Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00497 006704 13590132 na godz. na dobę w sumie
Starzenie się społeczeństwa a polityka fiskalna i migracyjna - ebook/pdf
Starzenie się społeczeństwa a polityka fiskalna i migracyjna - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 208
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-3028-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> polityka społeczna
Porównaj ceny (książka, ebook (-22%), audiobook).

Autorzy zajmują się zagadnieniami polityki przeciwdziałania starzeniu się społeczeństwa. Pokazują, jaki wpływ na dzietność mają konkretne działania z zakresu polityki fiskalnej, jaki jest ich koszt, jakie są wydatki państwa na poszczegó lne działania w ramach polityki imigracyjnej, ile kosztuje stymulowanie imigracji kompensacyjnej, tzn. uzupełniającej braki na rynku pracy. Pytają o najbardziej efektywną pod względem demograficznym i finansowym politykę przeciwdziałania starzeniu się populacji w Polsce i innych krajach Europy.
•    W jaki sposób państwo może skutecznie pobudzać wzrost dzietności: za pomocą świadczeń wychowawczych, niższych podatków, finansowania przedszkoli i żłobków?
•    Ile kosztuje przyjęcie cudzoziemca w Polsce?
•    Która polityka – sprzyjająca wzrostowi dzietności czy imigracji – może przynieść długotrwały skutek demograficzny?

Prezentowane dane dotyczą polityki ludnościowej realizowanej w czterech krajach europejskich: Austrii, Francji, Polsce i Włoszech, różniących się pod względem stopnia zaawansowania procesu starzenia się populacji, poziomu płodności i imigracji, a także zakresu i form polityki ludnościowej. Książka jest wynikiem badań ekonomistów i demografów z Uniwersytetu Warszawskiego i Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. To lektura obowiązkowa dla naukowców, studentów i ekspertów zajmujących się demografią, ekonomią, socjologią i politologią.

The authors present the impact of specific fiscal policy measures on fertility, their cost, the state’s expenditure on particular immigration policy measures and the cost of stimulating compensatory immigration filling shortages in the labour market. They ask about the most effective demographic and financial policy countering population ageing in Poland and other European countries.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ROZDZIAŁ 2 Pronatalistyczna polityka fi skalna W większości krajów wysoko rozwiniętych gospodarczo liczba dzieci przypadająca na jedną kobietę w wieku rozrodczym (tj. między 15 a 49 rokiem życia) nieprzerwanie obniża się od kilku dziesięcioleci i jest obecnie na tyle niska, że nie zapewnia prostej zastępowalności pokoleń (replacement fertility). Przykładowo, w Polsce wartość współ- czynnika dzietności w 2015 r. wyniosła 1,32 (Eurostat) 1, podczas gdy przyjmuje się, że w krajach o niskiej umieralności współczynnik ten musi być równy przynajmniej 2,1, by zapobiec spadkowi liczby lud- ności (Espenshade i in., 2003). Przyczyn zmniejszania się dzietności upatruje się we współwystępowaniu następujących zjawisk: • wymienności (trade-off) między liczbą dzieci w rodzinie a ich jednostkową jakością, mierzoną wartością zakumulowanego kapitału ludzkiego (Becker, 1960; Becker, Barro, 1988; Becker, Lewis, 1973; Becker i in., 2010), • zmiany preferencji kobiet i wzrostu kosztu alternatywnego opieki nad dziećmi, skutkujących zmianą alokacji czasu w go- spodarstwie domowym (Galor, Weil, 1996; Kögel, 2004), • poprawy pozycji przetargowej kobiet w związku i zmiany ich ról życiowych, co rzutuje m.in. na decyzje prokreacyjne podej- mowane w gospodarstwie domowym (Agarwal, 1997), 1 CIA ocenia, że wartość współczynnika dzietności w Polsce wyniosła w 2016 r. 1,34, https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/ fields/2127.html-#220 (dostęp: 5 lipca 2017 r.). 30 Część 1 • efektów zewnętrznych polityki państwa, polegających na re- alokacji transferów międzypokoleniowych (Werding, 2008, 2014). W celu zwiększenia liczby urodzeń stosuje się różnorakie narzę- dzia polityki gospodarczej, w tym instrumenty polityki budżetowej, takie jak podatki i świadczenia pieniężne 2. Ich działanie polega na obniżeniu kosztów urodzenia i wychowania dzieci (bodziec dodatni) lub podniesieniu kosztów utrzymania się osób bezdzietnych bądź ma- łodzietnych (bodziec ujemny). Bodźce dodatnie zazwyczaj jednak nie pokrywają kosztów posiadania potomstwa. Koszty te są trojakie: • pieniężne, o równowartości wydatków na utrzymanie dzieci, • niepieniężne, lecz wymierne, o równowartości wynagrodze- nia utraconego na skutek odstąpienia od pracy zarobkowej na rzecz opieki nad dziećmi (koszt alternatywny), • niepieniężne i niewymierne, wynikające z rezygnacji z czasu wolnego na rzecz opieki nad dziećmi (koszt alternatywny). Z kolei bodźce ujemne mogą być nieskuteczne wobec tych osób, które z jakichś powodów nie zamierzają starać się o dzieci. Powstaje zatem pytanie, czy za pomocą środków polityki budżetowej można oddziaływać na dzietność. Teoria ekonomii zajmuje stanowisko, iż czynniki ekonomicz- ne wywierają wpływ na decyzję o posiadaniu potomstwa (dzietność jest endogeniczna 3). Ich oddziaływanie na wielkość rodziny znajduje potwierdzenie w danych (m.in. Angrist i in., 1998; Ermisch, 1988). W ekonomii maltuzjańskiej popyt na dzieci rośnie wraz z docho- dem, bowiem wyższy dochód umożliwia pokrycie wyższych kosztów utrzymania większej liczby dzieci. W ujęciu współczesnej ekonomii (Becker, 1960) dzieci są dobrem konsumpcyjnym trwałego użytku 2 Przykładem jest program Rodzina 500 Plus. 3 Alternatywnie zakłada się, że dzietność ma charakter egzogeniczny, tj. pozosta- je poza kontrolą rodziców. Inaczej mówiąc, decyzja o powiększeniu rodziny podejmo- wana jest pod wpływem czynników pozaekonomicznych czy też rodzenie potomstwa nie następuje w sposób zamierzony. W takim przypadku pronatalistyczna polityka budżetowa jest bezzasadna (co nie przesądza o stosowaniu bodźców fiskalnych wo- bec rodzin z innych powodów, zob. np. Mirrlees, 1972). Prace zakładające egzoge- niczną dzietność pozostają poza głównym nurtem ekonomii rodziny. Rozdział 2. Pronatalistyczna polityka fi skalna 31 (dobrem normalnym), które daje użyteczność i ma cenę (kosztuje). Popyt na dzieci rośnie wraz z dochodem (efekt dochodowy) i maleje wraz ze wzrostem płac kobiet oraz cen dóbr konsumowanych przez dzieci (efekt substytucyjny, wynikający ze wzrostu ceny względnej posiadania dzieci). Jeśli ujemny efekt substytucyjny przeważa nad dodatnim efektem dochodowym, wzrostowi gospodarczemu towarzy- szy spadek dzietności, co potwierdzają wczesne badania empiryczne (Becker, 1960). Jeśli jednak względnie silniejszy jest efekt dochodowy, rozrodczość rośnie (empiryczne dowody znajdziemy m.in. [w:] Heck- man, Walker, 1990; Lindo, 2010; Murphy, 2015; Schultz, 1997).Skoro liczebność rodziny jest zatem w jakiś sposób określona przez ograni- czenie budżetowe rodziców i ich preferencje, oddziałując na ich do- chód rozporządzalny, wpływa się na dzietność. Do badania decyzji prokreacyjnych można zatem stosować znane metody analizy zacho- wań mikroekonomicznych. Otwiera się zarazem pole do rozważań nad kształtem (optymalnej) polityki ukierunkowanej na wzrost dzietności, w szczególności polityki fi skalnej. Podnosi się (m.in. Apps, Rees, 2004; Cigno, 1983, 1986; Laroque, Salanié, 2004, 2005; Zhang, 1997), że może ona przeciwdziałać przynajmniej niektórym z przyczyn spadku dzietności, obniżając koszt alternatywny opieki nad dziećmi i korygu- jąc negatywne efekty zewnętrzne. Empiryczne na to dowody są liczne (Baughman, Dickert-Conlin, 2003, 2009; Billari, Galasso, 2010; Blan- chet, Ekert-Jaffé, 1994; Boldrin i in., 2015; Bradshaw, Finch, 2002; Cig- no, Rosati, 1992, 1996, 1997; Cigno i in., 2002/2003; Dilnot, McCrae, 2000; Ehrlich, Kim, 2005; Ehrlich, Zhong, 1998; Gauthier, Hatzius, 1997; Kearney, 2004; Ohinata, 2008; Smallwood, 2002; Sundström, Stafford, 1992; Taşiran, 1995; Whittington, 1992; Zhang i in., 1994). Na czym zatem powinna polegać optymalna pronatalistyczna po- lityka fi skalna? Zwróćmy przede wszystkim uwagę, że optimum pry- watne (wybór rodziców) niekoniecznie musi prowadzić do optimum społecznego. Rodzice otrzymują tylko część korzyści, jakie przynoszą dzieci, ponoszą zaś wszystkie koszty (jeśli przyjąć, że koszty opieki przedszkolnej i edukacji pokrywane są z podatków). Z tego powodu prywatnie optymalna liczba dzieci jest niższa od społecznie pożąda- nej. Cigno (1983) proponuje więc subsydiować rodziny, by zrównać prywatne korzyści i koszty krańcowe. Subsydium (lub ulga w po- 32 Część 1 datku dochodowym z tytułu posiadania dzieci) mogłoby zostać sfi - nansowane z podwyżki podatku konsumpcyjnego lub od dochodu z oszczędności (van Groezen, Meijdam, 2008), co obniżyłoby koszt utrzymania dzieci i koszt alternatywny ich posiadania z jednej strony, a z drugiej ograniczyło konsumpcję dóbr substytucyjnych i skłoniło rodziców do zwiększenia rozrodczości, która może być postrzegana jako sposób na zapewnienie sobie przyszłej konsumpcji, alternatywny do oszczędzania. Wzrost liczby dzieci w rodzinie pociąga jednak za sobą wzrost opodatkowanej konsumpcji. By uniknąć spadku przecięt- nej konsumpcji w gospodarstwie domowym, należałoby zróżnicować stopy podatku: silniej opodatkować dobra konsumowane przez doros- łych i łagodniej dobra dziecięce (Cigno, Pettini, 2002; Yasuoka, Goto, 2011, 2015). Taka polityka powinna być stosowana w szczególności wobec rodzin o niskich dochodach, ponieważ w ich przypadku udział kosztów stałych w całkowitych kosztach posiadania dzieci jest więk- szy (Cigno, 1996). Opracowanie optymalnej polityki fi skalnej wymaga rozważenia ekonomicznych skutków wzrostu dzietności. Są one różnorakie. Po pierwsze, wzrost liczby dzieci powoduje wzrost wielkości produkcji w przyszłości (dependency-ratio effect), a zarazem zmniejszenie się prze- ciętnej produktywności pracy wskutek spadku technicznego uzbroje- nia pracy (capital dilution effect). Po drugie, wyższa dzietność wypiera oszczędności prywatne, dodatkowo przyczyniając się do zmniejszenia wyposażenia pracy w kapitał. Zdaniem van Groezen i in. (2003) efek- ty te znoszą się. Po trzecie, jak już wspomniano, skutkiem wzrostu liczby dzieci w rodzinie jest spadek krańcowej akumulacji kapitału ludzkiego (Becker, Lewis; 1973, de Tray, 1973; Becker, Tomes, 1976). Oznacza to, że im więcej jest dzieci w rodzinie, tym mniej uwagi ro- dzice poświęcają kolejnemu dziecku, co ogranicza jego rozwój i prowa- dzi do obniżenia jego przyszłej zdolności produkcyjnej. Rodzice dążą zatem do równowagi określonej przez możliwości pokrycia kosztów posiadania dzieci oraz preferencje względem ich liczby i poziomu wy- kształcenia. Z uwagi na ów trade-off pronatalistyczna polityka fi skalna wymaga zastosowania policy-mix: np. świadczeń rodzinnych uzależ- nionych od liczby dzieci i podatku od dóbr dziecięcych (zwłaszcza jeśli ich udział w koszyku konsumpcyjnym gospodarstwa domowego Rozdział 2. Pronatalistyczna polityka fi skalna 33 jest znaczny) albo umożliwienia łącznego opodatkowania dochodów rodziców, różnicując zarazem wysokość podatku od ich dochodów indywidualnych w taki sposób, by rodzic, którego w większym stop- niu obciąża opieka i wychowanie dzieci, płacił wyższy podatek (Cigno, 1996), bądź też transferów od rodzin bardziej produktywnych (o wyż- szych dochodach) do rodzin, które mają przewagę komparatywną w wychowywaniu dzieci (Cigno, 2001). To ostatnie rozwiązanie mo- głoby w szczególności polegać na równym subsydiowaniu rodzin o jednakowej liczbie małych dzieci i „wynagradzaniu” (np. za pomocą stypendiów dla dzieci starszych, osiągających ponadprzeciętne wyni- ki w nauce) rodziców za sukcesy wychowawcze (Cigno i in., 2003, 2004). Jak widzimy, w ekonomicznym ujęciu reprodukcja jest swego ro- dzaju procesem wytwórczym realizowanym przez gospodarstwa do- mowe, w którym: • nakładami są: dobra specyfi czne (dziecięce) i praca rodziców • (czas, jaki przeznaczają na opiekę i wychowanie dzieci); technologia jest heterogeniczna (zróżnicowana między gospo- darstwami domowymi); • produktem jest dobro konsumpcyjne (dzieci). Nie jest to proces jednorodny, bowiem w swojej fazie początkowej wymaga jakościowo odmiennych nakładów niż w fazie późniejszej. Gdy dzieci są małe (w wieku niemowlęcym, poniemowlęcym i wczes- nego dzieciństwa), wymagają dóbr specyfi cznych i opieki. Bez więk- szego uszczerbku dla ważności wniosków z analizy można przyjąć, że koszty te są stałe. W wieku, w którym dzieci rozpoczynają naukę, a ich struktura konsumpcji upodabnia się do struktury konsumpcji rodziców (okres późniejszego dzieciństwa i dojrzewania), „produk- cja” wymaga jedynie zaangażowania rodziców w wychowanie (koszt zmienny), którego nakład warunkuje jakość dzieci (wielkość kapitału ludzkiego). Zazwyczaj zakłada się, że rodzice („producenci”) są ra- cjonalni i z uwagi na rzadkość czynników wytwórczych (związanie międzyokresowym ograniczeniem budżetowym) zmuszeni są dokonać wyboru między wielkością „produkcji” a jakością „produktu” (niczym wyboru strategii konkurencyjnej). Możliwe jest jednak, że decyzja o liczbie dzieci i decyzja o ich jakości są uwarunkowane odmiennymi 34 Część 1 czynnikami, separowalne i podejmowane sekwencyjnie, a wówczas polityka mająca na celu zwiększenie liczby ludności i polityka na- kierowana na zwiększenie kapitału ludzkiego mogą być prowadzone oddzielnie. W następnym rozdziale modelujemy zachowanie prokre- acyjne rodziców, przyjmując właśnie założenie o ich ograniczonej ra- cjonalności. Z tej perspektywy formułujemy zalecenia co do kształtu pronatalistycznej polityki fi skalnej, przeciwstawiając je dotychczaso- wym ustaleniom. Literatura Agarwal, B. (1997). “Bargaining” and gender relations: Within and beyond the household. Feminist Economics, 3(1): 1−51. Angrist, D., Evans, W.N., Rosenzweig, R., Wolpin, K.I. (1998). Children and their parents’ labor supply: Evidence from exogenous variation in family size. American Economic Review, 88(3): 450−477. Apps, P., Rees, R. (2004). Fertility, taxation and family policy. Scandina- vian Journal of Economics, 106(4): 745−763. Baughman, R., Dickert-Conlin, S. (2003). Did expanding the EITC pro- mote motherhood? American Economic Review, 93(2): 247−251. Baughman, R., Dickert-Conlin, S. (2009). The earned income tax credit and fertility. Journal of Population Economics, 22(3): 537−563. Becker, G.S. (1960). An economic analysis of fertility, [w:] Demographic and economic change in developed countries. New York: NBER, 209−240. Becker, G.S., Barro, R.J. (1988). A Reformulation of the Economic Theory of Fertility, NBER Working Paper, 1793. Becker, S.O., Cinnirella, F., Woessmann, L. (2010). The trade-off between fertility and education: Evidence from before the demographic transition. Jour- nal of Economic Growth, 15(3): 177−204. Becker, G.S., Lewis, H. (1973). On the interaction between the quantity and the quality of children. Journal of Political Economy, 81(2): 279−288. Becker, G.S., Tomes, N. (1976). Child endowments and the quantity and quality of children. Journal of Political Economy, 84(4): 143−162. Billari, F.C., Galasso, V. (2010). What explains fertility? Evidence from Italian pension reforms. IGIER Working Paper, 369. Blanchet, D., Ekert-Jaffé, O. (1994). The demographic impact of family benefi ts: evidence from a micro-model and from macro-data, [w:] The family, the market and the state in ageing societies. J. Ermisch, I.N. Ogawa (red.). Oxford: Clarendon Press, 79−104.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Starzenie się społeczeństwa a polityka fiskalna i migracyjna
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: