Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00418 007855 11495359 na godz. na dobę w sumie
Sprawozdawczość finansowa i budżetowa jednostek sektora finansów publicznych - ebook/pdf
Sprawozdawczość finansowa i budżetowa jednostek sektora finansów publicznych - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-8938-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka stanowi unikatowe połączenie problemów rachunkowości i sprawozdawczości wszystkich form jednostek sektora finansów publicznych. W publikacji obszernie objaśniono organizację sektora finansów publicznych, prezentując jednostki funkcjonujące w podsektorach rządowym, samorządowym i ubezpieczeń społecznych. Wskazano na regulacje prawne rachunkowości i sprawozdawczości w tych podsektorach, a następnie na sposób sporządzania sprawozdań finansowych i budżetowych przy wykorzystaniu danych z ewidencji księgowej.

Opis sposobu sporządzania sprawozdań zilustrowany został licznymi przykładami. Zamieszczono również aktualne (zgodne ze stanem prawnym z 1 stycznia 2016 r.) wzory sprawozdań finansowych i budżetowych dla określonych jednostek oraz informacje o źródłach danych sprawozdawczych, a także plany kont dla jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, jednostek samorządu terytorialnego i placówek.

Publikacja zawiera m.in.:
omówienie obowiązujących przepisów oraz wskazanie na kierunki przygotowywanych zmian,
wyjaśnienia zasady prezentacji i agregacji danych w rachunkowości,
wskazanie metod tworzenia sprawozdań finansowych i budżetowych.

Książka będzie przydatna dla pracowników sektora finansów publicznych kierowników jednostek, głównych księgowych, audytorów wewnętrznych i służb finansowo-księgowych oraz dla osób przygotowujących się do pracy w tym sektorze.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Stan prawny na 1 stycznia 2016 r. Recenzent prof. UG dr hab. Maria Jastrzębska Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Janina Burek Opracowanie redakcyjne Aneta Tkaczyk Korekta i łamanie Wydawnictwo JAK Projekt graficzny okładki Barbara Widłak Zdjęcie wykorzystane na okładce © ktsdesign – Fotolia.com Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy prawo i własność. Więcej na www.legalnakultura.pl Polska Izba Książki © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN 978-83-8092-032-3 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Rozdział 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych . . . . . . . 9 Kazimiera Winiarska 1.1. Organizacja sektora finansów publicznych . . . . . . . . . . . . 9 1.2. Obowiązki sprawozdawcze jednostek sektora finansów publicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.3. Formy przekazywania informacji sprawozdawczych . . . . . . . 33 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 Rozdział 2. Sprawozdawczość finansowa jednostek sektora finansów publicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 Monika Kaczurak-Kozak 2.1. Zakres i zasady sporządzania sprawozdań finansowych . . . . . 49 2.2. Informacje prezentowane w sprawozdaniach finansowych . . . 56 2.3. Wyłączenia wzajemnych rozliczeń pomiędzy jednostkami . . . . 70 2.4. Powiązania pozycji sprawozdań finansowych z ewidencją księgową . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 2.5. Skonsolidowany bilans jednostki samorządu terytorialnego . . . 104 2.6. Wykorzystanie danych sprawozdawczych do zarządzania jednostką . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 Rozdział 3. Sprawozdawczość budżetowa jednostek podsektora samorządowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Izabela Świderek 3.1. Rodzaje sprawozdań i podmioty zobowiązane do ich sporządzania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 3.2. Powiązania pozycji sprawozdań budżetowych z ewidencją księgową . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 6 Spis treści 3.3. Etapy sporządzania sprawozdań budżetowych . . . . . . . . . . 140 3.4. Etapy sporządzania sprawozdań w zakresie operacji finansowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 3.5. Wykorzystanie danych sprawozdawczych do zarządzania jednostką . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 Rozdział 4. Sprawozdawczość budżetowa jednostek podsektora rządowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 Marek Jasztal 4.1. Rodzaje sprawozdań i podmioty zobowiązane do ich sporządzania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 4.2. Zasady agregacji danych z systemu ewidencji księgowej do sprawozdawczości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 4.3. Wykorzystanie danych sprawozdawczych do zarządzania jednostką . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 Załączniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 Spis ilustracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 Spis tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 Spis wzorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 Spis załączników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 Wstęp Sektor finansów publicznych stanowi bardzo różnorodną grupę jednostek podlegających obowiązkom sprawozdawczym. Są wśród nich osoby prawne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej. Na sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych składają się: • sprawozdawczość finansowa, • sprawozdawczość budżetowa. Sprawozdawczość finansowa jest regulowana ustawą o rachunkowości lub rozporządzeniem w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Niezależnie od formy organizacyjnej jednostki sektora finansów publicznych sporządzają sprawozdawczość budżetową, która jest regulowana odpowiednimi rozporządzeniami. Sprawozdania budżetowe są sporządzane na podstawie danych liczbowych przygotowanych w działach księgowości. Następuje więc sprzężenie sprawozdawczości budżetowej ze sprawozdawczością finansową. Treść książki została podzielona na cztery rozdziały: 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych. 2. Sprawozdawczość finansowa jednostek sektora finansów publicznych. 3. Sprawozdawczość budżetowa jednostek podsektora samorządowego. 4. Sprawozdawczość budżetowa jednostek podsektora rządowego. W rozdziale pierwszym zaprezentowano organizację sektora finansów publicznych, obowiązki sprawozdawcze jednostek tego sektora oraz formę przekazywania informacji sprawozdawczych, w tym systemy ePUAP, BeSTi@ i TREZOR. 8 Wstęp W rozdziale drugim wymieniono jednostki zobowiązane do przestrzegania zapisów ustawy o rachunkowości oraz jednostki stosujące rozporządzenie w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont, wskazując powiązania sprawozdawczości finansowej z ewidencją księgową. Sprawozdawczość budżetową omówiono w dwóch oddzielnych rozdziałach. W rozdziale trzecim przedstawiono (z przykładami) sprawozdawczość budże- tową podsektora samorządowego, a w rozdziale czwartym – sprawozdawczość budżetową podsektora rządowego. W załącznikach podano wzory sprawozdań finansowych z ustawy o rachun- kowości oraz z rozporządzenia w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont (obowiązujące od 1 stycznia 2016 r.). Zamieszczono również plany kont dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych, jednostek samorządu terytorialnego i placówek. Atutem książki jest połączenie zasad rachunkowości jednostek sektora fi- nansów publicznych oraz wytycznych w sprawie sprawozdawczości finansowej i budżetowej. Jednocześnie bardzo obszernie objaśniono organizację sektora finansów publicznych, wymieniając nazwy jednostek funkcjonujących w poszcze- gólnych podsektorach (rządowym, samorządowym i ubezpieczeń społecznych). Niniejsza publikacja uwzględnia aktualne przepisy prawne oraz zawiera wzo- ry wypełnionych sprawozdań finansowych i budżetowych. Może być przydatna dla praktyków z sektora finansów publicznych oraz dla osób przygotowujących się do pracy w tym sektorze. Rozdział 1 Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych Kazimiera Winiarska 1.1. Organizacja sektora finansów publicznych Finanse publiczne obejmują procesy związane z gromadzeniem środków pu- blicznych oraz ich rozdysponowaniem, a w szczególności1: 1) gromadzenie środków publicznych, 2) wydatkowanie środków publicznych, 3) finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa, 4) zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne, 5) zarządzenie środkami publicznymi, 6) zarządzanie długiem publicznym, 7) rozliczenia z budżetem Unii Europejskiej. Środki traktowane jako środki publiczne zaprezentowano w tabeli 1.1. Przepisy ustawy o finansach publicznych stosuje się do: 1) jednostek sektora finansów publicznych, 2) innych podmiotów, w zakresie, w jakim wykorzystują środki publiczne lub dysponują tymi środkami. Jednostkami sektora finansów publicznych są: 1) organy władzy publicznej, w tym organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądy i trybunały, 2) jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, 3) jednostki budżetowe, 1 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 885 z późn. zm., art. 3). 10 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych 4) samorządowe zakłady budżetowe, 5) agencje wykonawcze, 6) instytucje gospodarki budżetowej, 7) państwowe fundusze celowe, 8) Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, 9) Narodowy Fundusz Zdrowia, 10) samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 11) uczelnie publiczne, 12) Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne, 13) państwowe i samorządowe instytucje kultury, 14) inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, instytutów badawczych, banków i spółek prawa handlowego. Tabela 1.1. Środki publiczne Lp. 1. Dochody publiczne Wyszczególnienie 2. 3. Środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegające zwrotowi środki z pomo- cy udzielonej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) Środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi, inne niż wymienione w punkcie 2 4. Przychody budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych pochodzące: a) ze sprzedaży papierów wartościowych b) z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa oraz majątku jednostek samorządu terytorialnego c) ze spłat pożyczek i kredytów udzielonych ze środków publicznych d) z otrzymanych pożyczek i kredytów e) z innych operacji finansowych 5. Przychody jednostek sektora finansów publicznych pochodzące z prowadzonej przez nie działalności oraz z innych źródeł Źródło: opracowanie własne. Gospodarka środkami publicznymi jest jawna. W celu zapewnienia jaw- ności finansów publicznych jednostki sektora finansów publicznych prowadzą rachunkowość zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości, z uwzględnieniem zasad szczegółowych. Wzorcowe plany kont dla tych jednostek regulują rozpo- Organizacja sektora finansów publicznych 11 rządzenia ministra finansów. Korzystając z ewidencji rachunkowej, jednostki sektora finansów publicznych sporządzają sprawozdania, których rodzaje, for- my, terminy i sposoby sporządzania określa minister finansów, po zasięgnięciu opinii prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Minister finansów wskazuje też jednostki zobowiązane do sporządzania poszczególnych sprawozdań oraz odbiorców tych sprawozdań. Minister finansów, wydając rozporządzenie, uwzględnia konieczność określenia wzorów formularzy i stopień szczegółowości danych podawanych do wiadomości publicznej. W sektorze finansów publicznych wyróżnia się2: • podsektor rządowy, • podsektor samorządowy, • podsektor ubezpieczeń społecznych. Podsektor rządowy stanowią organy władzy państwowej i administracji rządowej oraz inne jednostki gospodarki państwowej, które mogą w ustawowo określonym trybie stanowić o wielkości dochodów i wydatków obejmowanych ustawą budżetową. Zadania realizowane przez podsektor rządowy wynikają z funkcji współczesnego państwa. Podsektor samorządowy stanowią jednostki samorządu terytorialnego (gmi- ny, powiaty, województwa) i ich organy oraz podległe tym organom jednostki organizacyjne. Do podsektora samorządowego zalicza się związki komunalne, tj. związki gmin i związki powiatów. Zadania realizowane przez podsektor samorządowy (wydzielane w procesie decentralizacji zarządzania środkami publicznymi) mają zaspokoić potrzeby wspólnot lokalnych i regionalnych. W skład podsektora ubezpieczeń społecznych wchodzą Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i zarządzane przez nie fundusze. Do sektora finansów publicznych zalicza się w poszczególnych podsekto- rach3: a) w podsektorze rządowym – budżet państwa, jego jednostki pozabudżetowe, agencje wykonawcze, Polską Akademię Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne, instytucje kultury, samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, państwowe fundusze celowe, Polską Organizację Turystyczną, Transportowy Dozór Techniczny, Urząd Dozoru Technicznego, Polskie Centrum Akredytacji, Polski Instytut Sztuki Filmowej, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Polską Agencję Żeglugi Powietrznej, Polski 2 W obowiązującej ustawie o finansach publicznych podział na wskazane sektory nie został wyszczególniony. 3 W. Ziółkowska, Finanse publiczne. Teoria i zastosowanie, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Biz- nesu, Poznań 2012, s. 26. 12 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych Klub Wyścigów Konnych, Rzecznika Ubezpieczonych, Narodowy Fundusz Zdrowia, jednostki doradztwa rolniczego, organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa, b) w podsektorze samorządowym – jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, ich jednostki pozabudżetowe, samorządowe instytucje kultury, samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej na szczeblu lokalnym, c) w podsektorze ubezpieczeń społecznych – Fundusz Ubezpieczeń Społecz- nych, Fundusz Emerytalno-Rentowy, Fundusz Rezerwy Demograficznej, Fundusz Składkowy, Fundusz Motywacyjny, Fundusz Administracyjny, Fundusz Prewencji i Rehabilitacji oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Strukturę sektora finansów publicznych przedstawiono na ilustracji 1.1. Źródło: opracowanie własne. Ilustracja 1.1. Struktura sektora finansów publicznych Główne formy organizacyjne sektora finansów publicznych to: jednostki budżetowe, • • samorządowe zakłady budżetowe, • agencje wykonawcze, • • państwowe fundusze celowe, • państwowe i samorządowe osoby prawne, wyodrębnione w celu wykonywa- instytucje gospodarki budżetowej, nia zadań publicznych. Wyróżnia się państwowe jednostki budżetowe, będące dysponentami budżetu państwa, oraz samorządowe jednostki budżetowe, będące dyspo- nentami budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Organizacja sektora finansów publicznych 13 W sektorze rządowym istnieje trzystopniowy podział dysponentów środków budżetowych, który uwzględnia dysponentów: 1) głównych, którymi są państwowe jednostki budżetowe posiadające w budże- cie państwa odrębną część, np. ministrowie, wojewodowie lub inne jednostki organizacyjne w randze dysponenta głównego, 2) drugiego stopnia, czyli państwowe jednostki budżetowe bezpośrednio pod- ległe dysponentom głównym, 3) trzeciego stopnia, którymi są państwowe jednostki budżetowe podlegające dysponentom stopnia wyższego albo bezpośrednio dysponentom głównym. Na dysponentach trzeciego stopnia kończy się wykonanie budżetu, tzn. jednostki te nie mają prawa dalszego przekazywania środków budżetowych. Przy ustanawianiu dysponentów obowiązuje zasada, że dysponentów niższego stopnia powołuje dysponent stopnia wyższego. Ponadto dysponenci główni, w porozumieniu z ministrem finansów, mogą ustanowić dysponentami środków budżetu państwowe jednostki organizacyjne niebędące państwowymi jednostkami budżetowymi. Dysponentem głównym budżetu jednostki samorządu terytorialnego jest zarząd (powiatu, województwa), a podległe mu jednostki budżetowe są dys- ponentami trzeciego stopnia. W przypadku sektora samorządowego nie wy- stępują dysponenci stopnia drugiego. Jednostki te mogą być dysponentami drugiego stopnia, gdy dotyczy to realizacji zadań z zakresu administracji rządo- wej. Funkcję zarządu w gminie pełnią odpowiednio wójt, burmistrz, prezydent miasta. Formę państwowych jednostek budżetowych przyjmują przede wszystkim: • urzędy naczelnych organów państwowych, takich jak Kancelaria Prezydenta RP, Sejm, Senat, • wszystkie urzędy administracji rządowej i samorządowej, • urzędy kontroli przestrzegania prawa (Najwyższa Izba Kontroli, regionalne izby obrachunkowe), • sądy, prokuratury i trybunały, • areszty i więzienia, • jednostki organizacyjne podległe Ministerstwu Obrony Narodowej oraz Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji, • szkoły podstawowe, gimnazja, szkoły średnie i policealne, • placówki opiekuńczo-wychowawcze, poradnie pedagogiczne, • domy pomocy społecznej, • parki narodowe i krajobrazowe, • jednostki szkoleniowe i doradcze. 14 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych W gminach w formie jednostek budżetowych działają głównie: • urzędy gmin (miast), • szkoły podstawowe, • zespoły ekonomiczno-administracyjne szkół, • gminne ośrodki pomocy społecznej, • część przedszkoli. Jednostkami budżetowymi powiatów są z kolei: • starostwa, • szkoły zawodowe, zespoły szkół i licea, • domy pomocy społecznej, • zarządy dróg. W nowej strukturze organizacyjnej finansów publicznych zachowano jedy- nie zakłady budżetowe w samorządzie terytorialnym, ograniczając ich zakres wyłącznie do zadań własnych dotyczących: • gospodarki mieszkaniowej i gospodarowania lokalami użytkowymi, • dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego, • wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymywania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, składowisk i unieszkodliwiania odpadków komunalnych, lokalnego transportu zbiorowego, • • targowisk i hal targowych, • zieleni gminnej i zadrzewień, • kultury fizycznej i sportu, w tym utrzymywania terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych, • pomocy społecznej, reintegracji zawodowej i społecznej oraz rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych, • utrzymania różnych gatunków egzotycznych i krajowych zwierząt, • cmentarzy. Zadania publiczne realizowane dotychczas przez państwowe zakłady budże- towe mogą być wykonywane w innej formie organizacyjnej, np. spółki, agencji wykonawczej lub instytucji gospodarki budżetowej. Agencje wykonawcze to nowa forma organizacyjna, która obowiązuje od 2010 r. (nie jest dostępna dla jednostek samorządu terytorialnego). Agencje wykonawcze zostały powołane do wykonywania kluczowych zadań państwa. Mogą być tworzone tylko na podstawie odrębnych ustaw i posiadają osobo- wość prawną. Podstawą gospodarki finansowej agencji wykonawczej jest plan finansowy. Organizacja sektora finansów publicznych 15 W przepisach wprowadzających ustawę o finansach publicznych postano- wiono, że agencjami wykonawczymi będą m.in. następujące podmioty4: 1) Agencja Nieruchomości Rolnych, 2) Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, 3) Agencja Mienia Wojskowego, 4) Agencja Rezerw Materiałowych, 5) Polska Agencja Rozwoju Przedsiębior czości, 6) Agencja Rynku Rolnego, 7) Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Całkowicie nową formą organizacyjną są instytucje gospodarki budżeto- wej. Instytucje te tworzone są na wniosek właściwego ministra za zgodą Rady Ministrów. Mogą je powoływać także prezesi i szefowie ściśle wymienionych w ustawie jednostek, pod warunkiem poinformowania Rady Ministrów. Z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego otrzymują one osobowość prawną. Instytucje gospodarki budżetowej tworzy się do realizacji zadań publicznych na rzecz organu administracji rządowej. Zadania te wykonywane są odpłatnie. Z uzyskanych przychodów pokrywają one koszty swojej działalności. Podstawą ich gospodarki finansowej są roczne plany finansowe. Na koniec 2011 r. wyniki ze swojej działalności publikowały następujące instytucje gospodarki budżetowej: • Zakład Inwestycji Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego, • Centrum Obsługi Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, • Centralny Ośrodek Informatyki, • Zachodnia Instytucja Gospodarki Budżetowej PIAST, • Podlaska Instytucja Gospodarki Budżetowej BIELIK, • Bałtycka Instytucja Gospodarki Budżetowej BALTICA, • Pomorska Instytucja Gospodarki Budżetowej POMERANIA, • Mazowiecka Instytucja Gospodarki Budżetowej MAZOvIA, • Podkarpacka Instytucja Gospodarki Budżetowej CARPATIA, • Centralny Ośrodek Sportu, • Centralny Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, • Centrum Usług Wspólnych, • Centrum Usług Logistycznych, • Profilaktyczny Dom Zdrowia w Juracie, • Wydawnictwo Edukacyjne Porpamedia, • Centrum Badań i Edukacji Statystycznej GUS. 4 Por. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. wprowadzająca ustawę o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1241). 16 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych Kolejną formą organizacyjno-prawną finansów publicznych są fundusze celowe. Fundusze celowe stanowią „małe” budżety z własnymi dochodami i wydatkami, a ich zadaniem jest finansowanie tylko określonych zadań. Różnią się od zakładów budżetowych tym, że ich przychody w głównej mierze pochodzą ze świadczeń o charakterze publicznoprawnym, a nie ze sprzedaży produkcji i usług. Mogły one realizować zadania wyodrębnione: • z budżetu państwa – wtedy były państwowymi funduszami celowymi, • z budżetu jednostek samorządu terytorialnego – wtedy stanowiły gminne, powiatowe lub wojewódzkie fundusze celowe. Fundusze celowe mogły działać pod postacią osób prawnych lub stanowić jedynie wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponował organ wskazany w ustawie powołującej fundusz. Zgodnie z nową regulacją działalność funduszy ograniczono tylko do pań- stwowych funduszy celowych, które nie mają osobowości prawnej. Środki wszyst- kich samorządowych funduszy celowych postanowiono włączyć bezpośrednio do budżetu właściwych jednostek samorządu terytorialnego. W 2010 r. w ustawie budżetowej ujęto 27 państwowych funduszy celowych, dzieląc je na sześć grup: • fundusze związane z ubezpieczeniami społecznymi: – Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, – Fundusz Emerytalno-Rentowy, – Fundusz Prewencji i Rehabilitacji, – Fundusz Administracyjny; • fundusze związane z zadaniami socjalnymi państwa: – Fundusz Pracy, – Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, – Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; • fundusze związane z prywatyzacją: – Fundusz Rekompensacyjny, – Fundusz Skarbu Państwa, – Fundusz Reprywatyzacji, – Fundusz Restrukturyzacji Przedsiębiorców; • fundusze związane z bezpieczeństwem i obronnością kraju: – Fundusz Modernizacji Sił Zbrojnych, – Fundusz Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego, – Fundusz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy, – Fundusz – Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców, – Fundusz Wsparcia Policji; Organizacja sektora finansów publicznych 17 • fundusze związane z nauką, kulturą i kulturą fizyczną: – Fundusz Promocji Twórczości, – Fundusz Zajęć Sportowo-Rekreacyjnych dla Uczniów, – Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej, – Fundusz Promocji Kultury, – Fundusz Nauki i Technologii Polskiej; • pozostałe fundusze: – Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, – Państwowy Fundusz Gospodarki Zasobem Geodezyjnym i Kartograficz- nym, – Centralny Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych, – Fundusz Pomocy Postpenitencjarnej, – Fundusz Wsparcia Straży Granicznej, – Fundusz Kredytu Technologicznego. Państwowe fundusze celowe nie posiadają osobowości prawnej i stanowią jedynie wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje organ wskazany w ustawie. Państwowe fundusze celowe tworzone są na podstawie odrębnych ustaw. Ich przychody pochodzą ze środków publicznych, a koszty są ponoszo- ne na realizację konkretnych zadań państwowych. Do państwowych funduszy celowych nie zalicza się tych funduszy, których jedynym źródłem przychodów jest dotacja z budżetu państwa. Podstawą gospodarki finansowej państwowego funduszu celowego jest roczny plan finansowy, którego zmiany nie mogą zwiększać dotacji z budżetu państwa. Koszty mogą być pokrywane tylko w ramach posiadanych środków finansowych, obejmujących bieżące przychody, w tym dotacje z budżetu państwa i pozostałości z lat ubiegłych. Zgodnie z ustawą o finansach publicznych państwowe i samorządowe osoby prawne tworzone są na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywa- nia zadań publicznych. Podstawą ich gospodarki finansowej jest roczny plan finansowy. Do tej grupy jednostek zalicza się przykładowo państwowe szkoły wyższe, instytucje kultury oraz inne wskazane instytucje. Państwowe szkoły wyższe5 są jednostkami posiadającymi osobowość praw- ną. Prowadzą one samodzielną gospodarkę finansową na podstawie planów uchwalanych przez senaty uczelni. Głównym źródłem ich dochodów są: • dotacje z budżetu państwa lub z budżetów jednostek samorządu terytorial- nego, 5 Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.). 18 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych • przychody uzyskiwane z tytułu działalności prowadzonej odpłatnie (opłaty za studia zaoczne, wieczorowe, eksternistyczne, studia podyplomowe, za zajęcia na studiach dziennych w wypadku ich powtarzania), • darowizny, spadki, zapisy, pomoc zagraniczna. Jednak niemal w 80 działalność uczelni państwowych jest finansowana ze środków budżetowych. Ich plany finansowe nie są ujęte w ustawie budżetowej. Samodzielnymi jednostkami posiadającymi osobowość prawną są instytu- cje kultury6, nad którymi mecenat sprawuje państwo. Należą do nich teatry, opery, operetki, kina, galerie, muzea, orkiestry, filharmonie, biblioteki, domy kultury, ogniska artystyczne itp. Instytucje te prowadzą samodzielną gospodarkę finansową. Źródłem ich finansowania są głównie następujące wpływy: • dotacje z budżetu, • środki z prowadzonej działalności, • przychody z najmu i dzierżawy składników majątkowych. Największy, chociaż malejący, udział w finansowaniu tych instytucji ma budżet państwa. Do grupy pozostałych instytucji, które dysponują środkami publicznymi, zalicza się ponadto: 1) Krajową Szkołę Administracji Publicznej, 2) Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, 3) Komisję Nadzoru Finansowego, 4) Rzecznika Ubezpieczonych 5) Polską Akademię Nauk, 6) Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej, 7) Polskie Centrum Badań i Certyfikacji, 8) Krajowy Fundusz Mieszkaniowy, 9) Centralny Inspektorat Standaryzacji, 10) Krajowy Fundusz Poręczeń Kredytowych, 11) Fundusz Pożyczek i Kredytów Studenckich, 12) Rachunek Rezerw Poręczeniowych i Gwarancyjnych Skarbu Państwa, 13) Fundusz Kościelny, 14) Państwowe Gospodarstwo Leśne „Lasy Państwowe”. Wielokrotnie podejmowano próby ograniczenia liczby agencji rządowych i pozostałych instytucji dysponujących środkami publicznymi, jednak bez więk- szych rezultatów. 6 Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 406 z późn. zm.). Obowiązki sprawozdawcze jednostek sektora finansów publicznych 19 1.2. Obowiązki sprawozdawcze jednostek sektora finansów publicznych Sprawozdawczość to zespół różnorodnych informacji prezentowanych w zunifi- kowanych lub niezunifikowanych pod względem formy zestawieniach (formula- rzach)7. Zunifikowana forma sprawozdań wynika z potrzeb informacyjnych tzw. otoczenia i jest określona odpowiednimi aktami prawnymi. Te sprawozdania, nazywane sprawozdaniami zewnętrznymi, są zróżnicowane pod względem charakteru i stopnia szczegółowości prezentowanych danych, częstotliwości ich sporządzania oraz rodzaju ich adresatów (odbiorców). Niezunifikowane spra- wozdania mają charakter podmiotowy, gdyż są ukierunkowane na zaspokojenie potrzeb informacyjnych poszczególnych kierowniczych szczebli zarządzania określonej jednostki, i są dostosowane do przyjętego w niej systemu i stylu zarządzania. Sprawozdania te nazywa się sprawozdaniami wewnętrznymi. Sprawozdania zewnętrzne w przeważającej części dotyczą informacji spo- rządzonych w działach księgowości. Ich treść jest uzależniona od: • odbiorcy informacji, • zakresu udostępnionej informacji, • terminu przekazywania informacji, • miejsca udostępniania, • rodzaju prezentacji, • zakresu odpowiedzialności za jakość informacji, • zastosowanej infrastruktury informatycznej. Kryteria udostępniania informacji użytkownikom zaprezentowano w ta- beli 1.2. Tabela 1.2. Kryteria udostępniania użytkownikom informacji sprawozdawczych Kryterium Charakterystyka Odbiorca infor- macji • użytkownik wewnętrzny • użytkownik zewnętrzny Zakres udostęp- nianej informacji • pełny dostęp do zasobów informacyjnych, dowodów księgowych, ksiąg rachunkowych, sprawozdawczości • dostęp do informacji publikowanej na zasadach ogólnych • udostępnienie informacji według indywidualnie zgłoszonego zapotrzebo- wania 7 Encyklopedia rachunkowości, red. M. Gmytrasiewicz, LexisNexis, Warszawa 2005, s. 711. 20 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych Termin przekazy- wania informacji • w sposób ciągły, bez ograniczeń • okresowo, we wcześniej ustalonych terminach • doraźnie, na żądanie lub w razie okoliczności, które obligują do przekaza- nia informacji • w terminach ustalonych z użytkownikiem informacji Miejsce udostęp- nienia • bezpośrednio w jednostce lub w jednostce realizującej zadania na zasadach zleconych • w siedzibie odbiorcy informacji • przez instytucje i media uznane za właściwe do opublikowania informacji Rodzaj prezentacji • wszelkie formy prezentacji, w tym sprawozdania, księgi rachunkowe, dokumenty, również dowody księgowe, w różnych fazach procesu informa- cyjnego, oraz nośniki informacyjne umieszczone w archiwach • nośniki przewidziane dla trybu opublikowania • indywidualnie określony w ramach odrębnych ustaleń • odpowiedzialność wynikająca z uregulowań ogólnych w zakresie informacji • odpowiedzialność wynikająca z umownie przyjętych ustaleń z odbiorcą informacji lub z ogólnych zasad • odpowiedzialność niewielka lub brak odpowiedzialności w przypadku, gdy sobie to zagwarantowano przy przekazywaniu informacji w kontaktach swobodnie regulowanych • dostęp do zasobów informacyjnych w tradycyjnych formach, bez środków i metod informatyki • dostęp z użyciem środków informatyki, ale bez zdalnego dostępu do infor- macji, np. baz danych ewidencji księgowej danych transakcyjnych • udostępnianie informacji przez dostęp zdalny – w sieciach komputerowych Zakres odpo- wiedzialności za jakość informacji Zastosowana infra- struktura informa- tyczna Źródło: opracowanie własne. Przykładowych użytkowników informacji sprawozdawczych wyliczono w tabeli 1.3. Tabela 1.3. Główni użytkownicy informacji sprawozdawczych Użytkownicy zewnętrzni Użytkownicy wewnętrzni • kierownictwo jednostki • pracownicy • inwestorzy • kredytodawcy • kontrahenci • organy samorządowe • rząd i urzędy centralne • społeczeństwo • jednostki konkurencyjne Źródło: opracowanie własne. Obowiązki sprawozdawcze jednostek sektora finansów publicznych 21 Podstawowe potrzeby informacyjne odbiorców wymienionych w tabeli 1.3 zaprezentowano w tabeli 1.4. Tabela 1.4. Potrzeby informacyjne odbiorców sprawozdań Odbiorcy informacji Inwestorzy Kredytodawcy Kontrahenci Organy samorządowe Rząd i urzędy cen- tralne Potrzeby informacyjne Poziom ryzyka i stopa zwrotu z inwestycji, sposób zarządzania jednostką i jej majątkiem. Informacje związane z podejmowaniem decyzji o nabyciu, zbyciu lub utrzymaniu określonych inwestycji. Zdolność kredytowa jednostki, perspektywy jej rozwoju, co może mieć wpływ na jej zdolność płatniczą. Zdolność jednostki do kontynuowania działalności, sytuacja finansowa, perspektywa rozwoju. Liczba działających jednostek, wielkość zatrudnienia, wpływy podatkowe i rozwój infrastruktury. Jednostki gospodarcze mają korzystny wpływ na gospodarkę lokalną, dlatego organy samorządowe interesują się ich sytuacją majątkowo-finansową. Rozmiary działalności poszczególnych jednostek, ich efektywność i kierunki rozwoju. Pomaga to w kształtowaniu polityki gospodarczej i podatkowej. Agendy rządowe potrzebują również informacji w celu opracowania danych statystycznych, obliczenia makrowskaźników, w tym ustalenia dochodu narodowego. Społeczeństwo Zakres działalności, możliwości zatrudnienia, kierunki rozwoju jednostki. Jednostki konkuren- cyjne Rozmiary i kierunki sprzedaży, oferta asortymentowa, poziom kosztów. Jednostki konkurencyjne chcą porównać swoje wyniki i udoskonalić działalność, dlatego są zainteresowane aspektami finansowymi i organi- zacyjnymi. Kierownictwo jednostki Rentowność przedsięwzięć, płynność finansowa, zapotrzebowanie na nowy kapitał. Informacje te są wykorzystywane na potrzeby kontroli i za- rządzania. Są również podstawą oceny działalności jednostki i jej dalszego funkcjonowania. Sytuacja finansowa jednostki, zdolność do wypłaty wynagrodzeń i stabil- ność zatrudnienia. Istotnymi informacjami są również pozycja jednostki na rynku i możliwość jej dalszego rozwoju. Pracownicy Źródło: opracowanie własne. Jednostki sektora finansów publicznych sporządzają: • sprawozdania finansowe, • sprawozdania budżetowe. 22 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych W procesie przygotowania i sporządzania sprawozdań finansowych przez jednostki sektora finansów publicznych należy korzystać z obowiązujących przepisów prawnych, w szczególności: • Ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (dalej: uor) (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 330 z późn. zm.), • Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: uofp) (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 885 z późn. zm.), • Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 5 lipca 2010 r. w sprawie szczegól- nych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: rozporządzenie w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont) (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 289 z późn. zm.), • Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 października 2010 r. w sprawie zasad rachunkowości oraz planów kont dla organów podatkowych jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 208, poz. 1375), • Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie spo- sobu prowadzenia gospodarki finansowej jednostek budżetowych i samo- rządowych zakładów budżetowych (Dz. U. Nr 241, poz. 1616 z późn. zm.), • Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 marca 2010 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1053 z późn. zm.). Ustawa o finansach publicznych jest zasadniczym aktem prawnym regulu- jącym zasady gospodarki finansowej jednostek sektora finansów publicznych (art. 40 ust. 1). Jednostki sektora finansów publicznych prowadzą rachunkowość zgodnie z przepisami o rachunkowości, z uwzględnieniem zasad określonych w tej ustawie. Aktem normatywnym regulującym zagadnienia z zakresu prawa bilanso- wego jest ustawa o rachunkowości8. Przepisy tej ustawy, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4, dotyczą również gmin, powiatów, województw i ich związków, a także: 1) państwowych, gminnych, powiatowych i wojewódzkich jednostek budżeto- wych, 2) gminnych, powiatowych i wojewódzkich zakładów budżetowych. 8 Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 330 z późn. zm.). Obowiązki sprawozdawcze jednostek sektora finansów publicznych 23 Jednak stosownie do art. 80 ust. 1 uor do wyżej wymienionych jednostek nie stosuje się rozdziałów: 5, 6 i 7 ustawy, w których uregulowano zasady spo- rządzania sprawozdań finansowych jednostkowych i skonsolidowanych, a także badania i ogłaszania sprawozdań. Sprawozdania finansowe jednostek budżetowych i samorządowych zakła- dów budżetowych oraz bilans z wykonania budżetu jednostki samorządu te- rytorialnego (dalej: JST) należy sporządzić zgodnie z rozporządzeniem z dnia 5 lipca 2010 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont. W rozporządzeniu określono zasady sporządzania oraz wzory sprawozdań finansowych dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżeto- wych (także dla budżetu JST), osoby zobligowane do ich podpisania, terminy sporządzania i przekazywania ich odbiorcom. Księgi rachunkowe, zgodnie z art. 12 ust. 2 uor, zamyka się: • na dzień kończący rok obrotowy (dla jednostek sektora finansów publicznych jest to 31 grudnia), • na dzień zakończenia działalności jednostki, w tym również jej sprzedaży, zakończenia likwidacji lub postępowania upadłościowego, jeśli nie nastąpiło jego umorzenie, • na dzień poprzedzający zmianę formy prawnej, • w jednostce przejmowanej na dzień połączenia związanego z przejęciem jednostki przez inną jednostkę, to jest na dzień wpisu do rejestru tego po- łączenia, • na dzień poprzedzający dzień podziału lub połączenia jednostek, jeżeli w wyniku podziału lub połączenia powstaje nowa jednostka, to jest na dzień poprzedzający dzień wpisu do rejestru połączenia lub podziału, • na dzień poprzedzający dzień postawienia jednostki w stan likwidacji lub ogłoszenia upadłości, • na inny dzień bilansowy określony odrębnymi przepisami, • nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia zaistnienia tych zdarzeń. Ustawa o rachunkowości wyznacza warunki, które należy spełnić, by sprawo- zdanie finansowe było rzetelne, zrozumiałe, kompletne i terminowe. Kolejność czynności sprawozdawczych przedstawiono w tabeli 1.5. Obowiązujące rozporządzenie w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont zawiera wiele wymagań formalnych i określa warunki odno- szące się do poszczególnych rodzajów sprawozdań finansowych (tabela 1.6). 24 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych Tabela 1.5. Obowiązki sprawozdawcze wynikające z ustawy o rachunkowości Lp. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. Obowiązki sprawozdawcze Zweryfikować kompletność i prawidłowość dowodów księgowych potwierdzających wystąpienie w jednostce operacji gospodarczych dotyczących danego roku obrotowego, a także sprawdzić kompletność i prawidłowość księgowań wszystkich dowodów księgowych zgodnie z zasadą, że do ksiąg rachunkowych okresu sprawozdawczego należy wprowadzić, w postaci zapisu, każde zdarzenie, które nastąpiło w tym okresie sprawozdawczym (art. 20 ust. 1). Sporządzić wstępne zestawienie obrotów i sald kont księgi głównej – może ono nie obejmować na przykład wszystkich kosztów zaliczanych zgodnie z zasadą memoriału do roku obrotowego, którego dotyczy sprawozdanie finansowe. Sporządzić wstępne zestawienie sald kont pomocniczych i uzgodnić je z saldami końcowymi odpowiednich kont księgi głównej. Przeprowadzić inwentaryzację roczną, dokonać jej rozliczenia, a następnie ująć skutki tego rozliczenia w księgach rachunkowych jednostki. Zapewnić współmierność przychodów i związanych z nimi kosztów zgodnie z zasadą, że w księgach rachunkowych jednostki należy ująć wszystkie osiągnięte, przypadające na jej rzecz przychody i obciążające ją koszty związane z tymi przychodami dotyczące danego roku obrotowego, nie- zależnie od terminu ich zapłaty (art. 6 ust. 1), a dla zapewnienia współmierności przychodów i związanych z nimi kosztów do aktywów lub pasywów danego okresu sprawozdawczego należy zaliczyć koszty lub przychody dotyczące przyszłych okresów oraz przypadające na ten okres sprawozdawczy koszty, które jeszcze nie zostały poniesione (art. 6 ust. 2). Dokonać weryfikacji i aktualizacji wyceny składników aktywów i pasywów zgodnie z zasadą, że aktywa i pasywa wycenia się nie rzadziej niż na dzień bilansowy (art. 28 ust. 1). Uzgodnić obroty i salda kont księgi głównej z zestawieniem obrotów i sald oraz uzgodnić obroty dziennika z obrotami kont księgi głównej. Ująć w ewidencji księgowej skutki zdarzeń, które miały miejsce po dniu bilansowym, ale przed ostatecznym zamknięciem ksiąg rachunkowych, i wywarły wpływ na stan aktywów lub pasywów jednostki w danym roku obrotowym. Sporządzić końcową wersję zestawienia obrotów i sald kont księgi głównej oraz zestawienia sald kont ksiąg pomocniczych. Przygotować i sporządzić poszczególne części sprawozdania finansowego. Dokonać ostatecznego zamknięcia ksiąg rachunkowych, uwzględniając ewentualne korekty wynikające z badania sprawozdania finansowego przez biegłego rewidenta, polegającego na sporządzeniu ostatecznej wersji zestawienia obrotów i sald kont księgi głównej oraz zestawienia sald kont ksiąg pomocniczych. Sporządzić sprawozdanie finansowe nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego i przedstawić je właściwym organom (art. 52). Zatwierdzić sprawozdanie finansowe (zatwierdza je właściwy organ zatwierdzający) nie później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego (art. 53). Przekazać sprawozdania finansowe do badania przez biegłego rewidenta i do ogłoszenia w „Mo- nitorze Sądowym i Gospodarczym” (art. 64, 70). Źródło: opracowanie własne. Obowiązki sprawozdawcze jednostek sektora finansów publicznych 25 Tabela 1.6. Obowiązki sprawozdawcze wynikające z rozporządzenia w sprawie szcze- gólnych zasad rachunkowości oraz planów kont Lp. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. Obowiązki sprawozdawcze Informacje zawarte w sprawozdaniu finansowym, w bilansie z wykonania budżetu JST i w skon- solidowanym bilansie JST mogą być wykazywane z większą szczegółowością niż określona w załącznikach do rozporządzenia, jeżeli wynika to z potrzeb lub specyfiki jednostki (par. 22). Sprawozdania finansowe oraz bilanse sporządza się w języku polskim i w walucie polskiej, a dane liczbowe wykazuje się w złotych i groszach (par. 23). Sprawozdanie finansowe jednostkowe oraz bilans z wykonania budżetu JST sporządza się w ter- minie 3 miesięcy od dnia, na który zamyka się księgi rachunkowe (par. 24). Sprawozdanie finansowe jednostki i placówki podpisują odpowiednio kierownik jednostki i główny księgowy albo kierownik placówki i księgowy placówki, a bilans z wykonania budżetu JST podpisują zarząd i skarbnik (par. 25 ust. 1 i 2). Sprawozdanie finansowe i skonsolidowany bilans JST podpisują zarząd i skarbnik (par. 25 ust. 3). Kierownicy jednostek i placówek składają sprawozdania finansowe odpowiednio dysponentom środków budżetu wyższego stopnia lub zarządom JST w terminie do 31 marca roku następnego (par. 26 ust. 1). Dysponenci środków budżetu drugiego stopnia przekazują łączne sprawozdania finansowe dysponentom części budżetowej do 15 kwietnia roku następnego (par. 26 ust. 2). Dysponenci części budżetowej przekazują łączne sprawozdania finansowe do Ministerstwa Finansów do 30 kwietnia roku następnego (par. 26 ust. 3). Zarządy JST przekazują sprawozdania finansowe JST do właściwych regionalnych izb obrachun- kowych w terminie do 30 kwietnia roku następnego (par. 26 ust. 4). Zarządy JST przekazują do właściwych regionalnych izb obrachunkowych skonsolidowane bilanse w formie pisemnej i w formie dokumentu elektronicznego lub wyłącznie w formie dokumentu elektronicznego w terminie do 30 czerwca roku następnego (par. 26 ust. 5 i 6). Regionalne izby obrachunkowe przekazują do Ministerstwa Finansów skonsolidowane bilanse JST w formie dokumentu elektronicznego do 14 lipca roku następnego (par. 26 ust. 7). Sprawozdania finansowe łączne dla państwowych jednostek budżetowych sporządzone przez dysponenta części budżetowej i dysponentów drugiego stopnia podpisują kierownicy i główni księgowi jednostek budżetowych pełniących funkcje dysponentów środków budżetowych od- powiedniego szczebla. Źródło: opracowanie własne. Złożenie przez kierownika jednostki podpisu pod sprawozdaniem finansowym należy rozumieć jako wykonanie uprawnień do akceptacji sprawozdania finansowego. Główny księgowy, czy też inna osoba, której powie- rzono obowiązki w zakresie rachunkowości, ponosi odpowiedzialność solidarnie z kierownikiem jednostki za rzetelność i prawidłowość tego sprawozdania. Jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych zobowiązane do pełnego respektowania przepisów ustawy o rachunkowości sporządzają spra- wozdanie finansowe zawierające elementy przedstawione w tabeli 1.7. 26 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych Tabela 1.7. Zawartość informacyjna elementów sprawozdania finansowego Informacje Wykorzystanie Bilans I. Majątek trwały II. Majątek obrotowy III. Kapitały (fundusze) własne Iv. Kapitały (fundusze) obce Ocena: • wielkości i struktury majątku • wielkości i struktury źródeł finanso- wania • kierunków wykorzystania źródeł finansowania • bezpieczeństwa finansowego Rachunek zysków i strat I. Przychody II. Koszty III. Wynik finansowy brutto Iv. Obowiązkowe obciążenia wyniku Ocena: • poziomu i struktury przychodów • poziomu i struktury kosztów • wielkości i struktury wyniku finanso- finansowego wego v. Wynik finansowy netto • wielkości obowiązkowych obciążeń wyniku finansowego Rachunek przepływów pieniężnych Zestawie- nie zmian w kapitale (funduszu) własnym Informacja dodatkowa I. Przepływy z działalności operacyjnej II. Przepływy z działalności inwestycyj- Ocena: • obszarów generujących nadwyżkę nej III. Przepływy z działalności finansowej pieniężną • roli poszczególnych rodzajów dzia- łalności w generowaniu nadwyżki pieniężnej (niedoboru pieniężnego) • źródeł wpływów i kierunki wydatków I. Kapitał (fundusz) własny na począ- tek okresu II. Zmiany kapitału (funduszu) włas- Ocena: • wyniku finansowego netto • zmian poszczególnych pozycji kapitału nego III. Kapitał (fundusz) własny na koniec okresu I. Rozwinięcie i uszczegółowienie informacji zawartych w elementach sprawozdania finansowego II. Inne istotne informacje wykorzysty- wane do oceny jednostki Pogłębiona ocena: • majątku jednostki i sposobów jego wykorzystania • przychodów i kosztów • wpływów i wydatków • zmian w kapitale (funduszu) własnym • zdolności jednostki do kontynuowania działalności Źródło: opracowanie własne. Sprawozdawczość finansową większości jednostek sektora finansów publicz- nych wyznacza rozporządzenie w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont. Zakres sprawozdawczości finansowej ogranicza się do: Obowiązki sprawozdawcze jednostek sektora finansów publicznych 27 • bilansu, • rachunku zysków i strat (wariant porównawczy), • zestawienia zmian w funduszu. Rokiem obrotowym jest rok budżetowy, a okresem sprawozdawczym – miesiąc. Sprawozdanie finansowe sporządza się na podstawie ewidencji w księgach rachunkowych. Po sporządzeniu sprawozdania finansowego na- stępuje ostateczne zamknięcie i otwarcie ksiąg rachunkowych – w przypadku jednostki i placówki kontynuującej działalność najpóźniej do 30 kwietnia roku następnego, a w jednostkach, których sprawozdanie finansowe podlega za- twierdzeniu, w ciągu 15 dni od dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego za rok obrotowy. Jednostki budżetowe obsługujące dysponenta części budżetowej i dyspo- nentów środków budżetu państwa drugiego stopnia sporządzają łączne sprawo- zdania finansowe, będące sumą sprawozdań finansowych jednostek i placówek podległych dysponentom części budżetowej i dysponentom środków budżetu państwa drugiego stopnia oraz własnego sprawozdania finansowego, z odpo- wiednim wyłączeniem wzajemnych rozliczeń dokonywanych między tymi jed- nostkami. Wyłączenia wzajemnych rozliczeń dotyczą w szczególności: • wzajemnych należności i zobowiązań oraz innych rozrachunków o podobnym charakterze, • wyniku finansowego ustalonego na operacjach dokonywanych pomiędzy jednostkami. Sprawozdanie finansowe JST odbiega częściowo od zasad ogólnych. Spra- wozdanie to składa się z: 1) bilansu z wykonania budżetu JST, 2) łącznego bilansu, obejmującego dane wynikające z bilansów samorządowych jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych, 3) łącznego rachunku zysków i strat, obejmującego dane wynikające z rachun- ków zysków i strat samorządowych jednostek budżetowych oraz samorzą- dowych zakładów budżetowych, 4) łącznego zestawienia zmian w funduszu, obejmującego dane wynikające z zestawień zmian w funduszu samorządowych jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych. Sporządzając sprawozdanie finansowe JST, dokonuje się odpowiednich wyłączeń wzajemnych rozliczeń między jednostkami (wzajemnych należności i zobowiązań oraz innych operacji o podobnym charakterze oraz wyniku fi- nansowego ustalonego na operacjach dokonywanych pomiędzy jednostkami). Do sprawozdania finansowego JST dołącza się informacje uzupełniające 28 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych o wysokości środków na świadczenia pracownicze zabezpieczone w wieloletniej prognozie finansowej (WPF). Przebieg składania sprawozdań w zakresie budżetu sektora rządowego i samorządowego przedstawiają odpowiednio ilustracje 1.2 i 1.3. Źródło: opracowanie własne na podstawie A. Zysnarska, Rachunkowość jednostek budżetowych i gospodarki pozabudże- towej, ODDK, Gdańsk 2006, s. 168. Ilustracja 1.2. Obieg sprawozdań finansowych jednostek podsektora rządowego w ramach systemu budżetu państwa Źródło: opracowanie własne na podstawie A. Zysnarska, Rachunkowość jednostek budżetowych i gospodarki pozabudże- towej, ODDK, Gdańsk 2006, s. 170. Ilustracja 1.3. Obieg sprawozdań finansowych jednostek i zakładów budżetowych w ramach systemu budżetu samorządu terytorialnego Obowiązki sprawozdawcze jednostek sektora finansów publicznych 29 Urzędy skarbowe przekazują izbom skarbowym sprawozdania zawierające dane o dochodach budżetu państwa z tytułu podatków, opłat i nieopodatkowa- nych należności budżetu państwa. Instytucje kultury, prowadzące gospodarkę finansową na zasadach określonych dla zakładów budżetowych, przekazują swoje sprawozdania do właściwych dysponentów głównych. Dysponenci środ- ków budżetowych przekazują sprawozdania do dysponenta wyższego stopnia. Z kolei dysponenci główni przekazują odpisy rocznych sprawozdań do Najwyż- szej Izby Kontroli, a sprawozdanie Rb-70 o zatrudnieniu i wynagrodzeniach do Głównego Urzędu Statystycznego. Urzędy skarbowe przekazują zarządom JST sprawozdania o zrealizowa- nych dochodach i o ich udziałach w dochodach budżetu państwa. Jednostki budżetowe, samorządowe zakłady budżetowe oraz instytucje kultury przekazują sprawozdania także zarządom JST, zarządy zaś przesyłają odpisy sprawozdań właściwym regionalnym izbom obrachunkowym (RIO) i właściwym urzędom statystycznym, a kopie sprawozdań dotyczących środków budżetu państwa na zlecone im zadania administracji rządowej – właściwym dysponentom głównym i regionalnym izbom obrachunkowym. W rozporządzeniu jako obowiązującą formę przekazywania sprawozdań wyznaczono dokument elektroniczny wyłącznie do przekazu sprawozdań za- rządu JST do RIO w postaci skonsolidowanych bilansów. Autentyczność ich pochodzenia i integralność treści będą gwarantowane bezpiecznym podpisem elektronicznym, weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certy- fikatu. Formę dokumentu elektronicznego powinny również zachować RIO, przekazując do Ministerstwa Finansów skonsolidowane bilanse JST. Wytyczne w sprawie formy przekazu sprawozdań finansowych są zgodne z wytycznymi co do form przekazu sprawozdań budżetowych. Terminy ważne dla sprawozdawczości finansowej jednostek sektora finan- sów publicznych: 31 marca – sporządzenie sprawozdania finansowego oraz bilansu z wykonania budżetu JST, 31 marca – złożenie sprawozdania finansowego dysponentom środków wyższego stopnia lub zarządom JST (przez kierowników jednostek lub placówek), 15 kwietnia – przekazanie łącznych sprawozdań finansowych dysponentom części budżetowej (przez dysponentów środków budżetowych drugiego stopnia), 30 kwietnia – przekazanie sprawozdań finansowych JST do właściwych RIO (przez zarządy JST), 30 czerwca – przekazanie skonsolidowanego bilansu w formie pisemnej i w formie elektronicznej (lub wyłącznie w formie elektronicznej) do właściwych RIO, 14 lipca – przekazanie przez RIO skonsolidowanych bilansów JST w formie elektronicznej do Ministerstwa Finansów. 30 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych Ostateczne zamknięcie ksiąg rachunkowych i otwarcie ksiąg w nowym roku obrotowym powinno nastąpić do 30 kwietnia roku następnego, a w jednostkach, których sprawozdanie finansowe podlega zatwierdzeniu, w ciągu 15 dni od dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego za rok obrotowy. Osobami zobowiązanymi do podpisywania sprawozdań finansowych są: a) kierownik jednostki i główny księgowy albo kierownik placówki i księgowy placówki – podpisują sprawozdania finansowe jednostki i placówki, b) zarząd i skarbnik – podpisują sprawozdanie finansowe i skonsolidowany bilans JST, c) zarząd i skarbnik – podpisują bilans z wykonania budżetu JST. Sprawozdawczość budżetowa jest sprawozdawczością jednostek sektora finansów publicznych. Jest ona wyłączona z regulacji ustawy o rachunkowości. Jej zakres i terminowość regulują odrębne rozporządzenia. Sprawozdaw- czość budżetowa dotyczy w szczególności wykonania planów finansowych samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych oraz pozostałych jednostek sektora finansów publicznych, długu publicznego oraz poręczeń i gwarancji sektora finansów publicznych, zbiorczych skonsolidowanych sprawozdań budżetowych jednostek samorządu terytorial- nego oraz łącznych skonsolidowanych sprawozdań budżetowych dysponentów części budżetowych budżetu państwa. Sporządzenie zbiorczego rocznego spra- wozdania z wykonania budżetu jednostek samorządu terytorialnego należy do obowiązków prezesa Głównego Urzędu Statystycznego9. Ważnym elementem działalności jednostek sektora finansów publicznych jest sporządzanie sprawozdawczości budżetowej. Stosowne wytyczne zawiera Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 16 stycznia 2014 r. w sprawie spra- wozdawczości budżetowej (Dz. U., poz. 119), zmienione Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 27 marca 2015 r. (Dz. U., poz. 459). Rozporządzenie określa: 1) rodzaje, formy, terminy i sposoby sporządzania sprawozdań, 2) jednostki obowiązane do sporządzania poszczególnych rodzajów sprawo- zdań oraz odbiorców tych sprawozdań, 3) rodzaje i zasady sporządzania sprawozdań w zakresie zobowiązań wynikają- cych z umów o partnerstwie publiczno-prywatnym zawieranych na podstawie odrębnych ustaw przez podmioty sektora finansów publicznych. Rodzaje sprawozdań budżetowych wymienione są w par. 3 rozporządzenia. W par. 4 rozdzielono sprawozdania budżetowe według obowiązków ich spo- rządzania i przekazywania na jednostki zobowiązane: 9 Encyklopedia rachunkowości, dz. cyt., s. 712–713. Obowiązki sprawozdawcze jednostek sektora finansów publicznych 31 • w zakresie budżetu państwa, • w zakresie środków europejskich, • w zakresie budżetów JST, • w zakresie zatrudnienia i wynagrodzeń, • w zakresie wydatków strukturalnych poniesionych przez JST, • w zakresie wydatków strukturalnych w podziale wojewódzkim (regionalnym) poniesionych przez pozostałe jednostki sektora finansów publicznych, z wy- łączeniem partnerstwa publiczno-prywatnego jednostek sektora finansów publicznych, jeżeli zawarły umowy partnerstwa publiczno-prywatnego na podstawie odrębnych przepisów. Sposoby sporządzania i przekazywania sprawozdań wyjaśnia rozdział czwarty rozporządzenia. Dane w sprawozdaniach wykazuje się w zakresie planu w kwo- tach wynikających z planu finansowego jednostek, po uwzględnieniu zmian dokonanych w trybie ustawy o finansach publicznych, w zakresie wykonania – narastająco od początku roku do końca okresu sprawozdawczego lub, w przy- padkach określonych w sprawozdaniach, według stanu na określony dzień. Sprawozdania budżetowe mogą być jednostkowe, łączne, zbiorcze i skon- solidowane (tabela 1.8). Dane wykazywane w sprawozdaniach: 1) jednostkowych – wyraża się w złotych i groszach, stosownie do zasad obo- wiązujących przy prowadzeniu ksiąg rachunkowych, z wyjątkiem sprawozdań jednostkowych placówek, w nich bowiem dane wyraża się w walucie, w jakiej jest prowadzona rachunkowość, 2) łącznych i zbiorczych – wyraża się w złotych i groszach, z wyjątkiem spra- wozdania Rb-70, w którym dane wyraża się w złotych, 3) skonsolidowanych zbiorczych i łącznych – wyraża się w tysiącach złotych, z wyjątkiem sprawozdań dysponentów środków budżetu państwa drugiego stopnia sporządzających sprawozdanie skonsolidowane łączne, w nich bo- wiem dane wyraża się w złotych i groszach. Dane wykazywane w sprawozdaniach Rb-40, Rb-Z-PPP, Rb-FUS i Rb-FER wyraża się w tysiącach złotych. Dla zapewnienia rzetelności sprawozdawczości budżetowej niezbędne jest, by kwoty były wykazane zgodne z danymi wynikającymi z ewidencji księgowej. Kierownicy jednostek i naczelnicy urzędów skarbowych są obowiązani spo- rządzać sprawozdania rzetelnie i prawidłowo pod względem merytorycznym i formalno-rachunkowym. Jednostki otrzymujące sprawozdania są obowiązane sprawdzić je pod względem formalno-rachunkowym. Nieprawidłowości stwier- dzone w sprawozdaniach powinny być usunięte przez kierownictwo jednostek 32 1. Sprawozdawczość w sektorze finansów publicznych albo naczelników urzędów skarbowych sporządzających sprawozdania jed- nostkowe przed włączeniem zawartych w nich danych do sprawozdań łącznych lub zbiorczych. W razie potrzeby należy dokonać także odpowiednich zapisów korygujących w księgach rachunkowych okresu sprawozdawczego. Tabela 1.8. Rodzaje sprawozdań budżetowych Rodzaj sprawozdania Jednostkowe Łączne, w szczegółowości sprawozdań jed- nostkowych Zbiorcze, w szczegółowości sprawozdań jed- nostkowych Skonsolidowane zbiorcze i łączne Osoby odpowiedzialne za sporządzenie sprawozdania Sporządzane przez kierowników jednostek organizacyjnych na podstawie ewidencji księgowej Sporządzane przez: a) dysponentów środków budżetu państwa drugiego stopnia i dysponentów części budżetowych, którzy posiadają jednostki podległe – na podstawie sprawozdań jednostkowych podległych im jednostek i własnego sprawozda- nia jednostkowego b) dysponentów środków budżetu państwa, przekazujących dotacje na reali- zację zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych JST ustawami, na podstawie sprawozdań Rb-50 otrzymanych od JST c) dyrektorów izb skarbowych na podstawie sprawozdań jednostkowych urzę- dów skarbowych jako organów podatkowych Sporządzane przez przewodniczących zarządów JST na podstawie sprawozdań jednostkowych podległych im jednostek oraz sprawozdania jednostkowego JST jako jednostki budżetowej i jako organu Sporządzane przez JST w zakresie wydatków strukturalnych poniesionych przez te jednostki oraz w zakresie wydatków strukturalnych, w podziale woje- wódzkim, poniesionych przez pozostałe jednostki, z wyjątkiem placówek, po wyeliminowaniu przepływów środków finansowych wewnętrznych i wewnątrz- sektorowych Źródło: opracowanie własne. Sprawozdania budżetowe sporządza się w formie dokumentu elektronicz- nego (z pewnymi wyjątkami wymienionymi w par. 12 ust. 3 i par. 13 ust. 1). Sprawozdanie w formie dokumentu elektronicznego opatruje się bezpiecznym podpisem elektronicznym w rozumieniu Ustawy z dnia 18 września 2011 r. o podpisie elektronicznym (Dz. U. z 2013 r., poz. 262), weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Sprawozdania przekazywane na elektroniczną skrzynkę podawczą mogą być opatrzone podpisem potwier- dzonym profilem zaufanym ePUAP. W przypadku sprawozdania przekazy- wanego w Informatycznym Systemie Obsługi Budżetu Państwa dopuszcza się Formy przekazywania informacji sprawozdawczych 33 stosowanie podpisu elektronicznego z użyciem certyfikatów wydanych przez Narodowy Bank Polski i z wykorzystaniem urządzeń wskazanych przez bank w ramach usługi obsługi rachunków bankowych. W razie braku możliwości terminowego przekazania sprawozdania na skutek nieprawidłowego działania systemu informatycznego sprawozdanie przesyła się najpóźniej pierwszego dnia roboczego po dniu usunięcia awarii. Sprawozdanie w formie pisemnej podpisują główny księgowy (skarbnik) i kierownik jednostki (dysponent funduszu, przewodniczący zarządu JST). Podpisy składa się odręcznie w miejsc
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sprawozdawczość finansowa i budżetowa jednostek sektora finansów publicznych
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: