Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00311 006135 11246328 na godz. na dobę w sumie
Status ustrojowy i procesowy komornika sądowego - ebook/pdf
Status ustrojowy i procesowy komornika sądowego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-7400-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka stanowi najobszerniejsze dostępne na rynku monograficzne opracowanie na temat statusu prawnego komornika sądowego, zarówno pod względem ustrojowym, jak i procesowym. Dla określenia pozycji prawnej komornika - zasadniczego organu egzekucyjnego - decydujące znaczenie mają specyficzne cechy jego podmiotowości, różnorodność i zakres przypisanych zadań oraz wyodrębnienie finansowe. Dokonywane w pracy rozważania dotyczą tworzenia się instytucji komornika i współczesnego jego statusu (w odniesieniu do organów egzekucyjnych w innych systemach prawnych), zakresu działań komornika w egzekucji, czynności odnoszących się do całości postępowania egzekucyjnego, jak również czynności w egzekucji świadczeń pieniężnych i niepieniężnych oraz w szczególnych rodzajach egzekucji. W monografii przytoczono w szerokim zakresie literaturę przedmiotu i orzecznictwo, zwłaszcza Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego.

Adresaci:
Publikacja przeznaczona jest dla szerokiego kręgu odbiorców, w szczególności praktyków prawa - komorników sądowych, asesorów komorniczych, aplikantów komorniczych, sędziów, adwokatów i radców prawnych, aplikantów (w każdym z tych zawodów prawniczych). Może być przydatna dla innych osób zainteresowanych problematyką egzekucji sądowej, pracowników naukowych i doktorantów, jak również stron postępowania egzekucyjnego (m.in. wierzyciela, dłużnika).

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

STATUS USTROJOWY I PROCESOWY KOMORNIKA SĄDOWEGO Wojciech Tomalak Warszawa 2014 Stan prawny na 1 lipca 2014 r. Recenzent Prof. dr hab. Tadeusz Wiśniewski Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Ewa Wysocka Łamanie Wolters Kluwer Układ typografi czny Marta Baranowska Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2014 ISBN 978-83-264-3352-8 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów / 15 Przedmowa / 23 Rozdział I Rys historyczny egzekucji i tworzenia się urzędu komornika sądowego / 31 1. 2. Wprowadzenie / 31 Kształtowanie się instytucji komornika sądowego w prawie polskim / 36 2.1. Ujednolicenie regulacji prawnych dotyczących komornika w latach 1918–1939 / 36 Ustrój organizacyjnoprawny i zadania spełniane przez komornika w latach 1945–1964 / 45 Organizacja urzędu i funkcjonowanie komornika sądowego w latach 1965–1996 / 48 2.2. 2.3. 3. Zmiany w ustroju komornika od 1997 r. / 62 Rozdział II Status prawny komornika w prawie polskim / 86 1. Uwagi wprowadzające / 86 1.1. Organy uprawnione do prowadzenia egzekucji administracyjnej / 92 1.1.1. Zbieg egzekucji sądowej i egzekucji administracyjnej / 96 Wniosek administracyjnego organu egzekucyjnego lub wierzyciela o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku w postępowaniu sądowym / 100 Organy egzekucyjne w egzekucji sądowej / 100 1.2.1. Rozdzielenie funkcji między sąd i komornika / 104 1.1.2. 1.2. 5 Spis treści 1.2.2. 1.2.3. Właściwość miejscowa komornika / 106 Właściwość delegacyjna w razie niemożności spełniania zadań przez komornika / 111 Dotychczasowe poglądy na temat statusu prawnego komornika / 114 Współczesny status prawny komornika / 128 3.1. Komornik jako szczególnego rodzaju funkcjonariusz publiczny / 128 3.1.1. 3.1.2. 3.1.3. Ochrona i odpowiedzialność karna komornika / 134 Zadania powierzone komornikowi / 137 Stosowanie przez komornika środków przymusu / 140 Publicznoprawny charakter działań komornika / 146 Nadzór judykacyjny / 148 Nadzór pozajudykacyjny / 154 3.1.4. Formy i zakres nadzoru nad komornikiem / 148 3.2.1. 3.2.2. Działalność zawodowa komornika na własny rachunek / 159 3.3.1. 3.3.2. Kancelaria komornicza / 162 Czas i miejsce czynności urzędowych dokonywanych przez komornika oraz na jego zlecenie / 164 Wyłączenie komornika / 166 Odpowiedzialność odszkodowawcza komornika / 167 Ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnoprawnej komornika / 177 Obowiązek zachowania przez komornika w tajemnicy informacji o okolicznościach sprawy oraz innych prawnie chronionych / 178 Skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu egzekucyjnym (prowadzonym przez komornika) / 182 Odpowiedzialność dyscyplinarna komornika / 182 3.9. Organy egzekucyjne w innych systemach prawnych (status prawny komornika) / 185 Uwagi ogólne / 185 4.1. 4.2. System sądowego wykonywania tytułów egzekucyjnych / 186 Czechy / 186 4.2.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. 3.6. 3.7. 3.8. 2. 3. 4. 6 Spis treści 4.3. 4.4. 4.5. Włochy / 189 Hiszpania / 192 4.2.2. 4.2.3. System sądowo-komorniczego wykonywania tytułów egzekucyjnych / 193 Niemcy / 193 4.3.1. System komorniczego wykonywania tytułów egzekucyjnych / 195 Francja / 195 4.4.1. Belgia / 200 4.4.2. Holandia / 203 4.4.3. Luksemburg / 207 4.4.4. Węgry / 209 4.4.5. Rozwiązania w systemie organów egzekucyjnych przyjęte w państwach Europy Wschodniej (ustrój i zadania spełniane przez komornika) / 213 4.5.1. 4.5.2. 4.5.3. Rosja / 213 Estonia / 217 Ukraina / 221 Rozdział III Ogólne uwagi o działaniu komornika w egzekucji / 225 1. 2. 3. Pojęcie oraz struktura sądowego postępowania egzekucyjnego / 225 1.1. 1.2. Egzekucja a postępowanie egzekucyjne / 225 Tytuł stanowiący podstawę do przeprowadzenia egzekucji / 238 Rodzaje czynności egzekucyjnych / 241 Cechy czynności komornika / 246 2.1. Czas i miejsce podejmowanych czynności / 249 2.2. Czynności egzekucyjne / 252 2.3. Czynności postępowania egzekucyjnego / 254 2.4. Czynności o charakterze pozaegzekucyjnym / 257 2.5. Zakres działania komornika w egzekucji / 257 3.1. Stadium początkowe właściwego postępowania egzekucyjnego / 258 3.1.1. 3.1.2. Badanie istnienia roszczenia egzekucyjnego / 258 Sprawdzenie dopełnienia wymagań fiskalnych wniosku o wszczęcie egzekucji (opłata egzekucyjna) / 260 7 Spis treści 3.2. 3.1.3. Ustalenia w zakresie przesłanek dopuszczalności egzekucji / 261 Stadium zasadnicze właściwego postępowania egzekucyjnego / 268 Rozdział IV Czynności komornika odnoszące się do całości postępowania egzekucyjnego / 278 Czynności związane ze wszczęciem egzekucji / 278 1.1. Badanie wniosku o wszczęcie egzekucji oraz żądania (zarządzenia, polecenia) wszczęcia egzekucji / 280 Badanie tytułu wykonawczego / 285 Protokół / 290 Wysłuchanie / 293 Inne formy udokumentowania czynności / 294 1.2. Dokumentacja czynności komornika / 290 2.1. 2.2. 2.3. Wstrzymanie się komornika z dokonaniem czynności oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego / 296 3.1. 3.2. Ukończenie postępowania egzekucyjnego / 313 Wstrzymanie czynności / 296 Zawieszenie postępowania egzekucyjnego / 301 1. 2. 3. 4. 1. 2. 8 Rozdział V Czynności komornika w egzekucji świadczeń pieniężnych / 329 Egzekucja z ruchomości / 329 1.1. 1.2. 1.3. Właściwość komornika / 330 Zajęcie ruchomości / 330 Sprzedaż ruchomości / 339 1.3.1. 1.3.2. 1.3.3. 1.3.4. Nielicytacyjne zbycie / 340 Sprzedaż komisowa / 343 Sprzedaż przez licytację publiczną / 343 Zaspokojenie w drodze przejęcia ruchomości na własność / 348 Czynności komornika w przypadku, gdy rzecz nie została sprzedana lub przejęta na własność / 348 1.3.5. Egzekucja z wynagrodzenia za pracę / 349 2.1. 2.2. Właściwość komornika / 351 Zajęcie wynagrodzenia za pracę / 351 Spis treści 2.3. 2.4. Grzywna nakładana przez komornika na pracodawcę oraz dłużnika / 357 Odebranie dokumentów potwierdzających wierzytelność / 358 Egzekucja z rachunków bankowych / 359 3.1. 3.2. Właściwość komornika / 361 Zajęcie i dalsze czynności egzekucyjne / 362 3.2.1. 3.2.2. 3.2.3. Rachunek zwykły / 362 Rachunki wspólne / 367 Rachunki o charakterze oszczędnościowym / 369 Egzekucja z innych wierzytelności / 373 4.1. 4.2. Właściwość komornika / 374 Czynności związane z zajęciem wierzytelności / 374 4.2.1. 4.2.2. Zajęcie wierzytelności zwykłej / 375 Zajęcie wierzytelności wymagalnej w powtarzających się odstępach czasu (sum płatnych periodycznie) / 376 Zajęcie wierzytelności obejmującej świadczenie ze zobowiązania przemiennego / 377 Zajęcie wierzytelności, której zabezpieczenie jest ujawnione przez wpis w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru / 378 Zajęcie wierzytelności zabezpieczonych poręczeniem, zastawem lub zastawem rejestrowym / 380 Zajęcie wierzytelności związanych z posiadaniem dokumentu / 383 4.2.3. 4.2.4. 4.2.5. 4.2.6. 4.3. 4.4. 4.5. 4.6. Skutki wywołane dokonanym zajęciem wierzytelności / 386 Ustanowienie kuratora lub zarządcy / 388 Sprzedaż zajętej wierzytelności (zasady jej przeprowadzenia przez komornika) / 388 Egzekucja z wierzytelności o wydanie rzeczy ruchomej i o wydanie nieruchomości / 392 4.6.1. Zajęcie wierzytelności, której przedmiotem świadczenia jest wydanie rzeczy ruchomej / 392 Zajęcie wierzytelności, której przedmiotem świadczenia jest wydanie nieruchomości / 393 4.6.2. Egzekucja z innych praw majątkowych / 395 5.1. Właściwość komornika / 395 9 3. 4. 5. Spis treści 5.2. 5.3. 5.4. 5.5. 6. 6.6. 6.7. 10 Zajęcie praw majątkowych w ogólności / 396 5.2.1. Zajęcie praw majątkowych z dziedziny własności intelektualnej / 397 Zajęcie prawa majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego małżonków / 398 Zajęcie praw przysługujących dłużnikowi na wypadek wystąpienia ze spółki cywilnej lub jej rozwiązania / 399 Zajęcie praw wspólnika związanych z udziałem w spółce handlowej / 400 Zajęcie papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu / 405 Zajęcie prawa, z mocy którego dłużnik może zażądać działu majątku / 410 5.2.2. 5.2.3. 5.2.4. 5.2.5. 5.2.6. Skutki zajęcia prawa majątkowego / 412 Opis i oszacowanie zajętego prawa / 413 Zaspokojenia wierzyciela w egzekucji z innych praw majątkowych / 414 Egzekucja z nieruchomości / 417 Właściwość komornika / 419 6.1. Wszczęcie egzekucji / 420 6.2. 6.2.1. 6.2.2. 6.2.3. 6.2.4. 6.2.5. 6.2.6. Opis i oszacowanie nieruchomości / 431 Obwieszczenie o licytacji / 439 Sprzedaż licytacyjna / 444 6.5.1. Zajęcie nieruchomości / 421 Ujawnienie dokonanego zajęcia / 423 Czasowy aspekt zajęcia / 426 Zakres przedmiotowy zajęcia / 426 Skutki zajęcia / 428 Zarząd nieruchomością po zajęciu / 429 6.3. 6.4. 6.5. Warunki licytacyjne związane z przystąpieniem do przetargu i nabyciem nieruchomości / 444 Licytacja / 448 6.5.2. Przybicie i przysądzenie własności / 454 Uproszczona egzekucja z nieruchomości / 456 6.7.1. 6.7.2. 6.7.3. Odrębne reguły w prowadzeniu egzekucji / 457 Sprzedaż z wolnej ręki / 459 Sprzedaż licytacyjna / 462 Spis treści 6.8. Inne sposoby prowadzenia egzekucji świadczeń pieniężnych, do których stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości / 463 6.8.1. 6.8.2. 6.8.3. Egzekucja z ułamkowej części nieruchomości / 464 Egzekucja z użytkowania wieczystego / 465 Egzekucja ze spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, jak również do miejsc postojowych w garażach wielostanowiskowych i garaży wolno stojących (art. 172 i 1713 u.s.m.) / 467 Egzekucja z lokali stanowiących odrębne nieruchomości / 468 6.8.4. 7. 8. Egzekucja ze statku morskiego (wpisanego do rejestru okrętowego) / 470 7.1. 7.2. Właściwość komornika / 471 Czynności związane ze wszczęciem egzekucji i dalsze podejmowane przez komornika w jej przeprowadzeniu / 472 Podział sumy uzyskanej z egzekucji (stadium końcowe zasadniczego postępowania egzekucyjnego) / 476 8.1. Obowiązek sporządzenia planu / 477 8.1.1. 8.1.2. 8.1.3. Prawna forma planu / 479 Treść planu podziału / 481 Zasady i kolejność zaspokojenia w planie podziału / 483 Zaspokojenie w ramach tej samej kategorii / 491 Zawiadomienie o sporządzeniu planu podziału i wykonanie planu / 493 8.1.4. 8.1.5. 8.2. 8.3. 8.4. Plan podziału sumy uzyskanej przez egzekucję z wynagrodzenia za pracę / 495 Plan podziału sumy uzyskanej przez egzekucję z ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych / 496 Plan podziału sumy uzyskanej przez egzekucję z nieruchomości / 498 Rozdział VI Czynności komornika w egzekucji świadczeń niepieniężnych / 501 Przedmiot i cel egzekucji oraz właściwość komornika / 501 1. 11 Spis treści 2. 3. 4. 4.3. 12 2.3. Egzekucja świadczenia wydania rzeczy ruchomej / 502 2.1. 2.2. Właściwość komornika / 503 Odebranie rzeczy dłużnikowi / 503 2.2.1. Zastosowanie w stosunku do dłużnika środków przymusu / 504 Złożenie rzeczy do depozytu sądowego / 506 2.2.2. Odebranie rzeczy znajdującej się we władaniu osoby trzeciej / 507 Odstąpienie od czynności / 508 Czynności komornika w razie nieodnalezienia rzeczy / 509 2.4. 2.5. Egzekucja świadczenia wydania nieruchomości, statku albo opróżnienia mieszkania / 509 3.1. 3.2. Właściwość komornika / 511 Czynności komornika w egzekwowaniu świadczenia dłużnika określonego w tytule wykonawczym / 512 3.2.1. Wezwanie dłużnika do dobrowolnego wykonania obowiązku w wyznaczonym terminie / 513 Wprowadzenie wierzyciela w posiadanie przedmiotu egzekucji / 514 3.2.2. 3.3. 3.4. Czynności komornika w razie nieokreślenia w tytule wykonawczym nakazującym opróżnienie lokalu służącemu zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych prawa dłużnika do lokalu socjalnego lub pomieszczenia zamiennego / 514 3.3.1. Czynności komornika, jeżeli dłużnikowi przysługuje prawo do lokalu socjalnego / 515 Czynności komornika, gdy dłużnik nie ma tytułu prawnego do lokalu socjalnego lub lokalu zamiennego / 517 3.3.2. Usunięcie ruchomości niebędących przedmiotem egzekucji / 521 Wykonanie przez komornika polecenia osadzenia dłużnika w areszcie w sprawach egzekucyjnych należących do sądu / 523 4.1. 4.2. Właściwość komornika / 525 Wymagania związane z przystąpieniem przez komornika do realizowania nakazu sądu / 525 Czynności zmierzające do wykonania aresztu / 527 4.3.1. 4.3.2. Usunięcie oporu dłużnika / 528 Wstrzymanie się przez komornika z wykonaniem aresztu / 528 Spis treści 4.4. 4.5. Zwolnienie dłużnika z aresztu / 529 Wykonanie przez komornika postanowienia o osadzeniu upadłego w areszcie jako środka przymusu / 530 1. Rozdział VII Czynności komornika w szczególnych rodzajach egzekucji / 531 Egzekucja w celu zniesienia współwłasności nieruchomości w drodze sprzedaży publicznej / 531 1.1. 1.2. Właściwość komornika / 533 Czynności podejmowane przez komornika przy wszczęciu egzekucji i w toku prowadzonego postępowania / 533 1.2.1. 1.2.2. 1.2.3. Ujawnienie wszczęcia egzekucji w księdze wieczystej / 534 Uwarunkowania w podejmowaniu czynności przez komornika związane z odrębnościami przewidzianymi dla tego sposobu egzekucji / 535 Dopuszczalność jednoczesnego prowadzenia egzekucji o zniesienie współwłasności nieruchomości i egzekucji z nieruchomości / 536 2. 3. Egzekucja świadczeń alimentacyjnych / 538 2.1. 2.2. Właściwość komornika / 540 Zakres czynności komornika przy wszczęciu egzekucji / 542 Uwarunkowania w podejmowaniu czynności związane ze sposobem egzekucji / 545 Obowiązek przeprowadzenia dochodzenia przez komornika / 547 Złożenie przez komornika wniosku do Krajowego Rejestru Sądowego o wpis dłużnika do rejestru dłużników niewypłacalnych / 551 Uruchomienie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w razie niewypłacalności dłużnika / 552 Czynności komornika w przypadku zatrudnienia dłużnika u osoby bliskiej / 554 Odrębne zasady egzekwowania świadczeń alimentacyjnych przewidziane w innych unormowaniach / 555 2.3. 2.4. 2.5. 2.6. 2.7. 2.8. Egzekucja grzywien, kar pieniężnych, opłat sądowych i kosztów postępowania / 556 13 Spis treści 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. Właściwość komornika i podstawa wszczęcia egzekucji należności Skarbu Państwa orzeczonych w postępowaniu cywilnym / 557 Obowiązek podejmowania przez komornika czynności z urzędu / 558 Zasady dotyczące zaspokojenia wierzyciela w egzekucji / 559 Egzekwowanie przez komornika grzywien i innych należności Skarbu Państwa orzeczonych w postępowaniu karnym / 560 Wnioski końcowe / 563 Bibliografia / 619 Wykaz orzeczeń oraz glosy / 645 d.k.p.c. k.c. k.h. k.k. k.k.w. k.m. Konstytucja RP k.p. Wykaz skrótów Akty prawne rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 1950 r. Nr 43, poz. 394 z późn. zm.) ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) ustawa z dnia 18 września 2001 r. – Kodeks morski (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 758 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) 15 Wykaz skrótów k.p.a. k.p.c. k.p.k. k.r.o. k.s.h. p.p.s.a. pr. bank. p.r.d. pr. not. pr. up. i napr. rozp. biur. ewid. kom. 16 ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks ro- dzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 z późn. zm.) ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyj- nymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1376 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 164 z późn. zm.) ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upa- dłościowe i naprawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1112 z późn. zm.) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 grudnia 2005 r. w sprawie określe- nia szczegółowych przepisów o biurowości i ewidencji operacji finansowych kancelarii rozp. czyn. kom. rozp. egz. grzyw. rozp. opróż. lok. rozp. reg. sąd. u.b.f.g. u. em. i rent. FUS u. ewid. lud. dow. osob. u.g.n. Wykaz skrótów komorniczych (Dz. U. Nr 266, poz. 2242 z późn. zm.) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie czynności komorników (Dz. U. Nr 10, poz. 52 z późn. zm.) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2006 r. w sprawie egzekucji grzywien, kar pieniężnych, opłat sądowych i kosztów postępowania w sprawach cywil- nych (Dz. U. Nr 42, poz. 288) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2011 r. w sprawie szczegó- łowego trybu postępowania w sprawach o opróżnienie lokalu lub pomieszczenia albo o wydanie nieruchomości (Dz. U. z 2012 r. poz. 11) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędo- wania sądów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 259) ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o Banko- wym Funduszu Gwarancyjnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 711 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytu- rach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Spo- łecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm.) ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodar- ce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 518 z późn. zm.) 17 Wykaz skrótów u. kom. sąd. i egz. u.K.R.S. u.k.s.c. u.k.w.h. u. ochr. dan. osob. u. ochr. pr. lok. u. ochr. rosz. prac. u.o.p. u.p.d.o.f. u.p.e.a. u.p.w.p. 18 ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komorni- kach sądowych i egzekucji (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1203 z późn. zm.) ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach są- dowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wie- czystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 707 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.) ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 150) ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacal- ności pracodawcy (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 272 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku do- chodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępo- waniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.) ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1410) u.s.d.g. u.s.m. u.s.p. ustawa o NBP ustawa z 1997 r. u.s.u.s. u.wł.lok. u.z.r. z. instr. sąd. Wykaz skrótów ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 672 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdziel- niach mieszkaniowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1222) ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 427 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodo- wym Banku Polskim (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 908 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komorni- kach sądowych i egzekucji (w brzmieniu pierwotnym, Dz. U. Nr 133, poz. 882) ustawa z dnia 13 października 1998 r. o syste- mie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.) ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569 z późn. zm.) zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 2003 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz. Urz. Min. Spraw. Nr 5, poz. 22 z późn. zm.) Organy władzy, instytucje publiczne i sądy powszechne ETPC Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu 19 Wykaz skrótów NSA SA SN TK WSA ZUS Naczelny Sąd Administracyjny Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Wojewódzki Sąd Administracyjny Zakład Ubezpieczeń Społecznych AUMCS AUWr Biul. SN EP EPS KPP GSP MoP M. Pr. Bank. NC NP ONSAiWSA OSA OSAB OSN OSNC OSNCP Czasopisma Annales Universitatis Maria Curie-Skłodow- ska Acta Universitatis Wratislaviensis Biuletyn Sądu Najwyższego Edukacja Prawnicza Europejski Przegląd Sądowy Kwartalnik Prawa Prywatnego Gdańskie Studia Prawnicze Monitor Prawniczy Monitor Prawa Bankowego Nowa Currenda Nowe Prawo Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administra- cyjnego i wojewódzkich sądów administracyj- nych Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych Orzecznictwo Sądów Apelacji Białostockiej Orzecznictwo Sądu Najwyższego Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywil- na Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywil- nej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 20 OSNKW OSNP OSP OSPiKA OTK OTK-A Pal. PE PES PiP PiZS PPC PPE PPH PPiA Pr. Bank. Pr. Sp. PS RPr. RPEiS SP ZES ZN IBPS ZNUŁ Wykaz skrótów Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicz- nych Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Ar- bitrażowych Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Seria A Palestra Problemy Egzekucji Sądowej (1993–1999), następnie Problemy Egzekucji (1999–2002) Problemy Egzekucji Sądowej Państwo i Prawo Praca i Zabezpieczenie Społeczne Polski Proces Cywilny Przegląd Prawa Egzekucyjnego Przegląd Prawa Handlowego Przegląd Prawa i Administracji Prawo Bankowe Prawo Spółek Przegląd Sądowy Radca Prawny Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologicz- ny Studia Prawnicze Zagadnienia Egzekucji Sądowej w Polsce Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego 21 Wykaz skrótów Inne skróty b.d.w. b.m.w. Dz. Pr. Dz. Urz. Dep. Spraw. TRS Dz. Urz. Min. Spraw. tekst jedn. bez daty wydania bez miejsca wydania Dziennik Praw Dziennik Urzędowy Departamentu Sprawied- liwości Tymczasowej Rady Stanu Królestwa Polskiego Dziennik Urzędowy Ministra Sprawiedliwo- ści; w latach 1988–2000 Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości tekst jednolity 22 Przedmowa Egzekucja od najodleglejszych czasów ulegała przeobrażeniom, przy czym zmiany wiązały się przede wszystkim z poszukiwaniem rozwiązań w celu jej usprawnienia – zwiększenia szybkości i skuteczno- ści. Do przeprowadzenia egzekucji dochodzi w sądowym postępowaniu egzekucyjnym (pomijając zagadnienia związane z prowadzeniem egzekucji administracyjnej). Postępowanie egzekucyjne jest z reguły dalszym stadium postępo- wania cywilnego po zakończeniu postępowania rozpoznawczego (procesowego lub nieprocesowego), a podstawę egzekucji stanowi tytuł egzekucyjny wydany w tym postępowaniu, zaopatrzony w klauzulę wykonalności (tytuł wykonawczy). W określonych wypadkach postę- powanie egzekucyjne może być prowadzone mimo niezakończenia postępowania rozpoznawczego. Natomiast staje się odrębnym postępo- waniem, gdy tytuł wykonawczy (lub tytuł egzekucyjny) nie pochodzi od sądu, lecz podlega wykonaniu w drodze egzekucji sądowej. Egzekucja pozostaje w sferze imperium państwa – jest częścią porządku prawnego. Cechą egzekucji jest stosowanie przymusu, chyba że dłużnik spełni dobrowolnie świadczenie. Egzekucja sprowadza się do zastosowania przez właściwe funkcjo- nalnie organy egzekucyjne, przewidzianych w przepisach prawa, środ- ków przymusu państwowego w celu uzyskania od dłużnika świadczenia przysługującego wierzycielowi, ustalonego we właściwym akcie stano- wiącym tytuł wykonawczy lub tytuł egzekucyjny. Dochodzi w tej drodze do egzekwowania od dłużnika przysługującego wierzycielowi świadcze- nia określonego w tytule stanowiącym podstawę egzekucji. Cel egzekucji sprowadza się do szybkiego i skutecznego zaspokojenia wierzyciela. Wierzyciel powinien mieć zapewnioną możliwość skutecznej rea- lizacji przysługującego mu świadczenia, natomiast prawa dłużnika, w stosunku do którego egzekucja jest prowadzona, muszą być chronione 23 Przedmowa w przepisach regulujących postępowanie egzekucyjne. Znaczenie ma tu również prawidłowo realizowany nadzór, zwłaszcza przez sąd (nadzór judykacyjny). Na urzeczywistnienie celu egzekucji wpływ mają różnorodne czynniki, a przede wszystkim uwarunkowania o charakterze społecz- no-gospodarczym, stan unormowań prawnych dotyczących postępo- wania egzekucyjnego, jak również przyjęty system organów egzekucyj- nych. Rozważania dokonywane w pracy wiążą się z komornikiem sądo- wym jako organem egzekucyjnym. Chodzi tu o wypracowanie stanowi- ska, czy polski model egzekucji sądowej jest najbardziej optymalny, a ściślej czy ukształtowanie sytuacji komornika tak pod względem ustrojowym, jak procesowym zapewnia najbardziej efektywną realizację celów egzekucji. W ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego1 sprawy egzekucyjne powierzone zostały sądom rejonowym i działającym przy tych sądach komornikom. Ustawodawca dokonał rozgraniczenia właściwości rzeczowej sądu i komornika, jako organów egzekucyjnych, w ten sposób, że czynności egzekucyjne wykonywane są przez komornika z wyjątkiem czynności zastrzeżonych dla sądu. Komornik w sprawach egzekucyjnych należących do właściwości sądu rejonowego jest wyłącznie organem wykonawczym spełniającym pole- cenia sądu, natomiast w sprawach niezastrzeżonych dla kognicji sądu spełnia zadania organu egzekucyjnego, działając jako ten organ. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji2 określa w szczególności status prawny komornika, powierzone do wykonania zadania, prowadzenie kancelarii komorniczej, obszar działania, prawa i obowiązki oraz zasady odpowiedzialności odszkodowawczej i dyscyp- linarnej komornika, formy nadzoru nad komornikiem, koszty działal- ności egzekucyjnej komornika (w tym pobierane opłaty i podlegające rozliczeniu wydatki), a także ustrój i kompetencje samorządu komor- niczego. Uregulowania ustawy dotyczą również postępowania egzeku- cyjnego. Zagadnienia dotyczące statusu prawnego komornika i systemu fi- nansowego prowadzonej przez niego działalności stanowiły przedmiot licznych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, są- 1 Tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm. 2 Tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 z późn. zm. 24 Przedmowa dów powszechnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego i sądów administracyjnych (powoływanych w pracy), co wiąże się ze złożoną materią występujących w praktyce problemów i stosowaniem (interpre- tacją) przepisów. Status ustrojowy i procesowy komornika sądowego jest złożony. Zadania postawione przed komornikiem w warunkach zachodzących przemian, zwłaszcza gospodarczych (w następstwie globalnych zmian ustrojowych), i dokonującej się informatyzacji społeczeństwa (obejmu- jącej coraz szersze dziedziny życia), wywołują konieczność poddania ocenie dotychczasowych rozwiązań w tym zakresie i rozważenia moż- liwości innego ukształtowania pozycji tego organu egzekucyjnego. Rozważenia wymaga, czy i jakie zmiany w ustroju komornika są konieczne w celu pełniejszej realizacji przypisanych zadań, czy forma wykonywanego przez komornika zawodu jako funkcjonariusza publicz- nego stanowi optymalne rozwiązanie, czy prowadzenie działalności gospodarczej na własny rachunek wyklucza sprawowanie urzędu pub- licznego (zauważyć przy tym należy, że niekiedy w dyskusjach nad polskim modelem organów egzekucyjnych pojawiają się poglądy o możliwości „prywatyzacji” komornika). Uregulowania odnoszące się do komornika wymagają nowych rozwiązań, jednakże wszelkie zmiany nie mogą być dokonywane w oderwaniu od istoty egzekucji oraz uwarunkowań gospodarczych i społecznych mających wpływ na jej przebieg. Nasuwa się pytanie, czy powinno się dążyć do zrównania sytuacji prawnej komorników do tej, w której funkcjonują przedstawiciele in- nych wolnych zawodów prawniczych? Komornik wykonywałby wów- czas dotychczasowe zadania jako „podmiot sprywatyzowany”, działający we własnym imieniu (przy tym podlegałby tylko nadzorowi judykacyj- nemu sądu). Należy jednak pamiętać, że wykonywanie przez komornika urzędu służy realizacji ważnych celów objętych sferą działania państwa, stąd pogodzenie interesu publicznego na płaszczyźnie egzekucji (posłu- giwanie się imperium) z interesem prywatnym może nastręczać wiele trudności. W dążeniu do ujednolicenia pozycji komornika z innymi zawodami prawniczymi (np. notariusza) nie można zapominać o spe- cyfice zadań (ich nieporównywalności), kompetencji i cechach charak- terystycznych dla każdego zawodu. Zmiany w statusie komornika nie mogą prowadzić do całkowitego odejścia od dotychczasowej formuły zawodu, jak również postrzegania publicznoprawnej roli, jaką spełnia. 25 Przedmowa Zagadnienia objęte przedmiotem badań wymagały z jednej strony przedstawienia w pracy regulacji prawnych odnoszących się do ustroju komornika i wpływu tych uregulowań na możliwość realizacji powie- rzonych zadań w praktyce, a z drugiej – wskazania przepisów dotyczą- cych egzekucji i czynności podejmowanych przez komornika w postę- powaniu egzekucyjnym. Wyjaśnienie tych kwestii umożliwiło udzielenie odpowiedzi na pytanie, jaki model egzekucji sądowej – ustroju egzekucji sądowej – ustroju komornika można uznać za optymalny. Funkcjonowanie komornika poddane zostało analizie na różnych płaszczyznach, a w szczególności: zakres kompetencji (rodzaj powierzo- nych do wykonania zadań), organizacja biura komornika (kancelarii), stosowane przez komornika środki przymusu w egzekucji, nadzór nad komornikiem (sądu, innego organu), odpowiedzialność komornika za szkodę wyrządzoną w związku z wykonywanymi czynnościami, czyn- ności w egzekucji świadczeń pieniężnych i egzekucji świadczeń niepie- niężnych oraz inne z wykonywanych (w tym czynności pozaegzekucyj- ne), koszty działalności egzekucyjnej. Wyniki badań z praktycznego punktu widzenia mogą przyczynić się do podjęcia dalszych prac nad stworzeniem takiego systemu organów egzekucyjnych, a ściślej ukształtowania sytuacji prawnej komornika sądowego, która zapewniałaby wzrost sprawności postępowania i efektywności egzekucji. Ustrój organizacyjny i funkcjonowanie komornika ze względu na spełniane zadania nie może być poddane ocenie bez odniesienia do zasad konstytucyjnych, a zwłaszcza zasady demokratycznego państwa prawnego. Analiza ustroju organizacyjnoprawnego komornika oraz systemu finansowego, jak również ogółu powierzonych zadań wymaga odniesienia do różnych uregulowań prawnych odnoszących się do egzekucji sądowej (w tym do przepisów procesowych). Istotne znaczenie dla wyprowadzanych wniosków ma orzecznictwo sądów i Trybunału Konstytucyjnego. Wymaga przy tym podkreślenia, że nie zachodzi potrzeba szerszego odniesienia się do powoływanych w pracy orzeczeń, chyba że wyrażone stanowisko wywołuje wątpliwości lub słusznie zo- stało poddane krytyce w doktrynie. Niekiedy dokonano tylko zasygna- lizowania odmiennych poglądów w celu wskazania możliwości wypro- wadzenia innych wniosków, jednakże nieprzekonujących. Wpływ na ocenę urzędu komornika mają też regulacje prawne przyjęte w innych państwach, gdy chodzi o systemy organów egzeku- cyjnych w sprawach cywilnych i handlowych (zagadnienia prawnopo- 26 Przedmowa równawcze). Rzetelna ocena wymaga „spojrzenia” na komornika od strony podmiotowej (zorganizowania), jak i przedmiotowej (wykony- wania powierzonych zadań i uwarunkowań z tym związanych). Kon- strukcja pracy pozostaje w ścisłym związku z dokonywaną analizą sta- tusu prawnego komornika. W rozdziale pierwszym przedstawione zostało kształtowanie się instytucji (urzędu) komornika. Nie sposób wypowiadać się o komorniku bez odniesienia się do zmian dokonywanych w egzekucji. Podkreślenia wymaga, że w rozwoju historycznym egzekucja, początkowo wykony- wana w drodze samopomocy (prywatnej egzekucji), stała się częścią porządku prawnego państwa. To tylko państwo przez swoje organy i środki przymusu stwarzało możliwość uzyskania zaspokojenia przez wierzyciela oraz zapewniało ochronę prawną dla stron i uczestników prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Ulegała też zmianie pozy- cja komornika, który stał się zasadniczym organem egzekucyjnym o szerokich kompetencjach, na co wpływ miały różnorodne czynniki, natomiast bodźcem do działań była zazwyczaj niska efektywność egzekucji. Trzon rozdziału drugiego stanowią rozważania na temat statusu komornika (przedstawienie dotychczas formułowanych poglądów o komorniku), a przy tym nastąpiło określenie pozycji zajmowanej przez komornika. Komornik działa w imieniu państwa, wykonuje czynności o charakterze władczym (publicznoprawnym), wyposażony przez państwo w określone kompetencje władcze zarówno w stosunku do osób (art. 761 i 764 k.p.c.), jak i innych podmiotów oraz instytucji publicznych (art. 761 i 765 k.p.c.), uprawniony jest do stosowania określonych środków przymusu (co jest powszechnie utożsamiane z domeną państwa), podlega przy tym nadzorowi sądu i ponosi odpo- wiedzialność za wyrządzoną szkodę. W tym zakresie działalność komor- nika mieści się w sferze działania Państwa określanej jako imperium. Tym samym funkcjonowanie urzędu komornika wiąże się ze spełnia- niem funkcji publicznoprawnej. Komornik prowadzi jednak działalność zawodową na własny rachunek. W realizacji powierzonych zadań na płaszczyźnie finansowania egzekucji (źródłach finansowania wynagro- dzeń komornika i pochodnych oraz kosztach utrzymania kancelarii komorniczych) komornik działa jak samodzielny podmiot, przy czym nie jest przedsiębiorcą w świetle przepisów ustawy o działalności gospo- darczej. Zmiany wprowadzone w tym zakresie przez ustawodawcę do- konują „prywatyzacji”, która odnosi się tylko do finansowania działal- 27 Przedmowa ności komornika (obejmującego również jego wynagrodzenie), nato- miast nie oznaczają „prywatyzacji zawodu komornika”. Podkreślenia wymaga, że w rozdziale drugim podlegały omówieniu przede wszystkim zagadnienia dotyczące statusu ustrojowego komornika, natomiast kwestie związane ze statusem procesowym komornika przedstawione zostały w rozdziałach od trzeciego do siódmego (włącznie). W rozdziale trzecim poczyniono uwagi o działaniu komornika w egzekucji (pojęcie oraz struktura sądowego postępowania egzekucyj- nego, rodzaje czynności egzekucyjnych, zakres działania komornika w egzekucji). Egzekucja nie ma jednolitego charakteru, co również na- leży odnieść do postępowanie egzekucyjnego. W szczególności postę- powanie egzekucyjne w swym pełnym przebiegu obejmuje: stadium początkowe (w tym stadium komornik dokonuje badania, czy wniosek lub żądanie wszczęcia egzekucji spełnia wymagania przewidziane w przepisach), stadium zasadnicze (w którym przeprowadzana jest egzekucja) oraz stadium końcowe (którego cel sprowadza się do podzia- łu sumy uzyskanej z egzekucji). Komornik podejmuje czynności egze- kucyjne w ramach przyznanych kompetencji, w formie i treści zastrze- żonej dla tych czynności, w czasie i miejscu odpowiadającym ich cha- rakterowi, w stosunku do osób podlegających egzekucji – dłużnikowi i w celu zapewnienia wierzycielowi zaspokojenia (zgodnie z tytułem wykonawczym lub tytułem egzekucyjnym), co też wiąże się ze stosowa- niem przymusu państwowego. Inne z czynności podejmowanych przez komornika będą czynnościami postępowania egzekucyjnego. W rozdziale czwartym pracy przedstawione zostały czynności ko- mornika odnoszące się do biegu postępowania egzekucyjnego. Chodzi tu w szczególności o badanie wniosku oraz polecenia wszczęcia egzekucji (w tym przesłanek dopuszczalności wszczęcia egzekucji), udokumento- wanie czynności – protokół, wysłuchanie stron, wstrzymanie się przez komornika z dokonaniem czynności oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego, a także kwestie związane z ukończeniem postępowania egzekucyjnego. Kolejne rozdziały pracy od piątego do siódmego dotyczą czynności komornika w: egzekucji świadczeń pieniężnych (egzekucja z ruchomo- ści, egzekucja z wynagrodzenia za pracę, egzekucja z rachunków ban- kowych, egzekucja z innych wierzytelności – egzekucja z wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, egzekucja z wierzytelności zabezpieczonej poręczeniem lub zastawem, egzekucja z wierzytelności o wydanie rzeczy, egzekucja z wierzytelności o wydanie rzeczy ruchomej i o wydanie 28 Przedmowa nieruchomości, egzekucja z wierzytelności związanej z posiadaniem dokumentu), egzekucja z innych praw majątkowych, egzekucja z nieru- chomości) oraz w egzekucji świadczeń niepieniężnych (egzekucja świadczenia wydania rzeczy ruchomych, egzekucja świadczenia wydania nieruchomości, statku albo opróżnienia mieszkania), jak również szczególnych rodzajach egzekucji (egzekucja grzywien, kar pieniężnych, opłat sądowych i kosztów postępowania, egzekucja w celu zniesienia współwłasności nieruchomości w drodze sprzedaży publicznej, egzeku- cja świadczeń alimentacyjnych). Tylko przy zastosowaniu tej metody można było ukazać różnorodność i złożoność czynności podejmowa- nych przez komornika w celu zaspokojenia wierzyciela, jednakże z za- chowaniem należnej dłużnikowi oraz osobom trzecim ochrony praw osobistych i majątkowych przewidzianej w obowiązujących w tym za- kresie przepisach. Odrębne zagadnienie stanowi, czy pozycja wierzyciela, na rzecz którego, i dłużnika, przeciwko któremu jest prowadzona egzekucja, zostały właściwie ukształtowane. Podsumowanie materii objętej przedmiotem badań dokonywane jest zasadniczo na dwóch płaszczyznach. Z jednej strony ustalenia i wyprowadzane wnioski dotyczą komornika jako podmiotu ukształto- wanego w specyficzny sposób, wyposażonego w określone środki przymusu, podlegającego nadzorowi (judykacyjnemu, administracyj- nemu, samorządowemu i Ministra Sprawiedliwości – sprawującego również nadzór zwierzchni nad samorządem komorniczym) oraz po- noszącego odpowiedzialność (za wyrządzoną szkodę – solidarnie ze Skarbem Państwa oraz dyscyplinarną). Nie mniej istotna jest druga strona funkcjonowania komornika, którą można nazwać przedmiotową, czyli działalność komornika jako organu egzekucji sądowej wykonują- cego czynności egzekucyjne w sprawach cywilnych oraz inne czynności przewidziane w ustawach, a przy tym adresata regulacji prawnych. Niektóre z problemów, jakie wiążą się z działaniem komornika w egzekucji, wymagają zmian ustawodawczych. Propozycje tych zmian zostały przedstawione w pracy. Wyrażam serdeczne podziękowania wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tej książki. W szczególności wdzięczny jestem Panu Sędziemu Sądu Najwyższego prof. dr. hab. Tadeuszowi Wiśniewskiemu, którego opieka naukowa, okazana pomoc i życzliwość stanowiły nie- ocenione wsparcie w tworzeniu pracy. Dziękuję również Panu Sędziemu Naczelnego Sądu Administracyjnego w stanie spoczynku dr. hab. Henrykowi Doleckiemu, prof. Kujawsko-Pomorskiej Szkoły 29 Przedmowa Wyższej w Bydgoszczy Wydziału Prawa i Administracji oraz dr. hab. Andrzejowi Jarosze z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Pozna- niu Wydział Prawa i Administracji Zakład Postępowania Cywilnego za cenne uwagi i spostrzeżenia, które wpłynęły na ostateczny kształt pracy. W książce uwzględniony został stan prawny na dzień 1 lipca 2014 r. 30 Rozdział I Rys historyczny egzekucji i tworzenia się urzędu komornika sądowego 1. Wprowadzenie W najodleglejszych czasach poprzedzających ukształtowanie się społeczeństwa w organizacje państwowe ochrona interesów jednostki sprowadzała się do użycia siły fizycznej przez samego poszkodowanego3. Każde naruszenie prawa wywołujące zewnętrzny skutek bez względu na okoliczności samego zdarzenia i zachowanie się sprawcy uznawane było za bezprawne i wymagało kary. Egzekucja miała charakter zemsty prywatnej skierowanej przeciwko takiej osobie. Zmierzała do zniszczenia osoby dłużnika poprzez jego zabicie, sprzedaż lub wyjęcie spod prawa. Jeżeli zachodziła taka potrzeba, pokrzywdzony korzystał zwykle z po- mocy krewnych bądź sąsiadów. Takie działania w odbiorze społecznym prowadziły do kształtowania się ocen słuszności czy też niesłuszności użytej przemocy w sprawach. Tworzyło się zwyczajowe prawo egzeku- cyjne4. Samopomoc jeszcze długo miała znaczenie w rozwoju formacji społecznej. Powoli, wraz z umacnianiem się władzy państwowej, docho- dziło do dalszej ewolucji w egzekwowaniu praw przez jednostkę. Ulegał zmianie charakter egzekucji, a w szczególności nastąpiło jej skierowanie 3 Szczegółowe przedstawienie zasadniczych idei oraz kierunków ewolucji prawa egzekucyjnego zawiera opracowanie K. Stefko, Rzut oka na historyczny rozwój prawa egzekucyjnego, Księga pamiątkowa ku czci Bolesława Orzechowicza, Lwów 1916, t. II, s. 459 i n.; zob. też S. Kutrzeba, Dawne polskie prawo sądowe w zarysie, Lwów–Warsza- wa–Kraków 1927, s. 102 i n.; E. Wengerek, Problemy egzekucji sądowej w sprawach cywil- nych, NP 1962, nr 7–8, s. 916; K. Lubiński, Problemy reformy urzędu komornika sądowego, Toruń 1993, s. 11 i n. 4 Zob. K. Stefko, Rzut oka na historyczny rozwój prawa egzekucyjnego..., s. 460. 31 Rozdział I. Rys historyczny egzekucji... do majątku dłużnika. Obejmowała ona początkowo cały majątek, a z upływem czasu przerodziła się w egzekucję z poszczególnych przedmiotów majątkowych. Egzekucja majątkowa była kierowana do ruchomości, nieruchomości i innych praw majątkowych dłużnika. Celem egzekucji stało się zaspokojenie wierzyciela. Rozwój państwa i prawa oraz sądownictwa doprowadził do objęcia działaniem sądu także egzekucji. Wykształcona w miejsce samopomocy egzekucja sądowa stanowiła od tego czasu prawną drogę wyegzekwowania świadczenia przez wierzyciela. Ulegała ona przeobrażeniom, gdy chodzi o organy egzekucyjne, formę i zakres czynności. Egzekucja w Polsce miała z początku charakter prywatny i zwracała się przeciwko osobie dłużnika5. Los dłużnika zależał od woli wierzyciela. Dłużnik mógł być zabity lub ujęty i wzięty w niewolę, zaś jego majątek mógł ulec zniszczeniu. Następnie egzekucja osobista uległa złagodzeniu i kierowano ją do majątku dłużnika. W warunkach państwowości feu- dalnej państwo nie zapewniało rozstrzygnięcia wszystkich spraw przez sądy. Rola sądów sprowadzała się w istocie do wydania wyroku, nato- miast jego wykonanie należało w zasadzie do strony, która sprawę wy- grała6. W egzekucji praw w tym okresie i następnych, a zwłaszcza w dobie rozbicia dzielnicowego duże znaczenie miała samopomoc7. W okresie polskiego średniowiecza dostrzegamy początki ingerencji władzy państwowej w wykonywanie wyroku. Egzekucja sądowa stop- niowo wypierała samopomoc. Nadal była prowadzona egzekucja oso- bista, jednakże inny był jej charakter. Przystępowano do niej od razu po wydaniu wyroku, chyba że strona przegrywająca (pozwana) dała rękojmię, iż wyrok wykona. Przegrywającego (dłużnika) – według sta- tutu Kazimierza Wielkiego – który nie wywiązał się z obowiązku nało- żonego w wyroku, ani też nie zagwarantował zadośćuczynienia przez zapłatę rękojmi, wydawano przez sąd wygrywającemu (wierzycielowi)8. Egzekucja osobista zmierzała do wywarcia na stronę zobowiązaną ta- kiego nacisku, aby wyrok był wykonany. Decydujące znaczenie przykła- 5 W. Berutowicz, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1974, s. 386; zob. też J. Smerka, Egzekucja w Polsce w dobie wczesnego średniowiecza na przykładzie sprawy komesa Piotra Włostowica (w:) Postępowanie egzekucyjne w dziejach. X Konferencja Naukowa Karpacz 11–13 września 2006 r., Wrocław 2007, s. 57–71. 6 J. Bardach (red.), Historia państwa i prawa Polski, t. I, Warszawa 1965, s. 338. 7 Szerzej K. Sójka-Zielińska, Historia prawa, Warszawa 1993, s. 196; J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia państwa i prawa polskiego, Warszawa 1987, s. 149. 8 J. Bardach (red.), Historia państwa i prawa Polski, t. I, s. 555. 32 1. Wprowadzenie dano do egzekucji majątkowej, która przede wszystkim była skierowana przeciw ruchomościom. Zajęciu ulegało najpierw bydło, trzoda (co zwano ciążeniem lub ciążą), potem inne rzeczy ruchome. Jeżeli rucho- mości nie wystarczały na zaspokojenie zasądzonej wierzytelności i kar, prowadzono egzekucję z dóbr nieruchomych. Wówczas przeprowadza- no wwiązanie sądowe w określoną nieruchomość dłużnika. W razie niezaspokojenia egzekucja zwracała się przeciwko osobie. Brak rękojmi, co zdarzało się osobom nieosiadłym, prowadził do stosowania od razu egzekucji osobistej. Egzekucję wszczynano na wniosek strony, która proces wygrała, i prowadzili ją urzędnicy sądowi. Postępowanie egzekucyjne w XIV i XV w. jest bardzo rozbudowane, a czynności znajdują unormowanie w aktach egzekucyjnych. Wydawane akty z jednej strony miały zapobiegać nadużyciom urzędników sądo- wych prowadzących egzekucję, z drugiej uniemożliwić dłużnikowi podjęcie takich działań, które by udaremniły zaspokojenie. Wiązało się to z przejściem od sądowej egzekucji przymusowej do egzekucji dobro- wolnej, która składała się z wielu etapów. Postępowanie egzekucyjne miało spowodować dobrowolne wywiązanie się dłużnika, co starano się osiągnąć perswazją. Ograniczano przymus, który stosowano dopiero po wyczerpaniu innych środków nacisku. Celem przymuszenia dłużnika wprowadzano kary pieniężne nakładane przez sąd za niedopuszczenie do ciąży czy związania. Przeprowadzenie egzekucji na poszczególnych ziemiach nie było też jednolite. Wykonaniem wyroku zajmowały się takie organy jak sąd, przed którym sprawa była rozpatrywana i zapadł wyrok, sędzia duchowny oraz starosta9. Natomiast w procesach granicz- nych szlachty, gdy dochodziło do ustalenia stanu faktycznego oraz wytyczenia granic, działał w tym charakterze podkomorzy. Funkcję zasadniczego organu egzekucyjnego o szerokich kompetencjach także w zakresie jurysdykcji spełniał starosta grodowy. Wykonywał wyroki w stosunku do wszystkich osób przebywających na jego terytorium, a przy tym dla zapewnienia skuteczności mógł w ostateczności użyć siły. Wykonywanie tych czynności starosta mógł powierzyć swoim stałym zastępcom, tj. burgrabiom, podstarostom, viceregentom i sub- 9 Szerzej J. Rafacz, Dawny proces polski, Warszawa 1925, s. 79 i n. oraz s. 202 i n.; O. Balzer, Przewód sądowy polski w zarysie, Lwów 1935, s. 249 i n.; A. Wolf, Kompetencje urzędników, Przegląd historyczny Nr XXXVII, 1948, s. 1951 i n.; J. Bardach (red.), Historia państwa i prawa Polski, t. I, s. 358 oraz 475 i n.; P. Wiązek, Postępowanie egzekucyjne w średniowiecznej Polsce (w:) Postępowanie egzekucyjne w dziejach, X Konferencja Nauko- wa Karpacz 11–13 września 2006 r., Wrocław 2007, s. 73–83. 33 Rozdział I. Rys historyczny egzekucji... delegatom10. Czynności pomocniczych organów egzekucyjnych speł- niali woźni sądowi zwani komornikami11, osoby towarzyszące woźnemu – świadkowie (szlachcice), urzędnicy grodzcy, służebnicy starosty oraz pospolite ruszenie i wojsko. Obowiązki woźnego jako niższego urzęd- nika sądowego początkowo sprowadzały się do wykonywania powie- rzonych przez sąd czynności, zwłaszcza doręczenia pozwu i dokonywa- nia wizji lokalnych, za co przysługiwała komornikowi opłata, tzw. „pozewne”, a następnie od XII w. – egzekucja wyroków12. Upraw- nienia woźnych w egzekwowaniu wyroków nie były rozległe13. Polegały na przedstawieniu stronie żądania wykonania wyroku, stwierdzenia gotowości jego spełniania przez taką osobę. Woźny współdziałał ze stroną w dobrowolnym wykonaniu przez nią wyroku, natomiast nie był umocowany do stosowania przymusu. Sąd mógł zlecić woźnemu dokonanie aresztu z własnej inicjatywy lub na prośbę zainteresowanego, jednakże nie było to zatrzymanie ani uwięzienie. Woźny kładł areszt na zwierzęta i ludzi wyrządzających szkodę, jak również na przedmioty szkodzie towarzyszące; aresztem objęte było wszystko, co poszkodowa- nemu zostało zabrane14. W XVI w., a zwłaszcza po przyjęciu się w całej Polsce przeprowa- dzonej kodyfikacji procesu sądowego nazwanej Formula processus z 1523 r., charakter egzekucji uległ zmianie15. Nastąpiło skrócenie 10 W naukowych poglądach czynności egzekucyjne tych osób określano mianem zastępczych organów egzekucyjnych; por. J. Rafacz, Dawny proces..., s. 203. 11 Pojęcie „komornik” odnosi się do osób o różnym statusie, m.in. wysoki urzędnik dworski (także ludność służebna pełniąca posługi bezpośrednio na dworze lub w grodzie kasztelańskim), woźny sądowy, zastępca sędziego i podsędka w sądzie ziemskim (tzw. sąd komorniczy rozpatrujący sprawy mniejszej wagi), urzędnik w sądzie podkomorskim (jurysdykcja tego sądu posiadającego wyłącznie kompetencje w sprawach o rozgraniczenie dóbr szlacheckich utrzymywała się aż do końca dawnej Rzeczypospolitej) i urzędnik w górnictwie tzw. komornik żup; por. J. Bardach (red.), Historia państwa i prawa Polski, t. I, s. 111, 128, 217, 252–253, 273, 345–346, 356, 358, 475–476, 479; J. Rafacz, Egzekucja w Małopolsce od Statutu Wiślickiego do końca średniowiecza, Warszawa 1927; K. Lubiński, Problemy reformy..., s. 13 i n.; zob. też Z. Rymaszewski, Woźny sądowy, Warszawa 2008, s. 142 i n. oraz tenże, Czynności woźnego sądowego, Warszawa 2010, s. 297 i n. 12 J. Bardach (red.), Historia państwa i prawa Polski, t. I, s. 273 oraz 556 i n.; W. Ja- worski, O woźnych sądowych w Wielkopolsce w XIV w. i początkach XV w. Pamiętnik słuchaczy Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1887, s. 189 i n. 13 J. Rafacz, Dawny proces..., s. 204. 14 Szerzej Z. Rymaszewski, Czynności woźnego sądowego, s. 164 i n. 15 Zob. J. Bardach (red.), Z. Kaczmarczyk, B. Leśnodorski, Historia Państwa i prawa Polski, t. II, Warszawa 1966, s. 402. 34 1. Wprowadzenie przewodu egzekucyjnego wskutek ograniczenia roli sądu w postępowa- niu egzekucyjnym. Ciężar tego postępowania przypadł na starostę i podległy mu urząd grodzki. Niedopuszczalne stało się (po latach 1563–1565) egzekwowanie przez władze państwowe wyroków sądów duchownych. Zanikła zupełnie egzekucja z ruchomości. Do wykonania wyroku dochodziło w drodze egzekucji z nieruchomości w stosunku do posesjonatów oraz osobistej wobec szlachty – gołoty. Samoistny charakter nadany został egzekucji z nieruchomości prowadzonej w czterech etapach. Jeżeli wyrok nie został wykonany poprzez stosowa- nie perswazji, następowało wprowadzenie wierzyciela w określone lo- sowo dobra dłużnika (intromisja), nakładano grzywnę i zarządzano usunięcie oporu (rumacja), ogłaszano dłużnika za wyjętego spod ochrony prawa (banicja) i stosowano siłę; dochodziło do zajazdu (ine- quitatio) – zwołanej w tym celu szlachty i użycia wszelkich form przy- musu, a nawet zabicia banity. Słabość organów wykonawczych, przewlekłe i skomplikowane postępowanie egzekucyjne doprowadziło do organizowania w drugiej połowie XVII w. i pierwszej XVIII w. samowolnych zajazdów celem egzekucji wyroków w drodze samopomocy. Natomiast działania usta- wodawcy zmierzały do ograniczenia prowadzenia samowolnie egzekucji. Możliwość stosowania prawa zatrzymania określanego też prawem re- tencji (ius retentionis), dotyczyła tylko szczególnej sytuacji, gdy uprawniony był nie tylko wierzycielem, ale zarazem dłużnikiem drugiej strony16. Takie sytuacje o charakterze retencyjnym zachodziły już we wczesnym średniowieczu, kiedy to zajmowano cudze bydło, konie, trzodę chlewną, które wyrządziły szkodę na cudzym gruncie, celem zabezpieczenia odszkodowania. Dotyczy to również tzw. zastawu z dzierżeniem (jednej z postaci zastawu nieruchomego), w którego ra- mach dłużnik (zastawca) przenosił na wierzyciela (zastawnika) posia- danie i użytkowanie nieruchomości. Prawo nie dozwalało samopomocy i samosądów zarówno w spra- wach cywilnych, jak i kryminalnych, znalazło to wyraz w konstytucjach z 1768 r. i 1775 r. Pojęcie przestępstwa samopomocy nie obejmowało dopuszczalnego nadal zajazdu zastawnika mającego na celu wydobycie sumy wierzytelnej, gdy inne środki zawiodły, oraz zajazdu urządzonego na dzierżawcę, kiedy umowa wygasła, a dzierżawca mimo to nie chciał 16 Szerzej T. Wiśniewski, Prawo zatrzymania w Kodeksie cywilnym, Warszawa 1999, s. 31 i n. 35 Rozdział I. Rys historyczny egzekucji... ustąpić z gruntu. Egzekucja osobista w odniesieniu do nieposesjonatów była mniej złożona, a przy tym mniej skomplikowana i znacznie szyb- sza17. Wobec niewypłacalnego dłużnika stosowano od razu banicję procesową, a następnie osadzenie w wieży „gdzie też miał siedzieć aż dość nie uczyni wyrokowi”. W drugiej połowie XVIII w. wraz ze zmianami w organizacji są- downictwa nastąpiły przeobrażenia w egzekucji18. W szczególności uległo skróceniu postępowanie egzekucyjne. Wprowadzono ułatwienia w otrzymaniu wyroku uprawniającego do prowadzenia egzekucji – dekretu egzekucyjnego. Do pomocy w jego wykonaniu umocowane zostało na wniosek strony wojsko – każda komenda dywizji (egzekucja wojskowa). Dotychczasowe sądy grodzkie, ziemskie i podkomorskie po połączeniu stworzyły jednolite sądy ziemiańskie. W 1792 r. funkcje egzekucyjne przejęli sędziowie ziemscy, a w kolejnym roku zostały one powierzone wybranym w tym celu komornikom ziemskim. Utrata niepodległości pod koniec XVIII w. doprowadziła – przez okres jej trwania – do zróżnicowania systemów prawnych na ziemiach polskich. Na zajętych terytoriach państwa zaborcze wprowadziły własne przepisy prawa19. 2. Kształtowanie się instytucji komornika sądowego w prawie polskim 2.1. Ujednolicenie regulacji prawnych dotyczących komornika w latach 1918–1939 Powstanie w 1918 r. państwa polskiego po latach utraty niepodle- głości wymagało w zakresie prawodawstwa dokonania unifikacji prawa wobec wprowadzonych regulacji przez państwa zaborcze, a następnie szerokiej kodyfikacji prawa i postępowania cywilnego, jak i postępowa- nia egzekucyjnego. Obce systemy prawne stworzyły na ziemiach pol- 17 Zob. J. Bardach (red.), Z. Kaczmarczyk, B. Leśnodorski, Historia Państwa i prawa Polski, t. II, s. 403. 18 Zob. J. Rafacz, Dawny proces..., s. 204. 19 Szerzej J. Bardach (red.), K. Grzybowski, Historia państwa i prawa Polski, t. IV, Warszawa 1982, s. 33 i n., s. 261 i n. oraz s. 461; M. Senkowska-Gluck (red.), J. Bardach, Historia państwa i prawa Polski, t. III, Warszawa 1981, s. 28 i n.; B. Lesiński, W. Rozwa- dowski, Historia prawa, Warszawa–Poznań 1981, s. 390 i n. 36 2. Kształtowanie się instytucji komornika... skich zróżnicowane regulacje odpowiadające poziomowi rozwoju spo- łeczno-gospodarczego i politycznego państw zaborczych20. Ustawodaw- stwo to miało tymczasowo obowiązywać nadal w II Rzeczypospolitej. Na ziemiach byłego zaboru rosyjskiego i Królestwa Polskiego obowią- zywały takie akty prawne, jak Przepisy tymczasowe o urządzeniu sądow- nictwa w Królestwie Polskim z dnia 18 lipca 1917 r.21 wraz z Przepisami przechodnimi do ustawy postępowania cywilnego z dnia 18 lipca 1917 r.22, utrzymana w mocy rosyjska ustawa postępowania cywilnego z 1864 r. oraz Tymczasowa instrukcja ogólna dla Sądów Królestwa Polskiego z dnia 21 sierpnia 1917 r.23 W świetle powołanych regulacji oraz przepisów tymczasowych o komornikach zawartych w dekrecie Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego z dnia 22 lutego 1918 r. w przedmiocie przepisów dla komorników24 komornik był pracowni- kiem państwowym, a ściślej urzędnikiem wymiaru sprawiedliwości, mianowanym przez Dyrektora Departamentu Sprawiedliwości na przedstawienie prezesa właściwego sądu okręgowego. Fakt dokonania nominacji na stanowisko komornika podawano do wiadomości po- wszechnej przez ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym. Przed objęciem urzędu, komornik był zobowiązany do złożenia kaucji w wysokości określonej przez Ministra Sprawiedliwości. Z tych środków pokrywano szkody i straty poniesione przez władze publiczne lub osoby prywatne z powodu niezgodnych z prawem bądź niewłaściwych czynności ko- mornika. Kancelaria komornika mieściła się przy sądzie okręgowym, przy którym urzędował. Z racji sprawowanej funkcji przy wykonywaniu czynności urzędo- wych mających charakter zewnętrzny lub dokonywanych w obecności stron komornik był obowiązany używać odznaki25. Do zadań komornika 20 Szerzej o różnicach w systemach sądowych tych państw zob. S. Gołąb, Organizacja sądów powszechnych, Kraków 1938, s. 45 i n.; S. Włodyka (w:) Historia państwa i prawa Polski, część II, Warszawa 1968, s. 16 i n.; natomiast, gdy chodzi o organy egzekucyjne, zob. R. Łyszczek, Organy Egzekucji sądowej w II Rzeczypospolitej do czasu wprowadzenia instytucji komornika sądowego, PPE 2005, nr 7–9, s. 61. 21 Dz. Urz. Dep. Spraw. TRS z 1917 r. Nr 1, poz. 1. 22 Dz. Urz. Dep. Spraw. TRS z 1917 r. Nr 1, poz. 5. 23 Dz. Urz. Dep. Spraw. TRS z 1917 r. Nr 1, poz. 4. 24 Dz. Pr. z 1918 r. Nr 5, poz. 10. 25 Emblemat wyobrażający na oksydowanym wieńcu z liści laurowych poczwórnie ułożonych orła w koronie królewskiej wspartego na rzymskiej plakiecie z napisem „Sądy Rzeczypospolitej Polskiej”, o wymiarze 75 x 65 mm; zob. zarządzenie Dyrektora Depar- tamentu Sprawiedliwości z dnia 29 września 1917 r., Dz. Urz. Dep. Spraw. TRS z 1917 r. 37 Rozdział I. Rys historyczny egzekucji... należało wykonywanie wyroków, decyzji i rozporządzeń sądowych ujętych w formę tytułów wykonawczych bądź rozkazów przekazanych lub nadesłanych do wykonania. Komornik podejmował czynności egzekucyjne po wyznaczeniu przez prezesa sądu okręgowego, w którego okręgu wyrok ulegał wykonaniu i na podstawie załączonego lub przedłożonego przez stronę w oryginale tytułu wykonawczego. Sposoby wykonania wyroku polegały na: wydaniu w naturze ma- jątku osobie, na której rzecz został zasądzony, skierowaniu egzekucji do majątku ruchomego dłużnika, skierowaniu egzekucji do majątku nieruchomego dłużnika. Wybór jednego lub kilku sposobów wykonania wyroku należał do egzekwującego. Komornik miał obowiązek zawiado- mienia prezesa o wybranym przez egzekwującego sposobie wykonania, jak również o wszystkich odroczeniach wykonania wyroku. Podejmo- wane w egzekucji czynności, w tym rozliczenia kosztów, wymagały adnotacji w dzienniku prowadzonym przez komornika. Skargi na nie- prawidłowe wykonanie wyroków oraz wszelkie spory powstałe przy jego wykonaniu podlegały rozpoznaniu przez sąd, w którego okręgu wyrok był wykonywany. Osoby zainteresowane mogły wystąpić do sądu ze skargą na czynności komornika w terminie dwóch tygodni od jej dokonania. Komornicy nie otrzymywali, tak jak inni urzędnicy sądowi, pensji, a jedynie korzystali z prawa pobierania opłat, których wysokość została szczegółowo określona w taksie dla komorników sądowych26. Niewłaściwe zachowanie się komornika lub powolnie załatwione czynności mogły spowodować wystąpienie zainteresowanej strony ze skargą do prezesa sądu okręgowego, który w wypadku potwierdzenia się zarzutu powiadamiał o tym Ministra Sprawiedliwości. Z kolei za uchybienia przy wykonywaniu wyroków komornik niezależnie od od- powiedzialności jako urzędnika mógł być skazany przez sąd na zapła- cenie kapitału, procentów i innych kosztów, jeżeli wskutek jego uchy- bienia nastąpiło ukrycie majątku lub samego pozwanego podlegającego przymusowi osobistemu. Na terenach pozostających pod zaborem pruskim obowiązywała niemiecka ustawa o ustroju sądownictwa z 1877 r. oraz wydany w tym Nr 5, poz. 16, zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 sierpnia 1918 r., Dz. Urz. Min. Spraw. z 1918 r. Nr 11, pismo okólne Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 maja 1921 r., Dz. Urz. Min. Spraw. z 1921 r. Nr 11. 26 Szerzej o uposażeniu i opłatach pobieranych przez komornika zob. M. Krakowian, Urząd komornika w II Rzeczpospolitej (w:) Postępowanie egzekucyjne w dziejach, X Konferencja Naukowa Karpacz 11–13 września 2006 r., Wrocław 2007, s. 157–168. 38 2. Kształtowanie się instytucji komornika... samym roku kodeks postępowania cywilnego wraz z wprowadzonymi później zmianami27. Regulacje odnoszące się do statusu komornika zawarte zostały w rozporządzeniu z dnia 31 marca 1909 r. o komorni- kach sądowych, natomiast gdy chodzi o czynności egzekucyjne – w rozporządzeniu z dnia 1 grudnia 1899 r. – komornika jako urzędnika państwowego mianował dożywotnio prezes sądu apelacyjnego. Objęcie urzędu wiązało się z obowiązkiem wpłaty ustalonej kaucji. Komornik spełniał swą funkcję przy sądzie okręgowym, przy którym został usta- nowiony i w tym zakresie podlegał ogólnym przepisom o urzędnikach państwowych. Zadaniem komornika było dokonywanie doręczeń i przymusowe wykonywanie przewidzianych prawem aktów. Sprawy egzekucyjne wsz
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Status ustrojowy i procesowy komornika sądowego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: