIAŁ III. Przebieg postępowań podatkowych zmierzających do ujawniania nadpłat w formie decyzji podatkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 1. Nadpłata jako przedmiot postępowań podatkowych . . . . . . . . . . . 98 2. Legitymacja procesowa w postępowaniach w sprawie nadpłaty . . . . 106 2.1. Podatnik jako strona postępowania w sprawie o stwierdzenie nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Osoba niebędąca podatnikiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Następcy prawni w sprawach o stwierdzenie albo określenie 106 111 nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 2.4. Syndyk masy upadłości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 2.5. Solidarna wierzytelność o zwrot nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . 122 2.6. Płatnicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 3. Wszczęcie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 3.1. Wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Wniosek o stwierdzenie nadpłaty w zaliczce na podatek 3.3. Wniosek o stwierdzenie nadpłaconej raty, jeżeli przepisy prawa 126 . . . . . 129 podatkowego przewidują płatność podatku w ratach . . . . . . . 131 3.4. Wszczęcie postępowania w sprawie określenia nadpłaty spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 6 www.lexisnexis.pl 4. Przeszkody prawne tamujące tok postępowania w sprawach o nadpłatę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 4.1. Wpływ postępowań podatkowych oraz kontroli podatkowych na możliwość zwrotu lub stwierdzenia nadpłaty . . . . . . . . . . 133 4.2. Przedawnienie prawa do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 . . 137 4.3. Decyzja ustalająca albo określająca zobowiązanie podatkowe 4.4. Złożenie deklaracji podatkowej (zeznania) na podatek, którego tytułem płacone były zaliczki, albo upływ terminu do złożenia deklaracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 5. Postępowanie dowodowe w sprawie stwierdzenia nadpłaty . . . . . . 140 6. Postępowanie dowodowe w sprawie określenia nadpłaty . . . . . . . . 157 7. Rozstrzygnięcie sprawy o nadpłatę w formie decyzji podatkowej . . . 158 159 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 164 176 7.1. Umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty . . . . 7.2. Stwierdzenie nadpłaty 7.3. Określenie nadpłaty spadkodawcy 7.4. Odmowa stwierdzenia nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Weryfikacja decyzji w sprawie o nadpłatę . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ IV. Postępowania podatkowe w sprawach rozliczenia ujawnionych nadpłat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 1. Zwrot nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 2. Postanowienie jako forma działania organów podatkowych w sprawach o rozliczenie nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 3. Przelew albo zwrot nadpłaty w kasie jako materialno-techniczne formy zwrotu nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Zwrot nadwyżki wpłaconych kwot zaliczek na podatek dochodowy . . 197 202 4.1. Zwroty niedookreślone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 4.2. Uznanie administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 5. Zwrot nadpłat należnych spadkobiercom . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 6. Przedawnienie skutków powstania nadpłaty . . . . . . . . . . . . . . . 210 213 7. Prawne formy zwrotu oprocentowania nadpłat . . . . . . . . . . . . . . 8. Postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie wypłaconych nadpłat . . 226 ROZDZIAŁ V. Organy podatkowe właściwe w sprawach ujawniania i likwidacji nadpłat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 233 1. Właściwość organów podatkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Właściwość rzeczowa organów podatkowych . . . . . . . . . . . . . . . 234 3. Właściwość miejscowa organów podatkowych . . . . . . . . . . . . . . 240 Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 7 Spis treści Akty prawne k.c. k.k.s. k.p.a. k.s.h. o.p. Prawo celne p.p.s.a. u.f.p. u.p.c.c. u.p.e.a. u.p.o.l. ustawa o CIT ustawa o NIP ustawa o PIT ustawa o VAT Wykaz skrótów – – – – – – – – – – – – – – – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) ustawa z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 186) ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania admini- stracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) ustawa z  15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) ustawa z  29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) ustawa z  19 marca 2004 r. – Prawo celne (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 727) ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z  2012 r., poz. 270 ze zm.) ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.) ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywil- noprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 101, poz. 649 ze zm.) ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) ustawa z  12 stycznia 1991 r. o  podatkach i  opłatach lokal- nych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 ze zm.) ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 ze zm.) ustawa z  13 października 1995 r. o  zasadach ewidencji i  identyfikacji podatników i  płatników (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1314 ze zm.) ustawa z  26 lipca 1991 r. o  podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.) ustawa z  11 marca 2004 r. o  podatku od towarów i  usług (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.) 9 Wykaz skrótów ustawa z  9 maja 2008 r. o  zwrocie nadpłaty w  podatku akcyzowym zapłaconym z  tytułu nabycia wewnątrz - wspólnotowego albo importu samochodu osobowego (Dz.U. Nr 118, poz. 745) „Administracja” „Biuletyn Skarbowy Ministerstwa Finansów” „Doradztwo Podatkowe” „Finanse Komunalne” „Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa” „Glosa. Prawo Gospodarcze w Orzeczeniach i Komentarzach” „Jurysdykcja Podatkowa” „Kwartalnik Prawa Prywatnego” „Kwartalnik Prawa Publicznego” „Monitor Podatkowy” „Nowe Prawo” Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego „Orzecznictwo Sądów Polskich” Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Zbiór Urzędowy, Seria A „Państwo i Prawo” „Prawo i Podatki” „Przegląd Orzecznictwa Podatkowego” „Przegląd Podatkowy” „Przegląd Prawa Publicznego” „Przegląd Prawa i Administracji” „Radca Prawny” „Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny” „Przegląd Podatków Lokalnych i Finansów Samorządowych” „Samorząd Terytorialny” „Studia Iuridica” „Studia Prawnicze” „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej Lexis.pl – System Prawniczy LexisNexis Polska system informacji prawnej Wolters Kluwer Naczelny Sąd Administracyjny samorządowe kolegium odwoławcze Sąd Najwyższy wojewódzki sąd administracyjny – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – ustawa o zwrocie akcyzy Czasopisma Admin. Biul.Skarb. Dor.Podat. FK GSP-Prz.Orz. Glosa Jur.Podat. KPP K.Pr.Pub. M.Podat. NP ONSA OSP OTK-A PiP Pr.iP. POP PP PPP PPiA Radca Praw. RPEiS PPLiFS ST St.Iur. St.Prawn. ZNSA Inne ETS LexisNexis Lex NSA SKO SN WSA 10 www.lexisnexis.pl Wstęp Prowadzone w ramach nauk społecznych badania zbiorowości ludzkich, za- chodzących w nich zjawisk oraz procesów dowodzą, że człowiek jest istotą społeczną1. Społeczna natura człowieka pozwoliła mu już w IV tysiącleciu p.n.e. dojrzeć do zastąpienia organizacji rodowo-plemiennych organizacją państwową, która była przeznaczona głównie do strzeżenia bezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego, organizowania prac irygacyjnych czy wzno- szenia monumentalnych budowli2. Z biegiem czasu państwo zaczęło w co- raz większym stopniu przejmować obowiązek zaspokajania zbiorowych i  indywidualnych potrzeb obywateli wynikających ze współżycia ludzi w społeczeństwie. Działalność tę J. Boć określił mianem administracji pu- blicznej3. Państwo stało się pierwotnym podmiotem tej administracji, reali- zując należące do niego zadania administracyjne w części przez własne or- gany, w części zaś przez mniej lub bardziej samodzielne podmioty4. Administracja publiczna musi zajmować się sprawami wspólnoty i  człon- ków tej wspólnoty5, zapewnia członkom społeczeństwa m.in. edukację, opiekę medyczną, bezpieczeństwo. Działania te wiążą się jednakże w spo- sób ścisły ze zjawiskiem konsumpcji, albowiem zaspokajanie potrzeb jest procesem zużywania dóbr i usług, przy czym dobrami są rzeczy fizyczne, natomiast usługi są kategorią ulotną, bardziej abstrakcyjną, a ich przykła- dami są: edukacja, opieka medyczna, działalność bankowa, pocztowa, transportowa6. Zaspokajając potrzeby ludzkie, administracja publiczna zu- żywa dobra i usługi, których źródeł upatruje się w ciężarach publicznych, a w szczególności podatkach i opłatach publicznoprawnych7. 1 J. Szczepański, Elementarne pojęcia socjologii, Warszawa 1966, s. 66. 2 J. Walachowicz, w: K. Krasowski, M. Krzymkowski, K. Sikorska-Dzięgielewska, J. Walachowicz, Historia ustroju państwa, Poznań 1994, s. 13. 3 J. Boć, w: J. Blicharz i in., Prawo administracyjne, red. J. Boć, Wrocław 1993, s. 12. 4 E. Ochendowski, Prawo administracyjne. Część ogólna, Toruń 2005, s. 221. 5 Tamże, s. 22. 6 O pojęciu konsumpcji: E. Nojszewska, Podstawy ekonomii, Warszawa 1995, s. 12. 7 Zdaniem Z. Leońskiego podatki i opłaty publicznoprawne wchodzą w zakres pojęcia „ciężary publiczne” w szerokim tego słowa znaczeniu. Zob. Z. Leoński, Materialne pra- wo administracyjne, Warszawa 2006, s. 197. 11 Wstęp Daje się zatem zaobserwować pewien związek przyczynowo-skutkowy po- między administracją publiczną a członkami społeczeństwa. Ponosząc cię- żary publiczne, członkowie społeczeństwa zaopatrują administrację pu- bliczną w środki, dzięki którym zachowuje ona zdolność do zaspokajania zarówno zbiorowych, jak też indywidualnych potrzeb. Współczesna administracja raczej wyjątkowo nakłada świadczenia osobi- ste i rzeczowe oraz z nich korzysta8, dominują zaś daniny pieniężne9. Po- śród danin pieniężnych podstawowe znaczenie trzeba przypisać podat- kom, przez pojęcie których w  nauce prawa finansowego określa się świadczenia pieniężne – na rzecz państwa albo związku publicznoprawne- go – obowiązkowe, przymusowe, ustalane jednostronnie, nieodpłatne, bezzwrotne, generalne (przewłaszczenie)10. Podatki są podstawą funkcjo- nowania państwa, ich udział w tworzeniu budżetu państwa (razem z opła- tami) przekracza 80 11. W zamian za wniesione świadczenia pieniężne wpłacający otrzymują tzw. odpłatność ogólną świadczeń podatkowych w postaci usług świadczonych przez państwo na rzecz społeczeństwa jako całości, a tym samym na rzecz każdego obywatela12. Innymi słowy, podatki odgrywają „bardzo ważną rolę jako podstawowy rodzaj dochodów budżetowych”13. Bez zgromadze- nia danin pieniężnych, a szczególnie podatków, państwo czy też związek publicznoprawny nie będzie w  stanie zrealizować podstawowych zadań w  zakresie m.in. oświaty, nauki, kultury, administracji, bezpieczeństwa publicznego14. Do realizacji zadań konieczne jest więc wyposażenie pod- miotów administracji publicznej w odpowiednie zasoby finansowe, na co uwagę zwraca J. Glumińska-Pawlic15. 8 Z. Leoński, Materialne…, s. 198. 9 Warto podkreślić, że tylko prymitywna, nierozwinięta gospodarka może obywać się bez pieniądza, czyli powszechnego środka, za który kupuje się i sprzedaje rozmaite do- bra, miernika, w którym wyraża się ich cena, a także środka przechowywania warto- ści. Zob. L. Balcerowicz, Wolność i rozwój, Kraków 1998, s. 43. 10 Tak w szczególności: H. Dzwonkowski, w: A. Buczek i in., Prawo podatkowe, Warsza- wa 2006, s. 3. 11 Por. A. Majchrzycka-Guzowska, Finanse i prawo finansowe, Warszawa 2002, s. 97. 12 Tamże, s. 95. 13 J. Głuchowski, Polskie prawo podatkowe, Warszawa 2006, s. 16. 14 A. Majchrzycka-Guzowska, Finanse…, s. 31. 15 Zob. J. Glumińska-Pawlic, Samodzielność finansowa jednostek samorządu terytorial- nego w Polsce. Studium finansowoprawne, Katowice 2003, s. 42. 12 www.lexisnexis.pl Wstęp Może się jednakże zdarzyć, że podatnik spełni świadczenie pieniężne na rzecz państwa lub gminy, działając w mylnym przekonaniu, iż płaci poda- tek. Przyczyną takiego działania podatnika może być w szczególności błąd w procesie stosowania prawa podatkowego, gdy na skutek błędnej oceny określonego zdarzenia podatnik uznał, że wystąpił u niego obowiązek po- datkowy. Świadczenia te należy określić słowem „nadpłata”, a zasady ich ujawniania oraz likwidacji16 w sposób generalny i abstrakcyjny wyznacza- ją przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa17 lub – wy- jątkowo – przepisy innych ustaw podatkowych18. Zdaniem R. Mastalskiego instytucja prawna nadpłaty może w pewnym za- kresie ograniczyć ujemne dla podatnika skutki, jakie wiążą się z techniką samoobliczenia podatkowego. Autor ten podkreśla, że są one realne zwłaszcza w Polsce, gdy przy skomplikowanych podatkowoprawnych sta- nach faktycznych oraz niejasnych i  często zmieniających się przepisach prawa podatkowego podatnicy często mają obiektywne trudności z  wy- wiązywaniem się z nałożonych na nich obowiązków samoobliczania zobo- wiązań podatkowych19. Zapłata nienależnego czy też nadpłaconego zobo- wiązania podatkowego zawsze będzie skutkować zmniejszeniem stanu środków pieniężnych podatnika, co w  przypadku przedsiębiorców ma szczególnie istotne znaczenie, ponieważ osłabia stopień ich płynności fi- nansowej20. Wobec tego jak najszybsze ujawnienie nadpłaty oraz jej likwi- dacja mogą mieć szczególne znaczenie dla możliwości dalszego zarobko- wania podatnika, osiągania zysków i  likwidacji zobowiązań wobec 16 Określeniem tym posłużył się Minister Finansów w nieobowiązującym już przepisie § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 19 stycznia 2006 r. w sprawie zasad rachun- kowości i  planu kont w  zakresie ewidencji podatków, opłat i  niepodatkowych należności budżetowych w organach podatkowych podległych ministrowi właściwemu do spraw finan- sów publicznych (Dz.U. Nr 17, poz. 134) [uchylone – red.], nakazując podległym mu orga- nom podatkowym tak prowadzić rachunkowość, aby pozwoliła na likwidację nadpłat. 17 Tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. 18 W  szczególności można tu wymienić ustawę z  9 maja 2008 r. o  zwrocie nadpłaty w  podatku akcyzowym zapłaconym z  tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego albo importu samochodu osobowego (Dz.U. Nr 118, poz. 745). 19 R. Mastalski, Prawo podatkowe, Warszawa 2006, s. 223. 20 Według H. Buk płynność finansowa oznacza zdolność przedsiębiorstwa do termino- wego i  pełnego regulowania krótkoterminowych zobowiązań. Przez to pojęcie rozu- mie się też łatwość, z  jaką można dokonać zamiany składników aktywów na środki pieniężne. Zob. H. Buk, Nowoczesne zarządzanie finansami. Planowanie i  kontrola, Warszawa 2006, s. 214. 13 Wstęp otoczenia21, co w mojej ocenie nabiera szczególnego znaczenia wówczas, gdy przyczyna powstania nadpłaty tkwi w niedoskonałości przepisów pra- wa podatkowego. Trzeba też podkreślić, że wartość pieniądza ulega zmia- nie wraz z  upływem czasu, dlatego też zwrot nienależnie zapłaconych kwot tylko w pewnym zakresie ogranicza ujemne dla podatnika skutki jej powstania. Upływ czasu zmniejsza siłę nabywczą pieniądza, wobec tego im później nadpłata jest zwracana, tym mniej traci na tym Skarb Państwa albo gmina, a więcej podatnik. Przykładowo cena 1 metra kwadratowego powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego oddanego do użytkowania w czwartym kwartale 2006 r. wynosiła 2619 zł, a w tym samym kwartale 2011 r. – już 3829 zł22. Rysuje się zatem potencjalne pole konfliktu interesu publicznego z intere- sem indywidualnym podatnika, w którym wyważone uwzględnienie racji obu stron nie jest łatwe. Z jednej strony, brak jakiejkolwiek kontroli zwra- canych świadczeń pieniężnych czy też zbyt niski poziom jej wnikliwości może wydatnie skrócić czas oczekiwania na zwrot nienależnie zapłaco- nych kwot, ale wiąże się z nim też ryzyko narażenia budżetu państwa czy jednostki samorządu terytorialnego na utratę należnych im pieniędzy. Z drugiej jednak strony kontrolujących często cechuje tendencja do oskar- żania23, więc nawet oczywiste przypadki nadpłat mogą być poddane do- głębnej, aczkolwiek zbędnej analizie, co niepotrzebnie wydłuża termin ich zwrotu i czyni proces ich odzyskania niepotrzebnie uciążliwym. Ujawnienie i likwidacja nadpłat wymaga zatem zawsze podjęcia rozłożo- nego w  czasie ciągu czynności procesowych, który w  świetle poglądów Cz. Martysza można określić mianem postępowania administracyjnego24. Rodzi się pytanie o  prawa i  obowiązki uczestników tego postępowania, a ponieważ na gruncie Ordynacji podatkowej należy wyodrębnić nie jed- ną, a kilka procedur konkretyzacji norm prawa materialnego25, które róż- 21 Zdaniem M. Gmytrasiewicz i A. Karmańskiej pieniądze decydują o potencjale tych możliwości. Zob. M. Gmytrasiewicz, A. Karmańska, Rachunkowość finansowa, Warsza- wa 2002, s. 56. 22 Zob. dane Głównego Urzędu Statystycznego: http://www.stat.gov.pl/gus/ceny_ handel_PLK_HTML.htm (dostęp: 19 września 2012 r.). 23 Por. K. Marszał, Proces karny, Katowice 1997, s. 358. 24 Cz. Martysz, w: G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 18. 25 Procedury te szeroko omawiają H. Dzwonkowski oraz Z. Zgierski. Zob. H. Dzwon- kowski, Z. Zgierski, Procedury podatkowe, Warszawa 2006, passim. 14 www.lexisnexis.pl Wstęp nią się m.in. zakresem szczegółowości26, a co za tym idzie – wnikliwości i  szybkości postępowania, celem autora niniejszej pracy jest próba odpo- wiedzi na pytanie, czy obowiązujący stan prawny umożliwia ich wykorzy- stanie w  sprawach ujawniania i  likwidacji nadpłat, i  czy ewentualne ko- rzystanie z nich pozwala przyczynić się (a jeżeli tak, to w jakim stopniu) do pogodzenia zasygnalizowanego konfliktu interesu publicznego z inte- resem indywidualnym. Chodzi tu o  takie kryteria, jak: skrócenie czasu oczekiwania na ujawnienie i likwidację nadpłaty, zabezpieczenie interesu wierzyciela publicznoprawnego przed utratą należnych mu dochodów, zmniejszenie kosztów postępowania27, jego uciążliwości28, pogłębianie zaufania obywateli do organów państwa. Nie należy też tracić z pola wi- dzenia konieczności poprawy warunków pracy pracowników organów po- datkowych. Wszak mankamenty polskiego systemu prawa stanowią istot- ną dokuczliwość nie tylko dla podatników, lecz także dla pracowników organów podatkowych, co podkreśla J. Glumińska-Pawlic29. Upraszczanie procedur podatkowych leży zatem w interesie zarówno obywateli, jak i or- ganów podatkowych. Praca niniejsza ma być kontynuacją badań nad instytucją prawną nadpłaty rozpoczętych przez M. Ślifirczyka30, a  punkt ciężkości położony jest na prawa i obowiązki organów podatkowych oraz stron postępowań podatko- wych. Składam serdeczne podziękowania Panu Prof. dr. hab. Czesławowi Marty- szowi za zaufanie, cierpliwość, nieocenioną pomoc i  wielką życzliwość, które okazał mi w trakcie pisania tej książki. 26 Przykładowo w świetle art. 280 o.p. procedura czynności sprawdzających nie wy- maga doręczenia podatnikowi postanowienia o wszczęciu postępowania czy też zawia- domienia o możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodo- wego. 27 Przykładowo przez ograniczenie liczby pracowników organów podatkowych, któ- rzy angażują się w  sprawy nadpłat, czy też liczby pism, które muszą być doręczone stronom postępowań. 28 Przykładowo zmniejszenie liczby osobistych kontaktów strony z organem podatko- wym, co wpływa na mniejszą liczbę podróży, większą ilość czasu, który może zostać przeznaczony na prowadzenie interesów. 29 Zob. J. Glumińska-Pawlic, w: Polski system podatkowy. Założenia a  praktyka, red. A. Pomorska, Lublin 2004, s. 474. 30 Zob. M. Ślifirczyk, Nadpłata podatku, Kraków 2005, passim. 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sprawa nadpłaty jako przedmiot postępowań podatkowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: