Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00388 007727 10225263 na godz. na dobę w sumie
Status prawny i społeczny pracownika socjalnego - ebook/pdf
Status prawny i społeczny pracownika socjalnego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 112
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8567-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-22%), audiobook).

W książce zaprezentowano status prawny, społeczny i zawodowy pracownika socjalnego w Polsce. Treść publikacji została podzielona na trzy główne obszary. Po pierwsze, autor zamieścił genezę tworzenia się kadry pracowników socjalnych na przestrzeni kilkudziesięciu ostatnich lat, z nakreśleniem sytuacji społeczno-politycznej towarzyszącej rozwojowi zawodów opiekuńczych w Polsce. Po drugie, scharakteryzował uwarunkowania prawno-instytucjonalne, określające aktualny status pracownika socjalnego w naszym kraju. Po trzecie, omówił specyfikę i znaczenie pracy socjalnej w obecnych warunkach społeczno-gospodarczych, przywiązując dużą wagę do trudności oraz dylematów etycznych towarzyszących działalności zawodowych „pomagaczy” (helping professions).

Publikacja jest skierowana za równo do przedstawicieli środowiska akademickiego zajmujących się wspomnianą problematyką, jak i do praktyków zaangażowanych w udzielanie pomocy i wsparcia w zakresie szeroko rozumianej pracy socjalnej. Ponadto może zainteresować osoby zatrudnione w jednostkach samorządowych oraz organizacjach pozarządowych, których podstawowym obszarem działania jest praca socjalna.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

144_Niedbalski_Status prawny.indd 1 144_Niedbalski_Status prawny.indd 1 2017-07-19 15:08:58 2017-07-19 15:08:58 144_Niedbalski_Status prawny.indd 2 144_Niedbalski_Status prawny.indd 2 2017-07-19 15:08:58 2017-07-19 15:08:58 144_Niedbalski_Status prawny.indd 3 144_Niedbalski_Status prawny.indd 3 2017-07-19 15:08:58 2017-07-19 15:08:58 Jakub Niedbalski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Socjologii Organizacji i Zarządzania, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 e-mail jakub.niedbalski@gmail.com RECENZENT Marek Rymsza KOORDYNATOR SERII Justyna Przywojska REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE Elżbieta Marciszewska-Kowalczyk SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Stämpfl i Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Jakub Niedbalski, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07681.16.0.M Ark. wyd. 7,0; ark. druk. 7,0 ISBN 978-83-8088-566-0 e-ISBN 978-83-8088-567-7 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 144_Niedbalski_Status prawny.indd 4 144_Niedbalski_Status prawny.indd 4 2017-07-19 15:08:58 2017-07-19 15:08:58 SPIS TREŚCI Wstęp. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Rozdział 1. Praca socjalna w kontekście zagadnień defi nicyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1.1. Pojęcie pracy socjalnej – podstawowe informacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1.2. Praca socjalna jako pojęcie o znaczeniu ponadnarodowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 1.3. Praca socjalna w polskim systemie prawno-instytucjonalnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 1.4. Praca socjalna jako działalność profesjonalna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Rozdział 2. Kształtowanie się zawodowych służb społecznych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . 15 2.1. Geneza kwestii społecznych na ziemiach polskich przed I wojną światową . . . . . . . . . 16 2.2. Opieka społeczna w latach 1918–1939 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 2.3. Polityka społeczna w programach politycznych i społecznych lat okupacji . . . . . . . . . . 23 2.4. Miejsce pracownika służb społecznych w PRL. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 2.5. Kształtowanie się statusu pracownika socjalnego w okresie transformacji ustrojowej. . 33 2.6. Ocena uregulowań prawnych dotyczących rozwoju i znaczenia roli zawodowych służb społecznych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Rozdział 3. Status pracownika socjalnego w aktualnym systemie prawnym. . . . . . . . . . . . 39 3.1. Wymagania kwalifi kacyjne stawiane pracownikom socjalnym. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3.1.1. Idea profesjonalizacji zawodu pracownika socjalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3.1.2. Specjalizacja w zawodzie pracownika socjalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 3.1.3. Superwizja w pracy socjalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 3.1.4. Wymagania kwalifi kacyjne osób zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych w pomocy społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3.2. Kompetencje, prawa i obowiązki pracownika socjalnego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 3.2.1. Podstawowe metody działania pracownika socjalnego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 3.2.2. Zadania pracownika socjalnego w świetle ustawy o pomocy społecznej. . . . . . . 48 3.3. Uprawnienia pracownika socjalnego wynikające z ustawy o pomocy społecznej . . . . . 49 3.3.1. Prawo pierwszeństwa w urzędach i instytucjach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 3.3.2. Ochrona prawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 3.3.3. Dodatkowy urlop wypoczynkowy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 3.3.4. Święto zawodowe i nagrody specjalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 3.4. Pozycja prawna pracownika socjalnego według kryterium miejsca zatrudnienia. . . . . . 53 3.4.1. Sytuacja prawna pracownika socjalnego zatrudnionego w samorządowych jednostkach organizacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 3.4.2. Pracownicy socjalni zatrudnieni w jednostkach rządowych administracji wojewódzkiej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 3.4.3. Pracownicy socjalni zatrudnieni w innych instytucjach i organizacjach . . . . . . . 57 3.5. Techniki pracy socjalnej w świetle ustawy o pomocy społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 3.5.1. Kontrakt socjalny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 3.5.2. Indywidualny program wychodzenia z bezdomności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 144_Niedbalski_Status prawny.indd 5 144_Niedbalski_Status prawny.indd 5 2017-07-19 15:08:58 2017-07-19 15:08:58 6 Spis treści 3.5.3. Rodzinny wywiad środowiskowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 3.5.4. Indywidualny program usamodzielniania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 3.5.5. Ocena skuteczności technik pracy socjalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 3.6. Podsumowanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Rozdział 4. Rola i status społeczny pracownika socjalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 4.1. Ogólne uwagi o sytuacji społeczno-zawodowej pracownika socjalnego . . . . . . . . . . . . 67 4.2. Charakterystyka społeczno-demografi czna pracowników socjalnych w Polsce . . . . . . . 70 4.3. Pozycja zawodowa pracownika socjalnego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 4.3.2. Założenia etyczno-aksjologiczne pracy socjalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 4.3.3. Kształcenie i rozwój zawodowy pracowników socjalnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 4.4. Pozycja społeczna pracownika socjalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 4.4.1. Rola społeczno-zawodowa pracownika socjalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 4.4.2. Status pracowników socjalnych w polskim społeczeństwie . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 Legal and social status of a social worker (summary) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 Spis tabel. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Nota o Autorze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 144_Niedbalski_Status prawny.indd 6 144_Niedbalski_Status prawny.indd 6 2017-07-19 15:08:58 2017-07-19 15:08:58 WSTĘP Praca socjalna jest specyfi czną działalnością zawodową, mającą na celu do- prowadzenie do zbędności udzielania pomocy osobom poprzednio jej potrzebują- cym oraz zapobiegania sytuacjom, w których pomoc staje się koniecznością. Defi nicję legalną pracy socjalnej zawiera ustawa o pomocy społecznej, wprowadzając dwa znaczenia tego pojęcia. Z jednej strony jest to świadczenie udzielane bez wydania decyzji administracyjnej, niezależnie od dochodu osoby lub rodziny. Jednak bardziej praktyczne dla rozważań prowadzonych w niniej- szej książce wydaje się rozumienie pracy socjalnej jako działalności zawodowej, wykonywanej przez posiadających odpowiednie kwalifi kacje pracowników socjalnych. Praca socjalna wspiera ludzi w poszukiwaniu równowagi pomiędzy ich indy- widualnymi potrzebami i możliwościami a otoczeniem, z jego wyzwaniami oraz tym, co ma ono do zaoferowania. Stara się przy tym wspierać postawy i zachowa- nia ludzi, które przyczyniają się do samodzielnego i odpowiedzialnego kształto- wania własnego życia. Z drugiej strony do jej zadań należy takie kształtowanie warunków życia w środowisku, aby zaistniały przesłanki i możliwości do wzbo- gacenia i rozwoju jednostki. Początki tego rodzaju działań sięgają końca XIX wieku. Na przełomie wie- ków można było zaobserwować zachodzącą ewolucję tego zawodu. Szczególnie ważne w historii jego rozwoju są czasy odzyskania niepodległości Polski po okre- sie zaborów. Wtedy też pojawiło się pierwsze ustawodawstwo normujące kwestie związane z działalnością służb społecznych. W poszczególnych okresach różnie kształtowała się pozycja i znacznie tej działalności, co uwarunkowane było w du- żym stopniu sytuacją społeczno-polityczną kraju. Niekorzystnie odbiły się na jej rozwoju czasy okupacji hitlerowskiej, a potem blisko pięćdziesięcioletni okres panowania ustroju socjalistycznego. Nowy rozdział w historii pracy socjalnej otwarty został w raz z rozpoczęciem procesu przemian społeczno-politycznych po 1989 roku. Obecnie pracownicy socjalni odgrywają istotną rolę w systemie pomocy spo- łecznej, będąc wykonawcami i realizatorami zadań wzmacniających oraz usamo- dzielniających klientów. Do ich obowiązków należy analiza potrzeb i udzielnie wsparcia członkom społeczności, którzy znaleźli się w trudnej i ciężkiej do prze- zwyciężenia własnymi środkami sytuacji. Jednocześnie, zgodnie z przepisami 144_Niedbalski_Status prawny.indd 7 144_Niedbalski_Status prawny.indd 7 2017-07-19 15:08:58 2017-07-19 15:08:58 8 Wstęp ustawy o pomocy społecznej, dla realizacji wskazanych w tym akcie celów, wy- posażeni zostali w szereg uprawnień, umożliwiających im podejmowanie sku- tecznych i efektywnych działań. W niniejszej pracy został ukazany status prawny, społeczny i zawodowy pra- cownika socjalnego w naszym kraju z uwzględnieniem roli i znaczenia, jakie przypisuje się obecnie przedstawicielom tej profesji. Literatura przedmiotu, akty prawne jak również badania empiryczne stanowiły podstawę do napisania tej pra- cy. W tym celu wykorzystano dane oraz materiały z lat 1983–2013 pochodzące z badań własnych, a także przeprowadzonych przez innych badaczy wśród pra- cowników socjalnych. Treść książki ujęta została w czterech rozdziałach. Rozdział pierwszy po- święcony został kwestiom defi nicyjnym pojęcia pracy socjalnej. Przedstawiono w nim z jednej strony ponadnarodowy, z drugie zaś funkcjonujący w polskim systemie prawno-instytucjonalnym charakter pracy socjalnej, a także wskazano na profesjonalny wymiar tego rodzaju działalności prowadzonej przez wyspecja- lizowane służby pomocowe. W rozdziale drugim scharakteryzowano etapy kształtowania się służb spo- łecznych w Polsce. Ukazano genezę tworzenia się kadry pracowników socjalnych na przestrzeni kilkudziesięciu ostatnich lat. Nakreślono także sytuację społeczno- -polityczną towarzyszącą rozwojowi służb społecznych w poszczególnych okre- sach historii Polski. Przedmiotem rozdziału trzeciego jest charakterystyka statusu pracownika so- cjalnego na tle obowiązującego prawodawstwa polskiego. Przytoczono w nim najważniejsze akty prawne, z których wynikają prawa i obowiązki przedstawicieli służb społecznych. Rozdział ten zawiera także podstawowe informacje dotyczące najnowszych zmian i projektów aktów prawnych z zakresu pomocy społecznej, w których poruszane są kwestie dotyczące zawodu pracownika socjalnego. Rozdział czwarty poświęcony został omówieniu specyfi ki roli i znaczenia pracy socjalnej w dzisiejszych warunkach społeczno-gospodarczych. Wskazano na znaczenie etyki, aksjologii oraz moralności w realizacji zadań pomocowych. Opisane zostały najważniejsze aspekty dotyczące stosowania prawa w praktyce i wynikających stąd trudnościach. Poddano analizie cechy charakteryzujące ten zawód i funkcje, jakie spełnia on w polskiej rzeczywistości społecznej. 144_Niedbalski_Status prawny.indd 8 144_Niedbalski_Status prawny.indd 8 2017-07-19 15:08:58 2017-07-19 15:08:58 Rozdział 1 PRACA SOCJALNA W KONTEKŚCIE ZAGADNIEŃ DEFINICYJNYCH W literaturze przedmiotu można spotkać różne defi nicje pracy socjalnej, wy- nikające z trudności określenia tego pojęcia. Różnice występują także w defi ni- cjach podawanych zarówno w polskim, jak i międzynarodowym ustawodawstwie, co jest między innymi związane z różnymi modelami społeczeństwa i doświad- czeniami wykonywania tego zawodu. Potrzeba przedstawienia choćby niektórych z tych defi nicji wynika z faktu, iż ukazanie warsztatu i zakresu kompetencji pra- cownika socjalnego wymaga odwołania się do istoty tego zawodu, czyli do pracy na rzecz drugiego człowieka. 1.1. Pojęcie pracy socjalnej – podstawowe informacje Z punktu widzenia instytucji świadczących pomoc socjalną defi nicją pracy socjalnej oznacza się działalność zawodową prowadzoną przez osoby zatrudnione na określonym stanowisku w ramach danej organizacji. Przy czym złożoność i wielowątkowość zagadnień dotyczących tej działalności oraz zadań stawianych przed osobami ją wykonującymi sprawia, że w praktyce charakter tego pojęcia nie jest klarowny ani jednoznaczny. Sytuacja ta komplikuje się zwłaszcza wtedy, gdy weźmie się pod uwagę inne pojęcia w mniejszym czy większym stopniu pokrywa- jące się zakresowo z defi nicją pracy socjalnej. Przykładem może być tutaj cho- ciażby pojęcie pomocy społecznej, oznaczające „każdy rodzaj zorganizowanej pomocy, której celem jest poprawa sytuacji życiowej jednostek oraz grup społecz- nych” [Czarnecki 2013, s. 16]. Najbardziej zbliżone znaczeniowo do pojęcia pra- cy socjalnej we współczesnym rozumieniu jest pojęcie służby społecznej1, 1 Termin „służby społeczne” do polskiego dyskursu welfare został wprowadzony wraz z Usta- wą o pomocy społecznej z roku 1990. Ten fakt można interpretować jako część znacznie szerszego procesu, związanego z ideologicznym odrzuceniem koncepcji państwa „opiekuńczego” i państwo- wego paternalizmu, na rzecz upodmiotowienia obywateli [Krzyszkowski 2004/2005]. Według M. Rek-Woźniak [2012, s. 104], podczas gdy na polu gospodarki zaczęto promować takie wartości jak przedsiębiorczość i samowystarczalność, polityka społeczna miała zmierzać do ugruntowania postawy samopomocowej. 144_Niedbalski_Status prawny.indd 9 144_Niedbalski_Status prawny.indd 9 2017-07-19 15:08:58 2017-07-19 15:08:58 10 Status prawny i społeczny pracownika socjalnego odnoszące się do grupy zawodowej lub zbiorowości jednostek zaangażowanych w realizację działań pomocowych i wspierających, a także traktowanej jako zbiór szczególnego rodzaju zadań, do których rozwiązywania powołane są te służby [ibidem, s. 16–17]. Według Pawła Czarneckiego wskazanie istoty pracy socjalnej zależy od ta- kich czynników jak istnienie w społeczeństwie określonych potrzeb i oczekiwań, a także zasobów i możliwości grup społecznych oraz całych społeczeństw. Z for- malnego punktu widzenia w pracy socjalnej, jak w każdym rodzaju działania, można wyróżnić podmiot, przedmiot, cel oraz metodę. Podmiotem są w tym przy- padku instytucje socjalne oraz zatrudnieni w nich pracownicy. Jako przedmiot będziemy natomiast uważać jednostki lub grupy społeczne (przeważnie jest to rodzina oraz różnego rodzaju społeczności lokalne). Celem pracy socjalnej jest pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, dostosowanie do tego reguł życia społecznego, przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. Wreszcie, przez metodę pracy socjalnej należy rozumieć działania podejmowanego przez podmiot (pracownika lub grupę pracowników), aby osiągnąć cel [ibidem, s. 18]. Z kolei według często przywoływanych w literaturze przedmiotu Brendy L. DuBois oraz Karli Krogsrud Miley, pracę socjalną ująć można jako działanie zmierzające do zaspokojenia określonego rodzaju potrzeb. Wspomniane autorki wskazują na istnienie uniwersalnych i wspólnych dla wszystkich ludzi potrzeb, wśród których wymieniają: zachowanie życia i fi zycznego bezpieczeństwa, roz- wój, niezależność, samorealizację, tożsamość kulturową, czy sprawiedliwość społeczną [DuBois, Miley 1996, s. 34]. I to właśnie ze względu na ich istnienie do obowiązków pracownika socjalnego należy także udział w kształtowaniu polityki społecznej. Jest to tym bardziej zrozumiałe, bowiem, jak twierdzą DuBois i Mi- ley, ostatecznym celem pracy socjalnej jest dobro całego społeczeństwa, gdyż je- go stan jako całości zależy od kondycji poszczególnych jego części [ibidem]. Re- alizując swoje zadania, pracownicy socjalni „przyczyniają się do podniesienia jakości życia także tych członków społeczeństwa, którzy bezpośrednio z ich po- mocy nie korzystają” [Czarnecki 2013, s. 21]. 1.2. Praca socjalna jako pojęcie o znaczeniu ponadnarodowym Historycznie praca socjalna nie była działalnością ściśle zawodową. Jej roz- wój rozpoczął się od opieki i pomocy wzajemnej w ramach rodziny wielopokole- niowej. Zawód pracownika socjalnego jako profesjonalisty od pomagania kształ- tował się przez cały XX wiek2. Po raz pierwszy termin „praca socjalna” pojawił 2 I tak jest do dnia dzisiejszego, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę niezakończony jeszcze proces przekształcania się zawodu pracownika socjalnego w profesję [zob. Łuczyńska 2012, 2013; Łuczyńska, Olech 2013]. 144_Niedbalski_Status prawny.indd 10 144_Niedbalski_Status prawny.indd 10 2017-07-19 15:08:58 2017-07-19 15:08:58
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Status prawny i społeczny pracownika socjalnego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: