Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00447 007841 11497714 na godz. na dobę w sumie
Status prawny osób świadczących pracę w ramach umownego zatrudnienia nietypowego - ebook/pdf
Status prawny osób świadczących pracę w ramach umownego zatrudnienia nietypowego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 318
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-658-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> pracy i ubezpieczeń społecznych
Porównaj ceny (książka, ebook (-23%), audiobook).

W publikacji w sposób kompleksowy został przedstawiony status prawny osób świadczących pracę w ramach umownego zatrudnienia nietypowego. Punkt wyjścia do prowadzonych rozważań stanowi etap nawiązywania stosunku prawnego, następnie prezentowany jest status prawny osób świadczących pracę w fazie realizacji zatrudnienia, uprawnień zbiorowych oraz ustawania stosunku prawnego. Całościowe omówienie statusu prawnego osób świadczących pracę w ramach umownego zatrudnienia nietypowego ujawnia szereg różnic względem zatrudnienia typowego, pozwalając na dokonanie ich prawnej oceny.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Izabela Florczak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji Katedra Prawa Ubezpieczeń Społecznych i Polityki Społecznej 90-033 Łódź, ul. Stefana Kopcińskiego 8/12 RECENZENT Jakub Selina REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE Hanna Opala SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/nevarpp Stan prawny na dzień: 15 stycznia 2017 r. © Copyright by Izabela Florczak, Łódź 2017 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2017 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07934.17.0.M Ark. wyd. 20,7; ark. druk. 19,75 ISBN 978-83-8088-657-5 e-ISBN 978-83-8088-658-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Pamięci Taty dedykuję Spis treści Wykaz skrótów Wstęp ROZDZIAŁI Zatrudnienie typowe i umowne zatrudnienie nietypowe 1.1. Zatrudnienie typowe i umowne zatrudnienie nietypowe – uwagi terminologiczne 1.2. Rodzaje umownego zatrudnienia nietypowego 1.2.1. Uwagi wprowadzające 1.2.2. Pracownicze umowne zatrudnienie nietypowe 1.2.2.1. Umowa o pracę na czas określony 1.2.2.2. Umowa o pracę na czas wykonania określonej pracy, umowa o pracę w celu zastępstwa, umowa o pracę na okres próbny 1.2.2.3. Nietypowość miejsca świadczenia pracy. Zatrudnienie w formie organizacyjnej telepracy 1.2.2.4. Praca tymczasowa 1.2.3. Cywilnoprawne umowne zatrudnienie nietypowe 1.2.3.1. Umowa o pracę nakładczą 1.2.3.2. Zlecenie 1.2.3.3. Umowa agencyjna 1.2.3.4. Umowa o dzieło 1.2.3.5. Umowy cywilnoprawne w zatrudnieniu tymczasowym 1.2.4. Podsumowanie 1.3. Prawne ograniczenia stosowania umownego zatrudnienia nietypowego 1.3.1. Uwagi wprowadzające 1.3.2. Prawne ograniczenia stosowania pracowniczego umownego zatrudnienia 1.3.3. Prawne ograniczenia stosowania cywilnoprawnego umownego zatrudnienia nietypowego nietypowego 1.3.4. Podsumowanie 11 13 17 17 24 24 25 26 32 34 38 41 42 43 46 47 47 48 51 51 53 61 69 8 ROZDZIAŁII Status prawny kandydatów do pracy w fazie nawiązywania stosunków umownego zatrudnienia nietypowego 2.1. Wprowadzenie 2.2. Swobodawyboruikształtowaniapodstawyprawnejumownegozatrudnienianie- typowego 2.2.1. Uwagiwprowadzające 2.2.2. Zasadaswobodyumówjakowyznacznikwyboruikształtowaniaumowne- gozatrudnienianietypowego 2.2.3. Granicezasadyswobodyumówjakoograniczeniawyboruikształtowania umownegozatrudnienianietypowego 2.2.4. Treśćiformaumowymającejzaprzedmiotzatrudnienienietypowe 2.3. Statusprawnykandydatówprzyjmowanychdopracywramachumownegozatrud- nienianietypowego 2.3.1. Uwagiwprowadzające 2.3.2. Ochronadanychosobowychkandydatówdopracy 2.3.3. Warunkidopuszczeniadopracyświadczonejwramachumownegozatrud- nienianietypowego 2.3.4. Ochronakandydatówdopracyprzeddyskryminacją 2.4. Podsumowanie ROZDZIAŁIII Status prawny osób świadczących pracę w ramach umownego zatrudnienia nietypowego w okresie realizacji stosunku prawnego 3.1. Wprowadzenie 3.2. Status prawny osób świadczących pracę w ramach umownego zatrudnienia nietypowegowynikającyzichobowiązków 3.3. Status prawny osób świadczących pracę w ramach umownego zatrudnienia nietypowegowynikającyzichuprawnień 3.4. Odpowiedzialnośćstronumownegozatrudnienianietypowego 3.4.1. Uwagiwprowadzające 3.4.2. Odpowiedzialnośćosóbświadczącychpracęwramachumownegozatrud- nienianietypowego 3.4.3. Odpowiedzialnośćpodmiotówzatrudniającychzawykroczeniaiprzestęp- stwazwiązanezestosunkiemumownegozatrudnienianietypowego 3.5. Ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne osób świadczących pracę wramachumownegozatrudnienianietypowego 3.5.1. Uwagiwprowadzające 3.5.2. Podleganiaubezpieczeniomspołecznym 3.5.3. Podleganieubezpieczeniuzdrowotnemu 3.6. Podsumowanie 71 71 72 72 73 81 87 93 93 93 103 112 123 125 125 126 146 184 184 185 191 195 195 197 203 204 Spis treści ROZDZIAŁIV Status prawny osób świadczących pracę w ramach umownego zatrudnienia nietypowego w zakresie zbiorowych stosunków zatrudnienia 4.1. Wprowadzenie 4.2. Prawodozrzeszaniasięwzwiązkachzawodowych 4.3. Prawodozawieraniaukładówzbiorowychpracyipodleganieichpostanowieniom 4.4. Prawodouczestnictwawzarządzaniuprzedsiębiorstwem 4.5. Podsumowanie ROZDZIAŁV Status prawny osób świadczących pracę w ramach umownego zatrudnienia nietypowego w fazie ustania stosunku prawnego 5.1.Wprowadzenie 5.2.Rozwiązanienietypowegoumownegostosunkuzatrudnienia 5.3.Uprawnieniaosóbświadczącychpracęnietypowowprzypadkuwadliwegorozwią- zaniaumowy 5.4.Szczególne uprawnienia i obowiązki osób zatrudnionych nietypowo związane zzakończeniemstosunkuprawnego 5.5.Podsumowanie Zakończenie Bibliografia 9 209 209 210 218 226 230 233 233 233 257 266 273 275 287 Spis treści Wykaz skrótów – bezpieczeństwo i higiena pracy bhp dyrektywa agencyjna – Dyrektywa Rady nr 86/653/EWG z dnia 18 grudnia 1986 r. w sprawie koordynacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do przedstawicieli handlowych działających na własny rachunek, Dz.U.EWG. L 382 z  dnia 31  grudnia 1986, s. 17–21 – Europejska Karta Społeczna sporządzona w Turynie, 18 paź- dziernika 1961 r., Dz.U. z 1999 r., Nr 8, poz. 67 ze zm. – Ustawa z  dnia 23 kwietnia 1964  r. Kodeks cywilny, Dz.U. z 2016 r., poz. 380 – t.j. ze zm. – Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, Dz.U. z 2016 r., EKS k.c. k.k. k.p. k.p.c. k.p.w. k.w. – Ustawa z  dnia 26 czerwca 1974  r. Kodeks pracy, Dz.U. poz. 1137 – t.j. z 2016 r., poz. 1666 – t.j. – Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cy- wilnego, Dz.U. z 2016 r., poz. 1822 – t.j. ze zm. – Ustawa z  dnia 24 sierpnia 2001  r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, Dz.U. z 2016 r., poz. 1713 – t.j. – Ustawa z  dnia 20 maja 1971  r. Kodeks wykroczeń, Dz.U. z 2015 r., poz. 1094 – t.j. ze zm. MOP nowelizacja czerwcowa – Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2015 r., poz.  1220 – Międzynarodowa Organizacja Pracy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń OSNC OSNP z 2015 r. Społecznych i Spraw Publicznych PIP rozporządzenie – Państwowa Inspekcja Pracy – Rozporządzenie z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu w sprawie dokumentacji pracowniczej prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika, Dz.U. Nr 62, poz. 286 ze zm. 12 rozp.pr.nakład. TK TSUE u.e.r.z. u.ik. u.o.d.o. u.s.u.s. u.ś.z.f.ś.p. u.u.s.w.p. u.zw.grup. u.z.z. z.p.t. zd. – Rozporządzenie z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie upraw- nień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą, Dz.U. z 1976 r., Nr 3, poz. 19 ze zm. – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – Ustawa z dnia 5 kwietnia 2002 r. o europejskich radach zakła- dowych, Dz.U. z 2012 r., poz. 1146 – t.j. – Ustawa z dnia 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracow- ników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji, Dz.U. z 2006 r., Nr 79, poz. 550 ze zm. – Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobo- wych, Dz.U. z 2016 r., poz. 922 – t.j. – Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. z 2016 r., poz. 963 – t.j. ze zm. – Ustawa z  dnia z  dnia 27 sierpnia 2004  r. o  świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz.U. z 2016 r., poz. 1793 – t.j. ze zm. – Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu spo- łecznym z  tytułu wypadków przy pracy i  chorób zawodo- wych, Dz.U. z 2015 r., poz. 1242 – t.j. ze zm. – Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach roz- wiązywania z  pracownikami stosunków pracy z  przyczyn niedotyczących pracowników, Dz.U. z 2016 r., poz. 1474 – t.j. – Ustawa z  dnia 23 maja 1991  r. o  związkach zawodowych, Dz.U. z 2015 r., poz. 1881 – t.j. – Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, Dz.U. z 2016 r., poz. 360 – t.j. – zdanie Wykaz skrótów Wstęp Pojęcie „zatrudnienie nietypowe” nie jest prawnie zdefiniowane. Termin ten po- chodzi z języka prawniczego i jest definiowany w piśmiennictwie a contrario do „zatrudnienia typowego”. Wypracowany przez doktrynę prawa pracy model za- trudnienia typowego (umowa o pracę na czas nieokreślony, na podstawie której praca świadczona jest w pełnym wymiarze czasu pracy, w siedzibie pracodawcy i na jego rzecz) jest prezentowany w piśmiennictwie w sposób względnie jedno- lity. Powyższa definicja została przyjęta za punkt odniesienia w prowadzonych rozważaniach. Punktem wyjścia dla istniejących opracowań dotyczących zagadnień zbież- nych z omawianymi w tej książce jest, w przeważającej części przypadków, zało- żenie o konieczności dążenia do wzrostu roli zatrudnienia typowego. To przeko- nanie w konsekwencji prowadzi do wniosku o zasadności postulatu standaryzacji statusu prawnego1 wszystkich osób zatrudnionych, celem wypełnienia założeń sprawiedliwości społecznej. Miałoby to nastąpić poprzez zapewnienie wszyst- kim osobom świadczącym pracę uprawnień zarezerwowanych obecnie dla osób zatrudnionych typowo. Postulat ten realizowałoby stworzenie jednolitego prawa zatrudnienia2 albo objęcie regulacjami właściwymi dla zatrudnienia typowego każdej pracy ludzkiej3. W tym kontekście wskazane wydaje się systemowe przed- stawienie statusu prawnego osób świadczących pracę w ramach umownego za- trudnienia nietypowego. Taka analiza umożliwi określenie obszarów normatyw- nych wymagających ingerencji ustawodawcy celem unifikacji bądź tylko zbliżenia uregulowań prawnych kreujących status prawny wszystkich osób zatrudnionych w ramach zatrudnienia umownego (typowego i nietypowego). Mogłoby to na- 1 Pojęcie„statusprawny”obejmujewtymkontekścieogółprzysługującychosobomzatrud- nionymprawiciążącychnanichobowiązkówujmowanychwkontekścieogólnegootoczenia prawnego. 2 M.Gersdorf,Prawo zatrudnienia, Warszawa2013,s.169inast. 3 A.M. Świątkowski, Przedmiot stosunku pracy. Rozważania de lege lata i de lege ferenda, [w:]L.Florek,Ł.Pisarczyk(red.),Współczesne problemy prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. XVIII Zjazd Katedr i Zakładów Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, Warszawa2011,s.48. 14 stąpić poprzez wprowadzanie wspólnych standardów. Prowadzone rozważania pozwolą również dokonać oceny aktualności i zasadności unormowań różnicują- cych status prawny osób świadczących pracę. W przeprowadzonych analizach przyjęte zostało założenie o potrzebie współ- istnienia różnych modeli zatrudnienia, co nie stoi na przeszkodzie, by dokonać krytycznej oceny niektórych obowiązujących konstrukcji prawnych, które róż- nicują status prawny osób świadczących pracę w ramach zatrudnienia umow- nego. Konieczność funkcjonowania w  obrocie prawnym odmiennych modeli zatrudnienia może być uzasadniana uelastycznianiem prawa związanego z za- trudnieniem4. Powyższe stwierdzenie nie wyłącza podstaw do formułowania postulatów o racjonalności częściowej unifikacji statusu prawnego osób świad- czących pracę poprzez zapewnienie im niezbędnego bezpieczeństwa socjalne- go5. W związku z toczącym się w nauce prawa pracy dyskursem należy zatem odpowiedzieć na pytanie, czy społeczno-gospodarcze cele wyodrębnienia po- szczególnych podstaw prawnych i form organizacyjnych umownego zatrudnie- nia nietypowego, istniejące na gruncie normatywnym, w chwili dokonywania tego wyodrębnienia pozostają aktualne. To z kolei pozwoli określić, czy status prawny osób świadczących pracę spełnia obecnie te cele i czy powinien on być od nich uzależniany czy może, dla zapewnienia wszystkim jednakowych warun- ków zatrudnienia, należy dokonać jego ujednolicenia. Wydaje się, że konieczne jest obowiązywanie w systemie prawnym podstaw prawnych i form organiza- cyjnych umownego zatrudnienia, odpowiadających różnym celom społecznym i  gospodarczym oraz w  sposób zróżnicowany kreujących status prawny osób świadczących pracę. Umożliwia to stronom stosunku zatrudnienia dokony- wanie wyboru o  charakterze realnym6. Kompleksowe przedstawienie sytuacji prawnej osób zatrudnionych pozwoli dostrzec różnice w tym zakresie, uwarun- kowane założeniami konstrukcyjnymi poszczególnych rodzajów umownego za- trudnienia nietypowego. Przedmiotem monografii jest analiza prawnego zróżnicowania stosunków za- trudnienia, prowadząca do odmienności w sytuacji prawnej osób świadczących pracę na podstawie nietypowych stosunków umownych. Nie będą zatem podda- ne analizie pozaumowne stosunki zatrudnienia (powołanie, mianowanie, wybór oraz spółdzielcza umowa o pracę), gdyż o możliwości ich nawiązania przesądzają określone ustawowo okoliczności, nie zaś podmioty zatrudnienia. 4 A. Sobczyk, Różnicowanie praw (ochrony) zatrudnionych – wybrane kryteria i ich ocena, [w:]M.Bosak(red.),Funkcja ochronna prawa pracy a wyzwania współczesności, Warszawa 2014,s.5. 5 U. Torbus, Ochrona pracowników w elastycznych formach zatrudnienia jako warunek stabilizacji w stosunkach pracy, [w:]M.Bosak(red.),op. cit.,s.56. 6 Zbytnie ujednolicenie statusu prawnego osób świadczących pracę mogłoby spowodować, żewybórtenbyłbyiluzoryczny,bowiempomimoróżnychorganizacyjnychwarunkówświad- czeniapracystatusprawnywszystkichosóbzatrudnionychbyłbyjednakowy. Wstęp 15 Punktem wyjścia dla zawartych w opracowaniu rozważań jest model sytuacji prawnej osoby zatrudnionej w ramach zatrudnienia typowego. Odniesienie to jest czynione nie ze względu na powszechność zatrudnienia typowego, której istnienia nie przesądzam7, ale ze względu na systemowe wyodrębnienie. Zatrudnienie ty- powe jest zawsze odnośnikiem przy definiowaniu i opisywaniu różniących się od niego konstrukcji prawnych, których przedmiotem jest praca ludzka. Prowadzone analizy skupią się na przedstawieniu statusu prawnego osób świadczących pracę w ramach umownego zatrudnienia nietypowego, czyli na podstawie różnych ro- dzajów umów o pracę, w tym w organizacyjnej formie zatrudnienia pracownicze- go, jaką jest telepraca. Obejmą one również szczególną, trójpodmiotową konstruk- cję – pracę tymczasową oraz zatrudnienie cywilnoprawne. W obrębie zatrudnienia cywilnoprawnego omówiona zostanie sytuacja prawna osób zatrudnionych na podstawie umów o pracę nakładczą, umów zlecenia i umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, umów agencyjnych oraz umów o dzie- ło. Zasadność omówienia pozapracowniczych umownych podstaw prawnych za- trudnienia wynika z normatywnego zbliżenia do pracowniczego statusu prawnego osób świadczących pracę8. Co więcej, istniejące w tym zakresie różnice muszą zo- stać poddane analizie prawnej i ocenie zasadności obowiązywania. Niniejsze opracowanie stanowi nieznacznie zmienioną wersję rozprawy dok- torskiej obronionej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego w czerwcu 2016 r. Pragnę podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do jej po- wstania. W sposób szczególny dziękuję mojemu Promotorowi, dr. hab. Mirosławo- wi Włodarczykowi, prof. nadzw. UŁ oraz Promotorowi Pomocniczemu – dr Mag- dalenie Paluszkiewicz. Za cenne uwagi dziękuję Recenzentom – dr hab. Monice Lewandowicz-Machnikowskiej i  dr. hab. Krzysztofowi Walczakowi oraz Profe- sorom z Katedry Prawa Pracy Uniwersytetu Łódzkiego – dr hab. Teresie Wyce, prof. nadzw. UŁ i prof. zw. dr. hab. Zbigniewowi Góralowi. Za ogromne wsparcie dziękuję Mamie i Błażejowi. Monografia uwzględnia stan prawny obowiązujący w chwili złożenia jej do druku, czyli w styczniu 2017 r. 7 Literaturazzakresustatystykistosunkówzatrudnieniawskazujenaspadekzainteresowania zatrudnieniemtypowym.A.Kiersztyn,Prekariat i postawy obywatelskie Polaków, „Polityka Społeczna”2004,nr4,s.13;Ł.Arendt,Wykorzystanie umów terminowych w Polsce w kontek- ście skutków światowego kryzysu gospodarczego, „PolitykaSpołeczna”2014,nr9,s.12i14. 8 K.W.Baran,O systematyce i delimitacji niepracowniczych stosunków zatrudnienia. Z zagadnień prawa pracy i prawa socjalnego; Z.Kubot,T.Kuczyński(red.),Księga jubileuszowa Profesora Herberta Szurgacza,Warszawa2011,s.30iliteraturatamwskazana. Wstęp ROZDZIAŁI Zatrudnienie typowe i umowne zatrudnienie nietypowe 1.1. Zatrudnienie typowe i umowne zatrudnienie nietypowe – uwagi terminologiczne Celem prowadzenia rozważań stanowiących przedmiot niniejszego opracowania, czyli zagadnień dotyczących statusu prawnego osób świadczących pracę w  ra- mach umownego zatrudnienia nietypowego, niezbędne jest wskazanie różnic po- między stanowiącym punkt odniesienia w prowadzonej analizie zatrudnieniem typowym a  umownym zatrudnieniem nietypowym. W  związku z  powyższym analizę rozpocząć należy od uwag o charakterze terminologicznym i pojęciowym. Mianem zatrudnienia typowego określa się w literaturze zatrudnienie na pod- stawie umowy o  pracę na czas nieokreślony, w  wyniku zawarcia której praca świadczona jest w pełnym wymiarze czasu pracy, w pomieszczeniach pracodawcy i na jego rzecz1. W kontekście coraz częściej pojawiającego się poglądu, jakoby zatrudnienie dotąd uważane za typowe straciło swój charakter i w związku z tym wymagało nowej interpretacji2, uznać należy, że w tym znaczeniu „typowość” nie 1 Z.Kubot,Szczególne formy zatrudnienia i samozatrudnienia,[w:]Z.Kubot(red.),Szczególne formy zatrudnienia,Wrocław2000,s.6;D.Makowski,Rozwój nietypowych form zatrudnienia w prawie państw Unii Europejskiej,[w:]H.Lewandowski,J.Sokołowski(red.),Pracodawca– pracownik w procesie przemian gospodarki polskiej i integracji z Unią Europejską,Łódź2000, s.71;A.Patulski,Koncepcja flexicurity a nietypowe formy zatrudnienia, czyli jak ograniczyć segmentyzację polskiego rynku pracy,[w:]A.Sobczyk(red.),Stosunki zatrudnienia w dwudzie- stoleciu społecznej gospodarki rynkowej,Warszawa2010,s.361;J.Wratny,Przemiany stosun- ku pracy w III RP,„PracaiZabezpieczenieSpołeczne”2012,nr5,s.4;J.Jończyk,Rodzaje i formy zatrudnienia,„PracaiZabezpieczenieSpołeczne”2012,nr6,s.2.Typowośćumowy opracęnaczasnieokreślonypotwierdzonajestrównieżwprawieunijnym.Por.B.Wagner, Niektóre elementy regulacji stosunku pracy w projekcie kodeksu pracy,„PracaiZabezpiecze- nieSpołeczne”2008,nr9,s.7. 2 Z.Góral,Najnowsze tendencje w polskim prawie pracy na tle integracji europejskiej, „Prace NaukoweWydziałuAdministracji.SzkołaWyższaim.PawłaWłodkowicawPłocku.ZeszytyNa- ukowe”2003,nr26,s.214;J.Wratny,Przemiany...,s.5. 18 implikuje „powszechności”. Stanowi ona jednak pewien punkt odniesienia3. Fakt coraz rzadszego zawierania stosunków prawnych kwalifikowanych jako „zatrud- nienie typowe”, nazywane również „zatrudnieniem klasycznym”4, nie przesądza o utracie typowego charakteru zatrudnienia przez umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony, która obliguje pracownika do pracy w pełnym wymiarze czasu pra- cy, w pomieszczeniach pracodawcy i na jego rzecz. Typowość jest bowiem jedy- nie wyznacznikiem punktu odniesienia do prowadzonych analiz. Określenie cech zatrudnienia typowego pozwala w sposób negatywny wyodrębnić zatrudnienie nietypowe. Zatrudnienie nieposiadające wszystkich cech zatrudnienia typowego jest bowiem zatrudnieniem nietypowym. Umowne zatrudnienie nietypowe należy podzielić na zatrudnienie w  ra- mach stosunku pracy i  poza nim. Do umownego zatrudnienia nietypowego poza stosunkiem pracy zaliczane są cywilnoprawne podstawy świadczenia pra- cy, w szczególności umowa o pracę nakładczą, zlecenie i umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, umowa agencyjna i umowa o  dzieło. Natomiast nietypowym umownym zatrudnieniem pracowniczym, a contrario do przedstawionych cech zatrudnienia typowego, będzie każde za- trudnienie powstałe na podstawie innej umowy niż umowa o  pracę na czas nieokreślony, zobowiązująca pracownika do pracy w  pełnym wymiarze cza- su pracy, w  siedzibie pracodawcy i  na jego rzecz. Pracowniczym umownym zatrudnieniem nietypowym będzie zatem również zatrudnienie tymczaso- we kreowane przez złożoną konstrukcję podmiotową (w przeciwieństwie do dwupodmiotowej więzi pracownik–pracodawca)5. Trafny wydaje się zapropo- nowany przez D. Makowskiego podział nietypowych stosunków zatrudnienia pracowniczego na zatrudnienie, którego nietypowość wynika z czasu obowią- zywania umowy, wymiaru czasu pracy, trójstronnego charakteru zatrudnienia oraz miejsca wykonywania pracy6. Ostatnie kryterium pozwala uznać za pra- cownicze zatrudnienie nietypowe również formę organizacyjną zatrudnienia, jaką jest telepraca. Powstanie i rozwój pracowniczego zatrudnienia nietypowego są postrzegane dwojako7 – albo jako przejaw rozwoju prawa pracy stanowiący konsekwencję jego 3 B.Wagner,Terminowe umowy o pracę, Warszawa1980,s.89. 4 L.Mitrus,Kilka uwag o rozwiązaniu za wypowiedzeniem umowy o pracę na czas określony, [w:]A.Sobczyk(red.),Stosunki zatrudnienia...,s.247;J.Wratny,Przemiany...,s.4. 5 D.Makowski,Rozwój..., s.71.B.Wagnerjakopracęnietypową,a contrario dopojęciapra- cytypowej,uważastosunkipracy,wktórychniewystępująwszystkiecechytypologiczne. Por.B.Wagner,Jednolitość, wielopostaciowość czy ewolucja funkcji ochronnej prawa pracy – zatrudnienie typowe versustymczasowe, [w:]A.Sobczyk(red.),Z problematyki zatrudnie- nia tymczasowego, https://sip-1lex-1pl-1004153yx0674.han3.lib.uni.lodz.pl/#/monografia/ 369236017/15,pkt3(dostęp:19.09.2017). 6 D.Makowski,Rozwój...,s.75. 7 Z.Góral,Najnowsze tendencje...,s.209. Zatrudnienie typowe i umowne zatrudnienie nietypowe 1.1.Zatrudnienietypoweiumownezatrudnienienietypowe... 19 liberalizacji8, albo jako początek jego schyłku9. Zbigniew Hajn zauważa, że rozwój zatrudnienia nietypowego prowadzi do osłabienia zbiorowej ochrony interesów pracowniczych10. Wniosek taki należy poprzeć faktem, że więź pracownika z pra- codawcą w stosunkach zatrudnienia nietypowego ma charakter luźniejszy ani- żeli w stosunkach zatrudnienia typowego, co wpływa na mniejszą identyfikację pracownika z miejscem pracy11. To z kolei powoduje m.in. zmniejszenie współ- czynnika uzwiązkowienia pracowników. Niezależnie od postrzegania rozkwitu zatrudnienia nietypowego jako naturalnej konsekwencji rozwoju prawa pracy czy też jako początku jego końca12, zjawisko to uznać należy za fakt13, którego na- stępstwa wpływają na status prawny osób zatrudnionych. Zatrudnienie typowe uważane jest coraz częściej za anachroniczne14 i ekonomicznie niekorzystne dla podmiotów zatrudniających z uwagi na nadmierne uprzywilejowanie pracowni- ków15. Z tego też powodu coraz powszechniej wybierane jest zatrudnienie nie- typowe. Zgodnie z danymi Eurostatu16 w latach 2003–2006 odsetek zawieranych w  Polsce umów terminowych, badany wśród wszystkich zawieranych umów o pracę, wzrósł z 19,4 do 28,4 . Forma organizacyjna umownego zatrudnie- nia pracowniczego – telepraca – jest wykorzystywana coraz częściej, choć jej praktyczne zastosowanie nie przybiera znaczących rozmiarów. Raport Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości wykazał, że w 2010 r. zatrudnianie częścio- we w formie telepracy, czyli łączenie przez pracownika pracy w zakładzie pracy i poza nim, deklarowało 9,7 badanych pracodawców, natomiast wykorzysty- wanie telepracy uwzględniającej pracę wyłącznie poza zakładem – 3,2  przed- 8 L.Florek,Granice liberalizacji prawa pracy,[w:]E.Bielak,H.Lewandowski(red.),Granice li- beralizacji prawa pracy. Problemy zabezpieczenia społecznego. Materiały z XIV Zjazdu Katedr (Zakładów) Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,Łódź2003,s.12–13. 9 I.Boruta,W sprawie przyszłości prawa pracy, „PracaiZabezpieczenieSpołeczne”2003,nr4, s.9. 10 Z.Hajn,Aspekty prawne relacji: pracownik – pracodawca w procesie przemian społeczno-go- spodarczych i integracji europejskiej,[w:]H.Lewandowski,J.Sokołowski(red.),op. cit., s. 21. 11 A.Patulski,Koncepcja flexicurity...,s.359. 12 Tenargumentznajdujeuzasadnieniewodniesieniudowzrostuilościzawieranychumów cywilnoprawnych,którychprzedmiotemjestzatrudnienie.Tobowiemonemogłybyzastąpić wobrociegospodarczymumownezatrudnieniepracownicze.Pozostałepodstawyzatrud- nienianietypowegosystemowoprzynależądoprawapracy,więcichstosowanienieświad- czyojegoschyłku,araczejorozwoju. 13 B. Wagner, O swobodzie umowy o pracę raz jeszcze, [w:] M. Matey-Tyrowicz, L. Nawacki, B.Wagner(red.),Prawo pracy a wyzwania XXI wieku. Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza Zielińskiego, Warszawa2002, s.359. 14 NaistnienietakiegopogląduwskazałZ.Góral,Najnowsze tendencje...,s.214. 15 J. Wojtyła, Dylematy ochronnej funkcji prawa pracy w stosunkach prawnych zatrudnienia, [w:]M.Seweryński,J.Stelina(red.),Wolność i sprawiedliwość w zatrudnieniu. Księga pamiąt- kowa poświęcona Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej Profesorowi Lechowi Kaczyńskie- mu, Gdańsk2012,s.386. 16 KomisjaEuropejska,www.ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table init=1 language= en pcode=tesem110 plugin=1(dostęp:2.01.2017). 20 siębiorców17. Badania przeprowadzone w  2012  r. przez Konfederację Lewiatan dowiodły, że około 10 mikro, małych i  średnich przedsiębiorstw korzysta z  telepracowników18. Wzrasta również współczynnik stosowania zatrudnienia tymczasowego. Ilość zawieranych umów o pracę tymczasową wzrosła z 206 665 w 2005 r. (z czego 62 stanowiły umowy o pracę, a 38 umowy cywilnoprawne) do 799 727 w 2015 r. (odpowiednio 48 i 52 )19. Zgodnie z danymi GUS w gru- pie osób, które równolegle nie pozostawały w stosunku pracy, w 2012 r. zawarto 546 700 umów o dzieło i zleceń. W roku 2014 szacunkowa liczba osób, z którymi zawarta została umowa zlecenia lub umowa o dzieło, a które nie były zatrudnio- ne w ramach stosunku pracy, wynosiła 1,1 miliona20. Przedstawione dane jedno- znacznie potwierdzają wzrastający udział umownego zatrudnienia nietypowego w ogólnej liczbie zawieranych umów, których przedmiotem jest zatrudnienie. Przyjęcie założenia o istnieniu w polskim porządku prawnym domniemania bezterminowej (typowej) umowy o  pracę skutkowałoby uznaniem, że zatrud- nienie nietypowe jest wyjątkiem od zasady zatrudniania w ramach zatrudnienia typowego. W kwestii tej niejednokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy21, pod- kreślając, że w przypadku braku ustalenia w umowie o pracę jej rodzaju, przyjąć należy, że strony zawarły umowę bezterminową. Wniosek taki wypływa jednak nie z istnienia domniemania zawarcia umowy bezterminowej, a z przyjęcia, że gdyby strony miały zamiar wskazać termin końcowy umowy, poczyniłyby w niej odpowiednie zastrzeżenie. Wobec braku takiego zastrzeżenia uznać należy, że strony nie miały woli zawarcia umowy terminowej. Również gdyby strony miały zamiar wskazania miejsca pracy innego niż typowe (siedziba pracodawcy), albo wymiaru czasu pracy innego niż typowy, tudzież gdyby miały wolę ukształto- wania stosunku pracy w jeszcze inny, nietypowy sposób, wyraziłyby ją w umo- wie. Brak stosownych postanowień umownych skłania do przyjęcia założenia, że strony umowy o pracę miały wolę ukształtowania jej w sposób typowy, czyli jako 17 Enterprise Europe Network, www.een.org.pl/index.php/rynki-zagraniczne-archiwum/ page/15/articles/telepraca-w-polskich-przedsiebiorstwach---wyniki-badan.html?page= 15 articles=telepraca-w-polskich-przedsiebiorstwach---wyniki-badan blind_style=1 (dostęp:2.01.2017). 18 KonfederacjaLewiatan,www.konfederacjalewiatan.pl/aktualnosci/2012/1/telepraca_nadal _niedoceniana(dostęp:2.01.2017). 19 Dane dostępne: Wortal Publicznych Służb Zatrudnienia, www.psz.praca.gov.pl/-/181744- raport-z-dzialalnosci-agencji-zatrudnienia-w-2006r-;www.psz.praca.gov.pl/documents/ 10828/2740811/Informacja 20Agencje 20Zatrudnienia 202015.pdf/c6875f91-7996- 460c-84ec-b89a5c80011b?t=1462354092891(dostęp:2.01.2017). 20 RocznikStatystycznyPracy2012,http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/ roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-pracy-2012,7,3.html;RocznikStatystycznyPracy 2015,http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/ rocznik-statystyczny-pracy-2015,7,4.html(dostęp:2.01.2017). 21 UchwałaSąduNajwyższegozdnia10września1976r.,IPZP48/76,OSNC1977,Nr4,poz.65; UchwałaSąduNajwyższegozdnia21listopada1978r.,IPZP28/78,OSNC1979,Nr5,poz.92. Zatrudnienie typowe i umowne zatrudnienie nietypowe
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Status prawny osób świadczących pracę w ramach umownego zatrudnienia nietypowego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: