Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00363 006873 11242705 na godz. na dobę w sumie
Status prawny wierzyciela wspólnika w spółce jawnej. Uwagi materialnoprawne - ebook/pdf
Status prawny wierzyciela wspólnika w spółce jawnej. Uwagi materialnoprawne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-295-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> gospodarcze i handlowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Grzegorz Kozieł doktor nauk prawnych; Master en Menagement Europ en EDHEC Bussines School Lille-Nice France Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; adiunkt w Katedrze Prawa Gospodarczego i Handlowego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; radca prawny; specjalizuje się w prawie cywilnym, gospodarczym i handlowym; autor wielu prac, w tym artykułów, glos, komentarzy i monografi i, m.in. z zakresu prawa spółek handlowych, autor części wielokrotnie wznawianego komentarza do kodeksu cywilnego pod red. A. Kidyby oraz opracowań dotyczących umów handlowych w Pozakodeksowych umowach handlowych pod red. A. Kidyby, Warszawa 2013.
W książce w sposób kompleksowy przedstawiono status prawny wierzyciela wspólnika w spółce jawnej. Na status ten składają się prawa przysługujące temu wierzycielowi w spółce, tj. pozostające w związku z faktem prawnym bycia wierzycielem w stosunku do wspólnika spółki jawnej. Jest to pierwsza na rynku wydawniczym monografi a z tego zakresu. Zagadnienia zawarte w publikacji odnoszą się w związku z odpowiednim stosowaniem przepisów o spółce jawnej do spółki komandytowej, partnerskiej i komandytowo-akcyjnej do wierzycieli pozostałych wspólników tych spółek, z wyjątkiem akcjonariuszy: wierzycieli partnerów, komplementariuszy i komandytariuszy. Problematyka poruszana w książce ma ponadto istotne znaczenie z perspektywy obszernego zakresu wykorzystania spółki jawnej oraz znacznego wykorzystania pozostałych handlowych spółek osobowych w obrocie prawnym.
Publikacja będzie przydatna dla adwokatów i radców prawnych, sędziów i komorników, wspólników handlowych spółek osobowych i ich zarządców (menedżerów), a także dla pracowników naukowych.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Pragnę serdecznie podziękować recenzentowi wydawniczemu prof. zw. dr hab. Andrzejowi Kidybie za cenne uwagi, które wykorzystałem w pracy. status prawny wierzyciela wspólnika w spółce jawnej Uwagi materialnoprawne Grzegorz Kozieł MONOGRAFIE WARSZAWA 2016 Stan prawny na 1 grudnia 2015 r. Recenzent Prof. dr hab. Andrzej Kidyba Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Ewa Fonkowicz Opracowanie redakcyjne Anna Januchta Łamanie Wolters Kluwer Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN 978-83-264-9282-2 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Książkę tę dedykuję moim młodszym synom – Cyprianowi i Teofi lowi Spis treści Wykaz skrótów ................................................................................................. 13 Wstęp .................................................................................................................. 15 Rozdział I Pojęcie i koncepcja usytuowania prawnego wierzyciela wspólnika .... 21 § 1. Znaczenie prawne określenia „wierzyciel” a pojęcie i status wierzyciela wspólnika w spółce jawnej ........................................... 21 § 2. Kategoria „wierzyciel wspólnika w spółce jawnej” ....................... 30 1. Zakres pojęcia „wierzyciel wspólnika w spółce jawnej” .......... 30 2. Wierzyciel wspólnika jako osoba trzecia względem spółki i pozostałych wspólników ............................................................. 39 § 3. Pojęcie i ukształtowanie statusu prawnego wierzyciela wspólnika ........................................................................ 43 1. Zakres przedmiotowy pojęcia „status prawny wierzyciela wspólnika” .................................................................. 43 2. Propozycje klasyfikacji praw wierzyciela wspólnika ............... 47 § 4. Powstanie, zmiana i ustanie statusu prawnego wierzyciela wspólnika ............................................................................................. 52 1. Nabycie statusu prawnego wierzyciela wspólnika .................. 52 A. Powstanie i nabycie pierwotne ............................................... 52 B. Nabycie pochodne .................................................................... 53 2. Zmiana statusu prawnego wierzyciela wspólnika ................... 64 3. Ustanie statusu prawnego wierzyciela wspólnika ................... 73 § 5. Wnioski ................................................................................................. 78 7 Spis treści Rozdział II Prawa przysługujące wierzycielowi wspólnika w spółce jawnej w zwykłej formie ustrojowej ......................................................................... 80 § 1. Pozycja prawna wierzyciela wspólnika w spółce jawnej w zwykłej formie ustrojowej w wybranych systemach prawnych .............................................................................................. 80 § 2. Prawo do uzyskania zajęcia praw, którymi wspólnik może swobodnie rozporządzać (art. 62 § 1–2 k.s.h.) ................................ 89 1. Zasady ogólne rozporządzania prawami wspólnika ............... 89 2. Zakres przedmiotowy zajęcia ....................................................... 91 3. Sposób i forma realizacji zajęcia .................................................. 96 4. Konsekwencje prawne zajęcia ................................................... 101 5. Propozycja kwalifikacji prawa do zajęcia praw wspólnika przy użyciu systematyki praw podmiotowych ....................... 103 § 3. Prawo wypowiedzenia umowy spółki (art. 62 § 2 k.s.h.) ........... 106 1. Pojęcie i charakter prawny wypowiedzenia przez wierzyciela wspólnika ...................................................... 106 2. Przesłanki wypowiedzenia ......................................................... 109 3. Sposób, forma prawna i termin wypowiedzenia .................... 111 4. Skutki prawne wypowiedzenia ................................................. 112 5. Prawo wypowiedzenia umowy spółki jawnej przez wierzyciela wspólnika jako prawo podmiotowe ......... 118 § 4. Prawo żądania przeprowadzenia likwidacji spółki (art. 64 § 2 zdanie drugie k.s.h.) ...................................................... 122 1. Okoliczności i warunki powstania prawa ................................ 122 2. Przeprowadzenie likwidacji spółki jako przedmiot żądania ........................................................................................... 124 3. Skutki realizacji prawa żądania przeprowadzenia likwidacji ........................................................................................ 126 4. Prawo żądania przeprowadzenia likwidacji a rodzaje praw podmiotowych ................................................................... 127 § 5. Prawo do wypłaty udziału kapitałowego (art. 65 § 3 zdanie pierwsze k.s.h.) ..................................................................... 131 1. Okoliczności i warunki powstania prawa ................................ 131 2. Ustalenie wysokości, forma, sposób i termin realizacji wypłaty .......................................................................... 133 3. Prawne konsekwencje wypłaty .................................................. 138 8 Spis treści 4. Charakterystyka prawa do wypłaty udziału kapitałowego jako prawa podmiotowego ......................................................... 138 § 6. Prawo do zwrotu rzeczy wniesionych do spółki tytułem wkładu do używania (art. 65 § 3 zdanie drugie k.s.h.) ............... 140 1. Uwarunkowania prawne i przesłanki powstania prawa ...... 140 2. Rzeczy wniesione do używania jako przedmiot wkładu wspólnika podlegającego zwrotowi ......................................... 142 3. Sposób i forma zwrotu rzeczy wniesionych do używania .... 144 4. Skutki zwrotu rzeczy wniesionych do używania ................... 146 5. Prawo do zwrotu rzeczy wniesionych do spółki tytułem wkładu do używania jako prawo podmiotowe ...................... 147 § 7. Prawo do zysku ze spraw niezakończonych przed wystąpieniem wspólnika i związane z tym uprawnienia szczegółowe (art. 65 § 5 k.s.h.) ..................... 149 1. Okoliczności i przesłanki powstania prawa ............................ 149 2. Uprawnienia do żądania wyjaśnień, rachunków i podziału zysku ............................................................................ 151 3. Sposób, forma i skutki prawne wypłaty ................................... 152 4. Kwalifikacja prawa do udziału w zysku spółki ze spraw jeszcze niezakończonych (i związanych z nim uprawnień szczegółowych) z perspektywy rodzajów praw podmiotowych .............................................................................. 153 § 8. Wnioski ............................................................................................... 156 Rozdział III Prawa przysługujące wierzycielowi wspólnika w spółce jawnej po zaistnieniu przesłanki jej rozwiązania ................................................ 162 § 1. Pozycja prawna wierzyciela wspólnika w spółce jawnej po zaistnieniu przesłanki rozwiązania spółki w wybranych systemach prawnych .................................. 162 § 2. Prawo wyrażenia zgody na zawarcie porozumienia dotyczącego innego sposobu zakończenia działalności spółki w przypadku wskazanym w art. 67 § 2 k.s.h. ................... 168 1. Dopuszczalność i znaczenie prawne porozumienia w sprawie zakończenia działalności spółki .............................. 168 2. Sposób i forma wyrażenia zgody na zawarcie porozumienia ................................................................................ 171 3. Charakter prawny zgody na zawarcie porozumienia ........... 172 9 Spis treści 4. Konsekwencje wyrażenia i niewyrażenia zgody .................... 173 5. Prawo wyrażenia zgody na zawarcie porozumienia dotyczącego innego sposobu zakończenia działalności spółki jako prawo podmiotowe .................................................. 174 § 3. Prawo wnioskowania do sądu rejestrowego o ustanowienie albo odwołanie likwidatorów (art. 71 § 1 i 73 § 1 k.s.h.) .............. 176 1. Wnioskowanie o ustanowienie albo odwołanie likwidatorów jako przedmiot jednego prawa ......................... 176 2. Przesłanki realizacji prawa ......................................................... 179 3. Treść wniosku o ustanowienie albo odwołanie likwidatora, sposób, forma i skutki realizacji prawa ..................................... 183 4. Kwalifikacja prawa wnioskowania do sądu rejestrowego o ustanowienie albo odwołanie likwidatorów według kryteriów systematyki rodzajów (postaci) prawa podmiotowego .............................................................................. 185 § 4. Prawo podejmowania uchwał dotyczących prowadzenia spraw spółki w likwidacji na zasadach przewidzianych w art. 77 § 2 k.s.h. .............................................................................. 189 1. Cele i zasady prowadzenia spraw spółki w likwidacji .......... 189 2. Przesłanki realizacji prawa ......................................................... 190 3. Sposób podejmowania i forma uchwały .................................. 193 4. Charakter prawny uchwały ........................................................ 194 5. Konsekwencje prawne podjęcia uchwały ................................ 195 6. Prawo podejmowania uchwał dotyczących prowadzenia spraw spółki w likwidacji a rodzaje praw podmiotowych ... 196 § 5. Prawa do udziału w majątku likwidowanej spółki (art. 82 § 2 k.s.h.) ................................................................................ 199 1. Kategoria praw do udziału w majątku likwidowanej spółki ............................................................................................... 199 2. Prawo do części majątku likwidowanej spółki określonej w jej umowie (art. 82 § 2 zdanie pierwsze k.s.h.) .................... 200 A. Okoliczności i przesłanki powstania prawa ....................... 200 B. Kategoria udziału w kwocie likwidacyjnej a udział w znaczeniu art. 82 § 2 zdanie drugie k.s.h. („likwidacyjny”) i udział kapitałowy ................................... 201 10 Spis treści C. Sposoby określenia zasad podziału majątku likwidowanej spółki w jej umowie a tryb i forma realizacji prawa przez wierzyciela wspólnika ................... 203 D. Skutki prawne realizacji prawa ............................................ 205 3. Prawo do spłaty udziału w znaczeniu art. 82 § 2 zdanie drugie k.s.h. („udziału likwidacyjnego”) ..................... 205 A. Uwarunkowania prawne i przesłanki powstania prawa ........................................................................................ 205 B. Sposób ustalenia i forma spłaty ............................................ 206 C. Prawne konsekwencje spłaty ................................................ 208 4. Prawo do wypłaty nadwyżki majątku pozostałej po spłacie „udziałów likwidacyjnych” (art. 82 § 2 zdanie trzecie k.s.h.) .................................................. 209 A. Okoliczności i przesłanki powstania prawa ....................... 209 B. Zasady ustalania, sposób, forma i prawne konsekwencje wypłaty nadwyżki w majątku likwidowanej spółki ............................................................... 210 5. Prawo do zwrotu rzeczy wniesionych do spółki tytułem wkładu do używania (art. 82 § 3 k.s.h.) .................................... 210 A. Uwarunkowania prawne i przesłanki powstania prawa ........................................................................................ 210 B. Sposób, forma i skutki zwrotu rzeczy wniesionych do używania ............................................................................ 212 6. Kwalifikacja prawno-podmiotowa praw do udziału w majątku likwidowanej spółki ................................................. 213 § 6. Prawo przeglądania ksiąg i dokumentów rozwiązanej spółki (art. 84 § 4 k.s.h.) ................................................................................ 215 1. Powstanie i realizacja prawa a istnienie spółki ........................ 215 2. Przesłanki realizacji prawa ......................................................... 215 3. Zakres przedmiotowy, okres, sposób, forma i skutki realizacji prawa ............................................................................. 216 4. Prawo przeglądania ksiąg i dokumentów rozwiązanej spółki jako prawo podmiotowe .................................................. 218 § 7. Wnioski ............................................................................................... 220 11 Spis treści Podsumowanie ............................................................................................... 227 The legal status of the creditors of partners in registered partnerships. Comments on substantive law issues. Summary ........... 235 Bibliografia ..................................................................................................... 243 Wykaz skrótów Źródła prawa BGB CC HGB k.c. k.h., kodeks handlowy k.p.c. k.r.o. k.s.h. OR PA u.k.w.h. u.r. u.u.o. u.z.r. ustawa o KRS – Bürgerliches Gesetzbuch z dnia 18 sierpnia 1896 r., niemiecki kodeks cywilny – Codice Civile Italiano z dnia 16 marca 1942 r., włoski kodeks cywilny – Handelsgesetzbuch z dnia 10 maja 1897 r., niemiecki kodeks handlowy – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) – ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 583) – ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 z późn. zm.) – Obligationenrecht z dnia 30 marca 1911 r., szwajcarski kodeks zobo- – Partnership Act z dnia 14 sierpnia 1890 r., brytyjska ustawa o spółkach wiązań osobowych – ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 707 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 330 z późn. zm.) – ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 392 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569 z późn. zm.) – ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1142 z późn. zm.) 13 Wykaz skrótów ZPO – Zivilprozessordnung z dnia 30 stycznia 1877 r., niemiecka ustawa o postępowaniu sądowym w procesie cywilnym Czasopisma, publikatory i inne KPP M. Praw. NP NPN OSA OSNC PiP PPE PPH Pr. Bank. Pr. Spółek – Prawo Spółek PS Rej. RPEiS SA SN St. Cyw. – Kwartalnik Prawa Prywatnego – Monitor Prawniczy – Nowe Prawo – Nowy Przegląd Notarialny – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Państwo i Prawo – Przegląd Prawa Egzekucyjnego – Przegląd Prawa Handlowego – Prawo Bankowe – Przegląd Sądowy – Rejent – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Studia Cywilistyczne Wstęp I. Celem niniejszej pracy jest przedstawienie usytuowania prawnego wierzyciela wspólnika w spółce jawnej w prawie polskim. W usytuowa- niu tym wstępuje wiele odrębności i elementów szczególnych w stosunku do pozycji prawnej wierzyciela w ogólnym znaczeniu cywilnoprawnym. Status prawny wierzyciela wspólnika w spółce jawnej ma wymiar szcze- gólny z kilku powodów. W niniejszym wstępie do całości rozważań pra- cy za zasadne uznano zwrócenie uwagi na trzy podstawowe przyczyny takiego stanu rzeczy. Po pierwsze, wierzyciel wspólnika został prawnie usytuowany jako osoba trzecia w stosunku do spółki jawnej. Po drugie, mimo tego, że wierzyciel wspólnika jest podmiotem ze- wnętrznym (osobą trzecią) wobec spółki jawnej – a nie jej wspólnikiem – wierzycielowi temu przysługują w niej określone prawa, które kształtu- ją jego pozycję prawną. Po trzecie, zakres treściowy statusu prawnego wierzyciela wspólnika w spółce jawnej jest dynamiczny, ulega modyfikacjom, które zależą prze- de wszystkim od stopnia aktywności prawnej wierzyciela w dążeniu do zaspokojenia jego wierzytelności z praw wspólnika w spółce. II. Niniejsze opracowanie zawiera analizę pozycji prawnej wierzycie- la wspólnika spółki jawnej przede wszystkim na gruncie prawa spółek. W związku z tym odnoszące się do statusu prawnego tego wierzyciela za- gadnienia z zakresu prawa postępowania cywilnego, prawa upadłościowe- go, prawa pracy, prawa publicznego gospodarczego, prawa finansowego, prawa rodzinnego, prawa spadkowego i innych dziedzin prawa zostały w pracy zarysowane w wymiarze niezbędnym do wyjaśnienia przedmio- towej problematyki, zachowania kompletności wywodu, a także analizy spójności przyjętych rozwiązań prawnych. Z tego względu, niniejsza praca nie stanowi wyczerpującego opracowania problematyki statusu prawnego 15 Wstęp wierzyciela wspólnika spółki jawnej w ogólności, ale jest celowo zawężo- na do materii prawa spółek. III. W pracy świadomie skoncentrowano się na uwypukleniu specyfi- ki pojęcia, zakresu, charakteru prawnego i treści statusu prawnego wie- rzyciela wspólnika w spółce jawnej. Wskazana problematyka, pomimo podstawowego znaczenia w sferze teoretycznej i praktycznej, nie była do chwili obecnej przedmiotem opracowania o wymiarze komplekso- wym, w tym np. monografii. Prace naukowe i inne wypowiedzi z tego zakresu, jakkolwiek zawierają bardzo cenne uwagi dotyczące pozycji prawnej wierzyciela wspólnika spółki jawnej, mają charakter fragmen- taryczny. Najczęściej są one elementami większych opracowań typu komentarzowego, czy też podręcznikowego. Zagadnienia objęte za- kresem pracy nie były również do chwili obecnej przedmiotem obszer- niejszych, bezpośrednio odnoszących się do nich wypowiedzi orzeczni- czych. W związku z tym zamiarem autora było z jednej strony możliwie obszerne zwrócenie uwagi bezpośrednio na zagadnienia i problemy z tego zakresu, jakie nie doczekały się refleksji naukowej. W tym celu w pracy możliwie szeroko odwołano się do literatury i orzecznictwa z zakresu prawa cywilnego oraz handlowego. Z drugiej strony, w celu wyłączenia powtórzeń i odtworzeń, jako jedno z założeń prezentacji przyjęto syntezę wypowiedzi piśmiennictwa oraz orzecznictwa w kwe- stiach związanych z zagadnieniem tytułowym albo odsyłanie w tym zakresie do obszerniejszych prac zawierających wyniki badań w okre- ślonych kwestiach szczegółowych. IV. Znaczenie poruszanych w pracy zagadnień, poza przywołaną wyżej odrębnością i specjalizacją statusu wierzyciela wspólnika w spółce, wyni- ka z modelowego wymiaru spółki jawnej, stanowiącej podstawową formę spółki handlowej, w tym handlowej spółki osobowej. Uregulowania doty- czące spółki jawnej stosuje się odpowiednio w zakresie nieuregulowanym do spółki partnerskiej, komandytowej i – częściowo – komandytowo-ak- cyjnej (art. 89, 103, 126 § 1 pkt 1 k.s.h.), w tym także do wierzycieli wspól- ników tych spółek (z wyjątkiem wierzycieli akcjonariuszy). W związku z powyższym usytuowanie prawne wierzyciela wspólnika w spółce jawnej ma charakter modelowy dla pozycji prawnej wierzyciela wspólnika w han- dlowej spółce osobowej (z wyjątkiem wierzycieli akcjonariusza w spółce komandytowo-akcyjnej). Regulacje dotyczące wierzyciela wspólnika spółki jawnej mają istotne znaczenie również z perspektywy obszernego zakresu wykorzystania tej spółki w obrocie prawnym. 16 Wstęp V. W niniejszym opracowaniu poddano analizie unormowania dotyczą- ce pozycji prawnej wierzyciela wspólnika w spółce jawnej w prawie pol- skim. Podstawą rozważań i wniosków zawartych w niniejszej pracy jest zatem przede wszystkim metoda dogmatyczna. W jej ramach zastosowano wszystkie fundamentalne metody wykładni, w tym zwłaszcza wykładnię językową, logiczną, funkcjonalną, systemową, a także elementy wykład- ni historycznej odnoszącej się do odpowiednich regulacji kodeksu han- dlowego. Ze względu na bezpośrednie nawiązanie w polskiej konstrukcji normatywnej statusu wierzyciela wspólnika w spółce jawnej do przepi- sów niemieckich oraz szwajcarskich, podstawą wniosków dotyczących tego statusu są uwagi o charakterze prawnoporównawczym świadomie ograniczone do prawa niemieckiego i szwajcarskiego. Mając na uwadze wielowątkowość poruszanej problematyki, zamiarem autora było skoncen- trowanie się w tym zakresie na zagadnieniach pojęcia, metody i zakresu usytuowania prawnego wierzyciela wspólnika w spółce jawnej. VI. W rozdziale I pracy poddano charakterystyce kategorię wierzycie- la w ogólności z punktu widzenia jego najważniejszych generalnych cech jurydycznych (§ 1). Następnie przedstawiono prezentację zagadnienia po- jęcia wierzyciela wspólnika spółki jawnej w prawie polskim (§ 2), w której podstawą określonych wniosków jest m.in. koncepcja unormowania statu- su wierzyciela w prawie niemieckim oraz szwajcarskim. W dalszej części rozdziału I przedmiotem analizy są zagadnienia pojęcia i ukształtowania statusu prawnego wierzyciela wspólnika w spółce jawnej, a także propo- zycje klasyfikacji jego poszczególnych praw (§ 3). Rozważania te stanowią niezbędną podstawę kwalifikacji poszczególnych praw tego wierzyciela z perspektywy przymiotów praw podmiotowych dokonanych w ostatnich punktach paragrafów w rozdziale II i III pracy. Paragraf 4 w rozdziale I pra- cy został poświęcony istotnym z perspektywy ustalenia przysługiwania statusu prawnego wierzyciela wspólnika w spółce jawnej zagadnieniom powstania, zmiany i ustania tego statusu. W § 5 zamieszczono konkluzje rozważań przedstawionych w rozdziale I. W rozdziale II i III niniejszej pracy przedstawiono w podobnym ujęciu redakcyjnym i merytorycznym poszczególne prawa wierzyciela wspólnika spółki jawnej, które przysługują mu odpowiednio przed i po zaistnieniu przesłanki rozwiązania tej spółki. Rozdział II rozpoczęto od uwag o  charakterze prawnoporównaw- czym dotyczących pozycji prawnej wierzyciela wspólnika w spółce jawnej w zwykłej formie ustrojowej tej spółki w wybranych systemach prawnych, 17 Wstęp tj. niemieckim i szwajcarskim (§ 1). Następnie dokonano analizy praw, któ- re stanowią istotną podstawę nabycia przez wierzyciela wspólnika spółki jawnej większości pozostałych praw, tj. prawa do uzyskania zajęcia praw, jakimi wspólnik ten może swobodnie rozporządzać (§ 2), a także prawa wypowiedzenia umowy spółki (§ 3). W dalszej kolejności przedmiotem wywodu jest prawo, którego realizacja wpływa wprost na rozpoczęcie po- stępowania zmierzającego do zakończenia działalności spółki jawnej – pra- wo żądania przeprowadzenia likwidacji (§ 4). Poddane analizie jako trzy ostatnie w rozdziale II prawa wierzyciela wspólnika mają ścisły związek z realizacją dwóch pierwszych, tj. wskazanych w § 2–3. Są nimi kolejno: prawo do wypłaty udziału kapitałowego (§ 5), prawo do zwrotu rzeczy wniesionych do spółki tytułem wkładu do używania (§ 6) i prawo do zysku ze spraw niezakończonych przed wystąpieniem wspólnika oraz związa- ne z tym uprawnienia szczegółowe (§ 7). W § 8 rozdziału II zamieszczono wnioski z rozważań przedstawionych w tym rozdziale. Rozdział III rozpoczynają uwagi o charakterze komparatystycznym dotyczące usytuowania prawnego wierzyciela wspólnika w spółce jawnej po zaistnieniu przesłanki rozwiązania tej spółki w wybranych systemach prawnych – niemieckim i szwajcarskim (§ 1). Wprawdzie porozumienie w sprawie innego sposobu zakończenia działalności spółki jawnej w sy- tuacji opisanej w art. 67 k.s.h. powinno być zawarte przed zaistnieniem przesłanki rozwiązania spółki, jednak zgoda na to porozumienie może być wyrażona także po jego zawarciu. W związku z tym w tej grupie praw wierzyciela wspólnika spółki jawnej usytuowano na wstępie prawo wy- rażenia zgody na zawarcie porozumienia dotyczącego innego sposobu za- kończenia działalności spółki w przypadku wskazanym w art. 67 § 2 k.s.h. (§ 2). Kolejne poddane analizie w rozdziale III prawa wierzyciela wspól- nika w spółce jawnej mają ścisły związek z podejmowaniem przez likwi- datorów tzw. czynności likwidacyjnych. Są nimi: prawo wnioskowania do sądu rejestrowego o ustanowienie albo odwołanie likwidatorów (§ 3), a także prawo podejmowania uchwał dotyczących prowadzenia spraw spółki w likwidacji na zasadach określonych w art. 77 § 2 zdanie drugie k.s.h. (§ 4). Następnie przedstawiono prawa do udziału w majątku likwi- dowanej spółki (§ 5), tj. prawo do części majątku likwidowanej spółki okre- ślonej w jej umowie, prawo do spłaty udziału w znaczeniu art. 82 § 2 zda- nie drugie k.s.h. („udziału likwidacyjnego”), prawo do wypłaty nadwyżki majątku pozostałej po spłacie „udziałów likwidacyjnych” oraz prawo do zwrotu rzeczy wniesionych do spółki tytułem wkładu do używania. Ostat- 18 Wstęp nim z praw wierzyciela wspólnika spółki jawnej poddanych analizie w roz- dziale III jest prawo dotyczące funkcjonowania tej spółki, którego realizacja następuje po jej rozwiązaniu, tj. prawo przeglądania ksiąg i dokumentów rozwiązanej spółki (§ 6). Rozdział III zamykają w § 7 konkluzje rozważań przedstawionych w tym rozdziale. Zwieńczeniem pracy jest podsumowanie rozszerzone o uwagi de lege ferenda. Rozdział I Pojęcie i koncepcja usytuowania prawnego wierzyciela wspólnika § 1. Znaczenie prawne określenia „wierzyciel” a pojęcie i status wierzyciela wspólnika w spółce jawnej Odrębność usytuowania prawnego wierzyciela wspólnika w spółce jaw- nej można dostrzec na gruncie przepisów kodeksu spółek handlowych o spółce jawnej, w tym zwłaszcza regulacji przesłanek rozwiązania i likwi- dacji tej spółki (art. 58–85 k.s.h.). Unormowania te w sposób odmienny od przepisów ogólnych kodeksu cywilnego kształtują uprawnienia wierzy- ciela w stosunku do dłużnika będącego wspólnikiem spółki jawnej, a tak- że w relacji do tej spółki w zwykłej formie ustrojowej i fazie w likwidacji. Szczegółowa analiza wskazanych szczególnych uprawnień wierzyciela wspólnika spółki jawnej umiejscowiona w rozdziale II i III tej pracy dotyczy praw służących wierzycielowi w spółce. Istnienie tych dodatkowych upraw- nień przesądza o konieczności postrzegania statusu prawnego wierzyciela wspólnika spółki jawnej odrębnie od statusu prawnego wierzyciela w ogólnoś- ci, tj. w znaczeniach, które nadaje się temu pojęciu w „tradycyjnej” cywilistyce. Relację znaczeniową między ogólnym pojęciem wierzyciela i katego- rią wierzyciela wspólnika w spółce jawnej można generalnie sprowadzić do dwóch prostych stwierdzeń. Po pierwsze, każdy wierzyciel wspólnika w spółce jawnej jest wierzycielem w znaczeniu ogólnym (cywilnopraw- nym). Po drugie nie każdy wierzyciel w znaczeniu ogólnym jest wierzycie- lem wspólnika w spółce jawnej. Drugie stwierdzenie dotyczy zasadniczo trzech sytuacji. Pierwszej, kiedy wierzyciel w znaczeniu ogólnym może być wierzycielem wspólnika spółki jawnej i nim jest. Drugiej, gdy wierzyciel 21 Rozdział I. Pojęcie i koncepcja usytuowania prawnego wierzyciela wspólnika w znaczeniu ogólnym może być wierzycielem wspólnika spółki jawnej, ale nie jest nim, np. dlatego że nie jest tym zainteresowany. Trzecia sytuacja do- tyczy natomiast przypadku, w którym wierzyciel w znaczeniu ogólnym nie może być wierzycielem wspólnika spółki jawnej i nim nie jest niezależnie od tego, czy jest tym zainteresowany. Nie każdemu wierzycielowi przysługują zatem szczególne uprawnienia związane ze statusem wierzyciela wspólni- ka w spółce jawnej. W związku z powyższym szczegółowa charakterystyka określenia i usytuowania prawnego wierzyciela wspólnika w spółce jawnej powinna być poprzedzona syntetycznym wyjaśnieniem znaczeń, które na- daje się ogólnemu pojęciu wierzyciela w nauce prawa cywilnego. W znaczeniu ogólnym, cywilnoprawnym wierzyciel, w  tym także wierzyciel wspólnika w spółce jawnej, może podlegać kwalifikacji przede wszystkim jako: 1) podmiot zobowiązania, 2) podmiot prawa, 3) strona zobowiązania, 4) uczestnik wielopodmiotowego stosunku obligacyjnego, 5) jeden z wielu wierzycieli albo podmiot wspólności wierzytelności, 6) osoba trzecia uprawniona do otrzymania świadczenia i  wierzyciel z umów z udziałem osób trzecich, 7) cedent albo cesjonariusz. Ad. 1. Określenie „wierzyciel” jest związane bezpośrednio z konstrukcją stosunku zobowiązaniowego. Stosunek ten jest relacją prawną o charakterze dwustronnie zindywidualizowanym, z której wynika obowiązek świadcze- nia jednego podmiotu – dłużnika, na rzecz drugiego – wierzyciela1. Stosunek obligacyjny i właściwe dla niego pojęcie wierzyciela nie występuje w przy- padku, gdy spoczywający na określonym podmiocie obowiązek dotyczy za- chowania podejmowanego na rzecz zobowiązanego do tego zachowania2. Wierzyciel jest podmiotem zobowiązania, któremu przysługuje wierzy- telność, tj. prawo do domagania się spełnienia określonego w tym stosun- ku prawnym świadczenia od innego, drugiego podmiotu tego stosunku 1 Wyjątek od wskazanego określania zobowiązania (stosunku zobowiązaniowego) dotyczy zo- bowiązań z uprawnieniami bezwzględnymi (zob. np. odnoszący się do najmu lokalu mieszkalne- go art. 690 k.c.), szerzej przede wszystkim A. Kubas, Rozszerzona skuteczność wierzytelności, St. Cyw. 1969, nr 13–14, s. 211 i n.; S. Grzybowski (w:) System prawa cywilnego, t. III, cz. 1, red. Z. Radwański, Ossolineum 1981, s. 13 i n.; Z. Banaszczyk (w:) System Prawa Prywatnego, t. I, Prawo cywilne – część ogólna, red. M. Safjan, Warszawa 2007, s. 857 i n. 2 Zob. P. Machnikowski (w:) System Prawa Prywatnego, t. V, Prawo zobowiązań – część ogólna, red. E. Łętowska, Warszawa 2006, s. 113. 22 § 1. Znaczenie prawne określenia „wierzyciel” a pojęcie i status wierzyciela wspólnika w spółce jawnej – dłużnika3. Świadczenie, którego spełnienia może żądać wierzyciel jako zachowanie dłużnika wyznaczone treścią zobowiązania, dotyczy podmio- tu będącego wierzycielem lub jego spraw. Przymiot wierzyciela zależy od przypisania danemu podmiotowi prawa do domagania się określonego świadczenia. W przypadku, gdy podmiot zobowiązania ma prawo do otrzymania świadczenia – jest wierzycielem, jeżeli natomiast ma obowiązek je spełnić – dłużnikiem4. Wyznacznikiem przymiotu wierzyciela, jak również dłużnika jako podmiotu zobowiązania, jest zatem w każdej sytuacji relacja do świadczenia stanowiącego określo- ne zachowanie przewidziane w treści tego stosunku5. W zobowiązanych z jednym świadczeniem ustalenie, który z jego pod- miotów ma status wierzyciela, nie rodzi wątpliwości6. Inaczej jest w przy- padku stosunków obligacyjnych o charakterze dwustronnie zobowiązują- cym, w których występuje dwa lub więcej świadczeń, a każdy z podmiotów jest jednocześnie wierzycielem w stosunku do jednego i dłużnikiem w sto- sunku do drugiego, innego świadczenia. W tych stosunkach jednoznacz- ne określenie, który z podmiotów zobowiązania jest wierzycielem, może nastąpić jedynie w odniesieniu do konkretnego (konkretnych) świadczeń7. Ad. 2. Wierzycielem może być każdy podmiot prawa cywilnego – osoba fizyczna (art. 8–32 k.c.), osoba prawna (art. 33–43 k.c.), a także jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną (art. 33¹ k.c.)8. Zakres zdolności do bycia wierzycielem jest emanacją zakresu zdolno- ści prawnej i zdolności do czynności prawnych poszczególnych kategorii 3 Zob. zwłaszcza K. Zawada (w:) System Prawa Prywatnego, t. VI, Prawo zobowiązań – część ogól- na, red. A. Olejniczak, Warszawa 2010, s. 1020 i n. 4 Zob. uwagi A. Kleina, Elementy zobowiązaniowego stosunku prawnego, Wrocław 2005, s. 37 i cy- towana tam literatura. 5 Szerzej: P. Machnikowski (w:) System..., t. V, red. E. Łętowska, s. 113. 6 Przykładem takiej relacji prawnej może być zobowiązanie z umowy darowizny (art. 888 k.c.) – zob. np. Z. Gawlik (w:) Z. Gawlik, A. Janiak, A. Kidyba, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Nie- zbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz, t. III, Zobowiązania. Część szczególna, red. A. Kidy- ba, Warszawa 2010, s. 1170. 7 Podstawą zobowiązania dwustronnie zobowiązującego jest np. umowa sprzedaży, o dzieło czy najmu – zob. A. Brzozowski (w:) System..., t. V, red. E. Łętowska, s. 409. 8 Określana w literaturze także m.in. „ułomną osobą prawną”, „podmiotem ustawowym”, „osobą ustawową”, czy „nieosobowym podmiotem prawa” – zob. prezencję koncepcji nazewni- ctwa jednostek organizacyjnych nie będących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdol- ność prawną, przedstawioną przez A. Kidybę (w:) Z. Gawlik, A. Janiak, A. Jedliński, A. Kidyba, K. Kopaczyńska-Pieczniak, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, Część ogólna, red. A. Kidyba, Warszawa 2009, s. 152 i n., jak również literaturę tam przywołaną. 23 Rozdział I. Pojęcie i koncepcja usytuowania prawnego wierzyciela wspólnika podmiotów prawa, która została wyczerpująco przedstawiona zwłaszcza w literaturze prawa cywilnego9. Szczegółowa prezentacja tego zagadnienia wykracza poza ramy określone celem niniejszego opracowania. Zakres zdolności do bycia wierzycielem przez osobę fizyczną jest uzależ- niony od zakresu zdolności do czynności prawnych tej osoby, który z kolei podlega normatywnemu stopniowaniu. Osoba fizyczna, która wprawdzie nie posiada zdolności do czynności prawnych, jednak wyjątkowo może dokonywać czynności w tzw. drobnych bieżących sprawach życia codzien- nego, może być wierzycielem z tytułu tych czynności (w tym zwłaszcza umów). Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych może być wierzycielem z tytułu czynności, których dokonała samodzielnie (np. czynności przysparzających)10, jak również za zgodą jej przedstawi- ciela ustawowego (np. czynności rozporządzających)11. Wątpliwości co do pełnego zakresu zdolności do bycia wierzycielem nie wywołuje sytuacja, w której osoba fizyczna posiada pełną zdolność do czynności prawnych. Zdolność do czynności prawnych osób prawnych i jednostek organiza- cyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdol- ność prawną, nie podlega stopniowaniu jak w przypadku osób fizycz- nych12. Zasadniczo od momentu ich powstania do chwili ustania wskazane jednostki organizacyjne posiadają stały zakres zdolności do czynności prawnych wynikający – indywidualnie w odniesieniu do każdej z nich – z normujących je przepisów prawa. Istnienie i zakres zdolności do by- cia wierzycielem przez wskazane jednostki organizacyjne jest uzależnio- ny od posiadania przez nie zdolności do czynności prawnych oraz jej za- kresu. Podstawa prawna i zakres zdolności do bycia wierzycielem przez 9 Zob. zwłaszcza F. Zoll, Prawo cywilne. Część ogólna, t. I, Poznań 1931, s. 139, J. Kosik, Zdolność prawna państwowych osób prawnych w zakresie prawa cywilnego, Warszawa 1963, s. 16, A. Klein, Zdolność prawna, zdolność do czynności prawnych i inne czynności a klasyfikacja zdarzeń prawych, St. Cyw. 1969, nr 13–14, s. 169, M. Pazdan (w:) System..., t. I, red. M. Safjan, s. 913 i n. 10 Katalog czynności, które osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może podejmować samodzielnie, obejmuje ponadto czynności wskazane w art. 20–22 k.c. Obszernie w tym zakresie: M. Pazdan (w:) System..., t. I, red. M. Safjan, s. 983–991. Zob. ponadto uchwałę SN z dnia 30 kwietnia 1977 r., III CZP 73/76, OSNC 1978, nr 2, poz. 19 i uchwałę SN z dnia 13 grudnia 1994 r., III CZP 159/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 53. 11 W grupie czynności wymagających zgody przedstawiciela ustawowego należy wymienić poza tym czynności zobowiązujące – zob. np. T. Sokołowski (w:) Kodeks cywilny. Komentarz..., t. I, red. A. Kidyba, s. 84–90. 12 Szerzej: M. Pazdan (w:) Z. Banaszczyk, A. Brzozowski, J. Mojak, L. Ogiegło, M. Pazdan, J. Pietrzykowski, W. Popiołek, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, J. Szachułowicz, K. Zaradkiewicz, K. Zawada, Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1–449, t. I, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2008, s. 85–86, a także przywołana tam literatura. 24 § 1. Znaczenie prawne określenia „wierzyciel” a pojęcie i status wierzyciela wspólnika w spółce jawnej osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, są określone każdorazowo: 1) w przepisach prawa regulujących organizację i funkcjonowanie tych podmiotów13, a także 2) w przypadku osób prawnych – w ich statutach, natomiast w przypad- ku jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną – w ich umowach albo statutach14. Wierzyciel może, ale nie musi, być przedsiębiorcą. Stwierdzenie to do- tyczy wszystkich podmiotów prawa, które mają zdolność prawną do bycia wierzycielem niezależnie od tego, na podstawie jakich przepisów kwalifi- kowani są jako nie-przedsiębiorcy albo przedsiębiorcy15. Ad. 3. Wierzyciel będący podmiotem stosunku obligacyjnego może być określany także jako strona tego stosunku (strona zobowiązania), tj. tzw. strona wierzycielska – w odróżnieniu od strony dłużniczej16. Określanie wierzyciela „stroną zobowiązania” jest przydatne przede wszystkim dla opisu sytuacji, w której do otrzymania jednego świadczenia uprawniony jest więcej niż jeden podmiot będący wierzycielem. W szcze- gólności dotyczy to zagadnienia wielości wierzycieli i wspólności wierzy- telności. Określenie strony zobowiązania ułatwia przedstawianie relacji między podmiotami strony wierzycielskiej oraz stosunków między stroną wierzycielską a stroną dłużniczą17. Posługiwanie się kategorią strony wierzycielskiej zobowiązania umoż- liwia ponadto prezentowanie konstrukcji i założeń stosunków zobowią- 13 Przykładowo podstawą organizacji i funkcjonowania spółki akcyjnej jako osoby prawnej są stosowne przepisy kodeksu spółek handlowych i oparty na nich statut tej spółki – zob. w szczegól- ności J. Frąckowiak (w:) J. Frąckowiak, A. Kidyba, W. Popiołek, W. Pyzioł, A. Witosz, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. W. Pyzioł, Warszawa 2008, s. 554 i n., M. Rodzynkiewicz, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2009, s. 558 i n. 14 Na przykład podstawą organizacji i funkcjonowania spółki komandytowo-akcyjnej jako jed- nostki organizacyjnej nie będącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, są sto- sowne przepisy kodeksu spółek handlowych, a także oparty na nich statut tej spółki – zob. zwłasz- cza A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, t. I, wyd. 6, Warszawa 2008, s. 501 i n. 15 Na temat definicji przedsiębiorcy zob. uwagi A. Kidyby, Prawo handlowe, Warszawa 2009, s. 18–28; A. Janiak (w:) Kodeks cywilny. Komentarz..., t. I, red. A. Kidyba, 191–202. 16 Zob. szerzej w tej kwestii zamiast wielu G. Domański, Instytucje kodeksu zobowiązań. Część ogólna, Warszawa 1936, s. 48, A. Klein, Elementy..., s. 34 i n., S. Grzybowski (w:) System..., t. III, cz. 1, red. Z. Radwański, s. 49, W. Czachórski, Zobowiązania – zarys wykładu, Warszawa 2002, s. 47, Z. Rad- wański, A. Olejniczak, Zobowiązania. Część ogólna, Warszawa 2005, s. 11 i n.; inaczej A. Ohanowicz (w:) A. Ohanowicz, J. Górski, Zarys prawa zobowiązań, Warszawa 1970, s. 20, który neguje rozróżnie- nie podmiotu i strony zobowiązania. 17 Zob. A. Klein, Elementy..., s. 35–37. 25
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Status prawny wierzyciela wspólnika w spółce jawnej. Uwagi materialnoprawne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: